chương 1 Kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào là vấn đề cấp bách, cần thiết đối với nước Lào hiện nay. Tuy nhiên, để kế thừa có hiệu GTTTDT cũng cần phải tìm hiểu và nghiên cứu khai thác những công trình có liên quan đến vấn đề này, cả về vấn đề lý luận, thực trạng và những vấn đề đặt ra, phương hướng và giải pháp, cả ở trong nước và ngoài nước để làm cơ sở trong việc thực hiện nghiên cứu đề tài của mình. Qua quá trình khảo sát, nghiên cứu của tác giả; nhìn chung, đã có không ít công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến vấn đề GTTTDT, kế thừa GTTTDT. Những công trình đó góp phần làm rõ tầm quan trọng, nội dung của GTTTDT, kế thừa GTTTDT và góp phần làm rõ về cơ sở lý luận, thực tiễn, phương hướng và giải pháp trên một số phương diện nhất định.
Đó là những công trình công phu, nghiêm túc, có giá trị và là tài liệu tham khảo có ích đối với tác giả luận án. Với công trình của mình, tác giả luận án mong muốn sẽ góp phần không chỉ làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay mà còn cung cấp những phương hướng và giải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi để có thể áp dụng trong thực tiễn nhằm kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay. 19 Chương 2 KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 2. KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC LÀO 2.
Khái niệm kế thừa giá trị truyền thống dân tộc * Khái niệm giá trị Giá trị có tính lịch sử khách quan, nghĩa là sự xuất hiện, tồn tại hay mất đi của giá trị nào đó không phụ thuộc vào ý muốn của con người mà do yêu cầu của từng thời đại lịch sử, trong đó con người sống và hoạt động. Giá trị chứa đựng các yếu tố nhận thức, tình cảm, hành vi của chủ thể trong quan hệ với sự vật, hiện tượng mang giá trị, thể hiện sự đánh giá, lựa chọn của chủ thể. Giá trị được xác định trong mối quan hệ thực tiễn của con người, được xác định bởi sự đánh giá đúng đắn của con người, xuất phát từ thực tiễn và được kiểm nghiệm qua thực tiễn vì thực tiễn “vừa là tiêu chuẩn của chân lý về bản chất của khách thể vừa là tiêu chẩn của chân lý về giá trị của khách thể” [36, tr.Lênin viết: “Toàn bộ thực tiễn của con người - thực tiễn này vừa với tính cách là tiêu chuẩn của chân lý, vừa với tính cách là kẻ xác định một cách thực tế mối liên hệ giữa sự vật với những điều cần thiết đối với con người, cần phải được bao hàm trong” định nghĩa “đầy đủ của sự vật” [117, tr. Ở đây, đánh giá đúng đắn một giá trị vừa căn cứ vào nhu cầu, lợi ích của chủ thể đáng giá vừa căn cứ vào hiệu quả xã hội.
Giá trị đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của con người, nó là cái con người dựa vào để xác định mục định, phương hướng cho hoạt động của mình, là cái mà con người mong muốn được theo đuổi. Giá trị là cơ sở của các chuẩn mực, quy tắc xác định cách thức hành động của con người, nói cách khác, cách thức và hành động của con người trong xã hội được chỉ đạo bởi các giá trị - người ta dựa vào giá trị được xã hội chấp nhận để lựa chọn cách thức suy nghĩ 20 và hành động phù hợp nhất. Giá trị là động cơ thúc đẩy hoạt động của con người vì các nguyện vọng và mục đích của cá nhân đều được đối chiếu với các giá trị nằm trong cấu trúc của nhân cách. Các giá trị, nhất là các giá trị chung, phổ biến, được coi như phương tiện cơ bản để tạo nên sự liên kết.
Hợp tác của mọi thành viên trong nhóm, cộng đồng. Theo tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn cho rằng: “nói đến giá trị là muốn khẳng định về mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là bao hàm quan điểm coi giá trị gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp; là nói đến cái có khả năng thôi thúc con người hành động và nỗ lực vươn tới” [34, tr. Trong việc nghiên cứu giá trị, tùy theo mục đích tiếp cận mà người ta phân loại giá trị theo cái riêng của mình. Căn cứ vào sự thỏa mãn nhu cầu vật chất hay nhu cầu tinh thần của con người, người ta chia thành giá trị vật chất và giá trị tinh thần.
Đây là cách phân chia khá phổ biến. Giá trị vật chất thể hiện rõ nhất trong đời sống kinh tế, quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Song, con người không chỉ biết sống mà còn sống đẹp, vượt lên trên những nhu cầu vật chất, hướng tới những giá trị tinh thần cao đẹp. Trong giá trị tinh thần của xã hội, người ta thường đề cập đến các loại giá trị như: giá trị khoa học, giá trị thẩm mỹ, giá trị đạo đức.
đánh dấu sự phát triển về mặt chân - thiện - mỹ của đời sống xã hội. Đó là những quan hệ tốt đẹp mà xã hội đã đạt được nhằm phát triển và hoàn thiện đời sống xã hội. Giá trị khoa học gắn với quá trình con người vươn lên nắm bắt bản chất, quy luật của hiện thực khách quan ngày. Giá trị thẩm mỹ gắn với nhu cầu hưởng thụ sáng tạo cái đẹp trong cuộc sống và trong nghệ thuật.
Giá trị đạo đức gắn với nhu cầu điều chỉnh quan hệ giữa cá nhân và xã hội theo hướng tạo nên sự thống nhất hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội. * Khái niệm truyền thống Theo từ nguyên của tiếng Latinh, truyền thống - traditio - được hiểu là nối đời, nối truyền, gửi đi, truyền lại. Trong Từ điển Bách khoa Xô Viết, truyền thống được giải thích: 21 Là những yếu tố của di tồn văn hóa, xã hội truyền từ đời này qua đời khác và được lưu giữ trong các xã hội, giai cấp và nhóm xã hội trong một quá trình lâu dài, truyền thống được thể hiện trong chế định xã hội, chuẩn mực của hành vi, các giá trị, tư tưởng, phong tục, tập quán và lối sống… Ở đây truyền thống tác động đến mọi lĩnh vực của con người ở trong đời sống của con người trong xã hội [51, tr. Theo tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên, cũng đã thống nhất với quan điểm truyền thống như sau; “Cái được gọi là truyền thống chỉ khi nào nó trở thành một bộ phận thiết yếu của cuộc sống chúng ta và chỉ khi nó bảo tồn cuộc sống chúng ta và chỉ khi nào nó có khả năng phát triển cuộc sống của chúng ta” [35, tr.
Trong cuốn Toàn cầu hóa và vấn đề kế thừa một số giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cấu hóa hiện nay, tác giả Mai Thị Quý cho rằng: “Truyền thống là một khái niệm chỉ phức hợp những tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen, phong tục, lối sống, cách ứng xử, ý chí. của một cộng đồng người được hình thành trong những điều kiện lịch sử nhất định, và được truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác” [93, tr. Trong Bách khoa thư Pháp truyền thống được định nghĩa: “Truyền thống theo nghĩa tổng quát là tất cả những gì người ta biết và thực hành bằng sự chuyển giao từ thể hệ này đến thế hệ khác, thường là truyền miệng, hay bằng sự bảo tồn và noi theo những tập quán, những cách ứng xử, những mẫu hình và tấm gương” [50, tr. Như vậy, nói truyền thống tức là nói đến tập hợp những tư tưởng và tình cảm, những tập quán và thói quen trong tư duy, lối sống trong cách ứng xử giữa con người với con người trong điều kiện lịch sử nhất định.
* Khái niệm giá trị truyền thống Lịch sử cho thấy, truyền thống mang cho bản thân nó tính hai mặt rõ rệt, trong di sản truyền thống, có những truyền thống lạc hậu, lỗi thời, cần khắc phục, cần loại bỏ, có những truyền thống tốt đẹp tạo nên các giá trị và bản sắc riêng cần phải được duy trì bảo tồn và phát triển. Bàn về phạm trù này, C.Mác 22 cho rằng: “truyền thống của tất cả các thế hệ đã chết đè nặng như quả núi lên đầu óc những người đang sống” [24, tr.Ăngghen coi “Truyền thống (lạc hậu) còn là thế lực trong khoa học tự nhiên nữa” [26, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to; nó ngấm ngầm ngăn trở cách mạng tiến bộ. Chúng ta lại không thể trấn áp nó, mà phải cải tạo nó rất cẩn thận, rất chịu khó, rất lâu dài” [77, tr.
Nhưng khi nói đến "giá trị truyền thống" người ta chỉ muốn nói đến cái tốt, bởi lẽ trong ý nghĩa đích thực của nó chỉ đúng cái tốt, đẹp mới được gọi là giá trị truyền thống. Song, không phải mọi cái tốt đều là giá trị truyền thống mà chỉ những cái phổ biến, cơ bản có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức luân lý, có cả tác dụng hướng dẫn sự nhận định và hành động của con người chúng được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Từ đây có thể hiểu, giá trị truyền thống là một trong những giá trị tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, những quy tắc ứng xử được hình thành trong đời sống hàng ngày và có ý nghĩa tích cực, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác nhằm điều chỉnh và chuẩn hóa hành vi của con người trên cơ sở tự nguyện, tự giác. Ở đây những giá trị truyền thống tốt đẹp được lưu truyền, chắt lọc và phát huy trong quá trình phát triển lịch sử của dân tộc.
Bởi vì các giá trị truyền thống có tính lịch sử nghĩa là cơ sở của nó thay dổi thì sớm hay muộn, chúng cũng phải được đổi theo cho phù hợp với điều kiện mới ,bởi vì các giá trị truyền thống có tính lịch sử nghĩa là trong hoàn cảnh lịch sử khác cơ sở tạo nên chúng thay đổi thì nội dung của những giá trị đó sớm hay muộn cũng phải đổi theo cho phù hợp với điều kiện mới. Đây chính là phép biện chứng của quá trình hình thành và phát triển của bản thân truyền thống chúng diễn ra liên tục gắn liền với sự biển đổi và phát triển của dân tộc trong suốt quá trình lịch sử của dân tộc đó.