Giá trị dấu hiệu sắp xếp đều đặn của tĩnh mạch góp rac trên nội soi và tình trạng nhiễm hp ở bệnh nhân bệnh lý dạ dày tá tràng tại bệnh viện quốc tế thái nguyên

Nghiên cứu mối liên hệ giữa dấu hiệu sắp xếp đều đặn tĩnh mạch góp rac trên nội soi và nhiễm HP ở bệnh nhân bệnh dạ dày tá tràng tại Thái Nguyên.

• Tác giả: Vương Thị Hồng Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Huyền
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Giá trị dấu hiệu sắp xếp đều đặn của tĩnh mạch góp (RAC) trên nội soi và tình trạng nhiễm HP ở bệnh nhân bệnh lý dạ dày tá tràng tại Bệnh viện Quốc tế Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn chuyên khoa II
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về viêm dạ dày
• 1.2. Dịch tễ học
• 1.3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ viêm dạ dày
• 1.4. Phân loại viêm dạ dày
• 1.5. Các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của viêm dạ dày
• 1.6. Đặc điểm vi khuẩn Helicobacter pylori
• 1.7. Cơ chế gây bệnh của HP
• 1.8. Vai trò của HP trong bệnh lý dạ dày tá tràng
• 1.9. Tổng quan về dấu hiệu RAC
• 1.10. Lịch sử và đặc điểm chung. Hình ảnh nội soi của RAC
• 1.11. Một vài các nghiên cứu trong nước và nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh
• 2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Thời gian và địa điểm
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.7. Các chỉ số và biến số nghiên cứu
• 2.8. Chỉ tiêu chung
• 2.9. Chỉ tiêu về đặc điểm lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh nội soi bệnh nhân loét dạ dày tá tràng
• 2.10. Phương pháp và kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.11. Kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.12. Các phương pháp chẩn đoán HP
• 2.13. Một số tiêu chí đánh giá sử dụng trong nghiên cứu
• 2.14. Kết quả CLO test
• 2.15. Đánh giá một số đặc điểm tiền sử hay gặp ở bệnh nhân nghiên cứu
• 2.16. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.17. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm chung. Phân bố theo giới của nhóm bệnh
• 3.3. Đặc điểm về tuổi
• 3.4. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng
• 3.5. Kết quả soi dạ dày
• 3.6. Chẩn đoán nội soi theo tiêu chuẩn Sydney cải tiến
• 3.7. Vị trí tổn thương trên nội soi. Liên quan giữa dấu hiệu RAC và các đặc điểm
• 3.8. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.9. Liên quan dấu hiệu RAC và tình trạng nhiễm HP ở niêm mạc dạ dày
• 3.10. Mô tả đặc điểm lâm sàng và hình ảnh nội soi dạ dày có nhiễm HP
• 3.11. Đánh giá giá trị dấu hiệu RAC trên nội soi và tình trạng nhiễm HP ở niêm mạc dạ dày
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Dấu Hiệu RAC Nhiễm HP Liên Quan Bệnh Lý

Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh lý phổ biến, trong đó nhiễm Helicobacter pylori (HP) đóng vai trò then chốt. HP gây viêm dạ dày mạn, viêm teo dạ dày, dị sản ruột, và nguy hiểm nhất là ung thư dạ dày. Phát hiện và diệt trừ HP là biện pháp quan trọng phòng ngừa ung thư. Các phương pháp chẩn đoán nhiễm HP bao gồm xét nghiệm hơi thở urê, xét nghiệm phân, xét nghiệm huyết thanh học, và sinh thiết mô trong quá trình nội soi. Gần đây, nội soi độ phân giải cao mở ra khả năng đánh giá chi tiết niêm mạc dạ dày. Dấu hiệu RAC (Regular Arrangement of Collecting Venules) – sự sắp xếp đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp – được Yagi và cộng sự mô tả năm 2005, cho thấy tiềm năng lớn trong chẩn đoán HP. Nghiên cứu sâu hơn cho thấy RAC có độ nhạy cao trong dự đoán tình trạng không nhiễm HP. Sự phát triển của công nghệ nội soi tại Việt Nam, như nội soi nhuộm màu và nội soi phóng đại, cho phép quan sát tốt hơn cấu trúc bề mặt mạch máu và niêm mạc dạ dày, giúp xác định tình trạng nhiễm HP ngay trong khi nội soi, giảm chi phí và tăng khả năng phát hiện ung thư sớm. Vì vậy, nghiên cứu về giá trị dấu hiệu RAC trong chẩn đoán nhiễm HP là vô cùng quan trọng.

1.1. Tổng quan về tĩnh mạch góp RAC Lịch sử và đặc điểm

Dấu hiệu RAC (Regular Arrangement of Collecting Venules) được Yagi và cộng sự mô tả lần đầu vào năm 2005. Nó thể hiện sự sắp xếp đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp ở phía trước bờ cong nhỏ phần thấp thân vị và phía bờ cong lớn phần cao thân vị. Quan sát được dưới kính lúp và nội soi tiêu chuẩn, RAC biểu hiện là nhiều chấm hoặc các điểm giống sao được phân bố đều trong thân dạ dày, đặc biệt là phần đứng của bờ cong nhỏ. Nghiên cứu sâu hơn của Yagi và cộng sự cho thấy dấu hiệu RAC có độ nhạy cao, trên 90%, trong việc dự đoán bệnh nhân chưa nhiễm HP. Tỷ lệ này có thể lên đến 100% khi dạ dày được kiểm tra bằng hình ảnh nâng cao như NBI. Các loại mô hình RAC bình thường hoặc bất thường khác nhau cũng đã được mô tả trong nhiều nghiên cứu.

