Đô Thị Hóa và Những Vấn Đề Kinh Tế-Xã Hội Vùng Ven Đô Hà Nội

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu đô thị hóa và những vấn đề kinh tế xã hội vùng ven đô hà nội hiện nay trường hợp nghiên cứu xã mễ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Bùi Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Quang Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Đô Thị Hóa và Vấn Đề Kinh Tế - Xã Hội Tại Vùng Ven Đô Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đô Thị Hóa Hà Nội Kinh Tế Xã Hội Vùng Ven

Đô thị hóa là một quá trình tất yếu, khách quan, mang tính toàn cầu, với sự chuyển đổi mạnh mẽ và sâu sắc trên mọi lĩnh vực. Nó tạo ra những biến đổi về kinh tế, xã hội, và văn hóa, chuyển một vùng từ nông thôn sang thành thị. Đô thị hóa mang lại nhiều tiến bộ, như tăng thu nhập, cải thiện mức sống, và phát triển cơ sở hạ tầng. Ở Việt Nam, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt tại Hà Nội, một trong hai thành phố có tốc độ đô thị hóa cao nhất cả nước. Quá trình này tập trung ở vùng ven đô và ngoại thành, mang đặc trưng chung của đô thị hóa và nét riêng của thủ đô. Theo Ngô Thắng Lợi, đô thị hóa ở Hà Nội đã đạt đến tương đương với tỷ lệ đô thị hóa ở các thành phố phát triển khác trong khu vực châu Á. Vùng ven đô được xem là khu vực chuyển tiếp giữa nội thành và ngoại thành, nơi văn minh nông nghiệp tiếp xúc nhanh với công nghiệp và thương mại.

1.1. Thực Trạng Đô Thị Hóa Nhanh Chóng Tại Hà Nội Ngày Nay

Từ năm 1991, đô thị hóa Hà Nội có bước phát triển mạnh mẽ, thể hiện qua số liệu tăng trưởng dân số và mở rộng diện tích. Đến năm 2009, dân số Hà Nội đạt 6.5 triệu người, tăng gần 4 triệu chỉ trong 10 năm. Diện tích đất tự nhiên cũng tăng lên gấp 3.6 lần. Sự mở rộng này tạo ra các điểm dân cư ven đô phát triển nhanh chóng, thay đổi diện mạo và tác động trực tiếp đến đời sống dân cư. Sự thay đổi bao gồm cảnh quan, môi trường, hoạt động nghề nghiệp, lối sống, phong tục, tập quán, từ kinh tế đến xã hội.

1.2. Vai Trò Của Vùng Ven Đô Trong Quá Trình Phát Triển Đô Thị

Các quận, huyện vùng ven đô Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong quá trình đô thị hóa. Nơi đây chứng kiến sự chuyển đổi từ nông nghiệp sang công nghiệp, thương mại, và dịch vụ. Trong hơn một thập kỷ qua, khu vực này đã có những chuyển biến khá nhanh, tác động trực tiếp đến cuộc sống dân cư. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển là những thách thức về quản lý đô thị, môi trường, và an sinh xã hội, cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

II. Thách Thức Kinh Tế Xã Hội Hậu Quả Đô Thị Hóa Vùng Ven

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng mang lại nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng kéo theo không ít thách thức. Tình trạng thất nghiệp, tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường, và phân tầng xã hội ngày càng gia tăng. Đặc biệt, vấn đề quy hoạch và quản lý đô thị đang diễn ra có ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân, gây nhiều áp lực cho sự phát triển chung của Hà Nội và vùng ven đô. Cần có nghiên cứu và giải pháp cụ thể, kịp thời để giải quyết những vấn đề này, đảm bảo sự tăng trưởng bền vững của khu vực.

2.1. Mất Đất Nông Nghiệp Ảnh Hưởng Đến Sinh Kế Người Dân Vùng Ven

Mất đất nông nghiệp là một vấn đề lớn tại vùng ven đô Hà Nội. Quá trình đô thị hóa đã chuyển đổi nhiều diện tích đất nông nghiệp thành đất xây dựng, khu công nghiệp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. Theo nghiên cứu của Bùi Văn Tuấn (2011), vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng và tái định cư cần được quan tâm, giải quyết thỏa đáng để đảm bảo cuộc sống ổn định cho người dân bị ảnh hưởng.

