Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Đề tài đồ án tốt nghiệp ngành Thiết kế Thời trang tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (khóa 2024) của sinh viên Lê Thị Thanh Trà, dưới sự hướng dẫn của ThS. Đỗ Thị Mỹ Linh, tập trung vào việc nghiên cứu và phát triển bộ sưu tập trang phục dạo phố ứng dụng phong cách Underground lấy cảm hứng từ nhân vật Lượm trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Tố Hữu.
Lý do chọn đề tài xuất phát từ giá trị lịch sử và văn học của tác phẩm "Lượm", được Tố Hữu sáng tác năm 1949 và in trong tập thơ "Việt Bắc". Tác phẩm khắc họa hình tượng người chiến sĩ liên lạc nhỏ tuổi dũng cảm, hồn nhiên và lạc quan trong bối cảnh cuộc chiến tranh bảo vệ nội thành Huế năm 1946. Khảo sát của tác giả cho thấy trong lĩnh vực thời trang chưa có đề tài nào khai thác hình tượng nhân vật này. Đồ án đặt vấn đề chuyển hóa các biểu tượng văn học - lịch sử sang ngôn ngữ thời trang hiện đại nhằm tạo ra góc nhìn mới cho thị trường trang phục dạo phố trong nước.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định theo hai cấp độ:
- Mục tiêu trước mắt (học tập): Vận dụng kiến thức chuyên ngành về rập 2D, draping 3D trên mannequin và kỹ thuật xử lý chất liệu để hoàn thành đồ án tốt nghiệp.
- Mục tiêu lâu dài: Thông qua ngôn ngữ thiết kế thời trang, truyền tải các giá trị văn hóa và hình tượng lịch sử hào hùng của dân tộc đến thế hệ trẻ.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Quy trình thiết kế và hiện thực hóa bộ sưu tập trang phục dạo phố mang phong cách Underground dựa trên hình tượng chú bé Lượm.
- Khách hàng mục tiêu: Nam và nữ trong độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi, sinh sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh.
- Phạm vi thời gian: Đồ án được triển khai thực hiện trong thời gian 6 tháng, hoàn thành vào tháng 5 năm 2024.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Đồ án xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết chuyên ngành thiết kế thời trang, phân tích dữ liệu lịch sử - văn học và khảo sát xu hướng thời trang ứng dụng:
Khái niệm và thuật ngữ kỹ thuật sử dụng trong đồ án:
- Trang phục dạo phố (Street Style): Phong cách thời trang có nguồn gốc từ Anh vào nửa đầu thế kỷ XX, mang tính tiện dụng, tự do, thể hiện cá tính riêng và dễ phối hợp giữa các món đồ như áo sơ mi, áo croptop, quần ống loe, quần cạp trễ, váy mini.
- Phong cách Underground: Xu hướng thời trang mang tính phá cách, phản ánh cái tôi mạnh mẽ và tinh thần tự do của giới trẻ.
- Rập 2D: Bản vẽ trải phẳng của thiết kế trên giấy hoặc bìa cứng, làm khuôn mẫu để cắt vải theo đường may định sẵn (seam allowance).
- Công nghệ in 3D: Kỹ thuật xếp chồng các lớp cắt 2D để tạo chi tiết nổi ba chiều ứng dụng trên bề mặt trang phục.
- Quần cạp trễ: Thiết kế quần có phần cạp nằm thấp dưới hoặc ngang hông, cách rốn khoảng 8 cm.
- Áo bra (Bralette): Kiểu áo ngực nữ không gọng, mút mỏng, mang tính ứng dụng cao khi phối lớp ngoài trang phục.
Tư liệu lịch sử và tác phẩm văn học:
- Phân tích bối cảnh lịch sử cuộc chiến tại Huế (từ ngày 28/01/1946 khi viện quân Pháp từ Đà Nẵng đánh ra Huế, ngày 05/02/1946 Pháp chia quân ba hướng đánh vào nội thành, đến ngày 06/02/1946 khi Bộ Tư lệnh Mặt trận Trị Thiên Huế rút quân về lập phòng tuyến sông Gianh - đèo Ngang).
- Phân tích các yếu tố tạo hình từ 5 khổ thơ đầu của bài thơ "Lượm": các từ láy tạo nhịp điệu (loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh), hình ảnh chiếc mũ ca lô đội lệch, chiếc xắc liên lạc, địa danh Hàng Bè, Đồn Mang Cá, hình ảnh ẩn dụ chú chim chích và cánh đồng lúa vàng.
