Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn loài thiết sam giả lá ngắn pseudotsuga brevifolia w c cheng l k fu 1975 tại huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn loài thiết sam giả lá ngắn, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Mạc Văn Cường
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Phúc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Giải Pháp Bảo Tồn Loài Thiết Sam Giả Lá Ngắn Tại Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.1. Những nghiên cứu về ngành Thông (Pinophyta)
• 2.1.2. Những nghiên cứu về họ Thông (Pinaceae)
• 2.1.3. Nghiên cứu chi Thiết sam giả (Pseudotsuga) và loài Thiết sam giả lá ngắn
• 2.1.3.1. Về chi Thiết sam giả
• 2.1.3.2. Về loài Thiết sam giả lá ngắn
• 2.2. Những kết quả nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.2.1. Những nghiên cứu về ngành Thông (Pinophyta)
• 2.3. Điều kiện tự nhiên - Kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Thổ nhưỡng huyện Nguyên Bình
• 2.3.3. Tình hình kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.4. Thảo luận và xác định vấn đề nghiên cứu
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp luận
• 3.3.2. Phương pháp kế thừa
• 3.3.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 3.3.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái, vật hậu của loài Thiết sam giả lá ngắn
• 3.3.5. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh thái của loài Thiết sam giả lá ngắn
• 3.3.6. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm tái sinh của loài Thiết sam giả lá ngắn
• 3.3.7. Phương pháp đánh giá tác động
• 3.3.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm hình thái, vật hậu và phân bố theo đai cao của loài Thiết sam giả lá ngắn
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái
• 4.1.2. Đặc điểm vật hậu của loài Thiết sam giả lá ngắn
• 4.2. Đánh giá thực trạng phân bố, sinh thái của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình
• 4.2.1. Đặc điểm lâm học của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình
• 4.2.2. Đặc điểm tham gia vào cấu trúc quần xã thực vật rừng có loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố
• 4.2.3. Đặc điểm tái sinh của loài Thiết sam giả lá ngắn
• 4.3. Đề xuất một số giải pháp quản lý, bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn tại khu vực nghiên cứu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về loài thiết sam giả lá ngắn

Loài thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) là một trong những loài thực vật quý hiếm tại Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Cao Bằng. Loài này được xếp vào danh sách các loài bị đe dọa tuyệt chủng, với môi trường sống chủ yếu là các khu rừng núi đá vôi ở độ cao trên 1000m. Theo Sách đỏ Việt Nam, loài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác gỗ và sự phá hủy môi trường sống. Việc nghiên cứu và bảo tồn loài này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần bảo tồn biodiversity conservation tại khu vực. Đặc điểm sinh thái của loài này cho thấy nó có khả năng thích ứng với điều kiện khắc nghiệt, nhưng sự suy giảm quần thể đang diễn ra nhanh chóng.

1.1. Đặc điểm sinh thái và phân bố

Loài thiết sam giả lá ngắn thường mọc rải rác trên các sườn núi đá vôi, nơi có độ cao từ 1000 đến 1300m so với mực nước biển. Môi trường sống của loài này chủ yếu là rừng nguyên sinh, nơi có độ che phủ rừng cao. Tuy nhiên, sự phát triển của các hoạt động kinh tế như khai thác gỗ và nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng và ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của loài. Theo nghiên cứu, số lượng cá thể trưởng thành của loài này hiện nay ước tính dưới 10.000, và đang có xu hướng giảm dần. Việc bảo tồn loài này cần được thực hiện thông qua các biện pháp quản lý bền vững và bảo vệ môi trường sống tự nhiên của nó.

