Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và Internet trở thành công cụ quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, việc ứng dụng các giải pháp số hóa vào hoạt động kinh doanh đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp. Tại Việt Nam, theo số liệu khảo sát của hãng nghiên cứu thị trường EuroMonitor, số lượng người dùng Internet đã tăng trưởng nhanh chóng từ 28 triệu người (năm 2011) lên 43 triệu người (năm 2015). Dù quy mô thương mại điện tử thời điểm đó mới chiếm khoảng 0,25% so với thương mại truyền thống (tương đương 154 triệu USD), thị trường được dự báo sẽ tăng gấp ba lần lên mức 0,71% (khoảng 900 triệu USD). Đồng thời, báo cáo của Nielsen tại Diễn đàn Toàn cảnh Thương mại điện tử Việt Nam 2017 chỉ ra rằng quy mô thị trường năm 2016 đã đạt 4 tỷ USD với 45% dân số tiếp cận Internet và tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh đạt trên 70%.
Công ty TNHH Huy Thành (thành lập từ năm 2000 tại thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng) là đơn vị chuyên cung cấp cửa tự động, cửa nhôm kính cao cấp, máy đẩy thủy lực, phụ kiện nhập khẩu và máy gia công kim khí. Sau 17 năm hoạt động và mở rộng mạng lưới showroom tại Hà Nội, Bắc Giang và TP. Hồ Chí Minh, công ty vẫn đối mặt với nhiều hạn chế lớn trong công tác quản lý và kinh doanh:
- Thực trạng phần mềm: Hoạt động quản lý và bán hàng chủ yếu thực hiện thủ công, chưa có kế hoạch ứng dụng công nghệ thông tin cụ thể, dẫn đến quy trình cồng kềnh, nặng nề và dễ xảy ra nhầm lẫn.
- Thực trạng nhân lực: Trình độ tin học của nhân viên còn hạn chế, phần lớn ở độ tuổi trung niên nên việc đào tạo và tiếp cận phần mềm mới gặp nhiều lúng túng.
- Thực trạng hạ tầng: Trang thiết bị máy tính còn thô sơ, chưa được đầu tư đồng bộ.
- Kênh tiếp cận khách hàng: Khách hàng chủ yếu biết đến công ty qua quảng cáo truyền thống, truyền hình, báo chí; phương thức đặt hàng trực tiếp tốn kém chi phí và giới hạn về thời gian, không gian.
Từ bối cảnh thực tiễn trên, tác giả Nguyễn Hoàng Trần đã thực hiện chuyên đề thực tập tốt nghiệp với mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
- Khảo sát hiện trạng tổ chức, hoạt động kinh doanh và thực trạng tin học hóa tại Công ty TNHH Huy Thành.
- Hệ thống hóa cơ sở phương pháp luận về công nghệ web, quy trình thiết kế website và các mô hình thương mại điện tử.
- Phân tích yêu cầu chức năng cho hai nhóm đối tượng: khách hàng (người dùng) và ban quản trị (admin).
- Thiết kế mô hình dữ liệu, xây dựng sơ đồ luồng dữ liệu (DFD) các cấp và lập trình hoàn thiện website thương mại điện tử phục vụ hoạt động bán hàng trực tuyến của công ty.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ bán hàng, giới thiệu sản phẩm, quản lý danh mục và thông tin khách hàng tại Công ty TNHH Huy Thành.
- Phạm vi không gian: Hoạt động kinh doanh và dữ liệu sản phẩm tại Công ty TNHH Huy Thành (trụ sở chính tại Cao Bằng và hệ thống phân phối).
- Phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát và triển khai đề tài thực hiện trong năm 2017, dựa trên chuỗi dữ liệu hoạt động của công ty từ năm 2000 đến 2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Đề tài sử dụng khung lý thuyết toàn diện về kỹ thuật phát triển web và thương mại điện tử:
- Lý thuyết về Website và hạ tầng Web: Khái niệm website, trang chủ, siêu liên kết (hyperlinks); các thành phần bắt buộc gồm Tên miền (Domain - quốc tế và quốc gia .vn), Lưu trữ website (Hosting/Server), Dung lượng host và Băng thông đường truyền.