1.2. Nội soi độ phân giải cao Quan sát RAC và đánh giá tình trạng nhiễm HP

Trong những năm gần đây, sự phát triển của công nghệ nội soi, đặc biệt là nội soi độ phân giải cao, nội soi nhuộm màu và nội soi phóng đại, đã cho phép quan sát tốt hơn cấu trúc bề mặt mạch máu và bề mặt niêm mạc dạ dày. Việc chẩn đoán HP bằng hình ảnh nội soi sẽ được các nhà nội soi quan tâm nhiều, vì nó giúp xác định tình trạng nhiễm HP ngay trong khi nội soi mà không cần sinh thiết, giúp làm giảm bớt chi phí cho bệnh nhân, giảm khối lượng công việc không cần thiết đồng thời tăng khả năng phát hiện tổn thương ung thư sớm nhờ phân tầng được nguy cơ của bệnh nhân.

II. Vấn Đề Bỏ Sót Nhiễm HP Hậu Quả Nghiêm Trọng Thế Nào

Bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn nhiễm HP có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho bệnh nhân. Nhiễm HP kéo dài là yếu tố nguy cơ hàng đầu của viêm dạ dày mạn tính, viêm teo dạ dày, dị sản ruột, và cuối cùng là ung thư dạ dày. Phát hiện sớm và điều trị triệt để HP giúp ngăn chặn quá trình này, giảm nguy cơ phát triển ung thư. Các phương pháp chẩn đoán hiện tại có những hạn chế nhất định. Xét nghiệm xâm lấn như sinh thiết mô có thể gây khó chịu cho bệnh nhân và tăng chi phí. Các xét nghiệm không xâm lấn có thể cho kết quả không chính xác trong một số trường hợp. Vì vậy, việc tìm kiếm các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng, không xâm lấn, và chính xác là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu về giá trị dấu hiệu RAC trên nội soi là một bước tiến quan trọng trong việc giải quyết vấn đề này, giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và hiệu quả.

2.1. Viêm dạ dày tá tràng và các biến chứng nguy hiểm liên quan HP

Viêm dạ dày tá tràng do HP có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, bao gồm loét dạ dày, loét tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, và ung thư dạ dày. Các biến chứng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, thậm chí gây tử vong. Việc phát hiện sớm và điều trị HP giúp ngăn ngừa các biến chứng này và cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng việc diệt trừ HP làm giảm đáng kể nguy cơ tái phát loét và giảm nguy cơ phát triển ung thư dạ dày.

2.2. Hạn chế của các phương pháp chẩn đoán HP hiện tại và nhu cầu mới

Các phương pháp chẩn đoán HP hiện tại có những hạn chế nhất định. Xét nghiệm xâm lấn như sinh thiết mô có thể gây khó chịu cho bệnh nhân và tăng chi phí. Các xét nghiệm không xâm lấn có thể cho kết quả không chính xác trong một số trường hợp. Chẳng hạn, xét nghiệm urease nhanh có thể cho kết quả âm tính giả nếu bệnh nhân đang sử dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc ức chế bơm proton. Vì vậy, việc tìm kiếm các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng, không xâm lấn, và chính xác là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu về giá trị dấu hiệu RAC trên nội soi là một bước tiến quan trọng trong việc giải quyết vấn đề này.

III. Cách Chẩn Đoán Nhiễm HP Qua RAC Hướng Dẫn Chi Tiết

Chẩn đoán nhiễm HP thông qua đánh giá RAC trên nội soi dạ dày tá tràng đòi hỏi kỹ năng và kinh nghiệm của bác sĩ nội soi. Quá trình này bao gồm quan sát kỹ lưỡng niêm mạc dạ dày, đặc biệt là vùng thân vị, để xác định sự sắp xếp của các tiểu tĩnh mạch góp. Sự sắp xếp đều đặn, thường xuyên của các tiểu tĩnh mạch góp được coi là dấu hiệu RAC dương tính, cho thấy khả năng thấp nhiễm HP. Ngược lại, sự sắp xếp không đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp được coi là dấu hiệu RAC âm tính, cho thấy khả năng cao nhiễm HP. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng RAC chỉ là một trong nhiều yếu tố cần xem xét trong chẩn đoán HP, và cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác để đưa ra kết luận chính xác. Nghiên cứu về độ nhạy và độ đặc hiệu của RAC trong chẩn đoán HP vẫn đang được tiến hành để xác định giá trị thực sự của phương pháp này.

