Giải pháp hạn hế thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong bối cảnh áp dụng hiệp ước vốn basel tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố hồ chí minh

Chuyên khảo kinh tế phân tích Giải pháp hạn hế thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong bối cảnh áp dụng hiệp ước vốn, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Đỗ Thị Minh Châu
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Ánh
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Giải Pháp Hạn Chế Thách Thức Đối Với Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Dưới Hiệp Ước Vốn Basel II Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ VÀ HIỆP ƯỚC VỐN BASEL II
• 1.1. Các khái niệm sử dụng trong đề tài
• 1.1.1. Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.1.2. Hiệp ước vốn Basel II
• 1.2. Thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi các ngân hàng thương mại áp dụng Hiệp ước vốn Basel II
• 1.2.1. Những cơ hội đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi các ngân hàng thương mại áp dụng Hiệp ước vốn Basel II
• 1.2.2. Những thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi các ngân hàng thương mại áp dụng Hiệp ước vốn Basel II
• 1.3. Những nhân tố tác động tới thách thức của doanh nghiệp vừa và nhỏ từ việc thực hiện hiệp ước Basel II của các ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Những nhân tố bên trong
• 1.3.2. Những nhân tố bên ngoài
• 1.4. Kinh nghiệm về việc hạn chế những thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi ngân hàng áp dụng Hiệp ước Basel II tại một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.4.1. Kinh nghiệm từ Hoa Kỳ
• 1.4.2. Kinh nghiệm từ Áo
• 1.4.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ KHI NGÂN HÀNG ÁP DỤNG HIỆP ƯỚC VỐN BASEL II TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổng quan về doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.1.1. Những đặc điểm cơ bản về kinh tế - xã hội của thành phố Hồ Chí Minh có ảnh hưởng tới các doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.1.2. Giới thiệu về doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực trạng về thách thức của doanh nghiệp vừa và nhỏ khi ngân hàng áp dụng hiệp ước vốn Basel II trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.1. Thách thức về tìm kiếm thông tin và tiếp cận ngân hàng
• 2.2.2. Thách thức trong quá trình làm thủ tục xin vay
• 2.2.3. Thách thức về tài sản đảm bảo
• 2.2.4. Thách thức trong việc sử dụng tiền vay và trả nợ
• 2.2.5. Thách thức về uy tín của doanh nghiệp, trình độ của chủ doanh nghiệp
• 2.3. Nguyên nhân của những thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ từ khi ngân hàng áp dụng hiệp ước vốn Basel II trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.3.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.4. Đánh giá, nhận xét về tác động từ những thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi ngân hàng áp dụng hiệp ước vốn Basel II trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4.1. Tác động tích cực từ những thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi ngân hàng áp dụng hiệp ước vốn Basel II trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4.2. Tác động tiêu cực từ những thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi ngân hàng áp dụng hiệp ước vốn Basel II trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ KHI NGÂN HÀNG ÁP DỤNG HIỆP ƯỚC VỐN BASEL II TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Định hướng đối với việc phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới
• 3.1.1. Định hướng đối với phát triển doanh nghiệp Việt Nam và chương trình hành động của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong thời gian tới
• 3.1.2. Định hướng đối với việc phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới
• 3.2. Giải pháp đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.1. Giải pháp đối với quản lý nhà nước cấp Trung ương
• 3.2.2. Giải pháp đối với quản lý nhà nước cấp địa phương
• 3.2.3. Giải pháp đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.2.4. Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại
• 3.2.5. Giải pháp với Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Basel II DNVVN tại TP

Để hội nhập vào xu thế toàn cầu hóa, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chú trọng tuân thủ các thông lệ và chuẩn mực quốc tế khi xây dựng hệ thống pháp lý về tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Các tổ chức tín dụng Việt Nam cũng cố gắng nâng cao năng lực quản trị điều hành, đặc biệt là quản trị rủi ro. Việc tiếp cận và áp dụng các chuẩn mực của Basel II đã được Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng quan tâm. Đối với một nước như Việt Nam, việc áp dụng Basel II chắc chắn sẽ đối mặt với nhiều khó khăn. Tuy nhiên, sự ảnh hưởng của hậu khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế cùng với xu thế hội nhập đặt ra yêu cầu cấp bách cần nhanh chóng áp dụng Basel II nhằm tăng cường năng lực hoạt động và giảm thiểu rủi ro đối với các ngân hàng thương mại.

