Chương 1: Cơ sở lý luận về tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại và lý thuyết về sự hài lòng của khách hàng 1.1 Lý luận tổng quan về tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu Tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu (TT XNK) là hoạt động cấp tín dụng ngắn hạn của các ngân hàng thương mại (NHTM) nhằm đáp ứng nhu cầu về mặt tài chính bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp xuất khẩu (XK), xuất nhập khẩu (XNK). TTXNK gồm có 02 hình thức cấp tín dụng: tín dụng tài trợ nhập khẩu và tín dụng tài trợ xuất khẩu. Tín dụng tài trợ xuất khẩu là một bộ phận của tài trợ ngoại thương do ngân hàng tiến hành nhằm hỗ trợ về mặt tài chính để các doanh nghiệp xuất khẩu, ủy thác xuất khẩu hay doanh nghiệp XNK có thể thực hiện nghĩa vụ của mình trong hợp đồng mua bán hàng hóa xuất khẩu (hợp đồng ngoại thương) đã ký kết. Tín dụng tài trợ nhập khẩu là một bộ phận của tài trợ ngoại thương thương do ngân hàng tiến hành nhằm hỗ trợ về mặt tài chính để các doanh nghiệp nhập khẩu, ủy thác nhập khẩu hay doanh nghiệp có hoạt động cả nhập lẫn xuất (XNK) có thể thực hiện nghĩa vụ của mình trong hợp đồng mua bán hàng hóa nhập khẩu đã ký kết.
Thông qua các hoạt động TT XNK, NHTM đã cung cấp các nguồn vốn khác nhau, giúp doanh nghiệp XNK giải quyết các khó khăn về mặt tài chính và giữ được uy tín trên trường quốc tế. Hiện nay hoạt động TT XNK đang được phát triển theo xu hướng mới với khái niệm rộng hơn, bao gồm nhiều loại sản phẩm dịch vụ hơn, nhưng trong giới hạn đề tài nghiên cứu, nội dung đề tài được nghiên cứu chủ yếu ở góc độ sản phẩm chính (sản phẩm lõi) là tín dụng TT XNK, bao gồm các hình thức: vay vốn xuất nhập khẩu đặc thù, chiết khấu, bảo lãnh trong ngoài nước; riêng các dịch vụ phi tín dụng như: bảo hiểm, mua bán ngoại tệ, thanh toán quốc tế (TTQT), dịch vụ kho bãi…vv. được xem là dịch vụ cung ứng kết hợp với tín dụng xuất nhập khẩu nhằm hỗ trợ tài trợ trọn gói cho khách hàng xuất khẩu/xuất nhập khẩu. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Khái niệm về tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu trọn gói Tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu trọn gói là một gói dịch vụ mà ngân hàng thương mại cung cấp cho các doanh nghiệp XNK bao gồm các phương thức cấp tín dụng ngắn hạn TTXNK (gồm tín dụng tài trợ xuất khẩu và/hoặc tín dụng tài trợ nhập khẩu) kết hợp với các dịch vụ liên quan đến quá trình thực hiện hợp đồng xuất khẩu và nhập khẩu của doanh nghiệp như: cung ứng ngoại tệ, tư vấn mua bảo hiểm, kho bãi, vận tải, bảo vệ, tư vấn thị trường xuất nhập khẩu…vv.
Tài trợ XNK trọn gói được hiểu cụ thể như sau: cấp tín dụng XNK trọn gói và kết hợp các dịch vụ phi tín dụng trọn gói, cụ thể như sau: Về cấp tín dụng trọn gói: các ngân hàng thương mại sẽ cung ứng vốn ngắn hạn bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp xuất khẩu/xuất nhập khẩu từ khâu nhập khẩu hàng hóa cho đến khi xuất hàng, chiết khấu bộ chứng từ hàng xuất và đợi tiền thu từ bộ chứng từ xuất khẩu. Hình thức cấp tín dụng gồm tín dụng tài trợ nhập khẩu và/hoặc tín dụng tài trợ xuất khẩu dành cho doanh nghiệp vừa xuất nhập khẩu/ doanh nghiệp chỉ xuất khẩu. Về kết hợp các dịch vụ phi tín dụng: trong chu trình cung ứng tín dụng, ngân hàng sẽ kết hợp cung ứng cả ngoại tệ, tư vấn mua bảo hiểm, kho bãi, vận tải, bảo vệ, tư vấn thị trường xuất nhập khẩu…vv. Bởi vì đây là các dịch vụ phi tín dụng cần thiết cho quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp xuất khẩu, xuất nhập khẩu (kể từ khi doanh nghiệp này mua hàng hoặc ký kết hợp đồng nhập khẩu đến nhập hàng hóa, đến xuất khẩu hàng hóa… và kết thúc là thu tiền từ người mua).