2.2. Gia Tăng Bất Bình Đẳng Khoảng Cách Giàu Nghèo Tại Vùng Ven Đô

Bất bình đẳng ngày càng gia tăng ở vùng ven đô Hà Nội. Sự phát triển kinh tế không đồng đều, cùng với quá trình chuyển đổi nghề nghiệp, tạo ra khoảng cách giàu nghèo. Những người có kỹ năng và trình độ cao có thể dễ dàng thích nghi với môi trường đô thị, trong khi những người lao động phổ thông, nông dân mất đất gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và cải thiện thu nhập.

2.3. Áp Lực Lên Hạ Tầng Đô Thị Giao Thông Y Tế Giáo Dục...

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng gây áp lực lớn lên hạ tầng đô thị ở vùng ven Hà Nội. Hệ thống giao thông thường xuyên ùn tắc, quá tải. Các dịch vụ y tế và giáo dục chưa đáp ứng được nhu cầu của dân số tăng nhanh. Cần có đầu tư và nâng cấp hạ tầng để cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

III. Giải Pháp Kinh Tế Phát Triển Bền Vững Vùng Ven Hà Nội

Để giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội phát sinh từ đô thị hóa, cần có các giải pháp đồng bộ và bền vững. Phát triển kinh tế đa dạng, tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân là mục tiêu quan trọng. Cần chú trọng đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp, và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Chính sách hỗ trợ cần hướng đến nhóm đối tượng yếu thế, tạo điều kiện để họ hòa nhập vào thị trường lao động và cải thiện cuộc sống.

3.1. Đa Dạng Hóa Kinh Tế Tạo Việc Làm Bền Vững Cho Lao Động

Cần đa dạng hóa kinh tế để tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân vùng ven. Bên cạnh phát triển các khu công nghiệp, cần chú trọng phát triển các ngành dịch vụ, du lịch, và nông nghiệp công nghệ cao. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc vào đất nông nghiệp, tạo thu nhập ổn định và bền vững cho người dân.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Đào Tạo Nghề Kỹ Năng

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế vùng ven. Cần đầu tư vào đào tạo nghề, kỹ năng cho người lao động, giúp họ thích nghi với thị trường lao động mới. Các chương trình đào tạo cần gắn liền với nhu cầu của doanh nghiệp, đảm bảo người lao động có kỹ năng đáp ứng được yêu cầu công việc.

3.3. Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Nhỏ Tạo Động Lực Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ tiếp cận vốn, công nghệ, và thị trường. Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào giảm chi phí, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh.

IV. Giải Pháp Xã Hội An Sinh Văn Hóa Môi Trường Vùng Ven

Bên cạnh các giải pháp kinh tế, cần có các giải pháp xã hội đồng bộ để giải quyết các vấn đề liên quan đến an sinh, văn hóa, và môi trường. Tăng cường an sinh xã hội, hỗ trợ người nghèo và các đối tượng yếu thế là trách nhiệm của nhà nước và cộng đồng. Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng lối sống văn minh đô thị là yếu tố quan trọng để tạo sự gắn kết cộng đồng. Đặc biệt, cần chú trọng bảo vệ môi trường, kiểm soát ô nhiễm, và xây dựng không gian sống xanh, sạch, đẹp.

4.1. Tăng Cường An Sinh Xã Hội Hỗ Trợ Người Nghèo Yếu Thế

Tăng cường an sinh xã hội là giải pháp quan trọng để giảm thiểu bất bình đẳng và cải thiện cuộc sống cho người dân vùng ven. Cần mở rộng các chương trình hỗ trợ người nghèo, người khuyết tật, và người cao tuổi. Các chính sách bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cần được hoàn thiện để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

4.2. Bảo Tồn Văn Hóa Truyền Thống Xây Dựng Lối Sống Văn Minh

Bảo tồn văn hóa truyền thống là yếu tố quan trọng để duy trì bản sắc địa phương và tạo sự gắn kết cộng đồng. Cần khôi phục và phát huy các lễ hội, phong tục, tập quán tốt đẹp. Đồng thời, cần xây dựng lối sống văn minh đô thị, tôn trọng pháp luật, và bảo vệ môi trường.

