Đổi mới phương pháp dạy học bài khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến thế kỷ XX

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam từ 1945 đến thế kỷ XX, mang lại cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Đức Phương
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Đổi mới phương pháp dạy học bài khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Những vấn đề chung về lý luận dạy học
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường Trung học phổ thông
• 1.4. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TẾ VÀ ĐỀ XUẤT ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX Ở TRƯỜNG THPT
• 2.1. Thực tế dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX ở trường Trung học phổ thông hiện nay
• 2.2. Những thuận lợi và khó khăn khi dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX ở trường Trung học phổ thông hiện nay
• 2.3. Đề xuất đổi mới phương pháp dạy học bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX
• 2.3.1. Đề xuất 1: Lựa chọn, phân loại những vấn đề chủ yếu, thứ yếu và bằng sự hiểu biết của mình lý giải, phân tích, chứng minh làm sáng tỏ từng vấn đề
• 2.3.2. Đề xuất 2: Sử dụng linh hoạt nhiều phương pháp dạy học trong đó phương pháp diễn giảng và phương pháp đàm thoại là phương pháp chính
• 2.3.3. Đề xuất 3: Mở rộng kiến thức liên ngành, nêu dẫn chứng phong phú để khẳng định từng vấn đề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm
• 3.3. Nội dung và tiến trình thực nghiệm
• 3.3.1. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.2. Tiến trình thực nghiệm
• 3.4. Thiết kế giáo án thực nghiệm
• 3.4.1. Mục tiêu cần đạt
• 3.4.2. Phương pháp
• 3.4.3. Phương tiện
• 3.4.4. Tiến trình tổ chức bài dạy - 2 tiết
• 3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 0.1. Đối với giáo viên
• 0.2. Đối với các cơ quan quản lí giáo dục và nhà trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam

Đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam từ 1945 đến thế kỷ XX là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Việc cải cách này không chỉ nhằm nâng cao chất lượng dạy và học mà còn giúp học sinh phát triển tư duy độc lập và khả năng sáng tạo. Trong giai đoạn này, nhiều phương pháp dạy học mới đã được áp dụng, từ việc sử dụng công nghệ thông tin đến các phương pháp dạy học tích cực, nhằm tạo ra môi trường học tập hấp dẫn và hiệu quả hơn.

1.1. Lịch sử phát triển phương pháp dạy học văn học Việt Nam

Từ năm 1945, phương pháp dạy học văn học Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Các phương pháp truyền thống dần được thay thế bởi các phương pháp hiện đại hơn, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Sự chuyển mình này phản ánh sự thay đổi trong tư duy giáo dục và yêu cầu của xã hội.

1.2. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học. Việc áp dụng các phương pháp mới giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng sáng tạo.

II. Những thách thức trong đổi mới phương pháp dạy học văn học

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp mới do thiếu tài liệu và hỗ trợ. Hơn nữa, tâm lý thụ động của học sinh cũng là một rào cản lớn trong quá trình này.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp mới

Nhiều giáo viên vẫn còn bỡ ngỡ với các phương pháp dạy học hiện đại. Họ cần thời gian và sự hỗ trợ để làm quen với các kỹ thuật mới, từ đó có thể áp dụng hiệu quả trong giảng dạy.

2.2. Tâm lý thụ động của học sinh

Học sinh thường có thói quen thụ động, chỉ nghe và ghi chép mà không tham gia tích cực vào quá trình học. Điều này làm giảm hiệu quả của các phương pháp dạy học mới, đòi hỏi giáo viên phải tìm cách khuyến khích sự tham gia của học sinh.

III. Phương pháp dạy học tích cực trong văn học Việt Nam

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng dạy học văn học. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng sáng tạo.

3.1. Phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm khuyến khích học sinh trao đổi ý kiến và chia sẻ quan điểm. Điều này giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Việc áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học giúp tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn. Học sinh có thể tiếp cận với nhiều nguồn tài liệu phong phú và đa dạng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học mới

Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong giảng dạy văn học. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống và khả năng làm việc nhóm.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh nâng cao khả năng tiếp thu và hiểu biết về văn học. Học sinh tham gia tích cực hơn vào các giờ học và thể hiện sự yêu thích với môn học.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn văn học khi được học theo các phương pháp mới. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho dạy học văn học

Đổi mới phương pháp dạy học văn học Việt Nam từ 1945 đến thế kỷ XX là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp dạy học tích cực và ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy.

5.1. Định hướng phát triển phương pháp dạy học

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của xã hội.

5.2. Tăng cường hỗ trợ cho giáo viên

Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ cho giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới. Điều này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc giảng dạy và nâng cao chất lượng dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống giáo dục phổ thông, môn Ngữ văn cấp Trung học phổ thông trải dài qua 3 khối lớp từ lớp 10 đến lớp 12, giữ vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng tư tưởng, nhân cách và năng lực thẩm mỹ cho học sinh. Tuy nhiên, bài học khái quát văn học sử từ lâu vẫn bị xem là dạng bài khó dạy và khó tiếp thu nhất. Trong chương trình Ngữ văn lớp 12, bài "Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX" giữ vị trí mở đầu cho toàn bộ năm học cuối cấp, bao quát chặng đường phát triển hơn 50 năm của nền văn học cách mạng và đổi mới. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là thực trạng dạy học truyền thụ một chiều theo lối đọc - chép còn diễn ra phổ biến, khiến dung lượng kiến thức đồ sộ chỉ trong 2 tiết dạy trở thành áp lực nặng nề, làm suy giảm hứng thú của người học khi có tới hơn 60% giáo viên chỉ thỉnh thoảng đổi mới phương pháp.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát thực trạng giảng dạy và mức độ tiếp nhận của học sinh, từ đó xây dựng và kiểm chứng hệ thống phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy bài khái quát văn học sử. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sách giáo khoa Ngữ văn 12 tập 1 cả hai bộ chuẩn và nâng cao, với địa bàn khảo sát thực tế và thực nghiệm sư phạm tại 2 trường Trung học phổ thông thuộc thành phố Hà Nội vào tháng 8 năm 2014. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc hiện thực hóa Điều 24 Luật Giáo dục về phát huy tính tích cực của học sinh, cung cấp giải pháp sư phạm giúp nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên mức 70% và tạo tiền đề để 100% giáo viên tiếp cận mô hình dạy học hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại lấy người học làm trung tâm, kết hợp thuyết tiếp nhận văn học và quan điểm dạy học tích hợp liên môn theo định hướng của Đảng trong Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2001-2010. Mô hình nghiên cứu tập trung giải quyết mối quan hệ giữa đặc trưng thể loại văn học sử với quy luật nhận thức đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng của học sinh lớp 12.

Hệ thống lý thuyết làm sáng tỏ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm:

• Tính khái quát văn học sử qua 4 cấp độ: thời kỳ văn học, giai đoạn văn học, tác gia và tác phẩm;
• Tính hệ thống phản ánh tiến trình vận động lịch sử của văn học dân tộc;
• Tính tổng hợp liên ngành gắn kết văn học với lịch sử, văn hóa, xã hội và triết học;
• Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn của văn học giai đoạn 1945-1975;
• Tinh thần dân chủ và cảm hứng nhân bản trong văn học thời kỳ đổi mới từ sau năm 1975.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua khảo sát thực chứng trên mẫu định lượng gồm 32 giáo viên bộ môn Ngữ văn và 100 học sinh khối lớp 12 tại 2 cơ sở giáo dục: Trường Trung học phổ thông Quốc Oai và Trường Trung học phổ thông Phan Đình Phùng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả 2 khu vực địa bàn đặc thù: ngoại thành (huyện Quốc Oai) và nội thành (quận Ba Đình, Hà Nội).

Luận văn kết hợp đồng bộ các phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu sư phạm, phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi trắc nghiệm khách quan, phương pháp dự giờ quan sát lớp học và phương pháp so sánh đối chiếu chuẩn kiến thức kỹ năng. Lý do lựa chọn phương pháp thống kê toán học là nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ phần trăm các chỉ số nhận thức, tần suất áp dụng phương pháp của giáo viên và mức độ tiếp thu của học sinh. Bên cạnh đó, phương pháp thực nghiệm sư phạm trong khung thời lượng 2 tiết dạy được áp dụng trực tiếp để đối chứng hiệu quả thực tế của hệ thống giáo án thiết kế mới. Timeline nghiên cứu được triển khai đồng bộ: khảo sát thực trạng vào tháng 8 năm 2014, tiến hành thực nghiệm và xử lý số liệu thống kê để hoàn thành luận văn vào tháng 11 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại những phát hiện quan trọng về khoảng cách giữa nhận thức lý thuyết và thực hành giảng dạy trên lớp:

• Thứ nhất, nhận thức về đổi mới rất cao nhưng tần suất thực hành còn hạn chế: Có 95% giáo viên tại Trường Trung học phổ thông Quốc Oai và 94% giáo viên tại Trường Trung học phổ thông Phan Đình Phùng khẳng định đã biết đến phương pháp dạy học mới; 100% giáo viên ở cả 2 trường bày tỏ nguyện vọng muốn áp dụng phương pháp hiện đại. Tuy nhiên, tỷ lệ giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp đổi mới chỉ đạt 25% tại Quốc Oai và 35% tại Phan Đình Phùng; trong khi đó có 60% giáo viên ở cả hai trường chỉ thỉnh thoảng áp dụng, và vẫn còn từ 5% đến 15% giáo viên chưa bao giờ thực hiện đổi mới phương pháp khi dạy bài khái quát văn học sử.
• Thứ hai, học sinh có thái độ đón nhận rất tích cực với phương pháp dạy học mới: Khi được tiếp cận bài học qua phương pháp đổi mới, có tới 70% học sinh bày tỏ sự hứng thú rõ rệt, 29% cảm thấy bình thường và chỉ có 1% học sinh không thấy hứng thú. Đáng chú ý, có 75% học sinh nhận thức đúng đắn rằng bài khái quát văn học sử giữ vị trí quan trọng trong chương trình, trong khi tỷ lệ đánh giá bình thường là 15% và không quan trọng là 10%.
• Thứ ba, hiệu quả tiếp thu tri thức tăng trưởng vượt trội: Kết quả điều tra sau giờ học thực nghiệm ghi nhận 70% học sinh đánh giá bài khái quát văn học sử trở nên dễ hiểu và dễ nhớ, 30% học sinh đánh giá ở mức tiếp thu bình thường và 0% học sinh cảm thấy khó hiểu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự lúng túng của giáo viên xuất phát từ áp lực khối lượng tri thức quá lớn của hơn 50 năm văn học phải gói gọn trong 2 tiết dạy, cùng thói quen truyền thống ngại thay đổi và tâm lý sợ thiếu thời gian truyền đạt dẫn chứng. So sánh với các nghiên cứu phương pháp dạy học trước đây vốn thường chỉ dừng lại ở các gợi ý bài giảng chung chung, nghiên cứu này đã chỉ rõ rằng việc khắc phục lối dạy nhồi nhét không nằm ở việc cắt xén kiến thức mà ở kỹ năng cấu trúc hóa tri thức.

Để trực quan hóa kết quả nghiên cứu, dữ liệu khảo sát có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột kép so sánh tần suất áp dụng phương pháp đổi mới giữa giáo viên nội thành và ngoại thành, kết hợp bảng ma trận phân phối mức độ tiếp thu của học sinh qua các tiêu chí hứng thú, độ dễ hiểu và khả năng tự ghi nhớ. Mô hình trực quan này khẳng định rằng khi người dạy chuyển dịch từ vai trò truyền thụ thụ động sang người định hướng tư duy qua sơ đồ và câu hỏi gợi mở, học sinh sẽ nhanh chóng chiếm lĩnh được cả tính lịch sử và tính văn học của văn bản mà không bị rơi vào tình trạng quá tải.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát và thực nghiệm sư phạm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học:

1. Phân loại và tinh giản nội dung theo mô hình 3 bậc khái quát: Giáo viên Ngữ văn cần chủ động chọn lọc các luận điểm chủ yếu và thứ yếu, cụ thể hóa kiến thức khái quát bằng 2 đến 3 dẫn chứng tác phẩm tiêu biểu. Thiết lập quy trình liên kết 3 bậc: từ nhận định khái quát đời sống chiến đấu (bậc 1), đến dẫn chứng văn xuôi mũi nhọn từ tiền tuyến miền Nam (bậc 2), và minh họa cụ thể qua các tác phẩm kinh điển như Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi hay Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành (bậc 3) trong khung thời gian 90 phút của 2 tiết học.
2. Phối hợp linh hoạt phương pháp diễn giảng nêu vấn đề và đàm thoại tìm tòi: Giáo viên giảm thời lượng thuyết trình thụ động xuống dưới 40% thời lượng tiết học, tăng cường xây dựng hệ thống từ 4 đến 6 câu hỏi đàm thoại gợi mở theo 4 mức độ nhận thức (tái hiện, giải thích, tìm tòi và sáng tạo) để kích hoạt tư duy độc lập của học sinh.
3. Ứng dụng sơ đồ tư duy và mở rộng kiến thức liên ngành: Tích hợp bối cảnh lịch sử, văn hóa xã hội qua tối thiểu 2 bảng biểu so sánh hoặc sơ đồ dòng thời gian, dành 15 phút cho hoạt động thảo luận nhóm giúp học sinh tự phân tích mối quan hệ giữa hiện thực kháng chiến với khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.
4. Đổi mới công tác quản lý và kiểm tra đánh giá: Ban Giám hiệu các trường Trung học phổ thông và cơ quan quản lý giáo dục cần tổ chức định kỳ 2 đợt tập huấn chuyên đề mỗi năm học về phương pháp dạy học tích cực; đồng thời chuyển đổi cấu trúc đề kiểm tra Ngữ văn từ tái hiện trí nhớ sang đánh giá năng lực vận dụng, tổng hợp và giải quyết vấn đề của học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học phổ thông: Trực tiếp tham khảo và áp dụng mẫu giáo án thực nghiệm 2 tiết bài khái quát văn học 1945-2000, tối ưu hóa quy trình thiết kế bài giảng và phương pháp đặt câu hỏi gợi mở trên lớp học.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo khoa học về lý luận dạy học văn học sử, tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm với bộ công cụ khảo sát chuẩn hóa trên 132 đối tượng (32 giáo viên và 100 học sinh).
• Tổ trưởng chuyên môn và cán bộ quản lý giáo dục: Khai thác các tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực sư phạm định kỳ cho đội ngũ giáo viên tại các trường Trung học phổ thông.
• Nhà nghiên cứu phương pháp giáo dục phổ thông: Tham khảo nguồn dữ liệu thực nghiệm so sánh giữa 2 địa bàn nội thành và ngoại thành Hà Nội để mở rộng các hướng nghiên cứu về tích hợp liên môn trong giảng dạy khoa học xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao bài Khái quát văn học Việt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX lại khó dạy và khó học?

Bài học bao quát tiến trình lịch sử văn học hơn 50 năm với nhiều sự kiện, tác gia và tác phẩm phức tạp nhưng chỉ được phân bổ trong 2 tiết dạy. Khảo sát cho thấy nếu giáo viên chỉ đọc chép máy móc, học sinh sẽ bị quá tải trước các nhận định trừu tượng và nhanh chóng mất đi hứng thú học tập.

Làm thế nào để phân bổ hợp lý khối lượng kiến thức lớn trong thời lượng 2 tiết học?

Giáo viên cần áp dụng quy tắc phân tầng 3 bậc khái quát, tinh giản chi tiết thứ yếu và tập trung vào 2 giai đoạn cốt lõi: 1945-1975 và 1975-2000. Việc kết hợp sơ đồ tư duy và bảng biểu trực quan giúp tiết kiệm khoảng 30% thời gian thuyết trình, tạo khoảng trống cho học sinh thảo luận.

Phương pháp dạy học nào đóng vai trò then chốt trong việc kích thích hứng thú của học sinh?

Sự kết hợp giữa diễn giảng nêu vấn đề và vấn đáp tìm tòi là phương pháp trọng tâm. Dữ liệu thực nghiệm chứng minh sự phối hợp này giúp nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên 70% và đạt mức 70% học sinh đánh giá bài học dễ hiểu, dễ ghi nhớ sâu.

Việc tích hợp kiến thức lịch sử - xã hội có làm loãng trọng tâm môn Ngữ văn không?

Không làm loãng nội dung, bởi văn học giai đoạn 1945-2000 gắn bó khăng khít với vận mệnh 2 cuộc kháng chiến của dân tộc. Việc liên hệ từ 2 đến 3 sự kiện lịch sử tiêu biểu là phương tiện đắc lực giúp học sinh hiểu rõ nguồn gốc của cảm hứng lãng mạn và tính sử thi.

Dữ liệu khảo sát thực tế trong luận văn được thu thập từ những nguồn nào?

Dữ liệu được khảo sát vào tháng 8 năm 2014 trên cỡ mẫu gồm 32 giáo viên Ngữ văn và 100 học sinh lớp 12 tại 2 trường Trung học phổ thông Quốc Oai và Trung học phổ thông Phan Đình Phùng tại Hà Nội, bảo đảm tính khách quan và cân bằng giữa khu vực nội thành và ngoại thành.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 3 đặc trưng cốt lõi của bài học văn học sử bao gồm tính khái quát, tính hệ thống và tính tổng hợp liên ngành.
• Đánh giá chân thực thực trạng giảng dạy tại 2 trường Trung học phổ thông ở Hà Nội thông qua phiếu điều tra 32 giáo viên và 100 học sinh lớp 12.
• Xây dựng thành công 3 nhóm đề xuất đổi mới phương pháp, trọng tâm là phân loại kiến thức 3 bậc, kết hợp diễn giảng nêu vấn đề và đàm thoại tìm tòi.
• Chứng minh tính khả thi vượt trội của giáo án thực nghiệm 2 tiết, nâng tỷ lệ học sinh cảm thấy dễ hiểu lên 70% và hạ tỷ lệ khó hiểu xuống 0%.
• Đóng góp khung giải pháp sư phạm giá trị, góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực người học.

Kế hoạch triển khai ứng dụng mô hình giáo án đổi mới cần được mở rộng đồng bộ trong 1 đến 2 học kỳ tới tại các trường phổ thông. Quý thầy cô giáo và các nhà trường hãy chủ động áp dụng ngay các giải pháp sư phạm này vào giảng dạy để biến giờ học văn học sử thành không gian khám phá nghệ thuật đầy hứng khởi, giúp học sinh làm chủ tri thức một cách sáng tạo và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, ài liệu tham khảo và phụ lục; luận văn đƣợc trình bày theo 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài. Chƣơng 2: Cơ sở thực tế và đề xuất đổi mới phƣơng pháp dạy học bài Khái quát văn hoc. Viêt Nam từ 1945 đến hết thế kỷ XX. Chƣơng3: Thực nghiệm sƣ phạm.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Những vấn đề chung về lý luận dạy học 1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông Trong hệ thống giáo dục quốc dân, trƣờng Trung học phổ thông là cấp học cuối cùng của bậc học phổ thông gồm có ba năm học từ lớp 10 đến lớp 12, nối tiếp cấp trung học cơ sở và có trách nhiệm hoàn chỉnh tất cả các khâu mà giáo dục phổ thông đặt ra để đạt đƣợc mục tiêu cấp học, hình thành cho thế hệ trẻ nhân cách sống mà xã hội yêu cầu, chuẩn bị cho học sinh những kiến thức cơ bản phổ thông vững chắc về khoa học xã hội - nhân văn, khoa học tự nhiên - kỹ thuật để các em tiếp tục đƣợc đào tạo ở bậc học cao hơn thành những chuyên gia giỏi, những nhà khoa học tài năng và những công nhân kỹ thuật lành nghề phục vụ cho việc xây dựng và phát triển đất nƣớc. Hiện nay khoa học kỹ thuật trên thế giới phát triển nhƣ vũ bão, Việt Nam đang ở trong giai đoạn công nghiệp hóa- hiện đại hóa, nhu cầu về nguồn nhân lực tăng nhanh cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng, đa dạng về loại hình để có thể tiếp thu công nghệ mới, nhanh chóng nắm bắt, đuổi kịp nhịp độ phát triển của các nƣớc trong khu vực và thế giới, do vậy ngành giáo dục - đào tạo cũng từng bƣớc thay đổi để bắt nhịp cùng thời đại.

Một vấn đề bức thiết đặt ra cho ngành giáo dục là phải đổi mới phƣơng pháp dạy học. Vậy đổi mới phƣơng pháp dạy học là gì? Trong từng môn học, ngƣời giáo viên phải vận dụng phƣơng pháp đó ra sao? Đây là một vấn đề vừa dễ lại vừa khó mà không phải giáo viên nào cũng dễ dàng thực hiện đƣợc. Chúng ta đều hiểu dạy học là dạy cho ngƣời khác học. Mà học không phải là học thuộc, học thụ động, tiếp thu một chiều nhƣ kiểu thầy giáo rót kiến 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức vào đầu cho học sinh nhƣ là rót nƣớc vào bình.

Dạy học có nghĩa là làm cho học sinh thay đổi về trí tuệ, tình cảm, nhân cách, năng lực. “ Dạy học lấy việc học của học sinh làm tiền đề. Nếu học sinh không học thì dù thầy dạy hay bao nhiêu cũng không có kết quả. Do đó dạy học phải làm cho học sinh học.

Muốn thế ngƣời thầy phải hiểu thế nào là học. Học là trải nghiệm, là có kinh nghiệm với điều đƣợc học. Muốn có kinh nghiệm thì phải làm thử và trải qua, từ trải qua mà có tri thức. Thực chất của làm thử là hoạt động, mà ý nghĩa của hoạt động là tạo ra kinh nghiệm”( Trần Đình Sử).

“Phƣơng pháp” là cách thức tác động vào một đối tƣợng nào đó để đạt đến mục đích. Phƣơng pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong sự phối hợp thống nhất dƣới sự chỉ đạo của giáo viên ở những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt tới mục đích học tập. Trong quan niệm hiện nay, chúng ta có khái niệm phƣơng pháp dạy học truyền thống và phƣơng pháp dạy học hiện đại. Có thể hiểu phƣơng pháp dạy học truyền thống là lấy kiến thức muốn truyền đạt làm trung tâm, mục tiêu là hƣớng dẫn cho học sinh tiếp thu đƣợc những kiến thức đó.

Còn phƣơng pháp dạy học hiện đại là lấy ngƣời học làm trung tâm, mục tiêu là trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để tự học và làm việc tốt. Nhƣng xét cho cùng dù có là truyền thống hay hiện đại thì mỗi một phƣơng pháp dạy học đều nhấn mạnh lên một khía cạnh nào đó của cơ chế dạy học hoặc nhấn mạnh lên mặt nào đó thuộc về vai trò của ngƣời thầy. Mỗi một phƣơng pháp đều có ƣu điểm của nó do vậy ngƣời thầy nên xây dựng cho mình một phƣơng pháp riêng phù hợp với mục tiêu, bản chất của vấn đề cần trao đổi, phù hợp với thành phần nhóm lớp học, với công cụ dạy- học sẵn có và phù hợp với sở thích của mình. Đổi mới phƣơng pháp dạy học là vấn đề cốt lõi của quá trình dạy học, là đòn bẩy trực tiếp để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả trong nhà trƣờng.

Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học không phải là những phát hiện mới mẻ mà 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vốn đã có từ lâu, vì thế nó không phải là lớn lao vĩ đại. Quan điểm của đổi mới phƣơng pháp dạy học không phải là thay đổi từ cách giảng dạy này bằng cách giảng dạy khác, cũng không có nghĩa là gạt bỏ hoàn toàn các phƣơng pháp dạy học truyền thống mà là sự kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thống phƣơng pháp dạy học đã quen thuộc, đồng thời cần học hỏi, vận dụng linh hoạt, hợp lý, sáng tạo một số phƣơng pháp mới, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học để học sinh dễ hiểu, dễ tiếp thu nhất từ đó giúp ngƣời học vừa nắm chắc kiến thức vừa có kỹ năng thực hành. Trong những năm gần đây, các trƣờng trung học phổ thông đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học và đã đạt đƣợc những tiến bộ đáng kể. Tuy nhiên, trên thực tế thực trạng dạy học ở các trƣờng trung học phổ thông có những vấn đề còn mang tính hàn lâm, chú trọng việc truyền thụ những tri thức khoa học chuyên môn, ít gắn với ứng dụng thực tiễn.

Phƣơng pháp dạy học chiếm ƣu thế là các phƣơng pháp thông báo- tiếp nhận, giáo viên là trung tâm của quá trình dạy học, là ngƣời truyền thụ tri thức mang tính áp đặt, hoạt động của học sinh mang tính thụ động. Vì thế hạn chế việc phát triển toàn diện của học sinh. Đáp ứng yêu cầu bức xúc của xã hội về đổi mới giáo dục phổ thông, chiến lƣợc phát triển giáo dục 2001-2010 của Đảng đã đặt ra vấn đề: “ Đổi mới và hiện đại hóa phƣơng pháp giáo dục, chuyển từ truyền đạt tri thức thụ động Thầy giảng- Trò ghi sang hƣớng dẫn ngƣời học chủ động tƣ duy trong quá trình tiếp cận tri thức, dạy cho ngƣời học phƣơng pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống, có tƣ duy phân tích, tổng hợp, phát triển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cƣờng tính chủ động, tính tích cực chủ động cho học sinh trong quá trình học tập”. Hiện nay chúng ta đang hƣớng tới phƣơng pháp dạy học mới gọi là các phƣơng pháp dạy học tích cực, nghĩa là vận dụng những phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sáng tạo của học sinh.

Dạy học tích cực là sự kết hợp linh hoạt nhiều phƣơng pháp dạy học, nó phải hội tụ đƣợc các yếu tố nhƣ thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin; thể hiện rõ đƣợc động cơ học tập của ngƣời học khi bắt đầu môn học; thể hiện rõ đƣợc bản chất và mức độ kiến thức cần huy động; thể hiện rõ đƣợc vai trò của ngƣời học, ngƣời dạy, vai trò của các mối tƣơng tác trong quá trình học; thể hiện đƣợc kết quả mong đợi của ngƣời học. Chủ trƣơng dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng sẽ giúp giáo viên thoát ly đƣợc sách giáo khoa, xác định đƣợc nội dung nào là cơ bản nhất, trọng tâm nhất cần tập trung đạt đƣợc, từ đó giáo viên mới có điều kiện chuẩn bị cho việc tổ chức dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng yêu cầu ngƣời giáo viên phải đầu tƣ thời gian và công sức nhiều hơn để xây dựng một hệ thống phƣơng pháp và phƣơng tiện dạy học thích hợp cho từng bài dạy. Trên lớp giáo viên sẽ dạy ít hơn nhƣng học sinh phải học nhiều hơn thông qua các hoạt động tƣơng tác theo sự hƣớng dẫn, hỗ trợ của giáo viên.

Học sinh sẽ đƣợc giáo viên tạo điều kiện để trao đổi với nhau và trao đổi với giáo viên. Nếu tổ chức đƣợc một giờ học nhƣ thế chắc chắn học sinh sẽ ham học và học đƣợc nhiều điều hơn, sẽ có hiệu quả tốt. Tóm lại, đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông là một nội dung quan trọng trong nhiệm vụ đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lƣợng cũng nhƣ hiệu quả dạy và học, đây là một hoạt động mang tính liên tục và sẽ không bao giờ có điểm cuối vì nó thể hiện sự sáng tạo của mỗi giáo viên. Trong quá trình sáng tạo đó, giáo viên không thể đơn độc mà phải có sự quan tâm và hỗ trợ đắc lực của các cấp quản lý giáo dục nhƣ tinh giản nội dung chƣơng trình sách giáo khoa, tăng cƣờng cơ sở vật chất…Tuy nhiên, ngƣời giáo viên cần chủ động cải tiến, đổi mới phƣơng pháp dạy học của mình để đạt đƣợc hiệu quả tối ƣu trong điều kiện thực tiễn cụ thể.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở trường Trung học phổ thông Văn chƣơng vừa là khoa học vừa nghệ thuật, là lĩnh vực để con ngƣời hóa thân và thăng hoa, vì thế nó vô cùng tinh vi và phức tạp. Môn Ngữ văn trong nhà trƣờng là môn khoa học nhân văn có đặc thù riêng. Bằng những hình tƣợng và ngôn ngữ phong phú sinh động của mình, nó cung cấp cho ngƣời đọc những kiến thức về cuộc sống cũng nhƣ những bí ẩn trong tâm hồn con ngƣời, khơi gợi lên một thế giới kỳ ảo, huyền diệu và lung linh sắc màu bởi vẻ đẹp nhân văn trong mỗi sự vật, hiện tƣợng trong tác phẩm. Từ đó, nó tác động tới tâm tƣ, tình cảm và góp phần quan trọng để hình thành và phát triển nhân cách cho con ngƣời.

Chính vì lẽ đó nên môn văn là môn ít có vẻ khô khan so với một số môn khoa học tự nhiên trong chƣơng trình phổ thông. Hơn nữa, tuổi trẻ là lứa tuổi giàu cảm xúc, dễ rung động trƣớc cái đẹp, nếu đƣợc thầy cô dẫn dắt thì sự yêu thích môn học này sẽ tăng lên, giúp các em học tốt hơn.