Các dịch vụ này không thể thiếu trong quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp này. Do đó, việc thiết kế hết hợp trọn gói cũng nhằm đa dạng hóa nhu cầu khách hàng. Vai trò của các ngân hàng thương mại lúc bấy giờ sẽ là đơn vị đầu mối kết nối giữa doanh nghiệp và đơn vị thứ ba cung ứng các dịch vụ phi tín dụng (bảo hiểm, vận tải, kho bãi, hải quan…vv), khách hàng khi sử dụng dịch vụ sẽ trả cho ngân hàng một khoản phí hợp lý, ngược lại ngân hàng nhận phí và đại diện khách hàng thực hiện hoàn tất các giao dịch cũng như xử lý hậu sự phát sinh với bên thứ ba cung ứng (bảo hiểm, vận tải, kho bãi, hải quan…vv). Ngân hàng là tổ chức chuyên nghiệp nên khách hàng hoàn toàn có thể an tâm khi thực hiện dịch vụ trọn gói tại ngân hàng.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hiện nay, dịch vụ tín dụng tài trợ XNK trọn gói đang được rất nhiều các NHTM hướng đến nhằm tạo sự khác biệt về dịch vụ của ngân hàng mình, tăng lợi thế cạnh tranh ngân hàng.3 Nhu cầu của doanh nghiệp về tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu Sau khi gia nhập WTO, các doanh nghiệp XNK Việt Nam phải bước vào một sân chơi bình đẳng cùng với các doanh nghiệp ngoài nước, một môi trường canh tranh gay gắt, muốn tồn tại và phát triển phải không ngừng đổi mới trong tất cả các lĩnh vực kinh doanh của mình. Các doanh nghiệp XNK Việt Nam muốn phát triển ra ngoài lãnh thổ Việt Nam để tìm kiếm thị trường mới đang rất cần những sự trợ giúp, tư vấn về tài chính, thị trường của các NHTM. Đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp mới bước vào lĩnh vực kinh doanh XNK, họ đang rất cần có những NHTM có những dịch vụ đa dạng, đáp ứng được các yêu cầu kinh doanh của mình. Doanh nghiệp XK hay doanh nghiệp XNK hều hết đều thực hiện sản xuất kinh doanh theo một chu trình gồm 3 giai đoạn chủ yếu: Giai đoạn trước khi xuất khẩu (hay giai đoạn chuẩn bị nguyên liệu sản xuất), giai đoạn thực hiện hợp đồng (giai đoạn sản xuất) và giai đoạn sau khi giao hàng XK (giai đoạn chờ thanh toán tiền từ đối tác mua hàng).