4.3. Bảo Vệ Môi Trường Kiểm Soát Ô Nhiễm Phát Triển Bền Vững

Bảo vệ môi trường là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của vùng ven. Cần kiểm soát ô nhiễm không khí, nguồn nước, và chất thải rắn. Đầu tư vào hệ thống xử lý nước thải, chất thải, và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch. Xây dựng không gian sống xanh, sạch, đẹp để cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Nghiên Cứu Trường Hợp Mễ Trì Bài Học Đô Thị Hóa Vùng Ven

Nghiên cứu trường hợp xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm, Hà Nội, là một ví dụ điển hình về quá trình đô thị hóa ở vùng ven đô. Mễ Trì đã trải qua những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế xã hội, từ một xã thuần nông trở thành khu vực đô thị hóa nhanh chóng. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển là những thách thức về mất đất nông nghiệp, chuyển đổi nghề nghiệp, và ô nhiễm môi trường. Bài học từ Mễ Trì cho thấy cần có quy hoạch và quản lý đô thị hợp lý, bảo vệ quyền lợi của người dân, và đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Biến Đổi Cơ Cấu Kinh Tế Chuyển Đổi Nghề Nghiệp Tại Mễ Trì

Cơ cấu kinh tế của Mễ Trì đã có sự biến đổi rõ rệt. Đất nông nghiệp giảm mạnh, nhường chỗ cho các khu đô thị và khu công nghiệp. Người dân chuyển đổi nghề nghiệp từ nông nghiệp sang các ngành dịch vụ, thương mại. Tuy nhiên, nhiều người gặp khó khăn trong việc thích nghi với thị trường lao động mới, cần được hỗ trợ đào tạo nghề và tìm kiếm việc làm.

5.2. Ảnh Hưởng Đến Văn Hóa Lối Sống Sự Thích Ứng Của Cư Dân

Đô thị hóa đã ảnh hưởng đến văn hóa, lối sống của cư dân Mễ Trì. Các giá trị truyền thống bị mai một, lối sống đô thị du nhập. Tuy nhiên, người dân cũng đang cố gắng thích nghi và tìm kiếm sự cân bằng giữa truyền thống và hiện đại. Cần có các hoạt động văn hóa, giáo dục để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp.

VI. Tương Lai Đô Thị Hóa Phát Triển Bền Vững Vùng Ven Hà Nội

Tương lai của đô thị hóa vùng ven Hà Nội phụ thuộc vào việc giải quyết các thách thức hiện tại và xây dựng một mô hình phát triển bền vững. Quy hoạch đô thị cần hợp lý, bảo vệ quỹ đất nông nghiệp, và tạo ra không gian sống xanh, sạch, đẹp. Quản lý đô thị cần hiệu quả, minh bạch, và đảm bảo sự tham gia của người dân. Phát triển kinh tế cần đa dạng, tạo việc làm ổn định, và nâng cao thu nhập cho người dân. Bảo vệ môi trường cần được ưu tiên hàng đầu, kiểm soát ô nhiễm, và sử dụng năng lượng sạch.

6.1. Quy Hoạch Đô Thị Hợp Lý Tạo Không Gian Sống Bền Vững

Quy hoạch đô thị cần hợp lý để tạo ra không gian sống bền vững cho người dân vùng ven. Quy hoạch cần bảo vệ quỹ đất nông nghiệp, tạo ra không gian xanh, công viên, và khu vui chơi giải trí. Hạ tầng giao thông, điện, nước, và viễn thông cần được đầu tư đồng bộ, đáp ứng nhu cầu của dân số tăng nhanh.

