Đồ án tốt nghiệp: Quản lý chất thải rắn tại Ký túc xá Đại học Bách Khoa TP.HCM

Đồ án nghiên cứu tốt nghiệp quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại ký túc xá đại học bách khoa thành phố hồ chí minh, thiết kế chi tiết, tính toán kỹ thuật theo tiêu chuẩn, đánh giá

• Tác giả: Nguyễn Thúy Phương
• Người hướng dẫn: Thầy Hà Dương Xuân Bảo
• Trường học: Đại học Bách Khoa Tp. HCM
• Chuyên ngành: Quản lý Môi trường
• Đề tài: Quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại KTX Đại học Bách Khoa Tp. HCM
• Loại tài liệu: Đồ án môn học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt

Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) là một vấn đề cấp thiết trong các khu dân cư hiện đại, đặc biệt tại các ký túc xá đại học như KTX Bách Khoa. Với sự gia tăng dân số và mật độ sinh viên, lượng rác thải từ hoạt động sinh hoạt hàng ngày ngày càng tăng đáng kể. Quản lý chất thải rắn không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà còn cần sự tham gia tích cực từ mỗi cá nhân. Hiểu rõ về nguồn gốc, thành phần và khối lượng chất thải là bước đầu tiên để xây dựng hệ thống quản lý hiệu quả. Các tác động tiêu cực của chất thải rắn đến môi trường đất, nước và không khí đòi hỏi chúng ta phải áp dụng những giải pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp.

1.1. Định Nghĩa và Thành Phần Chất Thải Rắn

Chất thải rắn sinh hoạt bao gồm tất cả các loại rác thải phát sinh từ hoạt động hàng ngày của con người như bao bì thực phẩm, giấy, nhựa, kim loại và các vật liệu hữu cơ khác. Tại KTX Bách Khoa, thành phần chất thải chủ yếu gồm: chất hữu cơ (thức ăn thừa), giấy, bìa, nhựa, kim loại và kính. Mỗi loại chất thải có tính chất riêng, yêu cầu phương pháp xử lý khác nhau để bảo vệ môi trường.

1.2. Ảnh Hưởng của Chất Thải Rắn Đến Môi Trường

Chất thải rắn gây ô nhiễm đất, nước ngầm và không khí nếu không được xử lý đúng cách. Các chất độc hại từ rác thải có thể thấm vào đất, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước. Hơn nữa, quá trình phân hủy chất thải phát sinh khí metan, gây hiệu ứng nhà kính. Ô nhiễm không khí từ các chất thải cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cư dân trong KTX và khu vực xung quanh.

II. Hiện Trạng Quản Lý Chất Thải Tại KTX Bách Khoa

KTX Đại học Bách Khoa TP.HCM được thành lập từ năm 1978 và được nâng cấp hoàn toàn vào năm 2009, phục vụ cho gần 2.500 sinh viên, giáo sư và chuyên gia. Với quy mô lớn như vậy, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh hàng ngày đạt khối lượng đáng kể. Hệ thống quản lý hiện tại tại KTX bao gồm các khâu lưu trữ tại nguồn, thu gom và vận chuyển đi xử lý. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Việc phân loại rác tại nguồn chưa được thực hiện một cách hiệu quả, dẫn đến khó khăn trong xử lý và tái chế.

2.1. Khối Lượng và Thành Phần Chất Thải

Theo khảo sát, khối lượng chất thải rắn phát sinh tại KTX Bách Khoa dao động từ 5-8 tấn/ngày, tùy theo mùa và số lượng sinh viên hiện tại. Thành phần chủ yếu bao gồm: chất hữu cơ (45%), giấy và bìa (20%), nhựa (15%), kim loại (10%) và các chất khác (10%). Dữ liệu này cho thấy tiềm năng tái chế và xử lý của lượng chất thải này là rất lớn.

2.2. Những Tồn Tại Trong Hệ Thống Quản Lý

Các vấn đề chính trong quản lý chất thải tại KTX bao gồm: lưu trữ không đúng quy chuẩn, hệ thống thu gom chưa đầy đủ, vận chuyển không kịp thời và ý thức sinh viên về phân loại rác còn yếu. Ngoài ra, cơ sở vật chất cho xử lý chất thải rắn còn hạn chế, chưa có những nơi trung chuyển hay xử lý tại chỗ như sân phơi, bãi tái chế hoặc công trình ủ biogas.

