CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGIỆP SẢN XUẤT VÀ THƯƠNG MẠI 1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh thương mại và vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại.Đặc điểm nền kinh tế thị trường Việt Nam Kinh tế tự nhiên và kinh tế hàng hóa là hai hình thức tổ chức kinh tế xã hội đã tồn tại trong lịch sử. Trong nền kinh tế tự nhiên, người sản xuất cũng đồng thời là người tiêu dùng, các quan hệ kinh tế đều mang hình thái hiện vật, bước sang nền kinh tế thị trường, mục đích của sản xuất là trao đổi ( để bán), sản xuất là để thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Chính nhu cầu ngày càng cao của thị trường, đã làm hình thành động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của sản xuất hàng hóa.
Trong nền kinh tế hàng hóa do xã hội ngày càng phát triển quan hệ hàng hóa tiền tệ ngày càng mở rộng co nên sản phẩm hàng hóa ngày càng phong phú và đa dạng ghóp phần giao lưu văn hóa giữa các vùng và các địa phương. Dung lượng thị trường và cơ cấu thị trường được mở rộng và hoàn thiện hơn. Mọi quan hệ kinh tế trong xã hội được tiền tệ hóa. Hàng hóa không chỉ bao gồm những sản phẩm đầu ra mà còn bao hàm cả các yếu tố đầu vào của sản xuất.
Trong nền kinh tế thị trường ,người ta tự do mua và bán hàng hóa. Trong đó người mua chọn người bán, người bán tìm người mua họ gặp nhau ở giá cả thị trường. Giá cả thị trường vừa là sự biểu hiện bằng tiền của giá thị trường và chịu sự tác động của quan hệ cạnh tranh và quan hệ cung cầu hàng hóa và dịch vụ. Kinh tế thị trường tạo ra môi trường tự do dân chủ trong kinh doanh, bảo vệ lợi ích chính đáng của người tiêu dùng.
Trong nền kinh tế thị trường hoạt động kinh doanh thương mai nối liền giữa sản xuất với tiêu dùng. Dòng vận động của Sinh viên: Nguyễn Thị Xoan 9 Lớp: ĐHKT – K13A Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức hàng hóa qua khâu thương mại để tiếp tục cho sản xuất hoặc tiêu dùng cá nhân. Ở vị trí cấu thành của tái sản xuất, kinh doanh thương mại được coi là hệ thống dẫn lưu đảm bảo tính liên tục của quá trình sản xuất. Khâu này nếu bị ách tắc sẽ dẫn đến khủng hoảng của sản xuất và tiêu dùng.
Kinh doanh thương mại thu hút trí lực và tiền của các nhà đầu tư để đem lại lợi nhuận. Kinh doanh thương mại có đặc thù riêng của nó, đó là quy luật hàng hóa vận động từ nơi giá thấp đến nơi giá cao, quy luật mua rẻ bán đắt, quy luật của người mua của người có hàng hóa bán cho người cần. Kinh doanh thương mại là điều kiện tiền đề để thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển. Qua hoạt động mua bán tạo ra động lực kích thích đối với người sản xuất thúc đẩy phân công lao động xã hội, tổ chức tái sản xuất hình thành nên các vùng chuyên môn hóa sản xuất hàng hóa.
Thương mại đầu vào đảm bảo tính liên tục của quá trình sản xuất. thương mại đầu ra quy định tốc độ và quy mô tái sản xuất mở rộng của doanh nghiệp. Kinh doanh thương mại kích thích nhu cầu và luôn tạo ra nhu cầu mới, thương mại làm nhu cầu trên thị trường trung thực với nhu cầu, mặt khác nó làm bộc lộ tính đa dạng và phong phú của nhu cầu. Đặc điểm hoạt động kinh doanh Hoạt động kinh doanh thương mại là hoạt động lưu thông phân phối hàng hóa trên thị trường buôn bán hàng hóa của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia vơi nhau.
Nội thương là lĩnh vực hoạt động thương mại trong từng nước, thực hiện quá trình lưu chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất, nhập khẩu tới nơi tiêu dùng. Hoạt động thương mại có đặc điểm chủ yếu sau: Lưu chuyển hàng hóa trong kinh doanh thương mại bao gồm hai giai đoạn: mua hàng và bán hàng qua khâu chế biến làm thay đổi hình thái vật chất của hàng. Đối tượng kinh doanh thương mại là các loại hàng hóa phân theo từng ngành hàng: + Hàng vật tư, thiết bị ( tư liệu sản xuất- kinh doanh) Sinh viên: Nguyễn Thị Xoan 10 Lớp: ĐHKT – K13A Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức + Hàng công nghệ phẩm tiêu dùng; Quá trình lưu chuyển hàng hóa được thực hiện theo hai phương thức bán buôn và bán lẻ, trong đó: Bán buôn là bán hàng hóa cho các tổ chức bán lẻ tổ chức sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc các đơn vị xuất khẩu để tiếp tục quá trình lưu chuyển của hàng; bán lẻ là bán hàng cho người tiêu dùng cuối cùng. Bán buôn hàng hóa và bán lẻ hàng hóa có thể thực hiện bằng nhiều hình thức: bán thẳng, bán qua kho trực tiếp, gửi bán qua đơn vị đại lý, ký gửi, bán trả góp, hàng đổi hàng… Tổ chức đơn vị kinh doanh thương mại có thể theo một trong các mô hình: Tổ chức bán buôn, tổ chức bán lẻ; chuyên doanh hoặc kinh doanh tổng hợp; hoặc chuyên môi giới… Ở các quy mô tổ chức quầy, cửa hàng, công ty, tổng công ty… Và thuộc mọi thành phần kinh tế kinh doanh trong lĩnh vực thương mại.
