CHƯƠNG 1 ¬ GIỚI THIỆU CÁC GIẢI PHÁP BẢO VỆ BỜ SÔNG vA ON ĐỊNH LONG DAN Sông ngòi có ảnh hưởng to lớn đến đời sống và sản xuất của con người Sông ngôi có thể có lợi và cũng có mặt hại, do vậy cần phải trị sông để hạn chế mặt có hại, phát triển những mặt có lợi. Từ xa xưa việc inh trị sông và én định lòng dẫn đã được quan tâm và đã có nhiễu công trình đã được xây dựng. Cùng với thời gian việc xây dựng các công trình bảo vệ bờ được đúc rút, nghiên cứu ứng dụng và hoàn thiện, tir những công trình dan gian thô sơ cho tới những công trình kiên cổ. Giới thiệu một số giải pháp bảo vệ bờ và ôn định lòng dẫn Những nghiên cứu động lực học dòng sông và chỉnh trị sông đã được quan tâm từ thế ky XIX, nhưng phát t mạnh từ những năm thập ky 30 đến thập kỷ 60 thể ÿ thứ XX ở các nước Au, Mỹ như những nghiên cứu của các nhà khoa học Pháp như Du Boys về chuyển động bùn cit, Barre de Saint - Venant về đồng không ôn định L Fargue về hình thái đạm sông uốn khúc Vào những năm đầu của thế ky XX, các nha khoa học của Liên Xô như Lotchin VM.
và Lê Vi đã nghiên cứu thành công về các vẫn quan đến vận chuyển bùn cát, các nhà khoa học Antunin §.T, Grisanin KB, Kariukin SN có nhiều nghiên cứu về chỉnh trị sông. 'Công trình chỉnh trị sông về cơ bản được chia thành 3 loại: Công trình. tam (hô sơ), công trình bán kiên cổ và công trình kiên cổ Uu nhược điểm và phạm vi, điều kiện ứng dụng của từng loại công trìnhchỉnh trị sông được tóm tắt qua bảng 1.1 Để nà: Nghiên cứu quy hoạch chink tị và để xuất cúc giải pháp bảo về bi và dn dink lòng din sống Đẳng Nai ~ Sai Gon khu vực thành phổ HG Chỉ Minh 10 Bang 1.1: Phân loại công trình và phạm vi ứng dung. Loại công trình — Phạmvivàđiểmkiện Uu và nhược điểm.
Công trình tạm: Lt Tring cây, cô chống + Ấp dụng cho đồng Uw điểm: chống sống gây bồi chủy có lưu tốc nhỏ + Kinh phi rẻ bảo vệ bir (sông có độ dốc đáy + Để thi công 12. Sử dung các loại phên nhỏ). Aược điển liếp (re, ege tram) kết hợp + Khu vực có một độ + Thời gian tồn ti công với cục, cử gỗ dân cư sống hư thớt trình ngắn 1. Ding bao tải, xà bin + Chỉ ấp dung được cho để đá kế hop cọc cừ gỗ đoạn sông cô lưu tốc đông chấy nhỏ 2.
Công trình bán kiên cố: 2. Dạng sử dung vậtliệu + Áp dụng cho dong Ui điểm: là đãxây, thảm đá, rọ đã — chảy có lưu tốc trung + Kinh phí trang bình 2. Dang sử dung cọc , elt bình (sông có độ dốc + Dễ thi công bê tông cốt thép trung bình) Nhuege điểm: + Khu vực cần bảo vệ it + Thời gian tồn tại công quan trong tình trung bình (hưởng là một vải nim). + Không áp dụng được cho đoạn sông có lưu tốc dòng chảy lớn.
Cong trình kiện cũ: 31. Ke bê tông kết hợp đái + Có thể áp dụng cho Uw điểm: xây, kẻ bê tổng cốtthép __ dòng chảy có lưu tbe lớn + Ôn định đường bờ 32. Đập mỏ hàn: lõi đá đỗ (sông có độ đốc lớn) theo ÿ muốn chủ quan của bọc đã xây + Khu vực cần bảo vệ con người 33. Tưởng hướng dòng rất quan rong + Thờigian tổn tại công cấu kiện bê tông cất thép tình lâu dài + Ấp đụng cho mọi dong chảy.
Nhược điểm: + Kinh phí thực lớn + Kỹ thut thì công cao, sử dạng hết bị chuyển dung Để tdi: Nghiên cứu quy hoạch chink ii và để xuất cúc giải pháp bảo về bi và dn dink lòng din sống Đẳng Nai ~ Sài Gon khu vực thank phổ HG Chỉ Minh " 1. Công trình tạm (dan gian, thô sơ): Công trình dân gian, thô sơ thường có quy mô nhỏ, được xây dựng tại các vị trí sông, kênh, rạch bị xói lỡ bờ, có độ sâu không lớn. Kinh phí xây dựng công trình thường là thấp, chủ đầu te hưởng là những hộ dân sống ven sông, vật liệu xây dựng có sẵn ở địa phương hoặc do người dân tự làm. Công trình có nhiệm vụ ngăn chặn bớt tốc độ xói lở bờ trước tác động của sóng tàu thuyền hay sóng gió.
Nhìn chung công trình tạm thường có ưu điểm như: tận dụng nguyên vật liệu địa phương, kinh phí thựchiện nhỏ, đơn giản dé triển khai, thời gian thi công ngắn. đồng thời công trình tạm cũng có những nhược điểm như: chi áp dụng cho những nơi có lưu tốc dòng chảy nhö, thời gian sử dụng ngắn, thường xuyên phải tu bổ sửa chữa, ~ Trằng cây, có chống xói, chống sóng gây bằi bảo vệ bờ. Giải pháp bảo vệ bờ này là trồng cây tra nước, cỏ ven bờ sông bị sat lở. Vi dụ: Dừa nước, tre, lau say, rau muống, bèo tây, béo cái, rau ngỗ, rau.
Dướitác dụng của dễ cây, dé cỏ kết dính thành tảng đâm xuyên vio ting đất hạn chế đất bở rời sat xuống lòng sông. Đồng thời than và lá của cây, cỏ có tác dụng ngăn sóng nhỏ (sóng do gió, do tàu thuyền đi lại) tác động trực tiếp vào bờ đất, hạn chế sat lở do sóng. Ngoài những ưu nhược điểm chung như những công trình tạm khác, giải pháp này còn có ưu điểm rit lớn là thân thiện với môi trường và duy trì với khu vực có đường bờ. - Sit dụng các loại phên liép (tre, cọc tràm,.) kết hợp với cọc, cit gỗ đồng xát vào nhau dé bảo vệ bờ, Giải pháp bảo vệ bờ này là sử dụng vật liệu địa phương như: cọc gỗ, cọc tre thành hàng dọc ven bờ ding chảy, sau đó sử dụng phên đan bằng tre, Để nà: Nghiên cứu quy hoạch chink tị và để xuất cúc giải pháp bảo về bi và dn dink lòng din sống Đẳng Nai ~ Sài Gon khu vực thank phổ HG Chỉ Minh 12 nứa tạo thinh tưởng ngăn những ving đất bị sat, bị lở do dòng nước, sóng nước tác dụng vào ven bờ (với đất ven bờ có kết cầu bở rời).
Phên tre, nứa có. tác dụng ngăn sóng, nước tác dụng trực tiếp lên đường bờ; đồng thời phên tre, nứa con có tác dụng ngăn đất đá bở rời trôi theo dòng nước, Hệ thống cọc cir bằng gỗ, bằng tre có tác dụng đỡ phên tre nứa thing đứng, cố định thành tường ngăn; đồng thời có tác dụng chong trượt cho khối dat đá bên trong bo. Hệ thống cọc cir kết hợp với phên tre nứa tạo thành một lớp bảo vệ đường bir sông hữu hiệu. Ngoài những ưu nhược điểm chung như những công trình tạm khác, giải pháp nảy còn có ưu điểm là: thân thiện với môi trường và định dang đường bở theo ý chủ quan của con người.
- Đàng bao tải, xà bin đồ đá kết hợp cọc cừ gỗ đắp trên mái bờ tạm thời. bảo vệ bờ. Giải pháp bảo vệ bờ này là sử dụng vật liệu địa phương như: cọc gỗ, cọc tre thành hàng dọc ven bở dòng chảy, sau đó sử dụng bao tải chứa xả ban, phế liệu xây dựng dap tạo thành tường ngăn những ving đất bị sat, bi lở do dong nước, sóng nước tác dụng vào ven bờ, Bao tải chứa xả ban, phé liệu xây dựng có tác dụng ngăn sóng, nước tác dụng trực tiếp lên đường bir; đồng thời ‘bao tải chứa xa ban, phé liệu xây dựng còn có tác dụng ngăn đất đá bở rời trôi theo dòng nước. Hệ thống cọc cử bằng gỗ, bằng tre có tác dụng định dạng thành tường ngăn; đồng thời có tác dụng chống trượt cho khối đất đá bên.
từ kết hợp với bao tải chứa xà ban, phé liệu xây dựng tạo thành một lớp bảo vệ đường bờ sông hữu hiệu. Ngoài những ưu nhược điểm chung như những công trình tạm khác giái pháp này còn có tru điểm là định dạng đường bir theo ý chủ quan của con người, tuy nhiên nhược điểm của giải pháp này là dé gây ô nhiễm môi trường Để nà: Nghiên cứu quy hoạch chink tị và để xuất cúc giải pháp bảo về bi và dn dink lòng din sống Đẳng Nai ~ Sài Gon khu vực thank phổ HG Chỉ Minh 3 nếu phế liệu có chứa chất gây 6 nhiễm. Khi các chất 6 nhiễm ngâm trong. nước sẽ bị hòa tan và lan rộng ra môi trường gây ô nhị t nguồn nước 1.
Công trình bán kiên cí Các công. bán kiên cổ thường được xây dựng để bảo vệ xói lở bờ sông dưới tác động của đông chảy và sóng, tại các vị trí sông có độ sâu vừa phải, vận tốc dòng chảy không quá lớn. Vốn xây dựng công trình do các địa phương hay ban quản lý các khu công nghiệp. các cơ sở sản xuất hoặc do nhân dan địa phương đầu tư xây dựng để bảo vệ cơ sở vật chất , cơ sở hạ ting thuộc khu vực mình quản lý.
‘de công trình bán kiên cổ thường thuộc dang bị động, chỉ gia cố ba, it quan tâm đến việc chống xói chân kẻ. Nhin chung công trình bán kiên cổ thường có wu điểm nhu: tận dụng nguyên vật liệu địa phương, định dạng đường bờ theo ý muốn chủ quan của. con người, kinh phí thực hiện không lớn, biện pháp và kỹ thuật thi công đơn giản, thời gian thi công trung bình. đồng thời công trình bán kiên cổ cũng có những nhược điểm như: chỉ áp dụng cho những nơi có lưu tốc dong chảy nhỏ và trung bình, thời gian sử dụng trung bình khoảng 5 đến 10 năm, định kỳ phải tu bổ sửa chữa, ~ Dang sử dung vật liệu là đá xây; thảm đá, ro đá.
Giải pháp bảo vệ bờ này là ding đây thép dan thành các rọ hình khối lăng trụ bỏ đá hộc vào, sau đó các rọ được xếp lại với nhau thành tường chắn. Hoặc dựa vào địa hình đường bờ sử dụng đất đá nhỏ đắp đệm ở phía dưới, phía trên đá hộc xếp chèn khít với nhau (có chit mạch hoặc không chit mạch) tạo thành lớp áo bảo vệ ngăn ding nước và sóng tác dụng trực tiếp vào đường bờ. 'Ngoài những ưu nhược điểm chung như những công trình bán kiên cố khác giải pháp này còn có nhược điểm là sinh ra hiện tượng xói ngược: do về. Để nà: Nghiên cứu quy hoạch chink tị và để xuất cúc giải pháp bảo về bi và dn dink lòng din sống Đẳng Nai ~ Sài Gon khu vực thank phổ HG Chỉ Minh 4 mùa cạn mực nước trong đồng lớn hon mực nước sông nên dòng thắm chảy.
từ đồng ra sông gây hiện tượng xói ngược.