3.1. Kỹ thuật quan sát và đánh giá RAC trên nội soi dạ dày

Kỹ thuật quan sát và đánh giá RAC trên nội soi dạ dày tá tràng đòi hỏi bác sĩ nội soi phải có kỹ năng quan sát tốt và kinh nghiệm trong việc nhận diện các đặc điểm của niêm mạc dạ dày. Quá trình này bao gồm việc sử dụng nội soi độ phân giải cao để quan sát kỹ lưỡng niêm mạc dạ dày, đặc biệt là vùng thân vị, nơi thường có các tiểu tĩnh mạch góp. Bác sĩ cần đánh giá sự sắp xếp của các tiểu tĩnh mạch góp, xem chúng có đều đặn, thường xuyên hay không. Ngoài ra, bác sĩ cũng cần xem xét các yếu tố khác như màu sắc, độ bóng, và sự hiện diện của các tổn thương khác trên niêm mạc dạ dày.

3.2. Phân biệt RAC dương tính và RAC âm tính Ý nghĩa lâm sàng

RAC dương tính (sự sắp xếp đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp) thường cho thấy khả năng thấp nhiễm HP, trong khi RAC âm tính (sự sắp xếp không đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp) cho thấy khả năng cao nhiễm HP. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng RAC không phải là yếu tố duy nhất quyết định tình trạng nhiễm HP. Bác sĩ cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác như xét nghiệm urease nhanh, sinh thiết mô, hoặc xét nghiệm hơi thở để đưa ra kết luận chính xác.

IV. Nghiên Cứu Giá Trị RAC Tại Bệnh Viện Quốc Tế Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Bệnh viện Quốc tế Thái Nguyên nhằm mục tiêu đánh giá giá trị dấu hiệu RAC trên nội soi trong việc dự đoán tình trạng nhiễm HP ở bệnh nhân có bệnh lý dạ dày tá tràng. Nghiên cứu tập trung vào việc mô tả đặc điểm lâm sàng và hình ảnh nội soi dạ dày ở bệnh nhân có và không nhiễm HP, đồng thời so sánh độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự đoán dương tính, và giá trị dự đoán âm tính của RAC trong chẩn đoán HP. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng khoa học về giá trị RAC trong thực hành lâm sàng, giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp cho bệnh nhân. Nghiên cứu cũng đóng góp vào việc nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bệnh lý dạ dày tá tràng tại Bệnh viện Quốc tế Thái Nguyên.

4.1. Mô tả đặc điểm lâm sàng và hình ảnh nội soi ở bệnh nhân nhiễm HP

Nghiên cứu sẽ mô tả chi tiết các đặc điểm lâm sàng và hình ảnh nội soi thường gặp ở bệnh nhân nhiễm HP. Các đặc điểm lâm sàng bao gồm các triệu chứng như đau thượng vị, ợ hơi, ợ chua, buồn nôn, và chán ăn. Các đặc điểm hình ảnh nội soi bao gồm các tổn thương như viêm niêm mạc, loét, và các thay đổi về cấu trúc mạch máu. Việc mô tả chi tiết các đặc điểm này sẽ giúp các bác sĩ nhận diện bệnh nhân có nguy cơ cao nhiễm HP và tiến hành các xét nghiệm chẩn đoán phù hợp.

4.2. Đánh giá độ nhạy độ đặc hiệu của RAC trong chẩn đoán HP

Nghiên cứu sẽ đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự đoán dương tính, và giá trị dự đoán âm tính của RAC trong chẩn đoán HP. Độ nhạy cho biết khả năng RAC phát hiện đúng bệnh nhân nhiễm HP, trong khi độ đặc hiệu cho biết khả năng RAC loại trừ đúng bệnh nhân không nhiễm HP. Giá trị dự đoán dương tính và giá trị dự đoán âm tính cho biết khả năng RAC đưa ra kết quả chính xác trong thực tế lâm sàng. Các chỉ số này sẽ giúp đánh giá giá trị RAC trong chẩn đoán HP và so sánh với các phương pháp chẩn đoán khác.

V. Kết Luận Tiềm Năng Hạn Chế Của Dấu Hiệu RAC Trong Tương Lai

Dấu hiệu RAC trên nội soi dạ dày tá tràng có tiềm năng trở thành một công cụ hữu ích trong việc chẩn đoán nhiễm HP, đặc biệt khi kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác. Tuy nhiên, cần thừa nhận rằng RAC vẫn còn một số hạn chế. Độ chính xác của RAC có thể bị ảnh hưởng bởi kinh nghiệm của bác sĩ nội soi và chất lượng của thiết bị nội soi. Ngoài ra, RAC có thể không phù hợp với tất cả các bệnh nhân, đặc biệt là những người có các bệnh lý dạ dày khác. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện kỹ thuật quan sát và đánh giá RAC, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác của RAC, và đánh giá giá trị RAC trong các nhóm bệnh nhân khác nhau. Việc tích hợp RAC vào các hướng dẫn lâm sàng có thể giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bệnh lý dạ dày tá tràng.

