MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay cùng với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế sâu rộng trong thời kỳ công nghiệp hóa với nhu cầu tiêu dùng, sử dụng ngày càng cao dẫn đến sự bất hòa giữa con người và thiên nhiên, diện tích rừng đang bi thu hẹp do chặt phá rừng, cháy rừng, đốt nương làm rẫy… Đảng và nhà nước ta đã đề ra các chính sách chiến lược bảo vệ phát triển rừng bảo tồn nguồn giống cây rừng, từ đó các thầy cô có ý tưởng nghiên cứu khoa học cho sinh viên làm đề tài tiết xúc với thực tế điều tra để nhân giống cho những cây rừng có giá trị kinh tế, giá trị sử dụng cao để phát triển rừng, bảo tồn nguồn giống cây rừng trong tương lai. Con người, thiên nhiên luôn có mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau. Vai trò của tài nguyên thiên nhiên nói chung hay tài nguyên rừng nói riêng đối với cuộc sống con người đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu.
Nhưng do nhiều nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp đang làm ảnh hưởng xấu đến nguồn tài nguyên này làm cho tính đa dạng sinh học bị suy giảm trầm trọng cụ thể như cháy rừng chặt phá rừng, khai thác không hợp lý con người và sự ảnh hưởng biến đổi khí hậu đã dẫn đến nhiều loài khác nhau đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng hay “cái chết đang sống” chính vì vậy việc nghiên cứu phát triển các loài là vô cùng quan trọng và cấp thiết. Bên cạnh đó nhiều loài được phát hiện nhờ có sự nghiên cứu và tìm tòi của các nhà khoa học và nhiều loài chưa từng biết đến đã bị đe dọa tuyệt chủng. Chính vì vậy mà các loài thực vật quý hiếm sẽ ngày một ít hơn trong môi trường tự nhiên, khả năng tái sinh của chúng ngày một thấp hơn do số lượng cây mẹ không còn nhiều. vì vậy việc nhân giống là một việc rất cần thiết do đó tôi đã tiến hành làm đề tài 2 nghiên cứu về cây Gội nước, vì Gội nước là một loài cây có giá trị kinh tế cao và quý đang bị đê dọa trước hành vi của con người Cây gội nước có thể dùng để làm cây trê bóng, phòng hộ, cản bụi cải thiện môi trường sống đô thị, sử dụng làm nhiều đồ dùng gia đình khác như làm nhà, cửa đóng bằng ghế.
Ngoài khả năng đó nhiều bộ phận của cây được dùng làm thuốc chứa bệnh bằng vỏ, dầu, hạt. Gội nước phân bố ở Việt Nam, Lào, Trung Quốc, Malaixia, Ấn Độ thường gặp trong rừng xanh mưa á nhiệt đới là một loài gỗ có nhiều công dụng và là gỗ quý. Hiện nay việc trồng rừng là một vấn đề hết sức quan trọng được Đảng và nhà nước quan tâm. Rừng là thảm thực vật của những cây thân gỗ lớp phủ của bề mặt trái đất đóng vai trò to lớn đối với con người như.
Cung cấp gỗ, củi, lâm sản ngoài gỗ, điều hòa khí hậu, điều hòa dòng nước, lưu vực sông là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật và dự chữ các nguồn gen quý hiếm. do nhu cầu sống và sự tăng lên về mặt dân số, sự phát triển của ngành công nghiệp dẫn đến việc chặt phá rừng, đốt rừng làm nương rẫy những lý do đó đã làm cho nguồn tài nguyên rừng bị suy giản một cách nhanh chóng. từ đó ta nhận được những hậu quả trước mắt là xói mòn, lũ lụt, rủa trôi, xạt lở làm mất môi trường sống tự nhiên của nhiều loài động thực vật, suy giản tính đa dạng sinh học của rừng… chính vì vậy mà Đảng và nhà nước đã ban hành nhiều chính sách về quản lý rừng, bảo vệ rừng, làm giàu rừng nhàm thu hút đông đảo người dân tham gia bảo vệ rừng làm nghề rừng mang lại lợi ích kinh tế cho người dân góp phần quản lý bảo vệ rừng một cách hiệu quả nhất. Trong đó có loài cây Gội nước (Aphanamixis polystachya) thuộc họ Xoan (Meliaceae) là loài cây quý bản địa đa tác dụng có giá trị kinh tế cao, sinh trưởng nhanh, dễ gây trồng, phù hợp với nhiều loại đất và nhiều vùng sinh thái khác nhau.
Theo một số nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng trong điều kiện tự nhiên, cây có thể cao tới 20-30m, đường kính ngang ngực đạt 50- 3 60cm; ở rừng trồng, cây cao từ 20-25m, thân thẳng tròn, đường kính 40- 45cm. Ở việt Nam cây Gội nước (Aphanamixis polystachya) phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như: Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Hà Giang, Quảng Ninh… và một số tỉnh Miền Trung,Tây Nguyên. Các tỉnh miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi để phát triển trồng rừng Gội nước (Aphanamixis polystachya) phục vụ kinh doanh rừng trồng gỗ lớn. Gỗ Gội nước có đặc tính cơ lý rất tốt, tỷ trọng trung bình 0,518 bề mặt gỗ màu đỏ nhạt dễ gia công dùng để đóng đồ nội thất cao cấp và rất được ưa chuộng ở thị trường trong và ngoài nước.