- Phân loại công nghệ Web: So sánh bản chất giữa website tĩnh (HTML/DHTML, không cơ sở dữ liệu, tốc độ nhanh nhưng khó cập nhật) và website động (Dynamic website có cơ sở dữ liệu, tích hợp công cụ quản trị Admin Tool, thông tin cập nhật liên tục và linh hoạt).
- Lý luận về Thương mại điện tử: Bản chất các giao dịch điện tử thông qua bốn mô hình cơ bản gồm B2B (Doanh nghiệp - Doanh nghiệp), B2C (Doanh nghiệp - Khách hàng), C2C (Khách hàng - Khách hàng) và G2C (Chính phủ - Cá nhân). Đề tài định vị hệ thống xây dựng thuộc mô hình B2C.
- Quy trình 7 bước thiết kế website: (1) Phân tích người dùng và tự đánh giá; (2) Thiết kế chức năng và cấu trúc; (3) Định dạng cách trình bày; (4) Xây dựng nội dung; (5) Thiết kế và kiểm tra khung trang; (6) Tích hợp nội dung; (7) Kiểm tra và đánh giá đa môi trường.
Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu thực tiễn sau:
- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Tiến hành phỏng vấn Giám đốc công ty để nắm bắt cơ cấu tổ chức và định hướng phát triển; phỏng vấn Trưởng phòng Kỹ thuật về hạ tầng và thực trạng tin học hóa; phỏng vấn bộ phận quản lý kho về quy trình xuất nhập, kiểm soát hàng hóa và tài sản.
- Phương pháp mô hình hóa hệ thống thông tin: Sử dụng các công cụ mô hình hóa nghiệp vụ bao gồm: Sơ đồ phân rã chức năng (BFD), Sơ đồ luồng dữ liệu (DFD mức ngữ cảnh, DFD mức đỉnh, DFD phân rã chi tiết cho chức năng Đặt hàng và Danh mục) và Biểu đồ hoạt động (Activity Diagram).
- Nguồn dữ liệu: Dữ liệu nội bộ từ các phòng ban Công ty TNHH Huy Thành kết hợp báo cáo thống kê từ EuroMonitor, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) và Công ty Nghiên cứu thị trường Nielsen.
Thiết kế và triển khai
Hệ thống website thương mại điện tử cho Công ty TNHH Huy Thành được thiết kế và triển khai trên nền tảng kiến trúc mã nguồn mở, hướng đến tính gọn nhẹ, ổn định và chi phí thấp.
MÔ HÌNH KIẾN TRÚC VÀ CÔNG NGHỆ HỆ THỐNG
+-----------------------------------------------------------------------------+
| CLIENT (TRÌNH DUYỆT WEB) |
| Giao diện HTML / CSS - Tương tác AJAX - Form gửi nhận dữ liệu |
+-----------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------+
| WEB SERVER & APPLICATION SERVER |
| Apache Web Server - Bộ xử lý kịch bản PHP |
+-----------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------+
| HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU |
| MySQL Database (Quản lý qua phpMyAdmin) |
+-----------------------------------------------------------------------------+
Công nghệ phát triển
- Máy chủ Web (Web Server): Apache Server vận hành theo giao thức HTTP, được triển khai thông qua gói phần mềm tích hợp XAMPP (hỗ trợ cấu hình Apache, MySQL, PHP, Perl và công cụ phpMyAdmin).
- Ngôn ngữ lập trình: PHP (Personal Home Page / Hypertext Preprocessor) xử lý logic phía máy chủ kết hợp HTML, CSS và kỹ thuật AJAX giúp tăng tốc độ tải trang và phản hồi dữ liệu không đồng bộ.
- Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: MySQL hỗ trợ lưu trữ dữ liệu quan hệ, thực thi các truy vấn SQL nhanh chóng, tính bảo mật cao và tương thích trực tiếp với PHP.