6.2. Quản Lý Đô Thị Hiệu Quả Đảm Bảo Quyền Lợi Của Người Dân

Quản lý đô thị cần hiệu quả và minh bạch để đảm bảo quyền lợi của người dân. Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu tham nhũng, và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định. Công tác quản lý trật tự đô thị, an ninh trật tự cần được tăng cường để đảm bảo an toàn cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, NXB Xây dựng, 2003. Childe (1950), The urban revolution. Town plangning review 1950.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) tiên xảy ra trên quy mô lớn, cần có thời gian để nghiên cứu và đánh giá được bản chất của hiện tượng từ những trải nghiệm thực tế. Nhóm thứ hai nghiên cứu về đô thị hóa và những yếu tố tác động đến đô thị hóa, ở giai đoạn hậu cách mạng công nghiệp quá trình đô thị hóa thực sự đã diễn ra mạnh mẽ, khi mà cách mạng khoa học-kỹ thuật có những bước phát triển như vũ bão, tác động mạnh đến những chuyển biến căn bản trong cơ cấu của lực lượng sản xuất và ảnh hưởng sâu sắc đối với khu vực nông nghiệp-nông thôn.

Do đó, ở giai đoạn này đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu một cách rõ nét hơn về đô thị hóa cũng như các yếu tố tác động đến nó. Tiêu biểu như nghiên cứu Một số mối liên hệ của đô thị hoá và mô hình phát triển kinh tế cơ bản của B.Berry (1962) đã phân tích mối quan hệ giữa kinh tế và đô thị hoá, ông thừa nhận “Đã tồn tại mối quan hệ chặt chẽ giữa trình độ phát triển kinh tế của một nước và trình độ đô thị hoá mà nước đó đạt được và đưa ra các chỉ số để phân tích các thành phần chủ yếu của quá trình đô thị hoá của một số quốc gia trên thế giới. Tác giả Pivôvarov (1972) với bài viết Đô thị hoá hiện nay, bản chất, các nhân tố và đặc điểm nghiên cứu in trong Những vấn đề đô thị hóa hiện nay lại nêu khá đầy đủ về những quan điểm mới về khái niệm đô thị hóa và khác biệt giữa “đô thị hoá” và “đô thị”. Ông cũng khẳng định quá trình đô thị hoá ở mỗi nước có sự khác nhau, bởi sự tác động và điều kiện kinh tế, xã hội, chính trị, lịch sử ở mỗi quốc gia là khác nhau5.

Đối với Reiss Man (1964), Quá trình đô thị hoá lại đi sâu vào phân tích các biến thể của quá trình đô thị hoá trên cơ sở tổng kết quá trình đô thị hoá đã diễn ra ở thế kỷ XX. Tác giả đã đưa ra một số biến thể của quá trình đô thị hóa như: (1) Tăng trưởng dân cư đô thị, sự gia tăng dân cư ở thành phố có hơn 100.000 dân; (2) Công nghiệp hoá, hệ quả là sự vận động của xã hội từ kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp; (3) Sự cấu trúc lại các mối quan hệ quyền lực trong xã hội nhằm tạo điều kiện cho công nghiệp hoá phát triển; (4) Về sự đề cao chủ nghĩa dân tộc, tạo nên hệ tư tưởng hành động có động cơ, lòng trung thành. Trong mỗi biến thể lại phân thành 4 dạng, mỗi dạng xây dựng với đặc thù của từng nước, từng giai đoạn phát triển. Ông cũng cho rằng đây là bằng chứng cho thấy không phải tất cả các nước đều tiến tới đô thị hoá như nhau.

