Chương 1: PHẠM HỔ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ THƯỜNG SỬ DỤNG TRONG THƠ VIẾT CHO TRẺ MẦM NON 1. Phạm Hổ và thơ viết cho thiếu nhi 1. Vài nét về cuộc đời của Phạm Hổ Nhà văn Phạm Hổ bút danh Hồ Duy ông sinh ngày 28-11 năm 1926, tại xã Nhơn An, Tĩnh Bình Định, thủa nhỏ Ông học ở trường làng, sau đó Ông theo gia đình xuống Quy Nhơn rồi ra Huế. Ở đó ông học hết cấp tiểu học, Anh của Phạm Hổ đi pháp du học, Ông trở lại về Bình Định, học trường Quốc Học Quy Nhơn.
Ông đỗ bằng Thành Chung năm 1943. Hè năm đó Ông bị tay nạn, gãy chân nên không kịp đến Huế để học bàn tú tài trường quốc học huế, nên đành đi làm các việc như kỳ công nhật ở tòa soạn Quy Nhơn để giúp đỡ mẹ nuôi các em và tự học để thi tú tài. Cách mạng tháng 8 thành công Ông đi thẳng vào con đường văn học. Ông làm thư ký thường trực ở chi hội văn hóa cứu Quốc do Trần Mai Ninh phụ trách, Ông viết hài ký đầu tiên về Bình Dân Học Vụ Vén Mắt, đăng ở nhật ký tiền phong của hội văn hóa cứu quốc Trung Ương Hà Nội sau đó chuyển qua làm báo cáo và được cử đi học lớp học hội họa kháng chiến liên khu V, Ông làm việc ở đó và sau này được bâu làm ủy viên ban cháp hành Đoàn hội họa liên khu V.
Năm 1947 Ông được kết nạp vào Đảng Công Sản Việt Nam. Năm 1954 Ông có mặt ở Hà Nội và làm công tác đối ngoại ở hội văn nghê trung ương. Năm 1957 ông được kết nạp vào hội nhà văn Việt Nam ngay ở khóa đầu tiên nên được xem như là thành viên sang lập hội cùng với Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Thị Ngọc, Nguyễn Kiên……,sáng lập nhà xuất bản kim đồng. Năm 1960 Ông làm biên tập viên tại nhà xuất bản văn học.
Từ năm 1965-1983 Ông làm biên tập viên ở tuần báo văn học sau đổi thành báo văn nghệ. Năm 1983 Ông làm phó trưởng ban đối ngoại của hội nhà văn và Chủ tịch hội đồng văn học thiếu nhi của hội. 6 Nhà thơ Phạm Hổ không chỉ viết cho thiêu nhi mà một số tác phẩm dành cho người lớn cũng đươc đón nhận. Có thể nói Phạm Hổ là một tác giả đa tài, ngoài thơ ông còn có rất nhiều các thể loại khác nhau như: truyện, kịch, lý luận phê bình, dịch thuật….
mỗi thể loại tác giả đều để lại một dấu ấn riêng trong lòng người đọc. Ông mất ngày 04-05 năm 2007. Sự nghiệp sáng tác Nhắc đến Phạm Hổ đầu tiên chúng ta thường hay nhắc đến sự nghiệp văn chương và nhưng đóng góp của ông cho nền văn học thiếu nhi nước nhà. Dù viêt thơ, kịch, hay văn xuôi ….
Bất cứ thể loại nào của Ông cũng đều mang đậm “chất thơ” trong từng tác phẩm. Trong khoảng thời gian 9-1945 đến 6-1999, Phạm Hổ đã sáng tác được 25 tập thơ, 35 tập truyện, 10 kịch bản sân khấu, hoạt hình …. Dành cho các em: khoảng 10 tập thơ, 3 tập chuyện ngắn và tiểu thuyết dành cho người lớn. Từ các tập sách trên, đến nay các nhà xuất bản đã chọn in bốn tuyển tập: chú bò tìm bạn (thơ), Ngựa thần tử đến đâu (truyên ngắn), Chuyện hoa chuyện quả (cổ tích mới), Nàng tiên nhỏ thành ốc (kịch) dành cho cac em.
