CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN HOẠT ĐỘNG VẬN TẢI HÀNG HÓA ĐƯỜNG BỘ 1. Tổng quan ngành vận tải hàng hóa đường bộ Việt Nam 1. Khái niệm Theo Điều 3 Luật Giao thông đường bộ 2008: Khoản 1: “Đường bộ gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ”. Khoản 17: “Phương tiện giao thông đường bộ gồm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, phương tiện giao thông thô sơ đường bộ”.
Khoản 28: “Hàng hóa là máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, nhiên liệu, hàng tiêu dùng, động vật sống và các động sản khác được vận chuyển bằng phương tiện giao thông đường bộ.” Khoản 30: “Vận tải đường bộ là hoạt động sử dụng phương tiện giao thông đường bộ để vận chuyển người, hàng hóa trên đường bộ.” Như vậy, vận tải hàng hóa đường bộ là việc vận chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng đến nơi nhận hàng trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam bằng các phương tiện giao thông đường bộ. Đối tượng tham gia cấu thành ngành Một là, đối tượng khách hàng sử dụng dịch vụ vận tải hàng hoá: khách hàng là các nhà máy, công ty, cá nhân,. có hàng hóa cần vận chuyển bằng đường bộ. Hai là, các doanh nghiệp kinh doanh vận tải : các hãng vận tải (sở hữu phương tiện vận chuyển và cung cấp dịch vụ vận tải hàng hóa đường bộ), các đơn vị trung gian dịch vụ vận tải hàng hóa đường bộ (cung cấp dịch vụ xe tải, xe đầu kéo, FCL, LCL,.nhưng không sở hữu phương tiện vận chuyển đường bộ) Ba là, các bên liên quan: cơ quan hữu quan nhà nước,.
Nguồn luật điều chỉnh vận tải đường bộ Trong nước: Một là, Luật giao thông đường bộ ngày 13/11/2008: “Luật này quy định về quy tắc giao thông đường bộ; kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ; phương tiện và người tham gia giao thông đường bộ; vận tải đường bộ và quản lý nhà nước về giao thông đường bộ. Luật này áp dụng đối với tổ chức, cá nhân liên quan đến giao thông đường bộ trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.” Hai là, Nghị định 195-CP ban hành điều lệ vận chuyển hàng hóa bằng ô tô Việt Nam: “Nghị định này ban hành các quy tắc về vận tải, như trách nhiệm các bên, quy định về giao nhận, xếp dỡ, vận chuyển, cước phí/phụ phí và cách thanh toán.” Ba là, Nghị định 86/2014/NĐ-CP Về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô: “Nghị định này quy định về kinh doanh, điều kiện kinh doanh và việc cấp Giấy phép kinh doanh vận tải bằng xe ô tô.” Quốc tế: Một là, hiệp định song phương giữa các quốc gia. Hai là, công ước hợp đồng chuyên chở hàng hóa quốc tế bằng đường ô tô công ước CMR 1956. Quy trình giao nhận hàng hóa đường bộ Quy trình giao nhận hàng hóa đường bộ bao gồm nhiều bước và có thể khác nhau tại mỗi doanh nghiệp.