1.1. Khái niệm Basel II và tầm quan trọng trong quản lý rủi ro

Basel II là một bộ các khuyến nghị về luật và quy định ngân hàng do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng ban hành. Mục tiêu chính của Basel II là thiết lập một khung pháp lý quốc tế chuẩn mực để đo lường và quản lý rủi ro trong ngành ngân hàng. Việc áp dụng Basel II giúp các ngân hàng tăng cường tính minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý vốn và quản lý rủi ro, đồng thời góp phần ổn định hệ thống tài chính. Các trụ cột chính của Basel II bao gồm yêu cầu vốn tối thiểu, quy trình giám sát và kỷ luật thị trường. Việc tuân thủ Basel II đòi hỏi các ngân hàng phải có hệ thống đo lường và quản lý rủi ro hiệu quả, cũng như khả năng báo cáo chính xác và kịp thời về tình hình tài chính của mình.

1.2. Vai trò của DNVVN trong nền kinh tế TP.HCM

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế TP.HCM, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Theo số liệu thống kê, DNVVN chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp tại TP.HCM, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ sản xuất, dịch vụ đến thương mại. Tuy nhiên, DNVVN cũng đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc tiếp cận vốn và nguồn lực tài chính. Khả năng tài chính hạn chế và thiếu tài sản đảm bảo khiến DNVVN khó khăn trong việc vay vốn từ ngân hàng.

II. Thách Thức Tiếp Cận Vốn Basel II cho DNVVN tại TP

Việc các ngân hàng thương mại thực hiện Hiệp ước Basel II sẽ tác động mạnh mẽ tới việc huy động vốn sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay do nguồn vốn vay từ ngân hàng là nguồn vốn huy động phổ biến, thường xuyên của doanh nghiệp. Xuất phát điểm từ sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ cộng thêm áp lực cạnh tranh bởi xu thế hội nhập, hiện các doanh nghiệp Việt Nam rất cần tăng nguồn vốn phục vụ cho sản xuất kinh doanh. Việc các ngân hàng thương mại tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động kinh doanh sẽ thúc đẩy xu hướng lành mạnh hoá của thị trường tài chính, nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế, góp phần tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, nó lại là trở ngại lớn cho các doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn vay, đặc biệt đối với các DNVVN.

2.1. Yêu cầu khắt khe hơn về tài sản đảm bảo và báo cáo tài chính

Một trong những thách thức lớn nhất đối với DNVVN khi ngân hàng áp dụng Basel II là yêu cầu khắt khe hơn về tài sản đảm bảo và báo cáo tài chính. Basel II yêu cầu các ngân hàng phải đánh giá rủi ro tín dụng một cách chính xác và yêu cầu vốn dự phòng cao hơn cho các khoản vay có rủi ro cao. Điều này dẫn đến việc các ngân hàng có xu hướng ưu tiên cho vay đối với các doanh nghiệp lớn, có tài sản đảm bảo và lịch sử tín dụng tốt. DNVVN thường gặp khó khăn trong việc cung cấp tài sản đảm bảo và báo cáo tài chính minh bạch, do đó, khả năng tiếp cận vốn của họ bị hạn chế.

2.2. Chi phí tuân thủ và quản lý rủi ro gia tăng cho DNVVN

Ngoài ra, chi phí tuân thủ và quản lý rủi ro cũng là một gánh nặng đối với DNVVN. Để đáp ứng các yêu cầu của Basel II, DNVVN cần đầu tư vào hệ thống quản lý rủi ro, nâng cao năng lực tài chính và đào tạo nhân sự. Tuy nhiên, nguồn lực tài chính hạn chế khiến DNVVN khó có thể thực hiện các hoạt động này một cách hiệu quả. Điều này dẫn đến việc DNVVN gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng quản lý rủi ro và tiếp cận vốn từ ngân hàng.

III. Giải Pháp Công Nghệ Tài Chính Hỗ Trợ DNVVN Tuân Thủ Basel II

Để giúp các DNVVN vượt qua những thách thức do Basel II đặt ra, cần có các giải pháp công nghệ và tài chính hỗ trợ. Các giải pháp này có thể bao gồm việc phát triển các nền tảng công nghệ giúp DNVVN quản lý rủi ro và báo cáo tài chính một cách hiệu quả, cũng như các chương trình tư vấn tài chính và đào tạo nhân sự để nâng cao năng lực quản lý của DNVVN. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước và ngân hàng để tạo điều kiện thuận lợi cho DNVVN tiếp cận vốn.

3.1. Ứng dụng Fintech giúp DNVVN quản lý rủi ro và tài chính

Công nghệ Fintech có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giúp DNVVN quản lý rủi ro và tài chính. Các ứng dụng Fintech cung cấp các công cụ và giải pháp giúp DNVVN theo dõi dòng tiền, quản lý nợ, đánh giá rủi ro tín dụng và lập kế hoạch tài chính. Việc sử dụng Fintech giúp DNVVN tăng cường tính minh bạch, cải thiện hiệu quả quản lý và giảm thiểu chi phí. Ngoài ra, Fintech còn có thể giúp DNVVN tiếp cận các nguồn vốn mới từ các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng khác.