5.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác của dấu hiệu RAC

Độ chính xác của dấu hiệu RAC có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm kinh nghiệm của bác sĩ nội soi, chất lượng của thiết bị nội soi, và tình trạng của niêm mạc dạ dày. Bác sĩ nội soi có kinh nghiệm sẽ có khả năng quan sát và đánh giá RAC chính xác hơn. Thiết bị nội soi có độ phân giải cao sẽ cho phép quan sát rõ ràng hơn các tiểu tĩnh mạch góp. Tình trạng viêm, loét, hoặc các tổn thương khác trên niêm mạc dạ dày có thể làm thay đổi cấu trúc mạch máu và ảnh hưởng đến việc đánh giá RAC.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai về giá trị dấu hiệu RAC trong nhiễm HP

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện kỹ thuật quan sát và đánh giá RAC, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác của RAC, và đánh giá giá trị RAC trong các nhóm bệnh nhân khác nhau. Các nghiên cứu cũng nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp đào tạo và chứng nhận cho các bác sĩ nội soi để đảm bảo chất lượng quan sát và đánh giá RAC. Ngoài ra, việc tích hợp RAC vào các hướng dẫn lâm sàng có thể giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bệnh lý dạ dày tá tràng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh lý phổ biến toàn cầu và tại Việt Nam, trong đó nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) được xem là nguyên nhân chính gây viêm dạ dày mạn tính, viêm teo niêm mạc, dị sản ruột và loạn sản, có thể tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến dạ dày. Ước tính tỷ lệ nhiễm HP ở người lớn Việt Nam trên 70%, cao hơn nhiều so với các nước phát triển. Việc phát hiện và điều trị triệt để HP đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa ung thư dạ dày.

Dấu hiệu sắp xếp đều đặn của tĩnh mạch góp (RAC) trên nội soi dạ dày được mô tả lần đầu năm 2005, là chỉ điểm nội soi giúp dự đoán tình trạng nhiễm HP. RAC thể hiện sự phân bố đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp ở niêm mạc thân vị, đặc biệt ở bờ cong nhỏ. Nhiều nghiên cứu cho thấy độ nhạy của RAC trong dự đoán bệnh nhân chưa nhiễm HP có thể trên 90%, giúp giảm nhu cầu sinh thiết và chi phí xét nghiệm.

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Quốc tế Thái Nguyên từ tháng 8/2021 đến 11/2022 với 188 bệnh nhân có bệnh lý dạ dày tá tràng, nhằm mô tả đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi và đánh giá giá trị của dấu hiệu RAC trong dự đoán tình trạng nhiễm HP. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa trong việc nâng cao hiệu quả chẩn đoán, giảm thiểu xâm lấn và chi phí điều trị, đồng thời góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về viêm dạ dày mạn tính và vai trò của HP: HP là tác nhân chính gây viêm dạ dày mạn tính typ B, làm tổn thương niêm mạc qua các cơ chế sinh lý, độc tố và phản ứng viêm, dẫn đến viêm teo, dị sản và nguy cơ ung thư dạ dày.
• Mô hình phân loại viêm dạ dày theo Sydney cải tiến: Phân loại tổn thương nội soi và mô bệnh học dựa trên mức độ viêm, teo, dị sản, loạn sản và tình trạng nhiễm HP.
• Khái niệm dấu hiệu RAC (Reguler Arrangement of Collecting Venules): Sự sắp xếp đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp trên niêm mạc dạ dày, là chỉ điểm nội soi dự đoán tình trạng chưa nhiễm HP.
• Phân loại hình ảnh nội soi dạ dày: Bao gồm các đặc điểm như phù nề, xung huyết, trợt phẳng, trợt lồi, viêm teo, phì đại, giúp đánh giá mức độ tổn thương niêm mạc.
• Các phương pháp chẩn đoán HP: Nội soi kết hợp test urease nhanh (CLO test), mô bệnh học nhuộm Giemsa, xét nghiệm không xâm lấn như test hơi thở C13/C14, xét nghiệm kháng nguyên phân.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả, cắt ngang.
• Đối tượng nghiên cứu: 188 bệnh nhân có bệnh lý dạ dày tá tràng, tuổi >16, không dùng PPI hoặc kháng sinh trong 4 tuần trước nội soi, không phẫu thuật dạ dày, đến khám tại Bệnh viện Quốc tế Thái Nguyên từ 8/2021 đến 11/2022.
• Chọn mẫu: Lựa chọn thuận tiện theo tiêu chuẩn chọn và loại trừ, cỡ mẫu tối thiểu 134, thực tế lấy 188 bệnh nhân.
• Thu thập dữ liệu: Khai thác đặc điểm nhân khẩu, tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, nội soi dạ dày tá tràng bằng ống nội soi Olympus CV 170 độ phân giải cao, đánh giá dấu hiệu RAC tại bờ cong nhỏ thân vị, ghi nhận các tổn thương nội soi theo phân loại Sydney cải tiến.
• Xét nghiệm chẩn đoán HP: Test urease nhanh (CLO test) trên mẫu sinh thiết hang vị và thân vị, mô bệnh học nhuộm Giemsa.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 26, trình bày số liệu dưới dạng trung bình ± độ lệch chuẩn, tỷ lệ phần trăm; so sánh bằng kiểm định chi bình phương, t-test; ý nghĩa thống kê khi p < 0,05; đánh giá độ đồng thuận bằng hệ số kappa.
• Đạo đức nghiên cứu: Bệnh nhân được tư vấn, đồng ý tự nguyện, bảo mật thông tin cá nhân, nghiên cứu được phê duyệt bởi hội đồng khoa học Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nhiễm HP: Trong 188 bệnh nhân, 131 người (69,7%) nhiễm HP, 57 người (30,3%) không nhiễm. Tỷ lệ này phù hợp với báo cáo tỷ lệ nhiễm HP cao tại Việt Nam.

