MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bạo lực học đƣờng (BLHĐ) không phải là vấn đề mới nhƣng cũng chƣa bao giờ cũ trong xã hội hiện nay. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng, sự mở cửa hội nhập, giao thoa văn hóa đã có những tác động làm biến đổi lối sống của đại bộ phận dân cƣ theo cả hai hƣớng tích cực lẫn tiêu cực. Đặc biệt trong giới trẻ hiện nay, với những điều kiện mới và môi trƣờng mới làm biến đổi nhận thức của họ một cách sâu sắc, rõ nét.
Một mặt, họ có bản lĩnh cũng nhƣ lối sống hiện đại, bắt kịp với xu thế trên toàn thế giới, đáp ứng đƣợc đòi hỏi của một xã hội công nghiệp. Mặt khác, lối sống thực dụng và sự mai một các giá trị chuẩn mực xã hội cũng theo đó mà gia tăng. Hiện nay, trẻ ở độ tuổi vị thành niên với những đặc điểm tâm sinh lý nhạy cảm rất dễ bị lôi kéo, dụ dỗ theo những mặt trái của xã hội. Số lƣợng trẻ em chƣa thành niên tham gia vào tệ nạn xã hội cũng nhƣ làm trái pháp luật ngày càng gia tăng đáng báo động.
Nghiêm trọng hơn là những chuẩn mực của xã hội, đạo đức con ngƣời ngày càng bị vi phạm. Gần đây, liên tục xuất hiện các trƣờng hợp BLHĐ gây chấn động dƣ luận xã hội. Ban đầu chỉ là những xích mích nhỏ trong lớp học nhƣng do thiếu kinh nghiệm và kỹ năng giải quyết vấn đề, mâu thuẫn nhỏ trở thành nguyên nhân của các vụ ẩu đả, thậm chí là chém giết lẫn nhau trong học sinh. BLHĐ ngày càng diễn biến phức tạp dƣới nhiều hình thức khác nhau.
Bên cạnh tình trạng các nam sinh đánh chém nhau đƣợc coi là rất phổ biến thì việc nữ sinh xúc phạm, xỉ nhục, đánh nhau không ngừng tăng lên trong thời gian gần đây. Cũng nhƣ vây, hàng loạt vụ học sinh bị thầy cô bạo lực xuất hiện trên các diễn đàn, mạng xã hội, báo chí, youtube. gây xôn xao dƣ luận về nhân phẩm và đạo đức nghề giáo viên. Nhƣng không chỉ thầy cô đối xử thô bạo với học sinh mà ngƣợc lại có những học sinh bạo lực với chính thầy cô của mình chỉ do những hiểu nhầm, mâu thuẫn nhỏ trong quá trình tiếp xúc, học tập.
1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xây dựng đạo đức con em, chính là xây dựng nền đạo đức cho xã hội, đem lại sự công bằng văn minh, tốt đẹp cho quốc gia. Do đó rất cần sự quan tâm của các ban ngành, đoàn thể đến sự phát triển của thế hệ trẻ. Thực trạng trên cho thấy vấn đề bạo lực phát sinh trong nhà trƣờng thời gian gần đây là đáng báo động, cần tới sự quan tâm giải quyết của toàn xã hội. Làm gì để ngăn chặn, hạn chế BLHĐ để xây dựng một môi trƣờng học đƣờng lành mạnh, áp dụng mô hình nào trong việc trợ giúp ngăn ngừa hành vi BLHĐ cho các em, để trƣờng học là cái nôi giáo dục tri thức và giáo dục làm ngƣời cho thế hệ trẻ? Chính vì những lý do trên, tôi chọn đề tài:“Hành vi bạo lực học đường của học sinh trường phổ thông trung học và giải pháp công tác xã hội trong việc phòng ngừa hành vi bạo lực của học sinh” (qua nghiên cứu trường hợp trường PTTH Nguyễn Tất Thành và PTTH Phan Huy Chú trên địa bàn TP Hà Nội).