Quả Gội nước có độc quả có áo hạt vàng, vỏ dùng làm thuốc xoa bóc chữa đau lách và gan trị thấp khớp. Việc điều chỉnh ánh sáng trong vườn ươm để cây con sinh trưởng phát triển tốt hơn, tạo điều kiện cho cây phát triển tốt nhất trong giai đoạn rừng trồng sau này. Xuất phát từ thực tế, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng của cây con Gội nước (Aphanamixis polystachya) tại vườn ươm trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” làm cơ ở cho công tác nhân giống cây Gội nước. Mục tiêu của đề tài + Xác định được chế độ che sáng thích hợp cho sinh trưởng của cây Gội nước trong giai đoạn vườn ươm tạo ra giống cây trồng co chất lượng cao.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học: + Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần làm sáng tỏ về khả năng nhân giống cây Gội nước, cung cấp thông tin phục vụ công tác bảo tồn và phát triển nguồn giống thực vật rừng của Việt Nam. + Củng cố kiến thức cơ sở cũng như chuyên ngành để phục vụ tốt hơn cho công tác phát triển ngành lâm nghiệp nói chung, góp phần bảo tồn loài Gội nước nói riêng. 4 + Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu về loài cây Gội nước. + Tìm hiểu đánh giá các phương pháp gây giống trong vườn ươm để thực hiện trong thực tế sản xuất nâng cao chất lượng giống cây trồng cho ngành.
- Ý nghĩa thực tiễn : + Thành công của đề tài sẽ có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn sản xuất. Qua đó ta tìm được công thức chê sáng thích hợp cũng như tỷ lệ chê sáng cho sinh trưởng của cây con trong giai đoạn vườn ươm. Đồng thời có thể áp dụng kiến thức này cho người làm nghề rừng, làm lâm nghiệp, cùng áp dụng trong thực thực tiễn sản xuất và tương lai. + Giúp sinh viên làm quen với thực tiễn sản xuất, áp dụng lý thuyết vào thực tế, tích lũy kinh nghiệm cho bản thân vào phát triển sản xuất, phục vụ cho bản thân, ngành người dân làm lâm nghiệp.
+ Đề xuất xây dựng những biện pháp tạo giống cây con ở giai đoạn vườn ươm, tạo giống chất lượng tốt, năng suất cao đáp ứng nhu cầu điều kiện môi trường và người trồng rừng. 5 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài Sinh trưởng và phát triển của cây rừng luôn chịu ảnh hưởng tổng hợp của nhiều nhân tố khác nhau trong hệ sinh thái, trong đó một số nhân tố giữa vai trò lớn hơn những nhân tố khác ảnh hưởng tới từng loài sinh vật khác nhau. Trong điều kiện vườn ươm, mọi nhân tố ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển của cây con đều được con người chủ động như về chế độ nước tưới, phân bón và không thể thiếu đó là nhân tố ánh sáng.
Ánh sáng là yêu tố vô cùng quan trọng cho sự sinh trưởng của cây vì nó rất cho cây quang hợp. Nhờ quá trình quang hợp mà cây tổng hợp chất hữu cơ làm nguyên liệu để xây dựng nên cơ thể và tích lũy năng lượng ở trong cây để sinh trưởng. Đại bộ phận cây trồng ở nước ta là cây ưa sáng, còn những cây ưa bóng thường phân bố ở dưới tán cây rừng, dưới tán cây ăn quả lâu năm, chúng sử dụng chủ yếu ánh sáng tán xạ để quang hợp. Ánh sáng không những ảnh hưởng đến sự sinh trưởng một cách gián tiếp mà thông qua quang hợp còn tác động trực tiếp đến sự sinh trưởng của của tế bào.
Cường độ ánh sáng mạnh gây ức chế pha gián của tế bào làm cho giai đoạn này kết thúc sớm nên cây nơi có chiếu sáng mạnh thường có chiều cao cay thấp. Còn trong bóng tối hoặc bóng râm giai đoạn kéo giãn dài hơn, cây vươn dài hơn và gây ra hiện tượng vông. Cây bị vông có một số đặc điểm về giải phẫu và hình thái khác với những cây sống trong điều kiện ánh sáng đủ. Cùng với đó việc nghiên cứu sự ảnh hưởng của chế độ ánh sáng ảnh hưởng tới cây Gội nước trong giai đoạn vườn ươm cũng đặc biệt quan trọng nó ảnh hưởng tới sự sinh trưởng của cây con sau này.
Các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc 2. Trên thế giới Trên thế giới, đã có nhiều các nghiên cứu khác nhau về những đặc điểm 6 hình thái sinh vật học và hậu vận. Các nghiên cứu đó tập trung chủ yếu trong các tuyển tập và các bộ thực vật chí của các nước trên thế giới hay trong các vùng cụ thể. Gội nước có tên khoa học là (Aphanamixis polystachya) tên đồng nghĩa (Polystachya) thuộc họ Xoan - Meliceae.
Trên thế giới Gội nước phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới (Việt Nam, Lào, Campuchia, Ấn độ, Pakistan, Trung quốc, Myanmar, Thailand.) Gội nước là cây gỗ lớn trong điều kiện tự nhiên cây có thể cao tới 30- 35m đường kính 60-8,5cm. Thân cây hình trụ, thẳng, vỏ mỏng, nhẵn màu đỏ tối nhánh non có lông mịn, bên ngoài vỏ màu hơi xám, dác gỗ màu trắng, nâu. Cành non được bao phủ bởi lá mịn dày đặc màu nâu, lá kép lông chim lẻ, mọc so le, dài 30-50cm, mang 26-35 lá chét bầu dục, dài 12-20cm, rộng 3,5-5cm, dài khoảng 15-20cm, 2 mặt lá mịn. Chùm hoa đực chia nhánh; hoa nhỏ, cao 3-4mm, lá đài 4-5; cánh hoa dài hơn đài 2-4 lần, ống mang 6 nhị.
Bông cái mọc riêng lẻ, bầu có lông 3 ô. Quả nang hình trứng hay hình cầu, đường kính 2,5cm, có lông. Hạt có áo hạt vàng.