Cấu trúc cơ sở dữ liệu
Hệ thống chuẩn hóa các thực thể dữ liệu thành các bảng lưu trữ trong MySQL:
| Tên bảng dữ liệu |
Ký hiệu bảng |
Mục đích quản lý và lưu trữ |
| Thành viên |
Bảng 3.2 |
Lưu trữ thông tin tài khoản, tên đăng nhập, mật khẩu, quyền truy cập |
| Sản phẩm |
Bảng 3.4 |
Quản lý mã sản phẩm, tên mặt hàng, đơn giá, hình ảnh, mô tả chi tiết |
| Chi tiết hóa đơn |
Bảng 3.5 |
Lưu thông tin các mục hàng, số lượng và thành tiền trong đơn đặt hàng |
| Hình ảnh |
Bảng 3.6 |
Quản lý đường dẫn và tập tin hình ảnh đại diện, chi tiết sản phẩm |
| Liên hệ |
Bảng 3.7 |
Lưu trữ thông tin họ tên, email, số điện thoại và nội dung phản hồi của khách |
| Loại sản phẩm |
Bảng 3.8 |
Phân loại danh mục mặt hàng (cửa kính, phụ kiện, máy móc gia công...) |
Kiến trúc phân hệ chức năng
Hệ thống được tổ chức thành hai phân hệ độc lập:
- Phân hệ khách hàng (Frontend):
- Trang chủ: Hiển thị thanh điều hướng (Sản phẩm, Đăng ký, Đăng nhập, Giỏ hàng, Tin tức, Liên hệ), danh sách sản phẩm mới nhất và danh mục hàng bán chạy.
- Tra cứu và chi tiết sản phẩm: Xem danh mục, hình ảnh, thông số kỹ thuật, đơn giá và đánh giá từ khách hàng.
- Đăng ký/Đăng nhập: Lưu trữ hồ sơ người mua phục vụ việc giao hàng tận nơi.
- Giỏ hàng và Đặt hàng: Cho phép chọn hàng, tăng/giảm số lượng, xóa sản phẩm, tự động tính tổng tiền và gửi đơn hàng về hệ thống.
- Liên hệ & Tin tức: Biểu mẫu gửi thư góp ý trực tiếp đến email quản trị và xem các bài viết thời sự, thư giãn.
- Phân hệ quản trị (Backend/Admin):
- Xác thực đăng nhập: Kiểm tra tài khoản người quản trị từ cơ sở dữ liệu để cấp quyền truy cập.
- Quản lý danh mục: Thêm, sửa, xóa, tìm kiếm sản phẩm (theo mã), cập nhật loại sản phẩm, đơn vị tính và tin tức.
- Xử lý đơn giao dịch: Tiếp nhận đơn hàng lưu trong CSDL, thông báo qua email, hỗ trợ cập nhật trạng thái hoặc chỉnh sửa/hủy đơn.
- Báo cáo thống kê: Thống kê doanh thu theo tháng và tổng hợp danh sách sản phẩm bán chạy.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan về cơ sở thực tập và đề tài được chọn
Chương đầu tiên trình bày chi tiết về quá trình hình thành và cơ cấu tổ chức của Công ty TNHH Huy Thành từ năm 2000 đến 2017:
- Doanh nghiệp đạt chứng nhận quy trình quản lý chất lượng ISO 9001-2000 vào năm 2006; đầu tư máy phay CNC 5 trục vào năm 2008 phục vụ chế tạo khuôn mẫu; thành lập Công ty Cổ phần Vani (2008) phân phối khóa và phụ kiện; phát triển chuỗi showroom tại Hà Nội (2012), Bắc Giang và TP. Hồ Chí Minh (2013).
- Cơ cấu tổ chức gồm Giám đốc, Phó Giám đốc cùng ba phòng ban chuyên trách: Phòng Tổ chức hành chính, Phòng Kế toán tài chính và Phòng Kinh doanh.