Một số nước công nghiệp hóa trước, phát triển thành 5 Có khá nhiều tác giả khác cũng đồng tình với quan điểm về đô thị hoá này.Kogan người Nga trong bài Quá trình đô thị hoá xã hội và cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật-Những vấn đề triết học, 1969 đã quan niệm đô thị hoá “như một quá trình lịch sử thế giới, gắn liền mật thiết với sự phát triển của lực lượng sản xuất và của các hình thức giao tiếp xã hội”. Carter (1977) trong tác phẩm Nguồn gốc đô thị. Sự tiến bộ trong địa lý nhân văn đã nêu lên rằng: Đô thị hoá là kết qủa của tính cấp thiết của việc tạo dựng khu vực hành chính, sự lưu trữ hồ sơ, sự phát triển nghệ thuật, sự mở rộng thương mại, sự định hình của các nghề nghiệp đặc biệt. Đô thị hoá có tính chất toàn thế giới, bao trùm lên nhiều nước có chế độ xã hội khác nhau.

Tác giả nhấn mạnh nguyên nhân của đô thị hoá chính là do việc phát triển kinh tế và nó phụ thuộc vào đặc điểm của tầng quốc gia mà phát triển.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) phố sau, một số nước ngược lại. Ông cũng chỉ ra rằng công nghiệp hóa không phải là nguyên nhân duy nhất phát triển đô thị. Nhóm thứ ba, chủ yếu ở giai đoạn hậu công nghiệp, các nghiên cứu về đô thị hóa được tiếp cận dưới nhiều góc độ và toàn diện hơn, do đó đô thị hóa cũng được mở rộng hơn về khái niệm, nghiên cứu của H. Geyer về Mở rộng nền tảng lý thuyết đô thị hóa, tác giả đã đề cập đến khái niệm “Đô thị hoá khác biệt”, đây là một khái niệm mới nói về các hiện tượng đô thị hoá trong các đô thị hiện nay không chỉ là các dòng dịch cư chính nông thôn-đô thị mà tồn tại nhiều dòng dịch cư địa lý khác nhau.

Và quá trình dịch cư trong mối quan hệ giữa vùng trung tâm đô thị và ngoại ô của các đô thị lớn được quan tâm đặc biệt. Quá trình này được tác giả cho rằng diễn ra theo 4 bước: (1) Bước “Đô thị hoá” khi dân cư đô thị phát triển ở vùng nông thôn xung quanh; (2) Bước “Ngoại ô hoá” khi vùng ven phát triển tới trung tâm; (3) Bước “Phi đô thị hoá” khi có sự giảm dân cư của vùng trung tâm vượt hơn sự tăng của vùng ngoại vi, kết quả là làm giảm dân cư của đô thị nói chung; (4) Bước “Đô thị hoá lại” khi vùng trung tâm tăng dân cư lại trong khi vùng ngoại vi tiếp tục giảm dân cư. Đây là những phát hiện rất quan trọng đối với những lý luận về đô thị hoá, nó cho thấy mỗi một mức độ phát triển kinh tế xã hội của loài người, quá trình đô thị hoá lại có những sắc thái riêng. Burgess trong trường phái Xã hội học Chicago lại đề cập đến những mặt trái của đô thị hoá như sự gia tăng tỷ lệ tội phạm, sự xuống cấp của môi trường xã hội , sự tan vỡ của thiết chế gia đình , sức ép đến lối sống ở nông thôn, đến những thiết chế xã hội đặc thù ở nông thôn như tổ chức dòng họ , hội nghề nghiệp, hôn nhân, lễ hội, tự quản cộng đồng, công tác xã hội với cộng đồng, di dân.

Nghiên cứu của Preston, Samuel (1979) Về đô thị hóa và tăng trưởng đô thị ở các nước đang phát triển6 nhấn mạnh quá trình đô thị hóa và sự tăng trưởng đô thị ở các nước đang phát triển theo hướng tiếp cận lý thuyết hiện đại hóa. Qua chuyên khảo, tác giả cho rằng tỷ lệ thay đổi của tỷ trọng dân số đô thị giữa các nước phát triển trước đây và các nước đang phát triển hiện nay là tương tự nhau. Dân số đô thị và dân số nông thôn của các nước phát triển tăng chậm hơn so với các nước đang phát triển7. Những nước có trình độ phát triển kinh tế cao hơn có tỷ lệ di cư nông thôn-đô thị cao hơn.