Và tuyển tập Phạm Hổ gồm đủ cả 2 Phần viết cho thiếu nhi và viết cho người lớn…. Sách viết cho thiếu nhi - Chú bò tìm bạn (tuyển tập thơ) chọn từ hơn 15 tập thơ in riêng từng tập in lần thứ 3 có bổ sung, NXB Kim Đồng 1997. + Chuyện hoa chuyện quả (chuyên cổ tích mới) 1993 + Mỵ châu –trọng thủy (kịch, nhà xuất bản kim đồng 1993). Sách dành cho người lớn + Những ngày xưa thân ái (thơ, NXB, hội nhà văn 1960) + Ra khơi (thơ, Nhà xuất bản hội nhà văn, 1960).
+ Những ô cửa, những ngã đường (thơ, NXB hội nhà văn,1982). + Tình thương (truyện NXB phụ nữ, 1973) 7 + Cây bánh tét của người cô (truyện, Hà Nội 1993) - Những tập thơ tiêu biểu và được trao giải thưởng văn học. + Tập thơ Chú bò tìm bạn đạt giải A cuộc vận động sang tác cho thiếu nhi năm 1957- 1958. + Thơ Chú vịt bông Đạt giải A cuộc thi vận động sang tác cho thiêu nhi năm 1967- 1968.
+ Thơ những người bạn im lặng, giải chính thức về thơ viêt cho thiếu nhi của hội đồng văn học thiếu nhi, hôi nhà văn việt Nam (1986). + Giải thưởng của hội thi sang tác kịch cho thiếu nhi do hội nghệ sỹ sân khấu tổ chức với kịch Nàng tiên nhỏ thành ốc (1986). Khi viết cho các em thiêu nhi, ngòi bút của phạm hổ khá linh hoạt với cách chuyển đổi từ góc nhìn đến giọng điệu, lúc nào giọng điệu tuổi thơ nói với nhau ,lúc là giọng các bé nói chuyện với nhau, lúc là giọng các bé nói chuyện với thiên nhiên và cũng có lúc là giọng điệu cuả người ông, người cha, người anh ôn tồn nhân hậu….Thế giới trẻ thơ trong sáng của Phạm Hổ khá phong phú gần giủi với những trò chơi, sinh hoạt hàng ngày khiến trẻ thích thú hào hứng. Thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi 1.
Quan niêm của phạm Hổ về thơ Phạm Hổ là một trong số các nhà thơ thành công đặc biệt với thể loại thơ dành cho trẻ tuổi mẫu giáo. Sở dĩ ông thành công như vậy là bởi ông luôn viết bằng tấm lòng yêu thương, trân trọng và niềm tin đói với trẻ. Phạm Hổ từng bộc lộ những suy nghĩ của mình về thơ cho lứa tuổi nhi đồng ở các bài: “Những bài thơ nho nhỏ” và “Thêm mấy suy nghĩ về việc làm thơ cho nhi đồng”. Khác với nhiều người, Phạm Hổ chọn con đường đi vào thế giới tâm hồn trẻ thơ.
“Đối với tôi, được viêt cho các em là cả hạnh phúc”.[Dẫn theo Lê Nhật Ký, nhà thơ Phạm Hổ - mãi mãi một tình yêu. Rất nhiều lần, Ông đã phát biêu như vậy. tinh thần đó một lần nữa ta lại bắt gặp trong những bài thơ nho nhỏ, một bài thơ có tính chất tâm tình về chuyện lập ngôn: 8 “ Suốt đời tôi chỉ mơ Được viết cho các em Nhưng bài thơ nho nhỏ Thật đơn sơ là hạnh phúc của tôi Được viết cho các em thiếu nhi Những bài thơ nho nhỏ.” Làm thơ cho lứa tuổi nhi đồng có những đòi hỏi riêng về nguyên tắc sáng tạo không phải ngẫu nhiên mà Phạm Hổ lại mơ ước viết lên “những bài thơ nho nhỏ”. Quy mô đó là phù hợp với tâm hồn đón nhận của các em, nhưng đây là lứa tuổi yêu thích sự đa dạng nên thơ phải “ như những hòn bi xanh, đỏ, như những quả quýt quả cam” vừa gần gủi và vừa hấp dẫn những bài thơ cho các em phải là “những ô cửa xinh xinh” mở ra những ô trời xanh để các em “đón hoa lá thơm và tiếng chim trời”.
Sứ mệnh cho lứa tuổi nhi đồng, theo Phạm Hổ là mang lại cho các em một niềm vui thật sự. Ông cho rằng trong thơ viết cho nhi đồng nhất thiết phải có hình tượng thiên nhiên theo ông thiên nhiên là hiện thân của cái đẹp. “bằng chính cái đẹp, thiên nhiên dạy cho ta yêu cái đẹp, bằng chính sự phong phú, thiên nhiên gợi cho ta nên có cuộc sống phong phú về vật chất và tinh thần”. Ông cũng đòi hỏi cho lứa tuổi nhi đồng cần phải vui tươi, hấp dẫn, muốn vậy nghệ thuật thơ phải có sự biến hóa về nhạc điệu, ngôn từ, màu sắc và hình tượng một vấn đề khác cũng được nhà thơ quan tâm là con đường tạo vốn từ của người viết, “ theo tôi vấn đề vốn vẫn là một trong nhưng vấn đề gốc gác và có tính quyết định nhất”.
Phạm Hổ tán đồng 2 nguyên tắc mà k.t sucopxki ; “một là học tập vốn cổ hai là học tập các em một sự kết hợp hài hòa trên cơ sở hòa giải giữa cảm quan của người lớn với cảm quan tuổi thơ với cảm quan của tuổi thơ sẽ góp phần vào thành công của nhà thơ, thơ phạm hổ chính là sự thể hiện sinh động cho những quan niệm sinh động tích cực nói trên của ông”. Thơ Phạm Hổ đã đồng hành cùng tuổi thơ của biết bao thế hệ. Những bài thơ đi cùng năm tháng ấy đã là người bạn là niềm vui của trẻ, giúp trẻ khám phá những điều kỳ diệu trong thế giới xung quang và trong cuộc sống. Những chủ đề và tập thơ chính trong thơ Phạm Hổ Chủ đề mà Phạm Hổ đề cập đến cho trẻ em chính là thế giới xung quanh bé.
Đi vào thế giới thơ Phạm Hổ, ta bắt gặp tất cả những gì quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày của các em. Đó là cái kéo, cái chổi, dây cầu chì, là con chó, con mèo, là cây na, quả khế… tất cả đều có mặt trong thơ ông một cách tự nhiên, dung dị thực ra những nhân vật này cũng hiện diện trong sáng tác của hầu hết các nhà thơ viết cho thiếu nhi. Phạm Hổ có hơn 20 tập thơ viết cho các em, gồm những tác phẩm tiêu biểu như: - Chú bò tìm bạn - Từ không đến mười - Những người bạn im lặng - Bạn trong vườn - Chú vịt bông - Những người bạn nhỏ Dấu hiệu nhận biết chủ đề tình bạn trong thơ Phạm Hổ trước hết là chỗ đặt tên cho các bài thơ: Chú bò tìm bạn; Bạn trong vườn; Những người bạn im lặng; Những người bạn ồn áo… đi vào văn bản, ta thấy cảm hứng tình bạn xuyên thấu ở hầu hết mọi bài thơ, tập thơ, dù viết về điều gì. Phạm Hổ cũng đều gợi lên cho các em một câu chuyện tình bạn, chú bò đi lang thang với tiếng “ ậm….” đã trở thành hình ảnh đáng yêu trong nổi tha thiết gọi bạn.
Ví dụ: Bài thơ chú bò tìm bạn. Bài thơ này được Phạm Hổ viết vào năm 1952. Gợi nguồn cảm hứng cho nhà thơ là hình ảnh chú bò chiều chiều ra sông uống nước. đâu đó trong không gian chiều muộn vang vọng tiếng “ ậm….
tứ thơ chợt đến, bài thơ hiện ra sau những thăng hoa của cảm xúc. “ Mặt trời rúc bụi tre Buổi trưa hè nghe mát Bò ra sông uống nước Thấy bống mình ngỡ ai Bò chào - kìa anh bạn 10 Lại gặp anh ở đây! Nước đang nằm nhìn mây Nghe bò cười nhoét miệng Bóng bò chợt tan biến Bò tưởng bạn đi đâu Cứ ngoái trước ngoái sau Ậm…. Trong cảm quan dân gian, chú bò là biểu tượng của tính lơ ngơ (lơ ngơ như bò đọi nón).