2. Đặc điểm nhân khẩu học: Tỷ lệ nữ (55,3%) cao hơn nam (44,7%). Nhóm tuổi ≤ 60 chiếm 79,3%, tuổi trung bình 46,43 ± 13,1. Nghề nghiệp không ổn định chiếm 37,8%, nông dân 26,6%, công nhân 20,7%, cán bộ viên chức 14,9%. Tỷ lệ nhiễm HP cao nhất ở nhóm nghề nghiệp không ổn định.

3. Triệu chứng lâm sàng: Đau thượng vị (98,5% HP(+), 91,2% HP(-)) và ợ hơi, ợ chua (90,1% HP(+), 64,9% HP(-)) là triệu chứng phổ biến nhất. Tỷ lệ bệnh nhân có 3-4 triệu chứng cùng lúc chiếm gần 50% ở nhóm HP(+).

4. Hình ảnh nội soi: Phù nề, xung huyết là tổn thương thường gặp nhất (91,6% HP(+), 75,4% HP(-)). Trợt phẳng và trợt lồi xuất hiện nhiều hơn ở nhóm HP(-) (56,1% và 52,6%) so với HP(+). Viêm teo niêm mạc gặp 22,9% ở HP(+) và 40,4% ở HP(-).

5. Giá trị dấu hiệu RAC: Dấu hiệu RAC (+) có độ nhạy cao trong dự đoán bệnh nhân chưa nhiễm HP, phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước. Độ nhạy và giá trị dự đoán âm tính của RAC trong nghiên cứu tương tự nghiên cứu trước đó tại Việt Nam và quốc tế, với độ nhạy trên 90%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm HP ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu tương đương với các báo cáo trong nước và quốc tế, khẳng định HP là nguyên nhân chủ yếu gây viêm dạ dày mạn tính. Tỷ lệ nữ cao hơn có thể do đặc điểm dân số đến khám tại bệnh viện.

Triệu chứng lâm sàng nghèo nàn, không đặc hiệu, do đó nội soi và xét nghiệm là cần thiết để chẩn đoán chính xác. Hình ảnh nội soi phù nề, xung huyết là dấu hiệu phổ biến của viêm dạ dày có hoặc không có HP, trong khi trợt phẳng, trợt lồi và viêm teo niêm mạc có thể liên quan đến các giai đoạn khác nhau của bệnh.

Dấu hiệu RAC trên nội soi được xác nhận là chỉ điểm quan trọng để dự đoán tình trạng chưa nhiễm HP, giúp giảm nhu cầu sinh thiết và chi phí xét nghiệm. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu của Yagi và cộng sự, cũng như các nghiên cứu tại Việt Nam và Trung Quốc. Tuy nhiên, độ rõ nét của RAC có thể giảm theo tuổi, cần thận trọng khi đánh giá ở bệnh nhân lớn tuổi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhiễm HP theo nhóm tuổi, giới tính và nghề nghiệp; bảng so sánh tỷ lệ các tổn thương nội soi giữa nhóm HP(+) và HP(-); biểu đồ đường thể hiện độ nhạy, độ đặc hiệu của dấu hiệu RAC so với kết quả xét nghiệm CLO test và mô bệnh học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi dấu hiệu RAC trong nội soi dạ dày: Đào tạo bác sĩ nội soi nhận diện và đánh giá chính xác dấu hiệu RAC nhằm nâng cao hiệu quả chẩn đoán tình trạng nhiễm HP, giảm thiểu sinh thiết không cần thiết. Thời gian thực hiện: trong 6 tháng tới; chủ thể: các bệnh viện nội soi tiêu hóa.

2. Tăng cường xét nghiệm CLO test kết hợp mô bệnh học: Đảm bảo chẩn đoán chính xác tình trạng nhiễm HP, đặc biệt ở bệnh nhân có dấu hiệu RAC âm tính. Thời gian: liên tục; chủ thể: phòng xét nghiệm bệnh viện.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức về yếu tố nguy cơ HP: Tập trung vào nhóm nghề nghiệp không ổn định, khu vực nông thôn, khuyến khích vệ sinh ăn uống, hạn chế rượu bia, thuốc lá để giảm tỷ lệ nhiễm HP. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: ngành y tế địa phương, cộng đồng.

4. Nghiên cứu tiếp tục về ảnh hưởng tuổi tác và các yếu tố phối hợp đến độ chính xác của dấu hiệu RAC: Mở rộng mẫu nghiên cứu, áp dụng công nghệ nội soi hiện đại để cải thiện chẩn đoán. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: các trung tâm nghiên cứu y học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ nội soi tiêu hóa: Nâng cao kỹ năng nhận diện dấu hiệu RAC, cải thiện chẩn đoán sớm tình trạng nhiễm HP, giảm thiểu sinh thiết không cần thiết, tối ưu hóa quy trình nội soi.

2. Bác sĩ lâm sàng chuyên ngành nội khoa, tiêu hóa: Hiểu rõ mối liên quan giữa dấu hiệu nội soi và tình trạng nhiễm HP, từ đó lựa chọn phương pháp chẩn đoán và điều trị phù hợp.

3. Nhà nghiên cứu y học, sinh viên sau đại học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và ứng dụng lý thuyết trong thực tiễn, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh lý dạ dày tá tràng.