Ngoài ra, tác giả công trình này còn phát hiện sự tăng trưởng đô 6 Trong công trình này ông đã nghiên cứu dựa trên nguồn số liệu về sự biến đổi dân số của 1.212 thành phố có dân số từ 100.000 trở lên từ 1950-1975, qua nghiên cứu ông đã kiểm chứng được một số khía cạnh của lý thuyết hiện đại hóa. 7 Trong nghiên cứu này tác giả đã đưa ra tỷ lệ dân số đô thị và nông thôn ở các nước phát triển tăng thêm tương ứng 100% và 18%, trong khi ở các nước đang phát triển tương ứng là 188% và 49%. Xin xem thêm Lê Thanh Sang. Đô thị hóa và cấu trúc đô thị Việt Nam trước và sau Đổi mới 1979-1989 và 1989-1999, NXB Khoa học xã hội, 2008, 435 tr.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) thị ở các nước đang phát triển không gắn với sự suy giảm tỷ số công nghiệp/đô thị.

Tỷ số này năm 1950 là 0,552 và đến năm 1970 là 0,5788. Cùng với Preston, Bradshaw (1987) đã tiến hành một nghiên cứu để ủng hộ lý thuyết hiện đại hóa, tuy nhiên đối tượng nghiên cứu trong công trình của ông lại là 61 quốc gia kém phát triển trong giai đoạn 1960-1980. Kết quả của công trình nghiên cứu đã đưa ra những dẫn chứng để minh họa cho lý thuyết thiên vị đô thị9 và lý thuyết phụ thuộc. Một số hạn chế của công trình nghiên cứu này là việc lựa chọn biến đo lường không theo những chuẩn mực phổ biến.

Tác giả đã lựa chọn biến phụ thuộc đo lường là đô thị hóa tương đối chứ không phải là mức độ đô thị hóa, và sự chênh lệch giữa nông thôn-đô thị không chỉ là biểu hiện những tác động của sự thiên vị đô thị mà còn là của hiện đại hóa…10 Một hướng nghiên cứu khác của Firebaugh (1979), Điều kiện nông thôn của 27 quốc gia châu Á và Mỹ La tinh giai đoạn 1960-1970, ông đã tiến hành nghiên cứu đô thị hóa từ các nhân tố đẩy ở hai hướng đo lường là mật độ dân số nông nghiệp và hình thức sử dụng đất. Kết quả cho thấy, điều kiện nông thôn có ảnh hưởng quan trọng đối với đô thị hóa ở các nước thứ Ba, trực tiếp thông qua di cư nông thôn-đô thị và gián tiếp thông qua sự khác nhau về mức sinh giữa nông thôn-đô thị. Cụ thể, tác giả phát hiện rằng mật độ dân số nông nghiệp cao đã tạo ra thu nhập và các cơ hội việc làm từ nông nghiệp sẽ thấp, điều này đã tạo nên sức ép và thúc đẩy các làn di cư từ nông thôn đến đô thị. Ngoài ra, việc canh tác nông nghiệp dưới hình thức trang trại đòi hỏi phải tập trung ruộng đất tương đối lớn.

Điều này dẫn đến phân hóa, khiến một bộ phận nông dân mất đất canh tác và phải tìm kiếm việc làm ngoài đô thị. Chính việc di cư nông thôn-đô thị là nhân tố thúc đẩy quan trọng đã làm tăng tốc quá trình đô thị hóa11. Như vậy theo Firebaugh, áp lực đất nông nghiệp là một yếu tố quan trọng giải thích cho tính chất đô thị hóa quá mức ở các đô thị nhưng chưa phải là điều kiện đủ cho đô thị hóa quá mức. Cần tìm hiểu mối quan hệ giữa mức độ đô thị hóa và mức độ tăng trưởng kinh tế.

Ở giai đoạn này một số công trình cũng đã chú ý nghiên cứu đến các vùng ngoại ô của đô thị, như nghiên cứu của Bourne.S (1990) về vùng ngoại ô của Mỹ. (1979), Urban Growth in Developing Countries: A Demographic Reappraisal. Population and Development Review 5: 195-215.