- Tác giả phân tích sâu các điểm nghẽn trong hoạt động tin học hóa tại doanh nghiệp, từ đó luận giải lý do lựa chọn đề tài xây dựng website thương mại điện tử nhằm mở ra kênh kinh doanh 24/7, tiết kiệm chi phí bưu chính in ấn, cắt giảm nhân sự trung gian và mở rộng thương hiệu trên môi trường mạng.
- Xác định phạm vi yêu cầu hệ thống cho hai nhóm chức năng: người dùng và quản trị viên; đồng thời nêu rõ phương pháp phỏng vấn, mô hình hóa hệ thống và công cụ triển khai (PHP, MySQL, XAMPP).
Chương 2: Cơ sở phương pháp luận và những công cụ cần thiết để thực hiện đề tài
Chương 2 cung cấp nền tảng lý thuyết toàn diện về kỹ thuật phát triển ứng dụng web và thương mại điện tử:
- Khái quát về mô hình website, phân tích chi tiết ba yếu tố vận hành tối thiểu gồm Domain, Hosting và Nội dung; so sánh ưu nhược điểm giữa website tĩnh và website động.
- Trình bày chi tiết 7 bước chuẩn mực trong quy trình thiết kế một trang web, nhấn mạnh vai trò của việc phân tích đối tượng người dùng, phác thảo ý tưởng trên giấy và kiểm thử đa nền tảng.
- Giới thiệu bộ công cụ mã nguồn mở trong gói XAMPP: máy chủ Apache, hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL, ngôn ngữ kịch bản máy chủ PHP (cú pháp trực quan, dễ nhúng vào HTML) và ngôn ngữ Perl.
- Khái quát bức tranh thương mại điện tử tại Việt Nam năm 2016-2017 dựa trên các số liệu thực tế từ Nielsen, EuroMonitor và VECOM, chứng minh tính khả thi và thời điểm thích hợp để doanh nghiệp triển khai website bán hàng trực tuyến.
Chương 3: Phân tích thiết kế, xây dựng website bán hàng trực tuyến tại Công ty TNHH Huy Thành
Chương 3 là phần trọng tâm kỹ thuật của đồ án, mô tả toàn bộ quá trình khảo sát, mô hình hóa và hiện thực hóa phần mềm:
- Khảo sát hiện trạng luồng thông tin của khách hàng (quản lý ký danh, địa chỉ, điện thoại, email) và sản phẩm (tên, giá, hình ảnh, mô tả).
- Xây dựng hệ thống sơ đồ luồng dữ liệu nghiệp vụ:
- Lược đồ tổng quát hoạt động của khách hàng (Hình 3.1).
- Sơ đồ phân rã chức năng hệ thống quản lý (Hình 2.2).
- Sơ đồ luồng dữ liệu ở mức ngữ cảnh (Hình 3.3) và mức đỉnh (Hình 3.4).
- Sơ đồ phân rã chi tiết cho hai chức năng cốt lõi: Đặt hàng (Hình 3.5) và Danh mục (Hình 3.6).
- Biểu đồ hoạt động website dành cho khách hàng (Hình 3.7) và cho quản trị viên (Hình 3.8).
- Thiết lập danh sách các bảng cơ sở dữ liệu quan hệ (Thành viên, Sản phẩm, Chi tiết hóa đơn, Hình ảnh, Liên hệ, Loại sản phẩm).
- Thiết kế và chụp ảnh minh chứng các giao diện thực thi của website: Trang chủ, Đăng ký tài khoản, Trưng bày sản phẩm, Chi tiết sản phẩm, Giỏ hàng điện tử và Giao diện quản trị sản phẩm dành cho Admin.