Nguồn cảm hứng và xu hướng tham khảo:
- Xu hướng thời trang Xuân - Hè 2024/2025 (SS24/25) về màu sắc nổi bật (xanh, đỏ, cam, hồng, trắng, vàng) và chất liệu (jean, caro, lưới, PU, kaki, organza, phi, lụa).
- Bộ sưu tập Collina Strada Fall 2022 (New York Fashion Week): Tham khảo việc sử dụng màu sắc sống động, kiểu dáng táo bạo và tinh thần boho hiện đại.
- Bộ sưu tập Blumarine Resort 2022 (NTK Nicola Brognano): Tham khảo việc tái hiện phong cách pop những năm 2000 với vẻ ngoài trẻ trung, phóng khoáng.
Phương pháp nghiên cứu và phát triển sản phẩm:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu: Thu thập dữ liệu từ sách báo, internet, diễn đàn văn học và các đồ án tốt nghiệp khóa trước để định hình phương án thiết kế.
- Phương pháp phân tích khách hàng: Xác định đặc điểm nhân khẩu học và hành vi tiêu dùng của nhóm khách hàng trẻ tuổi tại TP.HCM.
- Phương pháp tạo mẫu và thử nghiệm kỹ thuật: Kết hợp tạo rập phẳng 2D với phương pháp canh chỉnh trực tiếp trên mannequin; sử dụng vải mộc trắng để thử nghiệm phom dáng trước khi cắt may trên vải chính.
- Phương pháp xử lý bề mặt chất liệu: Thực nghiệm kỹ thuật đắp vải 2 lớp kết hợp cào xé tưa sợi cho chất liệu denim (sử dụng bấm lỗ và cây gỡ chỉ); kỹ thuật thêu nổi, in chuyển nhiệt, nhuộm loang màu (ombre), may chần, xếp ly cánh quạt và đính kết in 3D.
| Tiêu chí phân đoạn |
Đặc điểm nhóm khách hàng mục tiêu |
| Độ tuổi và giới tính |
Nam và Nữ, từ 18 đến 25 tuổi |
| Tình trạng hôn nhân |
Độc thân |
| Vị trí địa lý |
Khu vực Thành phố Hồ Chí Minh |
| Thu nhập trung bình |
500 - 1000 USD/tháng hoặc có hỗ trợ tài chính ổn định từ gia đình |
| Nghề nghiệp |
Sinh viên, người làm việc tự do (freelancer), nhân viên văn phòng |
| Sở thích và hành vi |
Thích mua sắm, dạo phố, du lịch, chụp ảnh, yêu thích thời trang độc lạ và hướng về giá trị lịch sử - văn hóa |
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Dẫn nhập
Chương 1 trình bày lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu thời trang về hình tượng bài thơ "Lượm" (1949) của Tố Hữu. Tác giả xác định mục tiêu học tập và mục tiêu văn hóa dài hạn, phân định giới hạn đề tài thuộc dòng thời trang dạo phố phong cách Underground cho giới trẻ 18-25 tuổi tại TP.HCM. Chương này đồng thời mô tả quá trình thu thập tài liệu văn học, lịch sử, tham khảo đồ án đi trước và làm rõ các khái niệm kỹ thuật nền tảng gồm rập 2D, in 3D, quần cạp trễ và áo bra.
Chương 2: Tổng quan nghiên cứu
Chương 2 phân tích chuyên sâu các cơ sở hình thành bộ sưu tập:
- Nghiên cứu bối cảnh lịch sử trận đánh nội thành Huế (1946-1947) và phân tích các chi tiết tạo hình nhân vật Lượm trong văn bản văn học để lập bảng nghiên cứu hình ảnh, bảng nghiên cứu tổng hợp và bảng Mood board.
- Phân tích các đặc trưng của trang phục dạo phố: cấu trúc phom dáng (dáng chữ T, X, I, O), bảng màu ứng dụng, chất liệu (jean, kaki, thun, voan lưới, len, chiffon), họa tiết bố cục (ngẫu nhiên, lặp lại, monogram) và phụ kiện đi kèm.
- Xác định hồ sơ khách hàng mục tiêu và cập nhật xu hướng thời trang Xuân - Hè 2024/2025.
- Phân tích ảnh hưởng thẩm mỹ từ hai bộ sưu tập quốc tế: Collina Strada Fall 2022 và Blumarine Resort 2022.
- Đưa ra tiểu kết định vị Bộ sưu tập "HI!": phong cách Underground, phom dáng chữ T, X, S, I, bảng màu chủ đạo gồm xanh - hồng - vàng - trắng.