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Trên thế giới BLHĐ là vấn nạn toàn cầu và hiện nay đang gia tăng đáng báo động. Trên thế giới có rất nhiều những công trình nghiên cứu về bạo lực học đƣờng nhằm tìm ra giải pháp ngăn chặn tình trạng trên, đảm bảo cho trẻ em có đƣợc môi trƣờng sống không bạo lực. Nguyên nhân BLHĐ Một công trình nghiên cứu của Glew GM và các cộng sự tiến hành năm 2005 trên 3530 học sinh lớp ba, lớp bốn, lớp năm tại Mỹ với đề tài: “Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở trường tiểu học” [8] với mục tiêu xác định tỷ lệ bắt nạt trong trƣờng tiểu học và mối liên quan của nó với nhà trƣờng, thành tích học tập, hành động kỷ luật và cảm giác của bản thân: buồn, an toàn, phụ thuộc.
Kết quả của nghiên cứu cho thấy 23% trẻ em đƣợc khảo sát đã từng tham gia bắt nạt, hoặc đã từng là kẻ bắt nạt, nạn nhân hoặc cả hai. Nạn nhân và kẻ bắt nạt nạn nhân có thành tích học tập thấp hơn so với những ngƣời ngoài cuộc. Tất cả 3 nhóm nêu trên đều có cảm giác không an 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn khi ở trƣờng học so với những đứa trẻ ngoài cuộc. Nạn nhân và kẻ bắt nạt nạn nhân cho biết, họ cảm thấy rằng họ không thuộc về trƣờng học.
Họ thƣờng cảm thấy buồn bã nhiều hơn so với những đứa trẻ bình thƣờng. Những kẻ bắt nạt và nạn nhân của hành vi bắt nạt chủ yếu là nam giới. Tác giả đƣa ra kết luận: tỷ lệ bắt nạt thƣờng xuyên của các học sinh tiểu học là đáng nể. Đồng thời, mối liên hệ giữa hành vi bắt nạt đã chỉ ra rằng đây là một vấn đề nghiêm trọng trong trƣờng tiểu học.
Các nghiên cứu đƣợc trình bày trong tài liệu nà cho thấy sự cần thiết phải có các chƣơng trình giảng dạy chống bạo lực dựa trên bằng chứng ở bậc tiểu học. Nhà tâm lý học tội phạm Đonvonga (Liên Xô cũ) cho biết: ảnh hƣởng của nhóm bạn không chính thức tiêu cực đến hành vi phạm pháp của trẻ em đƣợc thể hiện qua bốn điểm sau: một là, các nhóm tiêu cực là cơ sở hình thành quan điểm và định hƣớng dẫn đến hành vi phạm pháp, hai là trẻ vị thành niên tuân theo những quyết định của nhóm dù bản thân có quan điểm riêng. Sự phục tùng này lúc đầu có thể là hình thức, những dần dần có thể làm thay đổi định hƣớng bên trong, ba là việc tham gia và nhóm bạn tiêu cực có tác dụng làm tăng động cơ thực hiện tội phạm và làm cho cá nhân cảm thấy tinh thần trách nhiệm đối với hành vi của mình giảm đi, bốn là, nhóm bạn tiêu cực có vai trò quan trọng trong việc loại trừ nỗi sợ hãi của các thành viên trƣớc pháp luật. Thực trạng BLHĐ dƣới cái nhìn của các nhà khoa học các nƣớc Năm 1994 Mushinski M với nghiên cứu có tên: “Bạo lực trong các trường công lập của Mỹ” [14] trong loạt bài điều tra hàng năm của giáo viên trƣờng công lập MetLife Mỹ đã chỉ ra thực trạng hành vi bạo lực, nhận thức của giáo viên, sinh viên và các quan chức thực thi pháp luật về tình trạng bạo lực học đƣờng trong các trƣờng học.
Những ngƣời tham gia khảo sát công nhận bạo lực là một vấn đề trong các trƣờng học của họ, tuy nhiên sự cảm nhận về tầm quan trọng của vấn đề này lại có sự khác nhau giữa các nhóm. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo cáo của sinh viên nói lên rằng sinh viên nhìn thấy và lo sợ bạo lực hơn nhiều so với giáo viên khi chứng kiến thấy những cảnh bạo lực. Phần lớn giáo viên và học sinh cảm thấy an toàn trong trƣờng học, điều đáng bàn là có đến 11% giáo viên và 23% học sinh đã là nạn nhân của bạo lực. Có 2/3 giáo viên và 83% hoặc nhiều hơn, cán bộ pháp luật khẳng định rằng: sự thiếu giám sát của cha mẹ ở nhà và sự phối hợp lỏng lẻo giữa gia đình và nhà trƣờng đƣợc xem là yếu tố chính góp phần hình thành bạo lực học đƣờng.