Tuy nhiên, tựu chung lại, quy trình đó gồm 5 bước cơ bản như tác giả phân tích dưới đây: 5 Bước 1: Tìm kiếm khách hàng Nhân viên kinh doanh thuộc các công ty vận tải sẽ chủ động liên hệ với các công ty, các cá nhân có nhu cầu vận chuyển hàng hóa để trao đổi trước về nhu cầu vận chuyển hàng: phương thức vận tải, khối lượng bình quân vận chuyển hàng tháng, hình thức vận tải (hàng lẻ LCL hay hàng nguyên container FCL…) và gửi kèm báo giá theo số kg hoặc số khối (cbm - cubic meter) các tuyến mà công ty vận tải thường cung cấp dịch vụ để khách hàng tham khảo. Bước 2: Tiếp nhận thông tin Khi khách hàng phát sinh nhu cầu hoặc muốn kiểm tra dịch vụ của đơn vị vận tải, khách hàng và bên vận tải sẽ trao đổi thông tin về đơn hàng: mặt hàng, khối lượng, kích thước, quy cách đóng gói, hình thức giao nhận (door-door, hub-door, door-hub, hub- hub), thời gian yêu cầu lấy và trả hàng, tuyến đường và phương tiện vận chuyển. Bước 3: Báo giá, chi phí dịch vụ vận tải Sau quá trình tiếp nhận và xác định được thông tin, đơn vị vận tải sẽ thông báo cho khách hàng về cước vận tải cho đơn hàng cụ thể. Bước 4: Tiếp nhận hàng hóa Bước tiếp đến trong quy trình dịch vụ vận tải , nếu như khách hàng đồng ý với mức chi phí ở bước 3, nhân viên kinh doanh sẽ gửi thông tin đơn hàng cho bộ phận OPS/CS, bộ phận này sẽ hỗ trợ điều xe đến để tiếp nhận hàng hóa mà khách hàng muốn gửi đi.
Sau đó, hai bên sẽ tiến hành ký xác nhận giao nhận hàng và hoàn thiện các thủ tục liên quan để có thể hợp tác lâu dài: hợp đồng, hạn mức công nợ… Bước 5: Vận chuyển hàng hóa Dựa vào thông tin khách hàng cung cấp, đơn vị vận chuyển sẽ tiến hành giao hàng đến địa chỉ cần nhận hàng bằng phương tiện phù hợp. Tại đây, bên nhận và nhân viên giao hàng sẽ ký xác nhận để đảm bảo hàng đã được giao đến đúng người và địa điểm. 6 Bước 6: Thanh toán Tùy vào hợp đồng đã ký giữa hai bên trước đó, khách hàng sẽ chi trả cước phí cho công ty vận chuyển vào thời điểm mà hai bên quy định. Phương tiện vận chuyển hàng hóa đường bộ Để phục vụ nhu cầu vận chuyển hàng hóa đường bộ của khách hàng, các doanh nghiệp kinh doanh vận tải sử dụng khá nhiều phương tiện vận tải khác nhau, dưới đây tác giả sẽ nêu ra 5 phương tiện vận tải phổ biến và được sử dụng nhiều nhất tại Việt Nam: 1.
Xe tải Xe tải là phương tiện có từ lâu đời và đặc trưng cho vận chuyển hàng hóa đường bộ. Cấu tạo của xe bao gồm phần đầu và thùng xe. Hai bộ phận này được cố định liền nhau và không thể tách rời. Hiện tại, dịch vụ vận chuyển xe tải được chia thành 2 loại là xe chuyển xe tải thường và xe tải chuyên dụng.
Kích thước xe tải rất đa dạng, nhưng các loại xe phổ biến vẫn là xe 1 tấn, 5 tấn, 10 tấn và công suất lớn nhất được sử dụng ở Việt Nam là 25 tấn. Container Container (xe đầu kéo) là loại phương tiện chuyên chở được khối lượng hàng hóa lớn, cồng kềnh thông qua rơ mooc, thùng xe nối kèm. Có nhiều loại container khác nhau phục vụ cho việc chuyên chở các loại hàng hóa khác nhau: Container bách hóa (General purpose container), Container hàng rời (Bulk container), Container chuyên dụng (Named cargo containers), Container bảo ôn (Thermal container), Container hở mái (Open-top container), Container mặt bằng (Platform container), Container bồn (Tank container). Thông thường, khi vận chuyển hàng hóa, container thường kết hợp với máy kéo, sơ mi rơ mooc và chở hàng hóa phía sau.