Chương 3: Phương án thiết kế
Chương 3 chi tiết hóa quy trình chuyển hóa ý tưởng thành bản vẽ và thử nghiệm kỹ thuật:
- Phát triển phương án thiết kế qua từng khổ thơ của bài thơ "Lượm" (khổ thơ giới thiệu cuộc gặp ở phố Hàng Bè; khổ thơ miêu tả ngoại hình loắt choắt, xắc xinh xinh; hình ảnh chim chích nhảy trên đường vàng; lời thoại thể hiện sự say mê làm nhiệm vụ tại Đồn Mang Cá).
- Xây dựng 20 mẫu phác thảo (sketch) và lựa chọn các mẫu thiết kế tiêu biểu.
- Tiến hành thử nghiệm phom dáng: Sử dụng rập 2D căn bản, cắt rã chi tiết và may thử nghiệm trên vải mộc trắng, sau đó fit trực tiếp trên mannequin để căn chỉnh độ ôm sát cho phom jumpsuit.
- Thực nghiệm kỹ thuật xử lý chất liệu: Thiết lập quy trình tạo hiệu ứng đắp và xé tưa vải jean bằng cách may lót lớp vải màu bên trong, đục lỗ bằng kìm bấm và dùng cây gỡ chỉ cào xù sợi vải.
Chương 4: Vận dụng
Chương 4 ghi lại chi tiết quá trình cắt may, hoàn thiện thông số kỹ thuật và thực hiện sản phẩm thực tế cho 4 mẫu trang phục thuộc Bộ sưu tập "HI!" (gồm 2 mẫu nữ và 2 mẫu nam):
- Mẫu 1 (Nữ): Thể hiện cuộc gặp gỡ tại Hàng Bè năm 1946. Thân trên là jumpsuit cut-out 2 lớp (lớp trong vải kaki in đoạn thơ đầu, lớp ngoài thêu nổi các từ khóa Hang Be, Luom, Hue, 1946 nhuộm ombre); thân dưới là chân váy cạp trễ có tùng váy cắt xoắn ốc xếp tầng tạo hiệu ứng chuyển màu ombre từ đậm sang nhạt, may lót lưới vi tính 0.3 ở gấu váy để tạo độ xòe cứng cáp.
- Mẫu 2 (Nam): Thể hiện hình ảnh chú bé loắt choắt. Thân trên là áo 3 lỗ vải kaki có nơ lớn trước ngực, viền cổ in thêu chi tiết phong thư; thân dưới là quần short jean cào rách sợi tạo lỗ, đính 2 túi hộp kích thước lớn tại thắt lưng lấy cảm hứng từ chiếc xắc liên lạc.
- Mẫu 3 (Nữ): Khai thác hình tượng "chim chích nhảy trên đường vàng". Thân trên sử dụng corset may fit trên mannequin, viền lá thư xé tưa đính vào đường gọng, cup ngực màu hồng kết hợp 2 chú chim chích in 3D đính nổi; thân dưới là cấu trúc quần liền chân váy cạp trễ, phần chân váy xếp ly cánh quạt đính lông vũ mô phỏng chuyển động của cánh chim trên đồng lúa.
- Mẫu 4 (Nam): Thể hiện tinh thần lạc quan tại Đồn Mang Cá. Thân trên gồm áo thun lưới in đoạn thơ và từ khóa, phối lớp ngoài bằng voan nhún may vắt sổ chống co giãn và kết hợp áo bratop bên ngoài; thân dưới là quần ống loe 3 lớp (organza, ren, voan lưới) tạo độ bung xếp ly khi di chuyển, phối cùng chân váy ngắn mini xếp ly 2 cm ở ngoài.
- Tổng hợp hình ảnh Lookbook và poster quảng bá cho toàn bộ bộ sưu tập 4 mẫu.
Chương 5: Kết luận
Chương 5 đúc kết kết quả đạt được về mặt kỹ thuật tạo rập 2D kết hợp mannequin và xử lý chất liệu. Tác giả tự đánh giá những khó khăn thực tế trong 6 tháng thực hiện đồ án (lỗi in sai màu, chọn chất liệu chưa chuẩn xác, lỗi kỹ thuật may rập). Đồng thời, tác giả đưa ra đề xuất mở rộng khai thác hình tượng nhân vật Lượm sang các dòng thời trang khác như avant-garde, thời trang công sở và thời trang trẻ em.