66% sinh viên nói rằng việc họ mang súng/dao đến trƣờng chủ yếu để gây ấn tƣợng với bạn bè hoặc để làm tăng cảm giác về tầm quan trọng của bản thân mình. Trong khi đó có 38% giáo viên cho rằng học sinh muốn tự bảo vệ hoặc cố gắng để gây ấn tƣợng với bạn bè khi mang vũ khí đến trƣờng. Năm 2000, Soyibo K, Lee MG, Đại học West Indies, Kingston, Jamaica tiến hành với công trình nghiên cứu: “Bạo lực trong nước và trường học giữa các học sinh trung học ở Jamaica” [44] đã xác định sự phổ biến của bạo lực gia đình và trƣờng học giữa các học sinh trung học ở Jamaica. Nghiên cứu đƣợc tiến hành trên 3.124 học sinh (1467 trẻ em trai và 1657 trẻ em gái) đƣợc lựa chọn ngẫu nhiên từ 34 các trƣờng trung học, ở 13 trong 14 giáo sứ của Jamaica.590 học sinh lớp 10 (tuổi trung bình 16 tuổi) và 1.534 học sinh lớp 11(tuổi trung bình 17 tuổi).
1617 sinh viên đến từ nông thôn và 1507 từ các cộng đồng đô thị. Kết quả cho thấy 78.5% học sinh đã chứng kiến bạo lực trong cộng đồng của các em, 60.8% là trong trƣờng học, 44,7% trong gia đình. Có 29% các sinh viên đã gây ra chấn thƣơng cho ngƣời khác. Một số vũ khí đã đƣợc sử dụng bởi các sinh viên trong các hành vi bạo lực và những hành vi bạo lực gồm việc sử dụng tay hoặc bàn chân 59.8%, nói những lời tục tĩu, xúc phạm 59,1% đá và đấm 54,5%, dao phay 8,9%, kéo 8,5%, dĩa 7.5%, các loại vũ khí khác (nhƣ chai, compa.) 6,7%, các học sinh nam mang vũ khí nhiều hơn các học sinh nữ.
Nghiên cứu cũng chỉ ra sự cần thiết phải đƣa ra các giải pháp để giải quyết tỷ lệ học sinh có hành vi bạo lực học đƣờng cao trong các trƣờng trung học ở Jamaica. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm 2007, Liang H và công sự tiến hành đề tài: “Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học sinh trung học Nam Phi” [10] đã kiểm tra tỷ lệ của hành vi bắt nạt của 5074 học sinh vị thành niên đang học lớp 8 (tuổi trung bình 14,2 năm) và lớp 11 (tuổi trung bình 17,4 tuổi) ở 72 trƣờng học tại Cape và Durban, Nam Phi. Nghiên cứu làm rõ mối liên quan giữa những hành vi này với mức độ bạo lực các hành vi nguy hiểm ở thanh thiếu niên. Kết quả cho thấy hơn 1/3 (36,3%) học sinh THPT đã tham gia vào hành vi bắt nạt, 8,2% là kẻ bắt nạt, 19,3% là nạn nhân và 8,7% kẻ bắt nạt là nạn nhân (những ngƣời đi bắt nạt ngƣời khác và bị những ngƣời khác bắt nạt).
Nam sinh viên dễ trở thành thủ phạm và nạn nhân của hành vi bắt nạt học đƣờng, bên cạnh đó các bạn trai trẻ tuổi dễ trở thành nạn nhân của hành vi bắt nạt học đƣờng. Bạo lực và hành vi chống lại xã hội đã đƣợc tăng lên trong hành vi bắt nạt. Nghiên cứu cho rằng hành vi bắt nạt là một vấn đề khá phổ biến của trẻ Nam Phi.