3.2. Chương trình tư vấn tài chính và đào tạo nâng cao năng lực

Các chương trình tư vấn tài chính và đào tạo đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý của DNVVN. Các chương trình này cung cấp cho DNVVN kiến thức và kỹ năng cần thiết để quản lý tài chính hiệu quả, đánh giá rủi ro, lập kế hoạch kinh doanh và tiếp cận vốn. Các chương trình tư vấn nên được thiết kế phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng loại hình DNVVN, đồng thời có sự tham gia của các chuyên gia tài chính và kinh tế giàu kinh nghiệm.

3.3. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước và ngân hàng

Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước có thể ban hành các chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện thuận lợi cho DNVVN tiếp cận vốn. Các chính sách này có thể bao gồm việc giảm lãi suất cho vay đối với DNVVN, tăng cường bảo lãnh tín dụng, đơn giản hóa thủ tục vay vốn và tạo điều kiện cho DNVVN tham gia vào các chương trình hỗ trợ tài chính. Ngoài ra, Chính phủ cũng cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, cải thiện môi trường kinh doanh và giảm thiểu chi phí tuân thủ cho DNVVN.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển DNVVN Bền Vững TP

Các DNVVN của Việt Nam thường gắn với những ngành kinh tế phổ thông, trình độ công nghệ thấp, thâm dụng lao động thủ công, quy mô vốn nhỏ, trình độ quản lý chưa cao nên khả năng tự đổi mới rất hạn chế. Chính vì vậy khi các ngân hàng thương mại áp dụng Hiệp ước Basel II thì nhóm các DNVVN càng khó đáp ứng các yêu cầu cho vay từ ngân hàng. Điều này sẽ làm ảnh hưởng sâu sắc tới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo những trở ngại cho doanh nghiệp trong việc mở rộng quy mô hoạt động, nâng cao trình độ nguồn lao động, áp dụng đổi mới khoa học - công nghệ do thiếu vốn đầu tư.

4.1. Ưu đãi thuế và phí cho DNVVN tuân thủ Basel II

Để khuyến khích DNVVN tuân thủ các quy định của Basel II và nâng cao năng lực cạnh tranh, Chính phủ có thể xem xét áp dụng các chính sách ưu đãi thuế và phí. Các ưu đãi này có thể bao gồm việc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm các loại phí liên quan đến hoạt động tài chính và tín dụng, và hỗ trợ chi phí đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân sự. Việc áp dụng các ưu đãi thuế và phí sẽ giúp DNVVN giảm bớt gánh nặng tài chính và tạo động lực để họ đầu tư vào nâng cao năng lực quản lý và tuân thủ các quy định của Basel II.

4.2. Tăng cường bảo lãnh tín dụng cho DNVVN

Bảo lãnh tín dụng là một công cụ quan trọng giúp DNVVN tiếp cận vốn từ ngân hàng. Chính phủ có thể tăng cường bảo lãnh tín dụng cho DNVVN thông qua việc thành lập các quỹ bảo lãnh tín dụng hoặc mở rộng phạm vi hoạt động của các quỹ hiện có. Các quỹ bảo lãnh tín dụng sẽ đứng ra bảo lãnh cho các khoản vay của DNVVN, giúp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng và tạo điều kiện cho DNVVN tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Tác Động Basel II lên DNVVN TP

Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong phát triển kinh tế. Hiện nay doanh nghiệp vừa và nhỏ của Thành phố cũng chiếm tỷ trọng cao, đang tham gia hoạt động trải rộng trên nhiều ngành, lĩnh vực kinh tế. Thành phố cũng là nơi có các hoạt động tài chính sôi động bởi sự tham gia của nhiều ngân hàng thương mại, có chi nhánh của Ngân hàng Nhà nước đóng trên địa bàn. Hoạt động kinh tế của thành phố sẽ có những thay đổi nhất định từ việc thực hiện Hiệp ước Basel II và cũng góp phần tác động không nhỏ tới kinh tế quốc gia.

5.1. Phân tích dữ liệu về tiếp cận vốn của DNVVN trước và sau Basel II

Để đánh giá tác động của Basel II lên DNVVN tại TP.HCM, cần tiến hành phân tích dữ liệu về tiếp cận vốn của DNVVN trước và sau khi Basel II được áp dụng. Dữ liệu này có thể được thu thập từ các ngân hàng, tổ chức tín dụng, hiệp hội doanh nghiệp và các cơ quan thống kê. Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định xem liệu việc áp dụng Basel II có làm giảm khả năng tiếp cận vốn của DNVVN hay không, và nếu có, thì mức độ ảnh hưởng là như thế nào.

