Chương 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC QUẢN LÝ THỦY LỢI 1. Tổ chức quản lý nhà nước 1. Cấp Trung ương: Trong khoảng thời gian 10 năm gần đây, từ năm 2000-2012, cơ quan quản lý nhà nước về thủy lợi cấp trung ương thường xuyên có biến động. Giai đoạn từ 2000-2004, nhiệm vụ này được giao cho Cục Quản lý nước và Công trình thủy lợi.
Từ năm 2004-2010, là Cục Thủy lợi. Trong thời gian này, nhiệm vụ quản lý nhà nước về thuỷ lợi luôn được điều chỉnh, bổ sung. Cụ thể: nhiệm vụ quản lý tài nguyên nước được chuyển sang Bộ Tài nguyên và Môi trường, tiếp theo Cục Thuỷ lợi trực tiếp làm nhiệm vụ quản lý nhà nước về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn. Hiện nay, theo Quyết định số 03/2010/QĐ-TTg ngày 25/01/2010 của Thủ tướng Chính phủ Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Thủy lợi trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì Tổng cục Thủy lợi là cơ quan trực thuộc Bộ Nông nghiệp và PTNT, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý nhà nước và thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về thủy lợi; quản lý, chỉ đạo các hoạt động dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý của Tổng cục.
Theo đó, Tổng cục Thuỷ lợi có chức năng quản lý nhà nước về công trình thuỷ lợi, công trình đê điều và phòng chống lụt bão, giảm nhẹ thiên tai và công trình nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn. Như vậy, ngay tại trung ương thì cơ quan quản lý nhà nước về thuỷ lợi luôn có sự biến động về nhiệm vụ, chức năng được giao. Cấp tỉnh Tổ chức trực tiếp quản lý nhà nước chuyên ngành thuỷ lợi ở địa phương là các chi cục thuỷ lợi, trước đây được thành lập theo thông tư số 07 LB/TT ngày 24/4/1996 của liên Bộ Nông nghiệp và PTNT - Ban tổ chức cán bộ Chính phủ và hướng dẫn số 390 NN-TCCB/HD của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Do các quy định này chỉ mang tính hướng dẫn, không bắt buộc nên việc thành lập tổ chức quản lý nhà nước ở các địa phương rất khác nhau.
Theo quy định này đến năm 2004 mới có 44 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập Chi cục thủy lợi, 22 tỉnh thành lập Phòng Thuỷ lợi. Một số tỉnh thành lập chi cục thực hiện cả hai chức năng quản lý đê điều và quản lý khai thác công trình thuỷ lợi, nhiều nơi thành lập Phòng Thuỷ lợi. Có chi cục được thành lập nhưng bộ máy, chức năng nhiệm vụ được giao chưa đáp ứng yêu cầu công việc quản lý nhà nước chuyên ngành thuỷ lợi, chỉ làm việc mang tính hành chính sự vụ, chưa phát huy được vai trò của Chi cục. Để cải thiện thực trạng trên, Liên Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Nội vụ đã ban hành thông tư liên tịch số 11/2004/TTLT-BNN-BNV ngày 02/4/2004 hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân quản lý nhà nước về nông nghiệp và phát triển nông thôn, các văn bản hướng dẫn thực hiện Thông tư của Bộ Nội vụ và Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, tổ chức Chi cục Thuỷ lợi làm nhiệm vụ quản lý nhà nước về công tác thuỷ lợi ở các tỉnh trên toàn quốc là 49 tỉnh đã thành lập Chi Cục, còn lại 15 tỉnh thành lập phòng Thuỷ lợi hoặc phòng Thuỷ nông trực thuộc Sở Nông nghiệp và PTNT.