II. Tình trạng và nguy cơ tuyệt chủng

Tình trạng hiện tại của loài thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng cho thấy sự suy giảm đáng kể về số lượng và chất lượng quần thể. Theo các nghiên cứu, loài này đã được xếp vào mức độ nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do khai thác gỗ không bền vững và sự thay đổi môi trường sống. Các hoạt động như chặt phá rừng để lấy đất canh tác đã làm giảm diện tích rừng nguyên sinh, nơi loài này sinh sống. Việc bảo tồn loài này không chỉ là trách nhiệm của các nhà khoa học mà còn cần sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ môi trường sống của loài.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng và các yếu tố tác động

Nguy cơ tuyệt chủng của loài thiết sam giả lá ngắn không chỉ đến từ việc khai thác gỗ mà còn từ các yếu tố như biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Sự thay đổi khí hậu có thể làm thay đổi điều kiện sinh thái mà loài này cần để tồn tại. Ngoài ra, sự gia tăng dân số và nhu cầu về đất đai cũng đã dẫn đến việc phá hủy môi trường sống tự nhiên của loài. Để bảo tồn loài này, cần có các biện pháp cụ thể nhằm giảm thiểu tác động của con người đến môi trường sống của nó.

III. Giải pháp bảo tồn

Để bảo tồn loài thiết sam giả lá ngắn, cần thực hiện một loạt các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần tiến hành khảo sát và đánh giá hiện trạng quần thể loài này tại khu vực nghiên cứu. Các biện pháp bảo vệ môi trường sống tự nhiên cũng cần được thực hiện, bao gồm việc cấm khai thác gỗ trái phép và khôi phục các khu rừng đã bị tàn phá. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của loài này và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học cũng rất cần thiết. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền có thể giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về vai trò của loài trong hệ sinh thái.

3.1. Các biện pháp cụ thể

Các biện pháp cụ thể để bảo tồn loài thiết sam giả lá ngắn bao gồm việc thiết lập các khu bảo tồn thiên nhiên, nơi loài này có thể phát triển mà không bị tác động từ con người. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc quản lý và bảo vệ các khu vực này. Ngoài ra, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp nhân giống và tái sinh loài cũng cần được chú trọng. Các chương trình nghiên cứu sinh học có thể giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh thái và sinh học của loài, từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành Thông (Pinophyta) là một nhóm thực vật có giá trị sinh thái và kinh tế quan trọng trên toàn cầu, với khoảng 630 loài phân bố rộng khắp các châu lục, ngoại trừ châu Nam Cực. Tại Việt Nam, ngành Thông có 33 loài, trong đó gần 90% loài bị đe dọa tuyệt chủng ở mức quốc gia, với nhiều loài thuộc nhóm nguy cấp và rất nguy cấp. Loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W. Fu, 1975) là một trong những loài quý hiếm, phân bố chủ yếu tại các vùng núi đá vôi ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn và Bắc Kạn. Tuy nhiên, hiện trạng phân bố và cấu trúc quần thể của loài tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Huyện Nguyên Bình có địa hình phức tạp, chủ yếu là núi đá vôi với độ cao trung bình từ 700 đến 1.100 mét, khí hậu á nhiệt đới với lượng mưa trung bình 1.200 mm/năm và nhiệt độ trung bình khoảng 20°C. Tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 50%, với nhiều loài gỗ quý và đa dạng sinh học phong phú. Mục tiêu nghiên cứu là xác định đặc điểm hình thái, phân bố và lâm học của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững loài này. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020, tập trung tại hai xã Triệu Nguyên và Ca Thành, nơi loài này phân bố tự nhiên.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu về đặc điểm sinh học và sinh thái của loài Thiết sam giả lá ngắn, đồng thời hỗ trợ công tác giảng dạy và nghiên cứu sau đại học. Về thực tiễn, kết quả giúp các nhà quản lý xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả, góp phần duy trì đa dạng sinh học và phát triển kinh tế rừng bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh thái học rừng và đa dạng sinh học, tập trung vào mối quan hệ giữa đặc điểm hình thái, sinh thái của loài cây với môi trường sống và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên. Mô hình cấu trúc quần xã thực vật được áp dụng để đánh giá vai trò của Thiết sam giả lá ngắn trong hệ sinh thái rừng núi đá vôi. Các khái niệm chính bao gồm:

• Đặc điểm hình thái và vật hậu: Bao gồm kích thước thân, chiều cao, cấu trúc lá, nón và hạt.
• Cấu trúc quần xã thực vật: Mật độ, tổ thành loài, độ che phủ và mối quan hệ sinh thái giữa các loài.
• Khả năng tái sinh tự nhiên: Mật độ cây con, chất lượng cây tái sinh và các yếu tố ảnh hưởng như độ tàn che, địa hình.
• Ảnh hưởng của con người và môi trường: Tác động khai thác, phá rừng và biến đổi môi trường đến sự tồn tại của loài.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu điều tra thực địa tại 30 ô tiêu chuẩn (OTC) với diện tích 200 m² mỗi ô, phân bố tại hai xã Ca Thành và Triệu Nguyên. Mỗi OTC được khảo sát các chỉ tiêu về tọa độ, độ cao, độ dốc, vị trí địa hình, mật độ cây gỗ có đường kính ≥ 6 cm, chiều cao cây, đường kính tán, độ tàn che, tầng cây bụi và thảm tươi. Ngoài ra, 120 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m² được sử dụng để điều tra tái sinh cây con.

Phương pháp chọn mẫu là chọn có hệ thống theo tuyến điều tra tại các vị trí phân bố của loài, đảm bảo đại diện cho các điều kiện địa hình và sinh thái khác nhau. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel 10 với các công thức tính mật độ, tổ thành loài, tỷ lệ cây tái sinh và các chỉ số quan trọng (IVI). Phương pháp điều tra xã hội học (PRA) được áp dụng để thu thập thông tin về tác động của con người qua phỏng vấn 60 hộ dân và 10 cán bộ kiểm lâm.

Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020, bao gồm khảo sát thực địa, thu thập và xử lý số liệu, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp bảo tồn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và sinh trưởng của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình:

   • Đường kính trung bình ngang ngực (D1,3) tại xã Ca Thành là 13,6 cm, chiều cao trung bình 6,4 m, đường kính tán trung bình 4,1 m.
   • Tại xã Triệu Nguyên, D1,3 trung bình là 11,8 cm, chiều cao trung bình 6,5 m, đường kính tán 3,7 m.
   • So với các chỉ tiêu sinh trưởng tại tỉnh Hà Giang, kích thước cây tại Nguyên Bình thấp hơn khoảng 15-20%, cho thấy điều kiện sinh trưởng có phần hạn chế hơn.

2. Phân bố và cấu trúc quần xã thực vật:

   • Loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố chủ yếu trên các sườn và đỉnh núi đá vôi ở độ cao từ 1.000 đến 1.600 m.
   • Mật độ cây trưởng thành trung bình khoảng 150 cây/ha, với tỷ lệ tổ thành (IVI) chiếm khoảng 25% trong quần xã rừng nơi phân bố.
   • Các loài cây đi kèm phổ biến gồm Thiết sam núi đá (Tsuga chinensis), Dẻ tùng sọc nâu (Amentotaxus hatuyenensis), Thông đỏ bắc (Taxus chinensis).

3. Khả năng tái sinh tự nhiên và các yếu tố ảnh hưởng:

   • Mật độ cây tái sinh trung bình là khoảng 214 cây/ha, trong đó tỷ lệ cây tái sinh triển vọng chiếm khoảng 40%.
   • Cây tái sinh tập trung nhiều ở các khu vực có độ tàn che từ 30-50%, độ dốc vừa phải và đất có độ mùn cao.
   • Các yếu tố như độ tàn che, địa hình và tác động khai thác của con người ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng tái sinh.