5.2. Khảo sát ý kiến DNVVN về khó khăn và thách thức khi vay vốn

Khảo sát ý kiến của DNVVN là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về những khó khăn và thách thức mà họ gặp phải khi vay vốn từ ngân hàng. Khảo sát nên tập trung vào các vấn đề như yêu cầu về tài sản đảm bảo, thủ tục vay vốn, chi phí vay vốn, và sự hiểu biết của DNVVN về Basel II. Kết quả khảo sát sẽ cung cấp thông tin chi tiết về những rào cản mà DNVVN đang phải đối mặt và giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp phù hợp.

VI. Kết Luận Giải Pháp Hạn Chế Thách Thức Cho DNVVN TP

Việc giúp các DNVVN của Việt Nam vẫn thuận lợi trong việc tiếp cận nguồn vốn vay từ ngân hàng thương mại khi các ngân hàng thương mại áp dụng Hiệp ước Basel II đòi hỏi sự quan tâm từ phía Nhà nước với vai trò là người hoạch định, tổ chức các hoạt động của nền kinh tế quốc dân, các ngân hàng thương mại với tư cách là các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp từ Hiệp ước, các DNVVN là đối tượng chịu sự tác động gián tiếp của Hiệp ước đều cần có những quyết tâm mạnh và sự nỗ lực cao nhằm tháo gỡ những khó khăn của bản thân trong việc tuân thủ Hiệp ước và cũng rất cần có sự liên kết giữa Nhà nước - ngân hàng - doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng nhau hợp tác để tháo gỡ.

6.1. Tổng hợp các giải pháp và kiến nghị chính sách

Dựa trên các phân tích và đánh giá ở các chương trước, chương này sẽ tổng hợp các giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm hạn chế thách thức cho DNVVN tại TP.HCM trong bối cảnh áp dụng Basel II. Các giải pháp này sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro và tài chính của DNVVN, tạo điều kiện thuận lợi cho họ tiếp cận vốn từ ngân hàng, và xây dựng một môi trường kinh doanh hỗ trợ DNVVN phát triển bền vững.

6.2. Triển vọng và khuyến nghị cho tương lai phát triển DNVVN

Cuối cùng, chương này sẽ đưa ra các triển vọng và khuyến nghị cho tương lai phát triển của DNVVN tại TP.HCM trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và áp dụng các chuẩn mực tài chính quốc tế như Basel II. Các khuyến nghị này sẽ tập trung vào việc khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh, và xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ DNVVN phát triển bền vững và đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của thành phố.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng Hiệp ước vốn Basel II tại các ngân hàng thương mại đã trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro và đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Tại Việt Nam, đặc biệt là trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước với hơn 380.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ (chiếm khoảng 74% tổng số doanh nghiệp), việc triển khai Basel II đã tạo ra những tác động sâu sắc đến khả năng tiếp cận vốn vay của các doanh nghiệp này. Theo số liệu năm 2016, doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp khoảng 45% GDP, 31% tổng thu ngân sách và thu hút hơn 5 triệu lao động, cho thấy vai trò quan trọng của nhóm doanh nghiệp này trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, việc các ngân hàng thương mại áp dụng Basel II cũng đặt ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, từ khó khăn trong tiếp cận thông tin, thủ tục vay vốn phức tạp, yêu cầu tài sản đảm bảo cao đến áp lực về uy tín và trình độ quản lý doanh nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng các thách thức này trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016-2018, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế những khó khăn, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận nguồn vốn vay hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp vừa và nhỏ hiểu rõ hơn về tác động của Basel II, từ đó xây dựng các chiến lược phù hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ổn định trong môi trường kinh tế ngày càng phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản trị rủi ro ngân hàng và lý thuyết phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ.

1. Lý thuyết quản trị rủi ro ngân hàng: Basel II được xây dựng trên ba trụ cột chính gồm: (i) yêu cầu duy trì vốn tối thiểu dựa trên rủi ro tín dụng, rủi ro vận hành và rủi ro thị trường; (ii) quy trình đánh giá vốn nội bộ (ICAAP) và giám sát ngân hàng; (iii) công khai thông tin minh bạch theo nguyên tắc thị trường. Các phương pháp tính toán rủi ro tín dụng bao gồm phương pháp chuẩn hóa, phương pháp xếp hạng nội bộ cơ bản và nâng cao, giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn mức độ rủi ro của khách hàng vay vốn.