III. Giải Pháp Quản Lý Chất Thải Rắn Tại KTX Bách Khoa

Để giải quyết các vấn đề tồn tại, cần xây dựng một hệ thống quản lý chất thải rắn toàn diện và hiệu quả. Các giải pháp đề xuất bao gồm cải tiến hệ thống thu gom với các thùng rác chuyên dụng, triển khai phân loại rác tại nguồn và tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng. Việc xây dựng các trạm trung chuyển nhỏ và điểm tái chế sẽ giúp giảm thời gian vận chuyển và tăng hiệu suất xử lý. Ngoài ra, cần thiết lập các chính sách thể chế khích lệ mọi người tham gia vào hoạt động quản lý chất thải bền vững.

3.1. Phương Pháp Phân Loại Rác Tại Nguồn

Phân loại chất thải rắn tại nguồn (phòng ở sinh viên) là ưu tiên hàng đầu. Cần lắp đặt các thùng rác có nhãn cho từng loại: chất hữu cơ, giấy/bìa, nhựa, kim loại và rác khác. Tuyên truyền giáo dục sinh viên về lợi ích của phân loại rác sẽ giúp tăng hiệu quả. Các buổi hội thảo, áp phích và clip quảng cáo trên mạng xã hội sẽ là những công cụ hiệu quả.

3.2. Xây Dựng Hệ Thống Thu Gom và Thoát Rác

Cần xây dựng hệ thống thu gom hiện đại với các lộ trình và lịch trình cụ thể. Sử dụng các phương tiện vận chuyển chất thải rắn phù hợp như xe rác có nén, xe tay đẩy để thu gom hiệu quả. Xây dựng các điểm hẹn cơ giới để không ảnh hưởng đến hoạt động của sinh viên. Huấn luyện đội ngũ công nhân để nâng cao chuyên môn quản lý chất thải.

3.3. Chính Sách Khích Lệ và Thể Chế

Xây dựng chính sách thưởng phạt để khích lệ phân loại rác đúng cách. Cấp chứng chỉ môi trường cho các phòng ký túc xá có quản lý chất thải tốt. Thành lập ban quản lý môi trường sinh viên để tuyên truyền nâng cao ý thức. Các hoạt động tái chế rác có thể tạo ra nguồn thu để hỗ trợ quỹ sinh viên.

IV. Kết Luận và Khuyến Nghị

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại KTX Bách Khoa là một vấn đề cần được xử lý một cách khoa học và bền vững. Thông qua việc nâng cấp hệ thống quản lý, triển khai phân loại rác tại nguồn và tuyên truyền giáo dục cộng đồng, chúng ta có thể giảm đáng kể ảnh hưởng của chất thải rắn đến môi trường. Điều quan trọng là sự tham gia tích cực của mỗi sinh viên trong việc thực hiện các giải pháp này. Hơn nữa, cần có sự hỗ trợ từ ban lãnh đạo nhà trường và các cơ quan quản lý để quản lý chất thải rắn đạt hiệu quả cao nhất. Với sự kết hợp của công nghệ, quản lý hành chính và nâng cao ý thức cộng đồng, KTX Bách Khoa sẽ trở thành mô hình quản lý chất thải bền vững cho các cơ sở giáo dục khác.

4.1. Những Kết Quả Đạt Được

Nếu các giải pháp đề xuất được thực hiện hiệu quả, quản lý chất thải rắn tại KTX Bách Khoa sẽ đạt được những kết quả tích cực: giảm lượng rác đi chôn lấp 30-40%, tăng tỷ lệ phân loại và tái chế lên 50%, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng sống của sinh viên.

4.2. Khuyến Nghị Cho Các Bước Tiếp Theo

Khuyến nghị triển khai các giải pháp này từ từ, bắt đầu từ những phòng ký túc xá nhỏ để kiểm chứng tính khả thi. Cần lập kế hoạch tuyên truyền nâng cao ý thức sinh viên một cách thường xuyên. Lập ban giám sát để đánh giá hiệu quả quản lý chất thải rắn và điều chỉnh khi cần thiết. Cuối cùng, cần xin hỗ trợ từ thành phố Hồ Chí Minh và các tổ chức môi trường để nâng cấp cơ sở xử lý chất thải rắn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HO T 1.1 ị ĩa c ất th i rắn Chất thải rắn (CTR) bao gồm tất cả các chất thải ở dạng rắn, phát sinh do hoạt động của con người và sinh vật, được thải bỏ khi chúng không còn hữu ích hay khi con người không muốn sử dụng nữa. Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống.2 Nguồn gốc, thành phần, khố ợng và tính chất CTR sinh hoạ đ ị 1.1 Nguồn gốc  Từ các khu dân cư: Phát sinh từ các hộ gia đình thành phần này bao gồm (thực phẩm, giấy, carton, plastic, gỗ, thủy tinh, các kim loại khác… ngoài ra còn có một số các chất thải độc hại như sơn, dầu, nhớt…  Rác đường phố: Lượng rác này phát sinh từ hoạt động vệ sinh hè phố, khu vui chơi giải trí và làm đẹp cảnh quan. Lượng rác này chủ yếu do người đi đường và các hộ dân sống hai bên đường xả thải. Thành phần của chúng có thể gồm các loại như: cành cây, lá cây, giấy vụn, bao nilon, xác động vật chết.