Kết quả và đóng góp
Đồ án đã hiện thực hóa thành công 4 mẫu trang phục dạo phố thực tế (2 mẫu nữ, 2 mẫu nam) thuộc Bộ sưu tập "HI!" với đầy đủ bản vẽ kỹ thuật, thông số đo và mẫu sản phẩm hoàn thiện.
| Thông số kỹ thuật (cm) |
Mẫu 1 (Nữ - Jumpsuit & Váy) |
Mẫu 2 (Nam - Áo 3 lỗ & Short) |
Mẫu 3 (Nữ - Corset & Váy) |
Mẫu 4 (Nam - Áo lớp & Quần loe) |
| Vòng ngực |
78 |
98 |
78 |
98 |
| Vòng eo |
64 |
85 |
64 |
85 |
| Vòng mông |
90 |
93 |
90 |
93 |
| Ngang vai (N/vai) |
35 |
43 |
35 |
43 |
| Vòng cổ |
35 |
50 |
35 |
50 |
| Hạ eo trước (HET) |
36 |
43 |
36 |
43 |
| Hạ eo sau (HES) |
38 |
38 |
38 |
38 |
| Vòng đáy / Vòng đùi |
Đáy: 55 |
Đùi: 60 |
Đáy: 55 |
Đùi: 60 |
| Dài váy / Dài quần |
Dài váy: 120 |
Dài quần: 68 |
Dài váy: 110 |
Dài quần: 110 |
Các giải pháp kỹ thuật và xử lý vật liệu đã được triển khai cụ thể:
- Ứng dụng thành công cấu trúc 4 chất liệu chính cho mẫu 1 (kaki, thun lưới, voan lưới, jean) và kỹ thuật tùng xoắn ốc may lưới vi tính 0.3.
- Kết hợp chất liệu jean, kaki và metallic trên mẫu 2 với kỹ thuật đắp vải 2 lớp, xé sợi tạo điểm nhấn phong cách Underground và tái hiện túi xắc bản to.
- Kết hợp kỹ thuật in 3D chi tiết chim chích đính nổi trên corset gọng xé tưa, phối cùng kỹ thuật đính lông vũ và xếp ly cánh quạt trên mẫu 3.
- Ứng dụng kỹ thuật may vắt sổ kết hợp đa lớp (thun lưới, voan nhún, organza, ren, metallic, jean) và kỹ thuật xếp ly 2 cm trên chân váy rời của mẫu 4.
Đóng góp của đồ án:
- Về mặt ý tưởng: Là công trình đầu tiên khai thác hình tượng văn học thiếu niên anh hùng trong bài thơ "Lượm" để ứng dụng vào thời trang dạo phố mang phong cách Underground.
- Về mặt thực hành: Đề xuất quy trình kết hợp linh hoạt giữa thiết kế rập 2D trên giấy và canh chỉnh tạo phom 3D trên mannequin đối với trang phục ứng dụng đòi hỏi độ ôm sát cao, giúp giảm thiểu sai lệch khi không có người mẫu thử phom thường xuyên.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Các hạn chế được tác giả ghi nhận trong quá trình thực hiện đồ án:
- Kinh nghiệm thực tiễn trong xử lý vật liệu còn hạn chế, dẫn đến một số sai sót ban đầu trong quá trình in màu lên vải (sai lệch hệ màu), lựa chọn độ dày chất liệu chưa tối ưu và phát sinh lỗi đường may rập.
- Thời gian nghiên cứu và hoàn thiện bị giới hạn trong khung thời gian 6 tháng của học kỳ tốt nghiệp.
- Điều kiện thử nghiệm phom dáng phụ thuộc chủ yếu vào mannequin có số đo cố định, chưa được thử nghiệm (fitting) liên tục trên nhiều phom người mẫu thực tế khác nhau trong suốt quá trình may bán hoàn thiện.
Hướng phát triển tiếp theo của đề tài:
- Tiếp tục nghiên cứu mở rộng việc khai thác hình tượng nhân vật Lượm với nhiều góc độ thẩm mỹ, bảng màu và chất liệu mới.
- Ứng dụng ý tưởng vào các dòng thời trang khác ngoài phong cách Underground dạo phố, bao gồm: thời trang trình diễn nghệ thuật (avant-garde), thời trang công sở hiện đại và thời trang trẻ em.
Giá trị tham khảo
Đồ án tốt nghiệp cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên chuyên ngành Thiết kế Thời trang và Công nghệ May tại các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật: Tham khảo phương pháp xây dựng bảng vẽ kỹ thuật, quy trình lập bảng thông số đo chi tiết cho cả mẫu nam và nữ.
- Người nghiên cứu và nhà thiết kế quan tâm đến xu hướng Streetwear/Underground: Tham khảo phương pháp chuyển hóa các dữ liệu văn học - lịch sử Việt Nam thành các chi tiết thiết kế thời trang hiện đại mà không làm mất đi tính ứng dụng.