2. Lý thuyết phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN): DNVVN được phân loại theo quy mô lao động và nguồn vốn theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới và các nghị định của Chính phủ Việt Nam. Doanh nghiệp vừa và nhỏ có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, nhóm này thường gặp nhiều hạn chế về vốn, trình độ quản lý và khả năng tiếp cận nguồn vốn chính thức.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: rủi ro tín dụng, tài sản đảm bảo, uy tín doanh nghiệp, thủ tục vay vốn, và khả năng thích ứng với Basel II.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp thu thập dữ liệu định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát trực tiếp các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016-2018, cùng với số liệu thống kê từ Cục Phát triển doanh nghiệp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các báo cáo ngành. Ngoài ra, nghiên cứu còn tổng hợp các tài liệu pháp luật, văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về Basel II và các nghiên cứu quốc tế liên quan.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả để đánh giá thực trạng, phân tích so sánh để đối chiếu các nhóm doanh nghiệp theo quy mô và ngành nghề, đồng thời áp dụng phương pháp phân tích nhân tố để xác định các yếu tố tác động chính đến thách thức của doanh nghiệp khi tiếp cận vốn vay. Các kết quả được trình bày qua biểu đồ, bảng số liệu nhằm minh họa rõ ràng và trực quan.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Cỡ mẫu khảo sát khoảng 300 doanh nghiệp vừa và nhỏ được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng, đảm bảo đại diện cho các ngành nghề và quy mô khác nhau trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2016 đến 2018, phù hợp với giai đoạn thí điểm áp dụng Basel II tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn.

Phương pháp nghiên cứu này giúp luận văn có cái nhìn toàn diện, khách quan về thực trạng và nguyên nhân các thách thức, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi và hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khó khăn trong tiếp cận thông tin và ngân hàng: Khoảng 65% doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin về các chính sách tín dụng và điều kiện vay vốn từ các ngân hàng thương mại. Doanh nghiệp thường lệ thuộc vào ngân hàng quen thuộc, dẫn đến hạn chế cơ hội tiếp cận các sản phẩm vay đa dạng. So với nhóm doanh nghiệp lớn, tỷ lệ này cao hơn khoảng 20%.

2. Thủ tục vay vốn phức tạp và chi phí cao: 72% doanh nghiệp phản ánh thủ tục vay vốn ngày càng phức tạp do các yêu cầu thẩm định rủi ro nghiêm ngặt theo Basel II, làm tăng chi phí và thời gian vay vốn. Trong đó, doanh nghiệp siêu nhỏ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với tỷ lệ khó khăn lên đến 80%.

3. Yêu cầu tài sản đảm bảo cao: Hơn 70% doanh nghiệp vừa và nhỏ không đáp ứng được yêu cầu về tài sản thế chấp theo quy định của ngân hàng, đặc biệt là các doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Điều này làm giảm khả năng vay vốn và ảnh hưởng đến kế hoạch mở rộng sản xuất kinh doanh.

4. Ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín và trình độ quản lý: Ngân hàng đánh giá cao uy tín và trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp trong quá trình xét duyệt hồ sơ vay vốn. Khoảng 60% doanh nghiệp cho biết trình độ quản lý hạn chế và thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính là nguyên nhân chính khiến họ bị từ chối vay vốn hoặc phải chịu lãi suất cao hơn.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên phản ánh rõ ràng tác động kép của việc áp dụng Basel II đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Thành phố Hồ Chí Minh. Việc tăng cường quản lý rủi ro và minh bạch thông tin theo Basel II giúp nâng cao chất lượng tín dụng và ổn định hệ thống ngân hàng, nhưng đồng thời cũng tạo ra rào cản lớn đối với nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ, vốn mỏng và trình độ quản lý hạn chế.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, như tại Hoa Kỳ và Áo, các ngân hàng lớn áp dụng phương pháp xếp hạng nội bộ nâng cao (A-IRB) có xu hướng ưu tiên cho vay các doanh nghiệp có thông tin minh bạch và tài sản đảm bảo tốt, trong khi các ngân hàng cộng đồng lại hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp có thông tin mềm và quy mô nhỏ. Điều này cho thấy sự phân hóa trong tiếp cận vốn vay là xu hướng phổ biến, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản lý và minh bạch tài chính để thích ứng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn theo từng nhóm thách thức, bảng so sánh chi tiết các tiêu chí vay vốn giữa các nhóm doanh nghiệp theo quy mô, và biểu đồ đường thể hiện xu hướng thay đổi chi phí vay vốn qua các năm áp dụng Basel II.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cảnh báo cho các bên liên quan về những khó khăn thực tế mà doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đối mặt, đồng thời làm cơ sở để xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm cân bằng giữa yêu cầu quản lý rủi ro và phát triển doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và đào tạo về Basel II cho doanh nghiệp: Các cơ quan quản lý và ngân hàng cần phối hợp tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức và hiểu biết của doanh nghiệp về các yêu cầu và lợi ích của Basel II. Mục tiêu đạt được trong vòng 12 tháng, chủ thể thực hiện là Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng Ngân hàng Nhà nước.

2. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn và đa dạng hóa sản phẩm tín dụng: Ngân hàng thương mại cần xây dựng các quy trình thẩm định linh hoạt, giảm bớt giấy tờ không cần thiết, đồng thời phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù doanh nghiệp vừa và nhỏ, như tín chấp, bảo lãnh vay vốn. Thời gian thực hiện trong 18 tháng, chủ thể là các ngân hàng thương mại.

3. Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý và minh bạch tài chính: Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp cần cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ xây dựng kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài chính chuẩn mực nhằm tăng uy tín và khả năng tiếp cận vốn vay. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể là Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố và các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp.

4. Xây dựng cơ chế bảo lãnh tín dụng và quỹ hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ: Nhà nước cần thiết lập các quỹ bảo lãnh tín dụng nhằm giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng khi cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Mục tiêu hoàn thành trong 24 tháng, chủ thể là Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước.

5. Tăng cường giám sát và minh bạch thông tin ngân hàng: Ngân hàng Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống đánh giá, xếp hạng ngân hàng và công khai minh bạch các thông tin liên quan đến chính sách tín dụng, giúp doanh nghiệp lựa chọn ngân hàng phù hợp. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, chủ thể là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Các giải pháp trên nhằm mục tiêu giảm thiểu các rào cản tiếp cận vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2019-2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý về tín dụng ngân hàng phù hợp với Basel II.

2. Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Các ngân hàng có thể tham khảo để điều chỉnh quy trình thẩm định, phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và mở rộng thị phần.

3. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Giúp doanh nghiệp hiểu rõ các thách thức và cơ hội khi tiếp cận vốn vay trong bối cảnh Basel II, từ đó chủ động nâng cao năng lực quản lý, minh bạch tài chính và xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

4. Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề: Cung cấp thông tin để thiết kế các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tiếp cận vốn, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp và ngân hàng.

Những nhóm đối tượng này sẽ tận dụng được các phân tích, số liệu và đề xuất trong luận văn để nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần phát triển kinh tế địa phương và quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Basel II ảnh hưởng thế nào đến khả năng vay vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ?
   Basel II yêu cầu các ngân hàng tăng cường quản lý rủi ro, dẫn đến thủ tục vay vốn phức tạp hơn và yêu cầu tài sản đảm bảo cao hơn. Do đó, doanh nghiệp vừa và nhỏ thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chí vay vốn, đặc biệt là về minh bạch tài chính và tài sản thế chấp.

2. Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể làm gì để tăng cơ hội vay vốn trong bối cảnh Basel II?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý, minh bạch báo cáo tài chính, xây dựng kế hoạch kinh doanh khả thi và chủ động tìm hiểu thông tin về các sản phẩm tín dụng phù hợp. Việc cải thiện uy tín và quan hệ với ngân hàng cũng rất quan trọng.

3. Ngân hàng thương mại có thể hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ như thế nào?
   Ngân hàng nên đơn giản hóa thủ tục vay vốn, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng như tín chấp, bảo lãnh vay vốn, đồng thời cung cấp các dịch vụ tư vấn, đào tạo để giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý và đáp ứng yêu cầu vay vốn.

4. Vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn vay là gì?
   Nhà nước cần xây dựng các chính sách hỗ trợ, thiết lập quỹ bảo lãnh tín dụng, hoàn thiện khung pháp lý và giám sát minh bạch hoạt động ngân hàng để tạo môi trường tín dụng lành mạnh, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

5. Có kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong việc hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ?
   Kinh nghiệm từ Hoa Kỳ và Áo cho thấy việc phân loại ngân hàng theo quy mô và năng lực quản trị rủi ro, phát triển các ngân hàng cộng đồng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin và đào tạo doanh nghiệp là những bài học quý giá cho Việt Nam.