4. Quản lý y tế và hoạch định chính sách: Đánh giá hiệu quả các phương pháp chẩn đoán HP, xây dựng chương trình đào tạo và chiến lược phòng chống bệnh lý dạ dày tá tràng tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu hiệu RAC là gì và tại sao quan trọng trong chẩn đoán HP?
   Dấu hiệu RAC là sự sắp xếp đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp trên niêm mạc dạ dày, đặc biệt ở bờ cong nhỏ thân vị. Nó giúp dự đoán bệnh nhân chưa nhiễm HP với độ nhạy cao, giảm nhu cầu sinh thiết và chi phí xét nghiệm.

2. Phương pháp nào được sử dụng để xác định nhiễm HP trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng test urease nhanh (CLO test) trên mẫu sinh thiết dạ dày và mô bệnh học nhuộm Giemsa, đảm bảo độ nhạy và độ đặc hiệu cao (>95%).

3. Tỷ lệ nhiễm HP trong nhóm nghiên cứu là bao nhiêu?
   Tỷ lệ nhiễm HP là 69,7% trong 188 bệnh nhân, phù hợp với tỷ lệ nhiễm HP cao tại Việt Nam và các nước đang phát triển.

4. Triệu chứng lâm sàng phổ biến của bệnh nhân viêm dạ dày tá tràng có nhiễm HP là gì?
   Đau thượng vị và ợ hơi, ợ chua là triệu chứng phổ biến nhất, tuy nhiên triệu chứng thường nghèo nàn và không đặc hiệu, cần kết hợp nội soi và xét nghiệm để chẩn đoán chính xác.

5. Làm thế nào để nâng cao độ chính xác khi đánh giá dấu hiệu RAC?
   Đào tạo bài bản cho bác sĩ nội soi, sử dụng thiết bị nội soi độ phân giải cao, kết hợp đánh giá các đặc điểm nội soi khác và xét nghiệm xác định HP giúp nâng cao độ chính xác chẩn đoán.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm Helicobacter pylori ở bệnh nhân bệnh lý dạ dày tá tràng tại Bệnh viện Quốc tế Thái Nguyên là khoảng 70%, phản ánh gánh nặng bệnh lý cao.
• Dấu hiệu RAC trên nội soi dạ dày có giá trị dự đoán tình trạng chưa nhiễm HP với độ nhạy và giá trị dự đoán âm tính cao, hỗ trợ chẩn đoán không xâm lấn hiệu quả.
• Triệu chứng lâm sàng nghèo nàn, không đặc hiệu, do đó nội soi và xét nghiệm là cần thiết để chẩn đoán chính xác.
• Các tổn thương nội soi phổ biến là phù nề, xung huyết và trợt phẳng, có sự khác biệt rõ rệt giữa nhóm HP(+) và HP(-).
• Đề xuất áp dụng rộng rãi dấu hiệu RAC trong thực hành nội soi, kết hợp xét nghiệm xác định HP, đồng thời tăng cường đào tạo và nghiên cứu để nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị.

Next steps: Triển khai đào tạo nhận diện dấu hiệu RAC cho bác sĩ nội soi, mở rộng nghiên cứu đa trung tâm, phát triển hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dựa trên dấu hiệu nội soi.

Call to action: Các chuyên gia và bác sĩ nội soi nên tích cực áp dụng dấu hiệu RAC trong thực hành lâm sàng để nâng cao chất lượng chẩn đoán và chăm sóc bệnh nhân viêm dạ dày tá tràng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Tổng quan về viêm dạ dày. Dịch tễ học. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ viêm dạ dày.

Phân loại viêm dạ dày. Các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của viêm dạ dày. Đặc điểm vi khuẩn Helicobacter pylori. Cơ chế gây bệnh của HP.

Vai trò của HP trong bệnh lý dạ dày tá tràng. Tổng quan về dấu hiệu RAC. Lịch sử và đặc điểm chung. Hình ảnh nội soi của RAC.

Một vài các nghiên cứu trong nƣớc và nƣớc ngoài. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh.

Tiêu chuẩn loại trừ. Thời gian và địa điểm. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu và chọn mẫu. Các chỉ số và biến số nghiên cứu. Chỉ tiêu chung. Chỉ tiêu về đặc điểm lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh nội soi bệnh nhân loét dạ dày tá tràng.

Phƣơng pháp và kỹ thuật thu thập số liệu. Kỹ thuật thu thập số liệu. Các phƣơng pháp chẩn đoán HP. Một số tiêu chí đánh giá sử dụng trong nghiên cứu.

Kết quả CLO test. Đánh giá một số đặc điểm tiền sử hay gặp ở BN nghiên cứu. Phƣơng pháp xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu. Đặc điểm chung. Phân bố theo giới của nhóm bệnh.

Đặc điểm về tuổi. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng. Kết quả soi dạ dày. Chẩn đoán nội soi theo tiêu chuẩn Sydney cải tiến.

Vị trí tổn thƣơng trên nội soi. Liên quan giữa dấu hiệu RAC và các đặc điểm. Một số đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu. Liên quan dấu hiệu RAC và tình trạng nhiễm HP ở niêm mạc dạ dày.

