phần Mở đầu, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn kết cấu thành ba Chƣơng nhƣ sau: - Chƣơng 1: Nhận thức chung về quản trị an ninh phi truyền thống và an ninh nguồn nƣớc - Chƣơng 2: Thực trạng an ninh nguồn nƣớc sinh hoạt trên địa bàn quận Ba Đình, Hà Nội - Chƣơng 3: Giải pháp đảm bảo an ninh nguồn nƣớc sinh hoạt trên địa bàn quận Ba Đình, Hà Nội và những thách thức trong tƣơng lai - Kết luận, hạn chế của luận án và kiến nghị. 10 CHƢƠNG 1: NHẬN THỨC CHUNG VỀ QUẢN TRỊ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG VÀ AN NINH NGUỒN NƢỚC 1. Quản trị An ninh phi truyền thống 1. Khái niệm An ninh phi truyền thống Trong bối cảnh hội nhập thế giới sâu, rộng cùng với sự phát triển nhƣ vũ bão của công nghệ, truyền thông, mạng Internet, đầu tƣ, thƣơng mại, du lịch, giao thoa các nền văn hóa, … an ninh của mỗi quốc gia đang đứng trƣớc các nguy cơ mới, tiềm ẩn nhiều hiểm họa khó kiểm soát và dự báo nhƣ biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, ô nhiễm môi trƣờng, tội phạm xuyên quốc gia … và những thách thức từ khủng hoảng, bất ổn về kinh tế, chính trị, xã hội.
Từ những năm 90 của thế kỷ XX, các chuyên gia, nhà nghiên cứu về vấn đề an ninh nhận định những nguy cơ mới đe dọa nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và quốc tế nêu trên chính là vấn đề “an ninh phi truyền thống” (ANPTT) (Non-traditional security) hay “an ninh mềm”. So với An ninh truyền thống hay còn gọi là “an ninh cứng”, các rủi ro và khủng hoảng ANPTT xuất phát từ cả bên trong và bên ngoài quốc gia, cả chủ quan và khách quan trên các lĩnh vực và với tốc độ lan truyền nhanh, hậu quả lớn, khó lƣờng và tác động tiêu cực đến an ninh quốc gia, an ninh con ngƣời và an ninh doanh nghiệp. Trên thế giới hiện nay, các chuyên gia, học giả đã đƣa ra nhiều nhiều quan điểm và định nghĩa riêng về ANPTT. Phần lớn các quan điểm đều cho thấy an ninh phi truyền thống thƣờng bao hàm các yếu tố phi quân sự, mở rộng phạm vi ra ngoài một quốc gia, tính lan truyền lớn do xu thế toàn cầu hóa và sự phát triển của nhanh chóng của khoa học - công nghệ và liên quan sự ổn định kinh tế, chính trị, xã hội và phát triển bền vững.
Ở Việt Nam, khái niệm ANPTT đƣợc nhắc đến vào năm 2005 do một số nhà nghiên cứu thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng đƣa ra trong các hội nghị ngành và một số cuộc hội thảo khoa học và tạp chí cộng sản. Trong bối cảnh hợp tác toàn cầu hiện nay, Việt Nam là quốc gia đang phát triển, có vị trí địa 11 lý đặc thù. Chính vì thế, chúng ta đang ngày càng phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức trên tất cả các phƣơng diện, lĩnh vực từ các vấn đề ANPTT. Nhận định đƣợc vấn đề trên, tại Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng (Khóa XI) đã thông qua Nghị quyết về Chiến lƣợc bảo vệ Tổ quốc Việt Nam trong tình hình mới, và đặc biệt nhấn mạnh đến các vấn đề ANPTT.