Kết quả và đóng góp
Đề tài đã hoàn thành việc xây dựng một hệ thống website thương mại điện tử B2C hoàn chỉnh, đáp ứng các yêu cầu quản lý và bán hàng tại Công ty TNHH Huy Thành:
| Hạng mục kết quả |
Nội dung chi tiết đạt được |
| Phân tích thiết kế |
Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống sơ đồ BFD, DFD (ngữ cảnh, mức đỉnh, phân rã chi tiết) và biểu đồ hoạt động chuẩn xác theo nghiệp vụ thực tế của công ty. |
| Cơ sở dữ liệu |
Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ trên MySQL gồm đầy đủ các bảng thực thể (Thành viên, Sản phẩm, Loại sản phẩm, Hóa đơn chi tiết, Hình ảnh, Liên hệ). |
| Giao diện người dùng |
Hoàn thiện giao diện web thân thiện: Trang chủ, Giới thiệu, Danh mục sản phẩm, Xem chi tiết, Giỏ hàng động (tự tính tiền) và Đăng ký tài khoản. |
| Giao diện quản trị |
Xây dựng trang Admin bảo mật cho phép thêm, sửa, xóa, tìm kiếm mã sản phẩm, quản lý đơn đặt hàng và thống kê bán hàng theo tháng. |
| Ứng dụng thực tiễn |
Giúp doanh nghiệp chuyển dịch từ phương thức bán hàng thủ công sang kênh phân phối trực tuyến mở cửa 24/7, tối ưu chi phí quảng cáo và in ấn. |
Đóng góp của đề tài:
- Cung cấp giải pháp tin học hóa thiết thực, giải quyết trực tiếp bài toán quản lý cồng kềnh và tiếp cận thị trường còn hạn chế tại một doanh nghiệp cụ thể ở Cao Bằng.
- Đóng vai trò là mô hình ứng dụng mẫu về quy trình phân tích thiết kế hệ thống thông tin thương mại điện tử quy mô vừa và nhỏ bằng công nghệ mã nguồn mở (PHP, MySQL, Apache).
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Căn cứ trên phạm vi và nội dung triển khai trong tài liệu, đề tài còn tồn tại một số điểm giới hạn:
- Môi trường thực thi: Hệ thống chủ yếu được cài đặt, thử nghiệm và vận hành trên môi trường máy chủ cục bộ (Localhost) thông qua phần mềm XAMPP, chưa triển khai chính thức trên tên miền và máy chủ Internet (Hosting) thực tế.
- Phương thức thanh toán: Chức năng thanh toán mới dừng lại ở việc lập đơn đặt hàng, ghi nhận thông tin vào cơ sở dữ liệu và gửi thông báo qua email; các cổng thanh toán trực tuyến (như Ngân Lượng, Bảo Kim) mới được đề cập về mặt lý thuyết, chưa tích hợp API thanh toán tự động thời gian thực.
- Phân quyền người dùng: Hệ thống phân quyền quản trị còn ở mức cơ bản (Admin và Khách hàng), chưa mở rộng phân cấp chi tiết cho từng bộ phận nghiệp vụ riêng biệt (kế toán, thủ kho, nhân viên kinh doanh).
Hướng phát triển tiếp theo:
- Thuê không gian lưu trữ (Hosting) và đăng ký tên miền chính thức để đưa website vận hành trên môi trường mạng toàn cầu.
- Tích hợp các module cổng thanh toán điện tử trực tuyến và kết nối dịch vụ giao hàng tự động.
- Nâng cấp hệ thống bảo mật, tối ưu hóa giao diện tương thích trên thiết bị di động (Responsive Web Design) và mở rộng các tính năng thống kê, phân tích dữ liệu bán hàng nâng cao.
Giá trị tham khảo
Báo cáo chuyên đề thực tập tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:
- Sinh viên ngành Tin học Kinh tế, Hệ thống thông tin quản lý và Công nghệ thông tin: Tài liệu cung cấp cấu trúc chuẩn mực cho một khóa luận/chuyên đề phát triển phần mềm ứng dụng, từ khảo sát hiện trạng doanh nghiệp, vẽ sơ đồ phân tích DFD/BFD đến xây dựng cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL và lập trình PHP.