- Kỹ thuật viên tạo mẫu và phát triển sản phẩm may: Tham khảo các bước thực nghiệm xử lý bề mặt chất liệu như kỹ thuật cào xé sợi denim 2 lớp, kỹ thuật tạo tùng váy xoắn ốc ombre có nẹp lưới vi tính 0.3, kỹ thuật đính kết in 3D và may phối đa tầng chất liệu (organza, ren, voan, kaki, jean).
Câu hỏi thường gặp
1. Khách hàng mục tiêu của bộ sưu tập "HI!" được xác định với những tiêu chí cụ thể nào?
Khách hàng mục tiêu là nam và nữ độc thân trong độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi, sinh sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh (sinh viên, người làm nghề tự do hoặc nhân viên văn phòng), có mức thu nhập từ 500 đến 1000 USD/tháng hoặc có hỗ trợ tài chính ổn định từ gia đình, có sở thích dạo phố, mua sắm và ưa chuộng trang phục mang phong cách Underground độc lạ.
2. Kỹ thuật đắp và xé tưa vải jean trong đồ án được thực hiện bằng quy trình cụ thể ra sao?
Tác giả sử dụng 2 lớp vải (1 lớp vải màu bên trong và 1 lớp vải jean chính bên ngoài), xác định và đánh dấu vị trí cần tạo hiệu ứng rách, sau đó dùng kìm bấm lỗ đục lỗ trên bề mặt và dùng cây gỡ chỉ để cào làm xù các sợi viền theo ý muốn trước khi ráp nối thành sản phẩm.
3. Cấu trúc chất liệu và kỹ thuật may mẫu thiết kế số 1 (Nữ) gồm những thành phần nào?
Mẫu 1 sử dụng 4 chất liệu chính gồm kaki, thun lưới, voan lưới và jean. Thân trên là jumpsuit 2 lớp (lớp trong bằng kaki in đoạn thơ đầu, lớp ngoài thêu nổi từ khóa Hang Be, Luom, Hue, 1946 nhuộm ombre); thân dưới là chân váy cạp trễ có tùng váy cắt theo dạng xoắn ốc quấn quanh nhuộm ombre từ đậm sang nhạt, được may nẹp thêm lưới vi tính 0.3 ở viền váy để tạo độ phồng xòe cứng cáp.
4. Hai bộ sưu tập quốc tế nào đã được tác giả nghiên cứu để tham khảo định hướng cho đề tài?
Tác giả đã nghiên cứu bộ sưu tập Thu/Đông 2022 của thương hiệu Collina Strada (ra mắt tại New York Fashion Week với bộ phim thời trang "The Collinas") để học hỏi cách xử lý màu sắc và phom dáng boho hiện đại, cùng bộ sưu tập Blumarine Resort 2022 của nhà thiết kế Nicola Brognano để tham khảo tinh thần tự do, gợi cảm và vẻ ngoài trẻ trung mang âm hưởng nhạc pop thập niên 2000.
5. Thông số kích thước kỹ thuật cơ bản của mẫu thiết kế số 2 và số 4 dành cho nam được quy định như thế nào?
Cả hai mẫu nam (Mẫu 2 và Mẫu 4) đều được thiết kế theo bảng số đo chuẩn: vòng ngực 98 cm, vòng eo 85 cm, vòng mông 93 cm, ngang vai 43 cm, vòng cổ 50 cm, hạ eo trước 43 cm, hạ eo sau 38 cm và vòng đùi 60 cm. Chiều dài sản phẩm khác nhau tùy phom dáng: Mẫu 2 có chiều dài quần short là 68 cm, trong khi Mẫu 4 có chiều dài quần ống loe là 110 cm.
Kết luận
Đồ án tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Thanh Trà đã xây dựng thành công bộ sưu tập trang phục dạo phố "HI!" gồm 4 mẫu thiết kế thực tế mang phong cách Underground lấy cảm hứng từ nhân vật Lượm trong bài thơ của nhà thơ Tố Hữu. Công trình kết hợp phương pháp tạo rập 2D với kỹ thuật fit phom trên mannequin và thử nghiệm các giải pháp xử lý chất liệu đa dạng như cào xé denim, in thêu nổi, in 3D và nhuộm ombre. Đồ án cung cấp các thông số kỹ thuật, quy trình thực hiện cụ thể và mở ra hướng tiếp cận mới trong việc đưa các hình tượng văn học - lịch sử vào lĩnh vực thiết kế thời trang ứng dụng tại Việt Nam.