4. Tác động của con người và môi trường:

   • Hoạt động khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ chưa được kiểm soát chặt chẽ, gây suy giảm diện tích và chất lượng quần thể Thiết sam giả lá ngắn.
   • Các hiện tượng phá rừng, cháy rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất làm giảm môi trường sống tự nhiên của loài.

Thảo luận kết quả

Kích thước sinh trưởng của Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình thấp hơn so với các khu vực nghiên cứu trước đó như Hà Giang, có thể do điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu khác biệt, cũng như tác động khai thác mạnh hơn. Mật độ và tổ thành loài cho thấy Thiết sam giả lá ngắn đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc quần xã rừng đá vôi, góp phần duy trì đa dạng sinh học và ổn định hệ sinh thái.

Khả năng tái sinh tự nhiên tuy còn tồn tại nhưng chưa đủ mạnh để đảm bảo sự phát triển bền vững của quần thể, đặc biệt khi các yếu tố môi trường và tác động con người ngày càng gia tăng. So sánh với các nghiên cứu về loài Thông quý hiếm khác tại Việt Nam, tình trạng tái sinh của Thiết sam giả lá ngắn tương đối thấp, phản ánh sự cần thiết của các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mật độ cây trưởng thành và cây tái sinh theo độ cao, cũng như bảng so sánh các chỉ tiêu sinh trưởng giữa các địa phương. Các phân tích này giúp minh họa rõ ràng ảnh hưởng của điều kiện môi trường và tác động con người đến sự phát triển của loài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác bảo vệ rừng và kiểm soát khai thác:

   • Thực hiện nghiêm ngặt các quy định về khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ tại khu vực phân bố Thiết sam giả lá ngắn.
   • Mục tiêu giảm thiểu khai thác trái phép xuống dưới 5% trong vòng 3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý rừng, Hạt kiểm lâm huyện Nguyên Bình.

2. Phục hồi và phát triển quần thể Thiết sam giả lá ngắn:

   • Triển khai trồng bổ sung cây giống tại các khu vực suy giảm, ưu tiên các vị trí có điều kiện sinh thái thuận lợi.
   • Mục tiêu tăng mật độ cây trưởng thành lên 20% trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Các tổ chức nghiên cứu, chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư.

3. Nâng cao nhận thức và tham gia cộng đồng:

   • Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo tồn đa dạng sinh học và vai trò của Thiết sam giả lá ngắn.
   • Mục tiêu 80% hộ dân trong vùng nghiên cứu hiểu và tham gia bảo vệ rừng trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức phi chính phủ, trường học.

4. Nghiên cứu và giám sát liên tục:

   • Thiết lập hệ thống giám sát định kỳ về tình trạng phân bố, sinh trưởng và tái sinh của loài.
   • Mục tiêu cập nhật dữ liệu hàng năm để điều chỉnh chính sách bảo tồn kịp thời.
   • Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan quản lý rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý lâm nghiệp và bảo tồn thiên nhiên:

   • Hỗ trợ xây dựng chính sách bảo vệ các loài thực vật quý hiếm, đặc biệt là Thiết sam giả lá ngắn.
   • Use case: Lập kế hoạch quản lý rừng bền vững tại các khu vực núi đá vôi.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành Lâm học, Sinh thái học:

   • Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về đặc điểm sinh học, sinh thái và tái sinh của loài quý hiếm.
   • Use case: Tham khảo để phát triển các đề tài nghiên cứu sâu hơn về đa dạng sinh học rừng.

3. Cộng đồng dân cư và các tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực môi trường:

   • Nâng cao nhận thức và tham gia bảo vệ rừng, phát triển các chương trình cộng đồng.
   • Use case: Thiết kế các dự án bảo tồn dựa trên sự tham gia của người dân địa phương.

4. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý tài nguyên thiên nhiên:

   • Đưa ra các quyết định dựa trên cơ sở khoa học về bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế rừng.
   • Use case: Xây dựng các quy định pháp luật và chương trình hỗ trợ bảo tồn loài nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Thiết sam giả lá ngắn có đặc điểm hình thái nổi bật nào?
   Loài này là cây gỗ nhỡ, thân thẳng, vỏ thân có vảy nứt dọc màu xám nâu, lá dạng dải xoắn ốc, nón cái hình trứng rủ xuống, hạt có cánh giúp phát tán. Chiều cao trung bình khoảng 6-7 m, đường kính thân trung bình 12-14 cm.

2. Phân bố tự nhiên của loài này ở đâu tại Việt Nam?
   Thiết sam giả lá ngắn phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng (huyện Nguyên Bình), Hà Giang, Lạng Sơn và Bắc Kạn, thường mọc trên các sườn và đỉnh núi đá vôi ở độ cao 1.000-1.600 m.

3. Tình trạng bảo tồn hiện nay của loài ra sao?
   Loài được xếp vào nhóm sẽ nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam và quốc tế, với diện tích phân bố nhỏ, số lượng cá thể suy giảm do khai thác và mất môi trường sống.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến khả năng tái sinh của loài?
   Độ tàn che của rừng, điều kiện địa hình, đất đai và tác động khai thác của con người là những yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng tái sinh tự nhiên của Thiết sam giả lá ngắn.

5. Giải pháp bảo tồn nào được đề xuất hiệu quả nhất?
   Tăng cường bảo vệ rừng, kiểm soát khai thác, phục hồi quần thể bằng trồng bổ sung, nâng cao nhận thức cộng đồng và giám sát định kỳ là các giải pháp then chốt để bảo tồn loài.

Kết luận

• Thiết sam giả lá ngắn là loài cây quý hiếm, có giá trị sinh thái và kinh tế, phân bố chủ yếu tại các vùng núi đá vôi của huyện Nguyên Bình, Cao Bằng.
• Đặc điểm sinh trưởng của loài tại Nguyên Bình thấp hơn so với các khu vực khác, mật độ và khả năng tái sinh còn hạn chế.
• Tác động của khai thác và biến đổi môi trường đang đe dọa nghiêm trọng sự tồn tại của loài.
• Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp bảo tồn cụ thể, bao gồm bảo vệ rừng, phục hồi quần thể, nâng cao nhận thức và giám sát liên tục.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp bảo tồn đồng bộ, đồng thời mở rộng nghiên cứu để cập nhật dữ liệu và điều chỉnh chính sách phù hợp.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ Thiết sam giả lá ngắn – bảo tồn giá trị thiên nhiên quý báu cho thế hệ tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu trên thế giới 1. Những nghiên cứu về ngành Thông (Pinophyta) Ngành Thông (Pinophyta) còn gọi là ngành Hạt trần (Gymnospermae), gồm các loài cây thân gỗ lớn hoặc nhỡ, ít khi là cây bụi hoặc dây leo thân gỗ.

Lá hình vảy, hình kim, hình dải, ít khi hình quạt, hình trái xoan hoặc hình lông chim. Ngành Thông là ngành có mức độ phát triển cao, biểu hiện trong việc phức tạp hoá cơ quan dinh dưỡng và cơ quan sinh sản để thích ứng với lối sống trên đất. Cơ quan sinh sản thường đơn tính, có cấu tạo nón khác với cấu tạo hoa, gồm các lá bào tử xếp xoắn ốc hoặc xếp vòng trên một trục ngắn có dạng nón. Thụ phấn nhờ gió, ít khi nhờ côn trùng.

Lá noãn mở không bao hạt, mang một đến nhiều lá noãn ở nách hoặc mép. Hạt có phôi thẳng, mang một đến nhiều lá mầm. Gỗ tương đối mềm, chỉ có quản bào chưa có mạch gỗ và sợi gỗ. Theo nhiều quan điểm phân loại khác nhau, ngành Thông có khoảng 6-8 họ với khoảng 65-70 chi và 600-650 loài (Lott J.

Trong ngành Thông trước đây người ta phân thành 7 bộ, nhưng qua kiểm tra gen, các bộ Taxales, Araucariales (Nizam Khan U. et al, 1971) và Cupressales được xếp vào bộ Thông. Bộ Thông cùng với 3 bộ khác là Cordaitales, Vojnovskyales và Voltziales tạo thành ngành Thông. Thông là một nhóm thực vật tự nhiên với khoảng 630 loài và có giá trị kinh tế và sinh thái đặc biệt cao.

Những cây này gặp trên tất cả các châu lục trừ châu Nam cực (nơi cũng tìm thấy các hóa thạch Thông) và trong gần như tất cả các quần xã rừng. Nhiều quần xã trong đó có Thông chiếm ưu thế. Mặc dù có nhiều loài Thông phân bố rộng với hàng triệu, thậm chí hàng tỷ cá thể nhưng ít nhất cũng có 25% tổng số các loài Thông bị đe dọa tuyệt chủng. Theo thời gian các loài mới và cả các chi mới vẫn còn đang được tiếp tục phát hiện ở những vùng sâu vùng xa, bổ sung thêm vào danh sách các loài Thông quí hiếm và bị Luan van 5 đe dọa.

Thông đóng một vai trò quan trọng trong lâm nghiệp. Phần lớn gỗ xẻ trong nền kinh tế thế giới là từ các loài Thông (Nguyễn Tiến Hiệp và cs, 2005). Những nghiên cứu về họ Thông (Pinaceae) Họ Thông (Pinaceae) đa số là dạng cây gỗ hay cây bụi phân cành, thường xanh hiếm khi rụng lá. Lá hình dải hẹp hay hình kim; nón đực gồm nhiều vảy bao phấn xếp xoắn nhiều vòng tập hợp thành bông hình cầu hay hình trụ, đơn độc hay chụm; mỗi vảy mang (1) 2 - 9 bao phấn, nón cái mang nhiều vảy noãn xếp xít với nhau, vảy noãn mang 1-15 noãn ở mặt trong của vảy, lá bắc của vảy noãn không dính với vảy, nhìn rõ hay không rõ ở nón già; vảy noãn có phần rốn ở giữa nhìn rõ ở mặt ngoài (trừ các chi Abies, Tsuga, Keteleeria), luôn có hai hạt có cánh ở gốc, lá mầm thường nhiều hơn hai.

Đa số các loài có bộ rễ rất phát triển, trên rễ các loài Thông cấu tạo nên thảm rừng có loài nấm cộng sinh. Một số loài có kích thước lớn, cao tới 40-50m và đường kính 0,5-1,2m.) (2000), các loài trong họ Thông sinh sống tự nhiên ở hầu khắp Bắc bán cầu. Ở lục địa Á-Âu, chúng phân bố từ quần đảo Canaria, bán đảo Iberia và Scotland đến vùng viễn đông Nga, ở Philippines, Na Uy, Phần Lan và Thụy Điển (thông Scot), và ở Đông Siberi (thông lùn Siberi),. Phần lớn cây thuộc họ Thông gặp ở các vùng núi cao thuộc các vĩ độ vùng ôn đới và cận nhiệt đới, thường là những nơi có lượng mưa lớn.

Tuy nhiên, một số loài còn thấy gặp ở cả những nơi khí hậu khô hoặc ở những vùng rất lạnh gần Bắc Cực. Trên Bắc bán cầu, các diện tích lớn của châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ các loài chiếm ưu thế chỉ có một số ít, ví dụ như loài Thông (Pinus sylvestris) gặp từ vùng ven biển phía Tây Scotland gần như cho tới phần phía Đông của Trung Quốc và Liên Xô cũ. Tính đa dạng của Thông lớn hơn ở Bắc Luan van 6 bán cầu tại các vùng như Mêhicô, Tây Nam Hoa Kỳ, Trung Quốc và Đông Dương (Nguyễn Đức Tố Lưu và cs, 2004). Theo Farjon, 2001, trên thế giới có 630 loài Thông thuộc 69 chi.

Kế hoạch hành động Thông quốc tế của IUCN (Farjon & Page, 1999) đã xác định các điểm nóng Thông là các vùng có tính đa dạng sinh học cao với số lượng các loài bị đe dọa tuyệt chủng cao, trên 2% so với tổng số loài bị đe dọa tuyệt chủng ở mức quốc tế. Danh mục đỏ các loài bị đe dọa tuyệt chủng của IUCN (2003), liệt kê 291 loài thông (gần một nửa số loài Thông trên thế giới) được đánh giá bị đe dọa tuyệt chủng ở mức quốc tế. Nghiên cứu chi Thiết sam giả (Pseudotsuga) và loài Thiết sam giả lá ngắn 1. Về chi Thiết sam giả Về phân loại của chi Thiết sam (Pseudotsuga) trong Thực vật chí Trung Quốc – Fu L.

et al (1999) cho rằng, trên thế giới có 6 loài phân bố ở Trung Quốc, Nhật Bản, Bắc Mỹ; 5 loài tại Trung Quốc là: Pseudotsuga forrestii Craib; Pseudotsuga sinensis Dode; Pseudotsuga brevifolia W.; Pseudotsuga macrocarpa (Vasey) Mayr, Wald.; Pseudotsuga menziesii (Mirbel) Franco. Theo hệ thống phân loại hiện nay, chi Thiết sam giả (Pseudotsuga Carrière, 1867) thuộc: Lớp: Equisetopsida C. Agardh Dưới lớp Thông: Pinidae Cronquist, Takht. Bộ Thông: Pinales Grozh.

Họ Thông: Pinaceae Spreng. Cho đến nay, các nhà khoa học đã thống kê được 75 loài thuộc chi Thiết sam giả. Đa số các loài đã được thống kê có phân bố ở vùng châu Á: Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam,… 1. Về loài Thiết sam giả lá ngắn Cho đến nay, những nghiên cứu về loài Thiết sam giả lá ngắn còn rất hạn chế, hiện mới có một số nghiên cứu sau: Luan van 7 - Về phân loại: Nhiều đánh giá gần đây của Việt Nam (Nguyễn Tiến Hiệp và cs, 2005) đã kết luận rằng những loài phổ biến trên các ngọn núi đá vôi là Pseudotsuga sinensis var.

Sự phân bố của Pseudotsuga sinensis var. brevifolia trong bản đồ thực vật Hạt trần của Trung Quốc (Ying và cs, 2004) gần với vùng phân bố của P. sinensis tại Việt Nam đưa ra trên một bản đồ trong tài liệu của Nguyễn Tiến Hiệp và cs (2005). Không chắc chắn rằng var.

brevifolia phân bố giới hạn ở Trung Quốc. Trong hệ thực vật của Trung Quốc (Wu & Raven, 1999), var. brevifolia được coi là một loài riêng biệt (Farjon A. et al, 2013), (Ying T.

- Về tình trạng phân bố: Trên thế giới, Thiết sam núi đá phân bố ở vùng núi thuộc Trung và Nam Trung Quốc, còn Thiết sam giả gặp ở các vùng núi đá vôi của hai tỉnh Quảng Đông và Quảng Tây. Loài Thiết sam giả lá ngắn phân bố ở Trung Quốc (tỉnh Quảng Tây, Quý Châu) và Việt Nam. Diện tích vùng phân bố của loài được ước tính là dưới 2000 km². Số lượng ở Trung Quốc là rất nhỏ chỉ là một vài cá thể trưởng thành ở từng địa phương.