Xe bồn 7 Xe bồn là loại xe đặc biệt chỉ chuyên chở các loại hàng hóa đặc biệt như xăng, dầu, hàng hóa dạng lỏng…Do đặc thù là xe chuyên chở hàng hóa lỏng nên xe được thiết kế thêm hệ thống bơm xăng dầu, nồi hơi, hệ thống nạp, xả… giúp cho việc vận chuyển hàng hóa trên đường an toàn nhất. Xe fooc Xe fooc được thiết kế sàn thấp để tận dụng chiều cao cho các công trình dự án. Hiện tại, xe fooc có trọng tải từ 20 – 40 tấn và được xem là loại xe vận chuyển đồ nặng và hàng hóa cồng kềnh. Xe tải đông lạnh Xe tải đông lạnh là loại xe được thiết kế chuyên dụng để vận chuyển một số mặt hàng cần bảo quản trong điều kiện nhiệt độ nhật định.
Theo đó, thùng xe được lắp đặt hệ thống làm mát, có thể điều chỉnh nhiệt độ để phù hợp chuyên chở nhiều mặt hàng trong điều kiện bảo quản khác nhau. Vai trò của ngành vận tải hàng hóa đường bộ. Từ khi nền kinh tế hàng hóa ra đời đến nay, vận tải hàng hóa luôn đóng vai trò là mắt xích quan trọng của quá trình sản xuất. Trong đó, vận chuyển hàng hóa đường bộ được xem như phương thức vận chuyển chủ yếu đảm nhận khâu phân phối và lưu thông hàng hóa.
Trong vòng 5 năm trở lại đây, vận tải đường bộ luôn chiếm trên 70% khối lượng vận chuyển hàng hóa trong cả nước. Dù các phương thức mới ra đời mang lại nhiều sự tối ưu, hiệu quả nhưng đường bộ vẫn là tuyến vận chuyển trọng yếu và có tầm quan trọng trong hoạt động giao thương hàng hóa giữa các khu vực. Một là, vận tải hàng hóa bằng đường bộ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động lưu thông hàng hóa của cả nước, góp phần công sức lớn vào sự phát triển của xã hội và là lựa chọn hàng đầu đối với nhiều chủ hàng hóa, sản phẩm mong muốn chuyển hàng trong nội thành hoặc ở vị trí xa hơn cho khu vực liên tỉnh. 8 Hai là, vận tải đường bộ là một mắt xích chiến lược trong quá trình phân phối và lưu thông hàng hóa, giúp thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua bán diễn ra nhanh chóng, liên tục và hiệu quả.
Ba là, vận tải bằng đường bộ là hình thức vận tải phổ biến và thông dụng nhất trong các loại hình vận tải. Loại hình vận tải này có những ưu điểm nổi bật là sự tiện lợi, tính cơ động và khả năng thích nghi cao với các điều kiện địa hình, có hiệu quả kinh tế cao trên các cự li ngắn và trung bình, chủ động về thời gian và đa dạng trong vận chuyển các loại hàng hóa, có thể kết hợp linh hoạt cùng với các phương thức vận chuyển khác như vận chuyển bằng đường hàng không, đường biển, đường ống,… để vận chuyển hàng hóa quốc tế. Bốn là, nhờ việc trở thành khâu trọng yếu trong các hoạt động kinh tế mà vận chuyển đường bộ góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế của quốc gia và phát triển xã hội, từ đó góp phần vào ngân sách nhà nước thông qua nhiều loại thuế và nhờ những dịch vụ kèm theo như kho bãi, bốc xếp hàng hóa, bảo dưỡng, sửa chữa. Năm là, sự phát triển của ngành tạo nhiều công ăn việc làm, thu nhập từ khá đến cao cho hàng triệu người lao động tại Việt Nam, góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp và hạn chế được các tệ nạn xã hội.
Có thể thấy, dù hiện nay có sự phát triển mạnh từ các phương thức vận tải khác nhưng đường bộ vẫn là mắt xích không thể thiếu, kết hợp tốt trong quá trình vận chuyển tạo nên hiệu quả cao, và góp phần quan trọng trong sự tăng trưởng nền kinh tế đất nước. Các chi phí vận tải hàng hóa đường bộ đứng trên góc độ của doanh nghiệp kinh doanh vận tải Có khá nhiều loại chi phí cấu thành nên cước phí vận tải đường bộ.