- Các doanh nghiệp sản xuất, thương mại vừa và nhỏ: Tài liệu là nguồn tham khảo thực tiễn về lộ trình chuyển đổi số từ mô hình bán hàng thủ công truyền thống sang xây dựng kênh thương mại điện tử riêng biệt.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty TNHH Huy Thành kinh doanh trong lĩnh vực gì và có quy mô hoạt động ra sao?
Công ty thành lập năm 2000 tại TP. Cao Bằng, chuyên cung cấp các loại cửa tự động, cửa nhôm kính cao cấp, cửa nhựa cao cấp cho nhà máy KCN; máy đẩy thủy lực, phụ kiện nhập khẩu (Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc); máy gia công nhôm ATECH (Thổ Nhĩ Kỳ); kính phản quang và kính lưới thép. Doanh nghiệp đạt chứng nhận ISO 9001-2000 năm 2006 và đã mở các showroom tại Hà Nội, Bắc Giang và TP. Hồ Chí Minh.
2. Thực trạng tin học hóa tại công ty trước khi triển khai website gặp những khó khăn gì?
Công tác quản lý và bán hàng tại công ty phần lớn tiến hành bằng phương pháp thủ công do chưa ứng dụng CNTT cụ thể, dẫn đến công việc nặng nề, cồng kềnh và dễ nhầm lẫn. Đội ngũ nhân sự phần lớn ở độ tuổi trung niên, trình độ tin học còn hạn chế và trang thiết bị máy tính còn thô sơ.
3. Đề tài lựa chọn ngôn ngữ và công nghệ nào để xây dựng website?
Đề tài sử dụng ngôn ngữ lập trình kịch bản PHP kết hợp HTML, CSS, JavaScript/AJAX; hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL; máy chủ web Apache; toàn bộ môi trường phát triển được tích hợp thông qua gói phần mềm XAMPP.
4. Khách hàng thực hiện quy trình mua hàng trực tuyến trên website như thế nào?
Khách hàng truy cập website, xem danh mục hoặc tìm kiếm sản phẩm để xem thông tin chi tiết (hình ảnh, giá, mô tả), sau đó chọn đưa sản phẩm vào giỏ hàng. Tại trang giỏ hàng, người mua có thể điều chỉnh số lượng hoặc xóa hàng, hệ thống tự tính tổng tiền. Cuối cùng, khách hàng điền thông tin cá nhân (họ tên, email, điện thoại, địa chỉ) và gửi đơn đặt hàng để hệ thống lưu vào CSDL và gửi email cho ban quản trị.
5. Phân hệ quản trị (Admin) cung cấp những chức năng chính nào?
Phân hệ quản trị cho phép đăng nhập bảo mật; cập nhật danh mục (thêm, sửa, xóa, tìm kiếm sản phẩm theo mã; quản lý loại sản phẩm, đơn vị tính và tin tức); tiếp nhận, kiểm tra, sửa/xóa đơn đặt hàng của khách hàng; và thực hiện báo cáo thống kê doanh thu theo tháng cũng như thống kê các mặt hàng bán chạy.
Kết luận
Chuyên đề thực tập "Xây dựng website thương mại điện tử cho Công ty TNHH Huy Thành" của tác giả Nguyễn Hoàng Trần đã giải quyết trọn vẹn bài toán số hóa quy trình kinh doanh cho doanh nghiệp từ khảo sát thực tế đến xây dựng sản phẩm. Dựa trên cơ sở phương pháp luận chặt chẽ và bộ công cụ mã nguồn mở Apache - PHP - MySQL, tác giả đã thiết kế hoàn chỉnh hệ thống sơ đồ luồng dữ liệu, cơ sở dữ liệu quan hệ và các giao diện chức năng phục vụ khách hàng cùng ban quản trị. Đề tài là công trình nghiên cứu ứng dụng có giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác tin học hóa tại cơ sở thực tập và là tài liệu tham khảo bổ ích cho sinh viên chuyên ngành Tin học Kinh tế.