Trong kinh doanh thương mại nói chung và hoạt động nội thương nói riêng, cần xuất phát từ đặc điểm quan hệ thương mại và kinh doanh với các bạn hàng để tìm kiếm phương thức giao dịch, mua, bán, thích hợp đem lại lợi ích lớn nhất. Thương mại là khâu trung gian nối liền giữa sản xuất với tiêu dùng. Hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của thương nhân làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân với nhu hay giữa thương nhân với các bên có liên quan bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hay thực hiện chính sách kinh tế xã hội. Thương nhân có thể là cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hay các hộ gia đình, tổ chức hợp tác hoặc các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế thành lập theo quy định của pháp luật (được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh).
Kinh doanh thương mại có một số đặc điểm sau: Đặc điểm về hoạt động : Hoạt động kinh tế cơ bản của kinh doanh thương mại là lưu chuyển hàng hóa. Lưu chuyển hàng hóa là sự tổng hợp các hoạt động thuộc quá trình mua bán, trao đổi và dự trữ hàng hóa. Sinh viên: Nguyễn Thị Xoan 11 Lớp: ĐHKT – K13A Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức Đặc điểm về hàng hóa: Hàng hóa trong kinh doanh thương mại bao gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất cụ thể hay không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán. Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Lưu chuyển hàng hóa kinh doanh thương mại có thể theo một trong hai phương thức là bán buôn và bán lẻ.
Bán buôn hàng hóa: Là bán cho người kinh doanh trung gian chứ không bán thẳng cho người tiêu dùng. Bán lẻ hàng hóa: Là việc bán thẳng cho người tiêu dùng trực tiếp, từng cái từng ít một. Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: Tổ chức kinh doanh thương mại có thể theo nhiều mô hình khác nhau như trong tổ chức công ty bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty mô giơi, công ty xúc tiến thương mại. Đặc điểm về sự vận động của hàng hóa: Sự vận động của hàng hóa trong kinh doanh thương mại cũng không giống nhau, tùy thuộc vào nguồn hàng, nghành hàng, do đó chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng khác nhau giữa các loại hàng hóa.
Như vậy chức năng của thương mại là tổ chức và thực hiện việc mua bán trao đổi hàng hóa cung cấp dịch vụ nhằm thực phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh ở doanh nghiệp thương mại. Tiêu thụ hàng hóa là quá trình các Doanh nghiệp thực hiện việc chuyển hóa vốn sản xuất kinh doanh của mình từ hình thái hàng hóa sang hình thái tiền tệ và hình thành kết quả tiêu thụ, đây là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo một định nghĩa khác thì tiêu thụ hàng hóa, lao vụ, dịch vụ là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã thực hiện cho khách hàng đồng thời thu được tiền hàng hoặc được quyền thu tiền hàng hóa.
Sinh viên: Nguyễn Thị Xoan 12 Lớp: ĐHKT – K13A Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Hồng Đức Như vậy , tiêu thụ là thực hiện mục đích sản xuất và tiêu dùng, đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng. Tiêu thụ là khâu lưu thông hàng hóa là cầu nối trung gian giưã một bên sản xuất phân phối và một bên là tiêu dùng. Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường thì tiêu thụ được hiểu theo nghĩa rộng hơn: tiêu thụ là quá trình kinh tế bao gồm nhiều khâu từ việc nghiên cứu thị trường, xác định cung cầu khách hàng, tổ chức mua hàng hóa và xuất bán theo yêu cầu của khách hàng nhằm đạt hiệu quả kinh doanh cao nhất. Thời điểm xác định doanh thu hàng hóa là thời điểm mà Doanh nghệp thưc sự mất quyền sở hữu hàng hóa đó và người mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán.
Khi đó mới xác định là tiêu thụ, mới được ghi doanh thu. Kết quả tiêu thụ hành hóa là chỉ tiêu hiệu quả hoạt động lưu chuyển hàng hóa, cũng như các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ.