Chương 1: Cơ sở lí luận về kiểm tra đánh giá trong giáo dục đem lại cho người học kiến thức về vai trò, mục đích, mục tiêu của kiểm tra đánh giá trong giáo dục; các hình thái và những loại hình đánh giá trong giáo dục; các khái niệm cơ bản về kiểm tra, đánh giá và quy trình thiết lập một kế hoạch đánh giá phù hợp. Chương 2: Nói về các công cụ kiểm tra đánh giá với những phương pháp cụ thể như: nhóm phương pháp kiểm tra viết, nhóm phương pháp quan sát,…các công cụ kiểm tra đánh giá; giúp người đọc phân biệt được điểm khác biệt giữa đánh giá năng lực với đánh giá kiến thức, kĩ năng. Chương 3: Xử lí và phản hồi kết quả kiểm tra đánh giá. Nhìn chung, vấn đề kiểm tra, đánh giá đã và đang được nhiều tác giả quan tâm và nghiên cứu dưới những góc độ khác nhau như: có tác giả trình bày về ý nghĩa, vị trí của kiểm tra, đánh giá đối với người học; đề xuất các phương hướng đổi mới kiểm tra đánh giá thông qua những hình thức và cách tổ chức khác nhau,… Những kết quả nghiên cứu trên làm cơ sở cho tác giả kế thừa và tiếp tục Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn có những phương hướng để đi vào nghiên cứu đề tài: “Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” ở trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên”.
Cơ sở lý luận của đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn “Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” ở trường Chính trị tỉnh Thái Nguyên 1. Quan niệm về kiểm tra, đánh giá 1.1 Kiểm tra, đánh giá nói chung Kiểm tra, đánh giá là một thuật ngữ được dùng khá phổ biến trong đời sống hàng ngày cũng như các ngành khoa học. Nó là một mắt xích quan trọng trong sự nghiệp giáo dục, nó tồn tại khách quan và có tác động trực tiếp đến việc nâng chất lượng dạy và học của giảng viên, sinh viên. Kiểm tra, đánh giá với mục đích trước hết là để đo kết quả giáo dục đã đạt được.
Kiểm tra là một thuật ngữ dùng để chỉ sự đo lường, thu thập thông tin, so sánh với những tiêu chuẩn, mục tiêu đã đề ra nhằm phán đoán, xác định xem người học đã lĩnh hội được những kiến thức, kỹ năng và thái độ như thế nào trong quá trình học. Trong cuốn “Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam”, kiểm tra được hiểu là việc đánh giá kết quả giáo dục của học sinh so với mục tiêu đề ra sau một giai đoạn nhất định: “kiểm tra là hoạt động đo, xem xét, thử nghiệm hoặc định cỡ một hay nhiều đặc tính của sản phẩm và so sánh kết quả với yêu cầu quy định nhằm xác định sự phù hợp với mỗi đặc tính” [9, tr. Đánh giá hiểu theo nghĩa chung nhất với những định nghĩa như: Trong cuốn “Đánh giá kết quả học tập” tác giả đã chỉ ra: “đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sự vật, hiện tượng, con người theo những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người đánh giá cần tuân theo” [14, tr. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Trong Triết học: “Đánh giá là xác định giá trị của sự vật, hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người tương xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ.
Nó có tính động cơ, phương tiện và mục đích hành động” [9, tr. Năm 1989, Jean - Marie De Ketele đánh giá là sự “thu thập một tập hợp thông tin đủ thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy, xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu hay đã được điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin nhằm đưa ra một quyết định” [9, tr. Beeby đã chỉ ra rằng: đánh giá không chỉ dừng lại ở sự thu thập thông tin mà còn phải lí giải nó theo một hệ thống các bằng chứng để đi tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động. Ông đã đưa ra khái niệm chung nhất về đánh giá và đặc biệt nhấn mạnh khía cạnh giá trị của nó.
Với những cách định nghĩa trên, kiểm tra, đánh giá có có nghĩa rất rộng và được hiểu ở nhiều lĩnh vực khác nhau của cuộc sống, nhưng tựu chung lại nó bao gồm những nội dung cơ bản: - Kiểm tra là việc đưa ra ý kiến về kết quả của công việc dựa trên cơ sở những thông tin đã thu thập được rồi tiến hành đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra trước đó. - Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán giá trị về kết quả của công việc đã đặt ra trước đó. - Kiểm tra, đánh giá là quá trình hình thành những phán xét, nhận định và kết quả của công việc dựa vào sự thu thập, phân tích, xử lý thông tin, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm xác định giá trị của một sản phẩm, một tiến trình, một chương trình,… từ đó, đề xuất những quyết định phù hợp để điều chỉnh, cải thiện thực trạng, nâng cao chất lượng công việc cũng như hiệu quả của nó. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Như vậy, kiểm tra bao giờ cũng hướng tới thực hiện mục đích được tính bằng chất lượng và hiệu quả công việc, kiểm tra là một trong các bước cần tiến hành của quá trình đánh giá.
Đánh giá nhằm đo chất lượng và hiệu quả công việc, cho nên đánh giá có mục đích. Hơn nữa, đánh giá phải đi đến sự phán quyết, nhận định về giá trị, vì vậy cần phải thu thập những dạng thông tin khác nhau và việc xử lí những thông tin này dựa trên nhiều tiêu chuẩn, đối chiều với nhiều mục tiêu từ đó mới đưa ra những phán đoán, quyết định phù hợp. Xét ở góc độ này thì giữa kiểm tra và đánh giá có những điểm chung: kiểm tra gắn liền với đánh giá, đánh giá được hiểu theo nghĩa là kiểm tra. KT, ĐG có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Kiểm tra, đánh giá trong dạy học Trong giáo dục, kiểm tra là quá trình đo lường học tập thực tế của người học so với các tiêu chuẩn, mục tiêu đã đề ra với mục đích phát hiện những gì đã đạt được, chưa đạt được, nguyên nhân cùng các nhân tố chi phối tới quá trình ấy,… để từ đó đưa ra những biện pháp khắc phục. Hay cũng có thể hiểu, kiểm tra là sự thu thập những thông tin, dữ liệu để làm cơ sở cho đánh giá. Hay cũng có thể hiểu kiểm tra là xem xét học sinh lĩnh hội được những tri thức, kĩ năng, thái độ như thế nào so với mục tiêu giáo dục đã đề ra trong quá trình học tập. Từ đó, giáo viên cũng như người học có thể điều chỉnh hoạt động dạy và học giúp học sinh cải thiện và nâng cao thành tích học tập.
Trong lớp học, giáo viên có thể tiến hành kiểm tra nhiều lần, việc kiểm tra có thể được thực hiện thường xuyên hoặc định kì. Người bị kiểm tra không nhất thiết là phải biết trước về hoạt động kiểm tra của giáo viên. Kết quả của kiểm tra có thể dùng làm công cụ đánh giá xếp loại người học, làm báo cáo, tư vấn giáo dục. Tóm lại, dù ở các cách nhìn khác nhau nhưng tựu chung lại, “kiểm tra là xem xét, tổ chức thu thập thông tin và gắn với hoạt động đo lường để đưa ra các kết quả, so sánh, đối chiếu với yêu cầu, mục tiêu hay chuẩn đã đề ra, với mục đích xác định xem cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, những nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng và chi phối” tới quá trình giáo dục [9, tr.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Trong giáo dục đánh giá có những khái niệm, định nghĩa khác nhau tùy thuộc vào mục đích, đối tượng, cấp độ đánh giá,… Năm 1950, nhà giáo dục và tâm lí học Mĩ Ralph Tyler đã khẳng định rằng: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong các chương trình giáo dục” [9, tr. Nhà giáo dục Tiler cho rằng: “quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình giáo dục” [9, tr.32] Năm 1993, nhà giáo dục Marger đã chỉ ra rằng: “đánh giá là việc miêu tả tình hình của học sinh và giáo viên để quyết định công việc cần phải tiếp tục và giúp học sinh tiến bộ hơn” [9, tr. Với quan niệm này, tác giả đã nhấn mạnh đến khía cạnh cần phải đưa ra quyết định nào đó, nó có thể là quyết định về người học, về người dạy, về nội dung chương trình giáo dục, về điều kiện giáo dục - đào tạo,… Trong cuốn “Một số vấn đề chung về đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông” của Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở năm 2006 đã dựa trên bình diện chức năng, mục đích, đối tượng đánh giá mà khẳng định: đánh giá “là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lượng và hiệu quả giáo dục, căn cứ vào mục tiêu giáo dục, làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo” [1]. Từ các ý kiến trên Nguyễn Công Khanh và Đào Thị Oanh trong “Giáo trình kiểm tra đánh giá trong giáo dục” đã khẳng định: “đánh giá trong giáo dục là một quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin về đối tượng cần đánh giá (hiểu biết về năng lực của học sinh, chương trình giáo dục, điều kiện nhà trường,…) một cách có hệ thống nhằm mục đích hiểu biết sâu và sử dụng các thông tin này để quyết định về học sinh, về chương trình, về nhà trường hay đưa ra các chính sách giáo dục” [9, tr.
Trong giáo dục, có rất nhiều những khái niệm khác nhau về đánh giá, tuy nhiên tùy theo mục đích, cấp độ, đối tượng đánh giá mà mỗi quan niệm lại nhấn mạnh vào một khía cạnh nào đó của đánh giá. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.