Tiếp theo, ngày 15/5/2008, Liên Bộ Nội vụ và Nông nghiệp và PTNT ban hành thông tư liên tịch số 61/2008/TTLT-BNN-BNV Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện và nhiệm vụ quản lý nhà nước của Uỷ ban nhân dân cấp xã về nông nghiệp và phát triển nông thôn thay thế Thông tư số 11/2004/TTLT-BNN- BNV nói trên. Quy định mới nêu rõ: Chi cục quản lý chuyên ngành giúp Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thực hiện chức năng quản lý nhà nước và triển khai các nhiệm vụ về chuyên ngành trong việc tổ chức thực thi pháp luật; thực hiện công việc tác nghiệp thường xuyên, đồng thời đề xuất về cơ chế, chính sách đối với lĩnh vực chuyên ngành được kế thừa hợp lý những chi cục hiện có đang hoạt động hiệu quả và thành lập chi cục mới nhưng không quá 9 tổ chức. Thông tư số 61/2008/TTLT-BNN-BNV cũng quy định rõ, mô hình tổ chức chuyên môn giúp Sở Nông nghiệp và PTNT về lĩnh vực thuỷ lợi là Chi cục Thuỷ lợi hoặc Chi cục Thuỷ lợi và Phòng, chống lụt, bão ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có hệ thống công trình thủy nông lớn và chiều dài đê ít; thực hiện cả nhiệm vụ cấp nước nông thôn, thuỷ lợi, đê điều và phòng, chống lụt, bão. Đối với các tỉnh có hệ thống đê sông, đê biển lớn ngoài Chi cục Thủy lợi được thành lập thêm Chi cục Đê điều và Phòng, chống lụt, bão.
Sau khi Thông tư 61/2008/TTLT-BNN-BNV quy định số lượng các chi cục chuyên ngành trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn không quá 9, tạo điều kiện cho các tỉnh thành lập thêm các Chi cục, trong đó có Chi cục Thuỷ lợi. Nhiều chi cục đã thực sự phát huy được vai trò tham mưu giúp Sở Nông nghiệp và PTNT trong việc quản lý nhà nước về thuỷ lợi ở địa phương. Do đó, sau 1 năm thực hiện đã có 57 tỉnh thành lập Chi cục, chỉ có 6 tỉnh chưa thành lập Chi cục bao gồm Phú Thọ, Hải Phòng, Quảng Bình, Quảng Trị, Bình Định, Đồng Nai. Và đến nay chỉ còn duy nhất tỉnh Đồng Nai chưa thành lập chi cục quản lý chuyên ngành thuỷ lợi, mô hình hiện nay của Đồng Nai là Phòng Thuỷ lợi trực thuộc Sở Nông nghiệp và PTNT.
Chi cục Thuỷ lợi và/hoặc Chi cục Quản lý đê điều và PCLB là cơ quan chuyên môn giúp giám đốc sở thực hiện chức năng quản lý nhà nước về thuỷ lợi, phòng chống lụt bão, giảm nhẹ thiên tai. Tuy nhiên, mô hình từng tỉnh có khác nhau cho dù có cùng điều kiện địa lý và đặc điểm công trình tương tự nhau. Trong thời gian qua, bộ máy tổ chức của các Chi cục Thuỷ lợi ở các địa phương cơ bản đã được kiện toàn, công tác tổ chức đã đi vào ổn định. Bộ máy tổ chức của các chi cục thuỷ lợi thường bao gồm: 01 Chi cục trưởng, từ 1-2 chi cục phó.
Các bộ phận chuyên môn từ 2-4 phòng, mô hình chung chủ yếu như sau: - Phòng Tổ chức - Hành chính/Tài vụ. - Phòng Kế hoạch - Tổng hợp. - Phòng kỹ thuật (Quản lý nước, công trình thuỷ lợi, đê điều). Số lượng phòng, ban của Chi cục phụ thuộc vào chức năng nhiệm vụ được giao và tình hình thực tế ở địa phương.