Ở nƣớc ta, vấn đề an ninh phi truyền thống đƣợc các nhà nghiên cứu nói chung, đặc biệt giới nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học chính trị, an ninh, quốc phòng đặc biệt quan tâm. Mặc dù, có nhiều quan điểm và góc nhìn khác nhau, nhƣng các chuyên gia đều nhận định ANPTT và ANTT không có tính loại trừ nhau và là hai mặt cấu thành của an ninh quốc gia. Đặc biệt, trong bối cảnh tăng trƣởng kinh tế, gia tăng dân số, biến đổi khí hậu khôn lƣờng thì chất lƣợng môi trƣờng sống của con ngƣời (đất, nƣớc, không khí, tiếng ồn…) đang là vấn đề của ANPTT cần quan tâm và giải quyết cấp bách. Chúng ta có thể nhận thấy, còn nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề an ninh phi truyền thống.
Tuy nhiên, các quan điểm đều thống nhất rằng, an ninh phi truyền thống bao gồm các yếu tố phi quân sự, mới xuất hiện và đe dọa đến loài ngƣời không kém gì các vấn đề an ninh truyền thống. Từ những sự phân tích nói trên, chúng ta có thể khái quát: n ninh phi tru n thống à việc bảo đả an toàn, hông c hiể ngu cho cá nh n con người, quốc gia n t c và toàn nh n oại trước các ối đ ọa c nguồn gốc phi qu n s như iến đổi khí hậu, ô nhiễ ôi trường, khan hiếm nguồn l c, dịch bệnh lây lan nhanh, khủng hoảng tài ch nh, an ninh ạng, t i phạm nguy hiểm xuyên biên giới, chủ nghĩa hủng bố… Các ối đ ọa an ninh phi truy n thống thường an t a nhanh, ảnh hưởng r ng ang t nh hu v c ho c toàn c u, o tác đ ng bởi t trái của inh tế thị trường, của toàn c u h a, của s ụng thành t u hoa học - công nghệ. Các vấn đề an ninh phi truyền thống 1. Đ c điể của an ninh phi tru n thống *Tính toàn cầu Các vấn đề ANPTT có tính khuếch tán rộng và không chỉ là vấn đề ở quy mô một quốc gia, dân tộc mà nhanh chóng ảnh hƣởng và liên quan đến lợi ích toàn cầu mang tính xuyên quốc gia.
Ví dụ dịch bệnh, ô nhiễm môi trƣờng, khủng hoảng tài chính, chủ nghĩa khủng bổ… là các vấn đề ANPTT mà tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải đối mặt. *Tính đa dạng Cùng với sự phát triển và toàn cầu hóa, các vấn đề an ninh phi truyền thống xuất hiện ngày càng nhiều. Trong Tuyên bố chung ASEAN - Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống năm 2002 đã liệt kê các vấn đề an ninh phi truyền thống gồm: buôn lậu, ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em, cƣớp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm, kinh tế quốc tế và tội phạm công nghệ cao. Ngoài ra mỗi vấn đề ANPTT lại diễn ra ở những khía cạnh, tính chất ngày càng phong phú, phức tạp hơn, khó kiểm soát.
*Tính bộc phát Các mối đe dọa đến từ an ninh phi truyền thống lại bùng nổ nhanh chóng, diễn ra đột ngột, khó kiểm soát, thiếu dấu hiệu rõ ràng. Ví dụ nhƣ các vụ khủng bố diễn ra trên toàn cầu đều xảy ra và không hề đƣợc phòng bị. Hoặc nhƣ đại dịch AIDS những năm 1980, bệnh bò điên, lở mồm long móng hay gần đây là bệnh SARS đều diễn biến rất nhanh và khi đƣợc nhận thức thì nó đã gây hậu quả nghiêm trọng. *Tính chuyển hóa Mặc dù an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống là hai mặt của khái niệm an ninh nhƣng chúng lại có quan hệ đan xen với nhau, trong một số điều kiện chúng ta không thể phủ định khả năng chuyển hóa giữa mối quan hệ an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống.