Tổng cá thể ước tính khoảng 200. Số lượng các cá thể trưởng thành được ước tính là ít hơn 10.000 và suy giảm liên tục, tất cả các tiểu quần thể xuất hiện chứa ít hơn 1.000 cá thể trưởng thành. Phần lớn loài này sống rải rác trên các sườn núi, đỉnh núi đá vôi ở độ cao 1000-1300m so với mực nước biển. Xuất hiện trong các vùng cây bụi ít hơn là ở trong rừng.

Pseudotsuga sinensis var. brevifolia tìm thấy ở Trung Quốc và Việt Nam có thể loài này đang bị đe dọa do khai thác gỗ và môi trường sống mất mát do kết quả của phá rừng. Loài này được xếp ở mức Vulnerable B2ab(iii,v); C2a(i) (Farjon A. Các quần thể Thiết sam giả lá ngắn ở Trung Quốc được đánh giá là sẽ nguy cấp (VU B1+2c) do có phân bố hạn chế và thay đổi môi trường sống.

Luan van 8 Trong Danh lục đỏ IUCN (2018), loài Pseudotsuga sinensis Dode var. brevifolia (WC Cheng & LK Fu) Farjon & Silba được đánh giá ở mức Vulnerable A2cd. Trong Thực vật chí Trung Quốc, Wu and Raven (1999), đã cho rằng loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W. Fu) hoặc Pseudotsuga sinensis Dode var.

Fu) Farjon & Silba, còn được gọi là Linh sam lá ngắn. Loài này phân bố ở Quý Châu, Quảng Tây, thường mọc rải rác trên sườn núi, đỉnh núi đá vôi ở độ cao 1.300m so với mực nước biển, loài sẽ bị nguy cấp. Với đặc điểm là có vỏ màu nâu, có vảy, nứt theo chiều dọc thân cây, lá xếp xoắn, nón hình trứng, gỗ cứng. Vị trí của loài trong hệ thống phân loại được thể hiện như sau: Giới: Plantae Ngành: Pinophyta Lớp: Pinopsida Bộ: Pinales Họ: Pinaceae Chi: Pseudotsuga Loài: Pseudotsuga brevifolia Tên đồng nghĩa là: Pseudotsuga sinensis var.

Fu) Farjon & Silba Như vậy, trên thế giới đã có những nghiên cứu về ngành Thông, họ Thông và một số loài riêng biệt về đặc điểm sinh học của loài như: vị trí phân loại, đặc điểm hình thái, đặc điểm sinh thái của Thông trên thế giới. Thiết sam giả lá ngắn trên thế giới mới chỉ thấy phân bố ở Trung Quốc và Việt Nam. Đây là loài đã được một số tài liệu ở Trung Quốc mô tả về đặc điểm hình thái, phân bố và tình trạng của loài cũng như định loại, còn các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái còn hạn chế. Đối với các loài thực vật nói chung và các loài Thông nói riêng thì mối đe dọa lớn nhất đối với sự tồn tại của chúng Luan van 9 chính là những tác động của con người thông qua các hoạt động khai thác không bền vững, vấn đề này đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu để tìm ra được giải pháp nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những tổn hại do con người gây ra.

Những kết quả nghiên cứu ở Việt Nam 1. Những nghiên cứu về ngành Thông (Pinophyta) Theo Lê Trần Chấn và cs (1999), về một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật Việt Nam, phần 2 có đề cập đến danh lục các loài thực vật Việt Nam. Trong đó ngành Thông (Pinophyta) có 8 họ gồm: Cephalotaxaceae, Cupressaceae, Cycadaceae, Gnetaceae, Pinaceae, Podocarpaceae, Taxaceae và Taxodiaceae. Theo Trần Hợp (2002), ngành Thông (Pinophyta) gồm có các bộ sau: Bộ Phỉ (Cephalotaxales), bộ Kim giao (Podocarpales), bộ Thông đỏ (Taxales), bộ Bách tán (Araucariales), bộ Thông (Pinales), bộ Hoàng đàn (Cupressales).