Căn cứ vào các nhu cầu này của khách hàng, NHTM sẽ cung cấp các dịch vụ cho khách hàng tương ứng từng giai đoạn sản xuất kinh doanh. Ở giai đoạn trước khi xuất khẩu, khi chuẩn bị ký kết hợp đồng xuất khẩu, doanh nghiệp XK/XNK rất cần các NHTM cung cấp các thông tin về thị trường mục tiêu, thông tin về đối tác, tư vấn các điều khoản trong hợp đồng ngoại thương, các phương pháp phòng ngừa rủi ro ngoại hối, lúc này doanh nghiệp cần nhu cầu vốn cho thu mua, sản xuất hàng xuất khẩu, bảo lãnh …Trường hợp doanh nghiệp vay ngoại tệ thanh toán tiền hàng thì sẽ có nhu cầu về lượng ngoại tệ kỳ hạn thanh toán trong tương lai. Ở giai đoạn thực hiện hợp đồng, khách hàng ký kết thực hiện hợp đồng, doanh nghiệp XK/XNK cần xúc tiến các công việc để giao hàng đúng thời hạn như đã cam kết như: lựa chọn phương thức và phương tiện vận tải, lựa chọn các công ty bảo hiểm, thực hiện các thủ tục thông quan hàng hóa và lập bộ chứng từ đòi tiền nhà nhập khẩu (NK). Giai đoạn này, doanh nghiệp có nhu cầu cung ứng vốn tài trợ hợp đồng xuất khẩu.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở giai đoạn sau khi giao hàng, doanh nghiệp XK/XNK sẽ tiến hành đòi tiền nhà NK. Tốc độ thanh toán nhanh hay chậm tiền hàng phụ thuộc vào phương thức và thời hạn thanh toán mà hai bên đã thỏa thuận. Trong khi chờ nhà NK thanh toán tiền hàng, doanh nghiệp XK/XNK có thể yêu cầu ngân hàng (NH) cung cấp dịch vụ tài trợ xuất khẩu sau giao hàng bằng các dịch vụ cho vay ứng trước tiền hàng theo bộ chứng từ nhờ thu, chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu (BCTXK) có truy đòi hoặc miễn truy đòi. Trường hợp khách hàng xác định có lượng ngoại tệ thu về từ hợp đồng xuất khẩu (HĐXK) thì sẽ có nhu cầu bán ngoại tệ kỳ hạn, quyền chọn.
Hiện nay, hầu hết các ngân hàng thương mại đều có cung ứng tài trợ xuất khẩu/chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu theo phương thức nhờ thu hay T/T với điều kiện chọn lọc khách hàng phải tốt và khả năng trả nợ cao, tùy theo từng ngân hàng sẽ có tiêu chí chọn lọc khác nhau và nếu khách hàng thỏa điều kiện của ngân hàng sẽ được ngân hàng tài trợ vốn theo phương thức nhờ thu hoặc T/T. Ngoài ra, các doanh nghiệp XNK có nhu cầu ngân hàng hỗ trợ cung ứng sản phẩm tín dụng TT XNK một cách hữu hiệu, thực tế trên cơ sở đảm bảo tính hiệu quả trên cả hai phương diện sau đây: Thứ nhất: Nhu cầu tài trợ phải dựa trên chu kỳ sản xuất kinh doanh (SXKD) của doanh nghiệp XNK (nghĩa là tài trợ trên cơ sở dòng tiền thu chi thường xuyên của doanh nghiệp _Cash flow). Giai đoạn doanh nghiệp thiếu hụt vốn sẽ cần nguồn vốn bổ sung vốn lưu động từ ngân hàng tài trợ và sẽ thanh toán nợ cho ngân hàng khi có nguồn tiền thu từ kinh doanh của doanh nghiệp.1: Chu kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh của DNSX 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai: Nhu cầu tài trợ không dựa hoàn toàn trên tài sản bảo đảm (TSBĐ) hữu hình mà phải dựa trên tín chấp. Các doanh nghiệp XNK có nhu cầu tài trợ vừa hình thức bảo đảm bằng tài sản hữu hình hiện có của doanh nghiệp (đất đai, nhà xưởng, MMTB) vừa tài trợ theo hình thức không có TSBĐ hữu hình (tài trợ hợp đồng, hàng tồn kho, khoản phải thu…vv.
Thứ ba: lãi suất cho vay cạnh tranh.4 Các sản phẩm dịch vụ NHTM cung ứng tài trợ tín dụng xuất nhập khẩu Cung ứng sản phẩm tín dụng TT XNK theo chu trình luân chuyển vốn tương ứng với hoạt động kinh doanh của khách hàng.1: Danh mục sản phẩm tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu các NHTM cung ứng theo nhu cầu của khách hàng xuất khẩu và xuất nhập khẩu Các giai Nhu cầu của DN XK Nhu cầu của DN XNK DV có thể cung cấp của đoạn NH 1. Giai Tìm kiếm thị trường Tìm kiếm thị trường Tư vấn thị trường đoạn tiềm năng, tìm kiếm tiềm năng, tìm kiếm XK đối với từng mặt trước khi đối tác.