Mô tả đặc điểm lâm sàng và hình ảnh nội soi dạ dày có nhiễm HP. Đánh giá giá trị dấu hiệu RAC trên nội soi và tình trạng nhiễm HP ở niêm mạc dạ dày. 65 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 66 vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Tỷ lệ theo nhóm có nhiễm HP và không nhiễm HP. Phân bố theo giới của hai nhóm có nhiễm HP và không nhiễm HP. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi.

Phân bố tỷ lệ nhiễm Helicobacter pylori theo nghề nghiệp. Phân bố tỷ lệ nhiễm Helicobacter pylori theo tiền sử và các yếu tố nguy cơ. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng. Số triệu chứng lâm sàng trên một bệnh nhân.

Các tổn thƣơng trên nội soi. Vị trí tổn thƣơng dạ dày trên nội soi. Các tổn thƣơng kết hợp quan sát trên nội soi. Liên quan giữa giới tính và dấu hiệu RAC.

Sự tƣơng quan giữa nhiễm HP với RAC ở nhóm bệnh nhân < 60 tuổi và bệnh nhân < 60 tuổi. Sự tƣơng quan giữa nhiễm HP với RAC ở nhóm bệnh nhân < 60 tuổi và bệnh nhân ≥ 60 tuổi. Liên quan giữa dấu hiệu RAC và các yếu tố nguy cơ. Liên quan giữa RAC và vị trí tổn thƣơng của dạ dày.17: Liên quan tình trạng nhiễm HP (theo kết quả urese test) và đặc điểm nội soi dạ dày.

18: So sánh độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị (+), (-) và độ chính xác của RAC đƣợc phân loại theo các nhóm tuổi .19: So sánh độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị (+), (-) và độ chính xác của RAC đƣợc phân loại theo sự có mặt hoặc vắng mặt của viêm teo dạ dày .20: Sự đồng thuận giữa quan sát viên và nội bộ đối với mẫu RAC và tình trạng nhiễm HP. Sự sắp xếp không đều của tĩnh mạch góp (RAC âm tính) và mối tƣơng quan với nhiễm Helicobacter pylori .22: Liên quan giữa dấu hiệu RAC và tình trạng nhiễm HP qua MBH .23: Tƣơng quan giữa RAC và test HP theo kết quả Urease test. 48 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Dấu hiệu RAC với sự sắp xếp đều đặn của tĩnh mạch góp bằng nội soi độ phân giải cao .2: Dấu hiệu IRAC: Hình ảnh nội soi điển hình về sự sắp xếp không đều của các tiểu tĩnh mạch góp bằng nội soi độ phân giải cao .3: Sự sắp xếp thƣờng xuyên của các tiểu tĩnh mạch góp. A: RAC Âm tính ở vị trí môn vị; B: RAC Dƣơng tính ở thân vị của dạ dày.

RAC hiện diện trong một dạ dày bình thƣờng, ở thân vị. Hình ảnh RAC (+). 29 1 ẶT VẤN Ề Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh lý phổ biến trên thế giới và Việt nam, trong đó nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (viết tắt H. Pylori) đƣợc coi là tác nhân chính gây bệnh viêm dạ dày mạn, viêm teo dạ dày, chuyển sản và loạn sản ruột, đỉnh điểm là sự phát triển thành ung thƣ biểu mô tuyến dạ dày [41].

Do đó việc phát hiện và tiệt trừ HP rất quan trọng, giúp ngăn ngừa ung thƣ dạ dày [8], [77]. Có nhiều kỹ thuật để chẩn đoán nhiễm H. pylori nhƣ xét nghiệm hơi thở urê, xét nghiệm kháng nguyên trong phân và xét nghiệm huyết thanh học. Các mẫu mô cũng có thể đƣợc lấy trong quá trình nội soi và đƣợc đánh giá bằng kính hiển vi, nuôi cấy hoặc xét nghiệm urease test nhanh.

Hoặc, sử dụng các kỹ thuật nội soi có độ phân giải cao để đánh giá mức độ chi tiết của niêm mạc dạ dày [76], [75]. Ngƣời ta thấy rằng các trạng thái chƣa nhiễm, đang nhiễm hoặc đã diệt trừ H. pylori có thể liên quan đến hình ảnh khác biệt của niêm mạc dạ dày và đặc điểm để xác định các bệnh lý, các mẫu hình ảnh tổn thƣơng này cũng là một lĩnh vực đang đƣợc nhiều tác giả quan tâm. Một dấu hiệu “sự sắp xếp thƣờng xuyên, đều đặn của các tiểu tĩnh mạch góp” quan sát đƣợc ở phía trƣớc bờ cong nhỏ phần thấp thân vị và phía bờ cong lớn phần cao thân vị (Dấu hiệu RAC – Reguler Arrangement of Collecting Venules), dấu hiệu này lần đầu tiên đƣợc mô tả bởi Yagi và cộng sự năm 2005 [72], đƣợc quan sát dƣới kính lúp và nội soi tiêu chuẩn.

Hình ảnh quan sát đƣợc là nhiều chấm, hoặc các điểm giống sao đƣợc phân bố đều trong thân dạ dày đặc biệt là phần đứng của BCN [72],. Nghiên cứu sâu hơn về RAC tác giả Yagi và cộng sự đã gợi ý rằng dấu hiệu RAC có độ nhạy >90% trong dự đoán bệnh nhân chƣa nhiễm H. Tỷ lệ này có thể lên tới 100% khi dạ dày đƣợc kiểm tra bằng hình ảnh 2 nâng cao, chẳng hạn nhƣ NBI. Các loại mô hình RAC bình thƣờng hoặc bất thƣờng khác nhau cũng đã đƣợc mô tả [20],[43].

