Chương 1: Những vấn đề về hạn chế và xử lý nợ quá hạn tại NHTM Chưong 2: Thực trạng nợ quá hạn và việc xử lý nợ quá hạn tại NHNo&PTNT Việt Nam —Chi nhánh Hồng Hà Chương 3: Một sổ giải pháp hạn chế và xử lý nợ quá hạn tại NHNo&PTNT Hồng Hà 5 CHUÔNG 1 NHŨ NG VẤN ĐÈ VÊ HẠN CHẾ VÀ x ử LÝ NỌ QUÁ HẠN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 NỌ QUÁ HẠN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm Ngân hàng Thương mại Ngân hàng Thương mại (NHTM) là một tổ chức trung gian tài chính có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân và hoạt động theo mô hình định chế trung gian mang tính chất tong hợp. Lịch sử hình thành và phát triến của NH theo các nhà nghiên cứu ghi nhận là dựa trên cơ sở của sự phát triên sản xuất và trao đổi hàng hóa. Khi sản xuất phát triển thì nhu cầu trao đổi, mở rộng sản xuất giữa các vùng lãnh thố, giữa các quốc gia tăng lên. Đê khăc phục sự khác biệt về tiền tệ giữa các quôc gia, khu vực thì trên thị trường xuât hiện các thương gia làm nghề đổi tiền.
Khi trao đổi hàng hóa phát triển sẽ quay trở lại kích thích hoạt động sản xuất hàng hóa. Cùng với sự phát triên đó, các nghiệp vụ được phát triến dần như giữ hộ tiền, chi trả tiền h ộ. Chính vì thế mà NH là một sản phẩm độc đáo của nền sản xuất hàng hóa, là động lực quan trọng cho sự phát triến của nền sản xuât xã hội. Trải qua một thời gian dài, cho tới nay hoạt động của các NHTM đã trở thành một yếu tố không thể thiếu, gắn liền với nền kinh tế của mọi quốc gia trên thế giới.
Hiện nay, trên thế giới có nhiều khái niệm, cách nhìn nhận khác nhau về NHTM. Tại Mỹ, NHTM là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành dịch vụ tài chính. Trong Điều 1, Luật Ngân hàng của Pháp ban hành ngày 13/06/1941 thì NHTM là những xí nghiệp thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức tiền gửi hay hình thức khác và họ dùng vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính. Tại Ấn Độ, NHTM là cơ sở nhận các khoản tiền gửi đế cho vay, tài trợ và đầu tư.
6 Tại Việt Nam, nhằm thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm tăng cường quản lý của Nhà nước, TCTD được quy định trong Luật các tổ chức tín dụng như sau: “TCTD là loại hình doanh nghiệp hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ NH với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán”. Như vậy, căn cứ vào tính chất và mục tiêu hoạt động thì NH bao gồm các loại hình đó là: NHTM, NH Chính sách, NH hợp tác xã, NH đầu tư và các loại hình NH khác. Trong Pháp lệnh Ngân hàng số 38- LCT/HĐNN8 ngày 23/05/1990 của Hội đồng Nhà nước có nêu rõ: “NHTM là tô chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng tiền đó để vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và là phương tiện thanh toán”. Hiện nay, theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam sổ 47/2011/QH12 do Quốc hội khóa 12 ban hành vào ngày 29/06/2011 thì NHTM được hiểu như sau: “NHTM là một loại hình NH được thực hiện tất cả các hoạt động NH và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định nhằm mục tiêu lợi nhuận”.
Đặc trưng cơ bản để phân biệt NHTM với các trung gian tài chính phi NH là ở giới hạn hoạt động của chúng. NHTM được phép nhận tiền gửi bao gồm cả tiền gửi không kỳ hạn và tiên gửi có kỳ hạn; sau đó sử dụng chúng đế thực hiện các nghiệp vụ như cho vay, chiết khấu, thanh toán và các dịch vụ khác. Trong-khi đó, các trung gian tài chính phi NH (công ty tài chính, cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm.) thì chỉ được thực hiện một số các hoạt động như cho vay hay thuê mua; tuyệt đôi không được nhận tiền gửi không kỳ hạn và không được thực hiện nghiệp vụ thanh toán. Như vậy, tuy có rất nhiều định nghĩa, cách hiểu khác nhau về NHTM nhưng nhìn chung thì NHTM có hoạt động cơ bản là kinh doanh tiền tệ - tín dụng và các dịch vụ NH khác.2 Các hoạt động CO' bản của Ngân hàng Thương mại NHTM là một tổ chức tài chính trung gian.
Trong Luật các tô chức tín dụng Việt Nam số 47/2011/QH12 có giải thích rằng: “Hoạt động NH là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ NH với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán”. Hoạt động kinh doanh của NHTM chủ yếu hướng đến mục đích cuối cùng là tôi đa hóa lợi nhuận băng nhiêu cách khác nhau. Đê hiêu rõ hơn, ta cần đi sâu tìm hiểu các hoạt động cơ bản của NHTM.1 Nghiệp vụ huy động vốn Hoạt động huy động vốn của NHTM chính là hoạt động đầu vào của NH. Vốn chủ sở hữu và vốn nợ là hai loại hình thành nên nguồn vốn của NH.