Các mối đe dọa an ninh 13 truyền thống và an ninh phi truyền thống đƣợc đan xen, tƣơng tác và có thể biến đổi lẫn nhau trong những điều kiện nhất định. Bản thân trong chính các vấn đề an ninh phi truyền thống cũng có sự chuyển hóa. Chẳng hạn, nhƣ bệnh AIDS vốn là đại dịch thế kỷ, là một trong những sự uy hiếp của an ninh phi truyền thống thế nhƣng khi y học phát triển và tìm đƣợc cách điều trị thì nó lại không còn là mối đe dọa tới sự sinh tồn và phát triển của con ngƣời nữa. Ph n oại an ninh phi tru n thống Dựa vào các tiêu chí khác nhau, an ninh phi truyền thống đƣợc phân loại thành các nhóm khác nhau.
Dƣới đây là những cách phân loại phổ biến nhất: Thứ nhất, phân loại theo cách tiếp cận - Đối với cách tiếp cận lấy nhà nƣớc làm trung tâm, an ninh phi truyền thống bao gồm: an ninh chính trị quốc gia, an ninh quân sự quốc gia, an ninh kinh tế quốc gia, an ninh văn hóa và tƣ tƣởng quốc gia… - Đối với cách tiếp cận lấy con ngƣời làm trung tâm, an ninh phi truyền thống gồm có: an ninh nhà nƣớc, an ninh con ngƣời (con ngƣời và cộng đồng), an ninh doanh nghiệp. Thứ hai, phân loại theo ba nhóm chịu các tác động của an ninh phi truyền thống, gồm an ninh nhà nƣớc, an ninh con ngƣời, an ninh doanh nghiệp. Thứ ba, phân loại theo các ngành kinh tế: - An ninh kinh tế - An ninh nông nghiệp - An ninh công nghiệp - An ninh thƣơng mại - An ninh tài chính - An ninh ngân hàng - An ninh hàng không - An ninh biển 14 - An ninh giao thông - An ninh thông tin và truyền thông …. Chúng ta nhận thấy, dù phân loại theo tiêu chí nào thì an ninh phi truyền thống tác động tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Và mục tiêu cao nhất của an ninh phi truyền thống cũng giống nhƣ an ninh truyền thống là đảm bảo an toàn cao nhất cho con ngƣời sống trong xã hội. Mối quan hệ giữa an ninh tru n thống và an ninh phi tru n thống An ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống đều nằm trong nhóm các vấn đề an ninh, là hai mặt của khái niệm an ninh toàn diện. Quản trị tốt an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống (những vấn đề an ninh mới) có một vị trí đặc biệt quan trọng để đảm bảo an ninh toàn cầu và an ninh của từng quốc gia.1: So sánh an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống ĐIỂM MỚI Đặc ĐIỂM TT ANTT AN PTT CỦA AN điểm CHUNG PTT Gắn với an ninh nhà Hai bộ phận Gắn với an Khái niệm nƣớc, an ninh con hợp thành Khái ninh quốc gia. mới phát ngƣời và an ninh an ninh 1 niệm Cách tiếp cận triển từ khi doanh nghiệp.
cơ bản ấ nhà nước hội nhập Cách tiếp cận ấ con Mối quan hệ làm trung tâm toàn cầu người à trung t biện chứng Ổn định và Chính phủ PTBV của nhà Ổn định và PTBV của Phát triển Mục của dân, do nƣớc, chế độ, nhà nƣớc, con ngƣời theo xu thế 2 tiêu dân, vì dân. độc lập, chủ (cộng đồng) và doanh hội nhập chính An ninh là quyền, thống nghiệp toàn cầu lợi ích chung nhất, lãnh thổ 15 Chủ Nhà nƣớc Con ngƣời Mối quan hệ Đổi mới 3 thể Nhà nƣớc (cộng đồng) Doanh biện chứng nhận thức chính nghiệp Sức mạnh & nguồn Thay đổi Công Quân đội lực NN Sức mạnh, Mối quan hệ nhận thức.