Đối với một số Chi cục thực hiện cả chức năng quản lý nhà nước về khai thác công trình thuỷ lợi, đê điều và phòng chống lụt bão thì phòng kỹ thuật thường tách thành Phòng quản lý nước và/hoặc công trình thuỷ lợi, và phòng Quản lý đê điều và Phòng chống lụt bão. Một số chi cục còn có thêm cả Phòng/Ban Thanh tra chuyên ngành (Vĩnh Phúc, Thái Bình, Nghệ An, Long An). Đối với một số chi cục ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Cà Mau, Long An, Bạc Liêu, Cần Thơ), vùng Đông Nam Bộ (Bà Rịa - Vũng Tàu), ngoài phòng chuyên môn còn có các trạm thuỷ lợi. Một số chi cục có thêm cả hạt quản lý đê tại các huyện, thị trong tỉnh (Quảng Ninh, Kiên Giang).
Sở NN và PTNT Ban lãnh đạo Chi cục P. Tổ chức - HC P. Kỹ thuật Ban/P.Thanh tra Hình 1. Mô hình tổ chức chung của Chi cục Thuỷ lợi (Nguồn: Báo cáo của Tổng cục Thuỷ lợi, 2010) Nguồn nhân lực: Cán bộ quản lý công tác tại các chi cục chuyên ngành thuỷ lợi đa số có trình độ đại học và trên đại học, được bố trí đúng chuyên môn, phần lớn đáp ứng được yêu cầu về quản lý ngành trong giai đoạn hiện tại.
Tuy nhiên, việc bố trí phân tán ở các đơn vị khác nhau nên khó tập trung chỉ đạo, bạn chế vai trò tham mưu, hướng dẫn và tác nghiệp về kỹ thuật chuyên ngành cho Sở và Uỷ ban nhân dân tỉnh. Tuy vậy, số lượng cán bộ ở từng địa phương không đều, vùng Tây Bắc là khu vực có ít cấn bộ nhất trong cả nước (chiếm 2,2% cả nước). Vùng có nhiều cán bộ nhất chính là đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và Đông Bắc. Cán bộ chuyên ngành thuỷ lợi Cán bộ chuyên ngành khác 1007 1993 Hình 1.
Tổng số cán bộ của chi cục thuỷ lợi (Nguồn: Số liệu tổng hợp của Tổng cục Thuỷ lợi, 2012) 1444 1600 1400 1200 Đại học, trên đại học 1000 Cao đẳng 800 528 Trung cấp 600 400 21 200 0 1 Hình 1. Số lượng cán bộ chi cục có chuyên ngành thuỷ lợi (Nguồn: Số liệu tổng hợp của Tổng cục Thuỷ lợi, 2012) 1. Cấp huyện xã a) Tổ chức chuyên môn quản lý thuỷ lợi ở cấp huyện: Cấp huyện không có phòng chuyên trách thuỷ lợi. Cơ quan chuyên môn giúp Uỷ ban nhân dân huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thuỷ lợi và phát triển nông thôn thống nhất gọi là Phòng.
Việc thành lập và tên gọi của Phòng do Uỷ ban nhân dân tỉnh quyết định theo quy định của Nghị định số 14/2008/NĐ-CP ngày 04/02/2008 của Chính phủ quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (thay thế Nghị định 172/2004/NĐ-CP ngày 29/9/2004 trước đây). Theo Nghị định này, chức năng quản lý nhà nước về thuỷ lợi ở cấp huyện nằm trong Phòng Kinh tế hoặc Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - đối với huyện và Phòng Quản lý đô thị hoặc Phòng Công thương - đối với quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh. Nghị định 14/2008/NĐ-CP đã quy định cụ thể chức năng quản lý nhà nước về thuỷ lợi cấp huyện thuộc Phòng Kinh tế hoặc Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nên đã hạn chế thực trạng chức năng thuỷ lợi được các huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quy định ở nhiều phòng khác nhau như là khi thực hiện Nghị định 172/2004/NĐ-CP. Hiện nay, các địa phương đang từng bước củng cố, kiện toàn tổ chức cơ quan chuyên môn quản lý nhà nước về thuỷ lợi theo hai mô hình: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng kinh tế.