Kết luận

• Việc áp dụng Hiệp ước vốn Basel II tại các ngân hàng thương mại đã tạo ra những thách thức đáng kể đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt trong tiếp cận thông tin, thủ tục vay vốn, tài sản đảm bảo và uy tín doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý, minh bạch tài chính và chủ động thích ứng với các yêu cầu mới để duy trì khả năng tiếp cận vốn vay.
• Ngân hàng thương mại và Nhà nước cần phối hợp triển khai các giải pháp hỗ trợ, bao gồm đào tạo, đơn giản hóa thủ tục, phát triển sản phẩm tín dụng linh hoạt và xây dựng quỹ bảo lãnh tín dụng.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự phân hóa trong tiếp cận vốn vay giữa các ngân hàng lớn và ngân hàng cộng đồng, đồng thời nhấn mạnh vai trò của minh bạch thông tin và đào tạo doanh nghiệp.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2019-2022, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Luận văn kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp nhằm tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy phát triển bền vững cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Thành phố Hồ Chí Minh và toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Nghị định số 90/2001/NĐ-CP, doanh nghiệp vừa và nhỏ là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật 6 hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Sau đó, Nghị định số 56 của Chính phủ ban hành năm 2009 đã có điều chỉnh định nghĩa về doanh nghiệp vừa và nhỏ như sau: Doanh nghiệp vừa và nhỏ là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể: Bảng 1.6: Việt Nam phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ Doanh Quy mô nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Khu vực Số lao Tổng Số lao Tổng nguồn Số lao động nguồn vốn động vốn động I. Nông, lâm 10 người 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 nghiệp và trở xuống trở xuống người đến đồng đến người đến thủy sản 200 người 100 tỷ đồng 300 người II. Công 10 người 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 nghiệp và trở xuống trở xuống người đến đồng đến người đến xây dựng 200 người 100 tỷ đồng 300 người III.

Thương 10 người 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 mại và dịch trở xuống trở xuống người đến đồng đến 50 người đến vụ 50 người tỷ đồng 100 người Nguồn: Nghị định 56 NĐ/CP /2009 của Chính Phủ Việt Nam Và mới đây nhất theo Nghị định số 39 của Chính phủ ban hành năm 2018, tại điều 6, doanh nghiệp vừa và nhỏ bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp. Cách phân loại của Nghị định số 39/2018/NĐ-CP được phân theo quy mô gắn với lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp: Khoản 1: Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. 7 Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Khoản 2: Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này.

Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 50 người và tổng doanh thu của năm không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này. Khoản 3: Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và tổng doanh thu của năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này. Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này.2 Đặc điểm doanh nghiệp vừa và nhỏ Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện là loại hình doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam và có sự gia tăng nhanh về số lượng hơn nhiều so với doanh nghiệp lớn trong giai đoạn 2005-2015 (Hình 1.7 cho thấy trong giai đoạn 2005- 2015, số doanh nghiệp tăng lên đều đặn qua các năm. Tuy nhiên xét theo khu vực thì số lượng doanh nghiệp nhà nước giảm dần trong khi số lượng doanh nghiệp ngoài nhà nước tăng mạnh và tăng tiếp theo là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Khu vực doanh nghiệp nhà nước có số doanh nghiệp lớn chiếm tỷ trọng lớn nhất, sau đó tới doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa và rất ít doanh nghiệp siêu nhỏ. Khu vực ngoài nhà nước chủ yếu là doanh nghiệp siêu nhỏ rồi đến doanh nghiệp nhỏ và rất ít doanh nghiệp lớn cùng doanh nghiệp vừa. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài có số lượng doanh nghiệp tập trung nhiều ở doanh nghiệp nhỏ, sau đó lần lượt là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp lớn và ít doanh nghiệp vừa.1: Số lƣợng DNVVN theo quy mô lao động và theo quy mô vốn Nguồn: Sách trắng Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, 2017 Bảng 1.7: Số lƣợng doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, vừa và lớn theo quy mô lao động Năm 2005 2010 2015 Toàn bộ doanh nghiệp 106.486 Doanh nghiệp siêu nhỏ 59.236 Doanh nghiệp nhỏ 38.753 Doanh nghiệp vừa 3.685 Doanh nghiệp lớn 4.812 Doanh nghiệp nhà nƣớc 4.835 Doanh nghiệp siêu nhỏ 54 103 90 Doanh nghiệp nhỏ 1.139 Doanh nghiệp vừa 666 539 407 Doanh nghiệp lớn 1 898 1 383 1 199 Doanh nghiệp ngoài nhà nƣớc 98.709 Doanh nghiệp siêu nhỏ 59.097 Năm 2005 2010 2015 Doanh nghiệp nhỏ 35.105 Doanh nghiệp vừa 2.304 Doanh nghiệp lớn 2.203 9 Năm 2005 2010 2015 Doanh nghiệp FDI 3.942 Doanh nghiệp siêu nhỏ 396 1.049 Doanh nghiệp nhỏ 1.509 Doanh nghiệp vừa 378 639 974 Doanh nghiệp lớn 968 1.410 Nguồn: Sách trắng Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, 2017 Theo số liệu từ Cục Phát triển doanh nghiệp thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính đến cuối năm 2016 có 380.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ được thành lập, vượt cao so với mục tiêu là 350. Khối doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp khoảng 45% vào GDP, 31% vào tổng số thu ngân sách và chiếm khoảng 35% vốn đầu tư của cộng đồng doanh nghiệp nói chung, thu hút hơn 5 triệu việc làm và đóng góp gần 50% vào tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia hằng năm.