Trong đó, vốn chủ sở hữu rất đa dạng, được hình thành dựa theo tính chất sở hữu. năng lực tài chính của chủ NH, theo yêu cầu và sự phát triên của thị trường. Đối với vốn nợ thì đây là nguồn chủ yếu, đóng vai trò quan trọng trong hoạt động, gắn liền với quy trình nghiệp vụ của NH. vốn nợ được tạo lập từ nhiều nguồn như sau: - Huy động từ tiền gửi: Đây là nguồn vốn quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn vốn của NH.
Nó dường như là hoạt động nguyên thủy của các NHTM. Các NH đều đặt nó là mục tiêu tăng trưởng hàng năm của mình bởi đây là nguồn đầu vào chủ yếu của NH. Tuy nhiên có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới quy mô tiền gửi của khách hàng và dẫn tới sự cạnh tranh gay gắt của các NHTM như: lãi suất, phương thức huy động của NH, tình hình kinh tế xã hội, uy tín của từng NH, sự đa dạng trong danh mục sản phâm của các NH. Các hình thức huy động từ tiền gửi của NHTM bao gồm: + Tiền gửi thanh toán (tiền gửi không kỳ hạn) + Tiền gửi có kỳ hạn của các doanh nghiệp, các tô chức xã hội + Tiền gửi tiết kiệm của dân cư 8 + Tiền gửi khác (tiền gửi của kho bạc Nhà nước, của các TCTD khác.) - Vay từ NH Trung ương và từ các TCTD khác + Vay từ NH Trung ương: NH Trung ương có thể cho vay dưới hình thức tái cấp vốn theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam như: cho vay lại theo hồ sơ tín dụng; chiết khấu, tái chiết khấu, thương phiếu và các giây tờ có giá ngắn hạn khác.
+ Vay từ các TCTD khác: Các NH vay mượn lẫn nhau thông qua thị trường liên NH nhằm đáp ứng nhu cầu dự trữ, chi trả cấp bách. - Vay trên thị trường vốn: NH huy động vốn bằng việc phát hành các giấy tờ có giá như: kỳ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi. - Nguôn vốn khác: v ốn ủy thác, vốn trong thanh toán.2 Nghiệp vụ sử dụng vốn - Nghiệp vụ cho vay: Cho vay là hoạt động chủ yếu của các NHTM. NHTM vừa đóng vai trò là người đi vay và cho vay.
Nguồn thu từ các hoạt động cho vay chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng nguồn thu của NH. Do vậy mà hoạt động cho vay không thể thiếu trong các NHTM. Cho vay được chia thành các loại sau: + Cho vay ngan hạn: Là các khoản vay có thời hạn tới 12 tháng, nhằm cung ứng vôn cho khách hàng để sản xuất kinh doanh và phục vụ đời sống. + Cho vay trung và dài hạn: Là hình thức cho vay của NHTM có thời hạn vay trên 12 tháng, nhằm tài trợ thiếu hụt về vốn cố định cho doanh nghiệp.
Các hình thức cho vay trung và dài hạn gồm: Cho vay theo dự án đầu tư, tín dụng tuần hoàn, cho vay họp vốn, cho vay tiêu dùng trung và dài hạn. - Cho thuê tài chính: Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và dài hạn. Khác với cho vay bằng tiền thì trong cho thuê tài chính, NHTM tài trợ cho bên đi thuê hay chính là bên đi vay một khoản dưới hình thái hiện vật phù hợp với mục đích sản xuất kinh doanh. Các loại tài sản, thiết bị thường 9 được sử dụng trong cho thuê tài chính rất đa dạng và có sự phát triển không ngừng, bao gôm: bât động sản (nhà cửa, văn phòng, nhà m áy.) và động sản (máy móc thiết bị, xe ô tô.
Nội dung các loại cho thuê tài chính bao gồm: + Cho thuê tài chính ba bên + Cho thuê tài chính hai bên + Tái cho thuê (mua và cho thuê lại) + Cho thuê tài chính liên kết + Cho thuê tài chính hợp tác + Cho thuê tài chính bắc cầu (thuê mua giáp lưng) - Nghiệp vụ bảo lãnh: Là hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc TCTD sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho TCTD theo thỏa thuận. - Mở L/C bằng vốn vay: L/C là hình thức phổ biến hiện nay, hình thức mà NH thay mặt người nhập khẩu cam kết với người xuất khẩu (người cung cấp hàng hóa) sẽ trả tiền trong thời gian quy định khi người xuất khẩu (người cung cấp hàng hóa) xuất trình những chứng từ phù hợp với quy định trong L/C đã được NH mở theo yêu cầu của người nhập khẩu. Khi mở L/C bằng nguồn vốn vay của NH, khách hàng có thể vay bằng ngoại tệ hoặc vay VND mua ngoại tệ đê mở và thanh toán L/C. - Ngoài ra, NHTM còn có một số hoạt động sử dụng vốn như: hoạt động đầu tư, kinh doanh ngoại tệ, kinh doanh vàng bạc đá quý.3 Nghiệp vụ thanh toán Nhờ dịch vụ thanh toán của NHTM mà việc thanh toán trong hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế trở nên dễ dàng, nhanh chóng và chính xác.
Dịch vụ thanh toán của NH bao gồm thanh 10 toán trong nước và thanh toán quốc tế. - Thanh toán trong nước có thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt bằng cách trích chuyển tài khoản trong hệ thống NH.