Những năm gần đây, tại Việt Nam sự phát triển công nghệ trong nội soi nhƣ nội soi độ phân giải cao, nội soi nhuộm màu và nội soi phóng đại đã cho phép quan sát tốt hơn cấu trúc bề mặt mạch máu và bề mặt niêm mạc dạ dày. Pylori bằng hình ảnh nội soi sẽ đƣợc các nhà nội soi quan tâm nhiều,vì nó giúp xác định tình trạng nhiễm HP ngay trong khi nội soi mà không cần sinh thiết, giúp làm giảm bớt chi phí cho BN, giảm khối lƣợng công việc không cần thiết đồng thời tăng khả năng phát hiện tổn thƣơng ung thƣ sớm nhờ phân tầng đƣợc nguy cơ của BN [20]. Vì vậy, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “ iá trị dấu hiệu sắp xếp đều đặn của tĩnh mạch góp (RAC) trên nội soi và tình trạng nhiễm HP ở bệnh nhân bệnh lý dạ dày tá tràng tại Bệnh viện Quốc tế Thái nguyên”. Đề tài nghiên cứu với hai mục tiêu: 1.

Mô tả đặc điểm lâm sàng và hình ảnh nội soi dạ dày ở bệnh nhân bệnh lý dạ dày tá tràng có nhiễm HP 2. Đánh giá giá trị dấu hiệu RAC trên nội soi và tình trạng nhiễm HP ở bệnh nhân bệnh lý dạ dày tá tràng có nhiễm HP. 3 hƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Tổng quan về viêm dạ dày VDD là một bệnh tiến triển với những biến đổi tế bào biểu mô và sự mất dần các tuyến ở hang vị, thân vị.

Sự biến đổi tế bào biểu mô có thể dẫn tới dị sản ruột, loạn sản. Định nghĩa này không loại trừ những trƣờng hợp bệnh tiến triển qua những đợt tái phát xen kẽ với những giai đoạn ổn định hay kém hoạt động và hoạt động mạnh có nhiều bạch cầu đa nhân trung tính trong mô đệm mà trƣớc đây thƣờng dùng danh từ viêm dạ dày cấp [18], [13]. Dịch tễ học Viêm dạ dày là một tình trạng viêm của niêm mạc dạ dày đặc trƣng bởi những tổn thƣơng cơ bản, mức độ và phân loại của bệnh có liên quan với nguyên nhân và cơ địa của ngƣời bệnh. Nhiễm Helicobacter pylori (H.pylori) cho đến nay đƣợc coi là nguyên nhân phổ biến nhất (90%) của viêm dạ dày hoạt động mãn tính trên toàn thế giới.

Ngoài ra nguyên nhân tự miễn, các tác nhân hóa học, vật lý. chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ. Tỷ lệ mắc viêm dạ dày ở ngƣời có nhiễm H.pylori tại các nƣớc Tây Âu là 60%, Nhật Bản khoảng 80%. Cho dù là ở vùng nào thì tỷ lệ mắc VDDMT ở ngƣời nhiễm HP cũng cao hơn ngƣời không nhiễm H.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ viêm dạ dày [5] Cho đến nay, ngƣời ta vẫn chƣa xác định đƣợc chính xác nguyên nhân gây viêm dạ dày mạn. Tuy nhiên có nhiều yếu tố đƣợc coi là có tác động gây bệnh và các yếu tố này thƣờng phối hợp với nhau trên cùng một bệnh nhân để gây ra viêm dạ dày mạn tính. Một số yếu tố đƣợc nhiều tác giả công nhận đó là: - Rƣợu: Uống rƣợu quá mức trong một thời gian dài có thể ra viêm dạ dày mạn. Tuy nhiên vấn đề này hiện vẫn chƣa đƣợc làm sáng tỏ.

- Thuốc lá: Đã có nhiều nghiên cứu khẳng định vai trò của thuốc lá trong viêm, loét dạ dày. Tuy nhiên cơ chế bệnh sinh vẫn chƣa rõ ràng. 4 - Tuổi: Tỷ lệ VDD tăng theo tuổi. - Di truyền: Trong bệnh thiếu máu Biermer.

- Nội tiết: Phối hợp thiếu máu ác tính với viêm tuyến giáp Hashimoto, thiểu giáp, đái đƣờng, bệnh Addison. Viêm teo dạ dày thƣờng gặp trong các bệnh nội tiết dù không có thiếu máu ác tính. - Bệnh hệ thống: Hay gặp VDD trong viêm đa khớp dạng thấp, luput ban đỏ, xơ cứng bì, hội chứng Sjogren, viêm dạ dày dạng herpes. - Trào ngƣợc tá tràng - dạ dày, nhất là sau cắt đoạn dạ dày.

Dịch trào ngƣợc chứa các chất của tá tràng nhƣ dịch tụy các acid mật, muối mật và lysolecithin. Nhiều tác giả nghiên cứu đã chứng minh tính chất gây viêm của chất này đối với niêm mạc dạ dày.