Số liệu điều tra sơ bộ năm 2017 do Tổng cục Thống kê công bố, xét theo qui mô lao động, tại thời điểm 01/01/2017 cả nước có hơn 10 nghìn doanh nghiệp lớn, tăng 29% so với năm 2012 và chiếm 1,9% tổng số doanh nghiệp, giảm so với 2,3% của năm 2012. Doanh nghiệp vừa tăng 23,6%, doanh nghiệp nhỏ tăng 21,2% và doanh nghiệp siêu nhỏ tăng tới 65,5% và chiếm 74% tổng số doanh nghiệp. Tỷ trọng các doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng tới 6 điểm phần trăm so với năm 2012 trong khi tỷ trọng lao động giảm 0,8 điểm phần trăm, điều này cho thấy qui mô doanh nghiệp đang nhỏ dần. Theo nhận xét của ông Phạm Đình Thuý, Vụ trưởng Vụ thống kê công nghiệp và xây dựng, kết quả thống kê số lượng doanh nghiệp lớn giảm, số lượng doanh nghiệp nhỏ tăng và doanh nghiệp siêu nhỏ tăng mạnh là phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Ông Thuý cho hay: " Thực tế trên xuất phát từ việc nước ta có một thời gian dài trải qua chiến tranh, đổi mới phát triển, Do đó, các điều kiện về nguồn lực, con người, vốn, khoa học kỹ thuật, đầu tư còn nhiều hạn chế, năng suất chất lượng nền kinh tế còn chưa tương xứng với tiềm năng. Xu hướng tăng doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ còn tiếp tục trong thời gian tới. Tuy nhiên, dần dần chúng ta sẽ có nhiều hơn doanh nghiệp lớn có chuỗi kinh tế toàn cầu. Hiện tại, các doanh nghiệp như thế chỉ chiếm trên đầu ngón tay và đang được nâng dần qua các năm." Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam tồn tại những điểm hạn chế cơ bản sau: Thứ nhất, vì tồn tại trong bối cảnh của một nền kinh tế kém phát triển đang dần chuyển đổi thành nền kinh tế đang phát triển nên hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam cùng có điểm xuất phát chung từ kinh tế hộ gia đình, từ nguồn 10 vốn tích luỹ nhỏ lẻ trong dân.

Chính vì có quy mô vốn nhỏ nên doanh nghiệp thường gặp những khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn chính thức, việc sử dụng lao động trình độ cao, việc triển khai, áp dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ mới vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và điều này dẫn đến kém sức cạnh tranh. Thứ hai, do vốn ít nên doanh nghiệp vừa và nhỏ thường gặp khó khăn về mặt bằng sản xuất kinh doanh. Chi phí đầu tư, thuê mặt bằng cao làm mất cân đối nguồn vốn của doanh nghiệp, làm giảm nguồn chi của doanh nghiệp cho lao động, cho đầu tư máy móc, thiết bị, mua nguyên vật liệu, cho khoa học công nghệ, làm tăng chi phí sản xuất kinh doanh. Thứ ba, chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ thường là chủ hộ kinh tế gia đình hoặc là người được gia đình, người thân quen tin tưởng cấp vốn, góp vốn nên không nhất định phải có bằng cấp chuyên môn về lĩnh vực kinh tế, cũng không bắt buộc phải tham gia các khoá đào tạo về quản trị kinh doanh, về quản lý kinh tế, về luật trong kinh doanh, vì vậy trình độ quản lý thấp, kỹ năng quản lý có nhiều hạn chế.

Các chủ doanh nghiệp thường có tâm lý hoạt động theo kinh nghiệm cá nhân nên hay mắc lỗi chủ quan khi quản lý điều hành và dẫn đến sai sót trong kinh doanh, thậm chí là những hậu quả lớn như vi phạm pháp luật. Thứ tư, lực lượng lao động trong doanh nghiệp vừa và nhỏ có trình độ thấp, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chiếm tỷ trọng cao. Do đó khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ có năng suất lao động thấp, thu nhập của người lao động thấp và không ổn định. Những hạn chế về nguồn vốn đầu tư, về trình độ quản lý cũng gây cho người lao động nảy sinh tâm lý không muốn gắn bó lâu dài với doanh nghiệp và làm cho doanh nghiệp bất ổn trong sản xuất kinh doanh do hiện tượng người lao động nhảy việc, nghỉ việc đột ngột và hàng loạt.