 Từ các trung tâm thương mại: Phát sinh từ các hoạt động buôn bán của các chợ cửa hàng bách hóa, nhà hàng, khách sạn, siêu thị, văn phòng… ác loại chất thải phát sinh từ khu thương mại bao gồm giấy, carton, nhựa, thực phẩm, thủy tinh…  Từ các công sở trường học, công trình công cộng: Lượng rác này cũng có thành phần giống như thành phần rác từ các trung tâm thương mại nhưng chiếm số lượng ít hơn.  Từ hoạt động xây dựng đô thị: Lượng rác này chủ yếu là xà bần từ các công trình xây dựng và làn đường giao thông. Bao gồm các loại chất thải như gỗ, thép, bê tông, gạch, ngói, thạch cao.  Rác bệnh viện: Bao gồm rác sinh hoạt và rác y tế phát sinh từ các hoạt động khám, chữa bệnh trong các bệnh viện, các trạm y tế, các cơ sở tư nhân… Rác y tế có thành phần phức tạp bao gồm các loại bệnh phẩm, kim tiêm, chai lọ chứa thuốc, các lọ thuốc quá hạn sử dụng có khả năng lây nhiễm và nguy cơ truyền bệnh rất cao nên cần được phân loại và thu gom hợp lý.

 Từ các hoạt động công nghiệp: Lượng rác này được phát sinh từ các hoạt động sản xuất của các xí nghiệp, nhà máy sản xuất công nghiệp như các nhà máy sản xuất 3 vật liệu xây dựng, hàng dệt may, nhà máy hóa chất, nhà máy lọc dầu, nhà máy chế biến thực phẩm. Thành phần của chúng chứa thành phần độc hại rất lớn.2 Thành phần chất th i rắn Do thành phần của TR không đồng nhất nên việc xác định thành phần của nó khá phức tạp. ông việc khó khăn nhất trong thiết kế và vận hành hệ thống quản lý TR là dự đoán được thành phần của chất thải hiện tại và tương lai. Theo báo cáo cơ sở dữ liệu quản lý chất thải rắn – 2010 của sở Tài nguyên và ôi trường Tp.

ác thành phần chất thải rắn bảng 1.1 có khả năng tái chế như plastic, giấy, kim loại giảm đáng kể do hoạt động phân loại và thu gom phế liệu trong thành phố; phần còn lại ít có khả năng tái chế, chủ yếu là các chất vô cơ (bùn, đất).1: Thành phần chất th i rắn tại các bãi chôn lấp STT Thành phần ớc Hi p(%) a ớc(%) 1 Thực phẩm 83,0 – 86,8 83,1 – 88,9 2 Vỏ sò, ốc, cua 0,0 – 0,2 1,1 – 1,2 3 Tre, rơm, rạ 0,3 – 1,3 1,3 – 1,8 4 Giấy 3,6 – 4,0 2,0 – 4,0 5 Carton 0,5 – 1,5 0,5 – 0,8 6 Ni lông 2,2 – 3,0 1,4 – 2,2 7 Nhựa 0,0 – 0,1 0,1 – 0,2 8 Vải 0,2 – 1,8 0,9 – 1,8 9 Da 0 – 0,02 - 10 Gỗ 0,2 – 0,4 0,2 – 0,4 11 Cao su mềm 0,1 – 0,4 0,1 – 0,3 12 Cao su cứng - - 13 Thủy tinh 0,4 – 0,5 0,4 – 0,5 14 Lon đồ hộp - 0,2 – 0,3 15 Kim loại màu 0,1 – 0,2 0,1 – 0,2 16 Sành sứ 0,1 – 0,3 0,1 – 0,2 17 Xà bần 1,2 – 4,5 1,0 – 4,5 18 Tro 0,0 – 1,2 - 19 Mốp xốp (Styrofoam) 0,0 – 0,3 0,2 – 0,3 20 Bông băng, tã giấy 0,9 – 1,1 0,5 – 0,9 Chất thải nguy hại 21 (giẻ lau dín dầu,bóng đèn huỳnh 0,1 – 0,2 0,1 – 0,2 quang) 22 ộ ẩm 52,5 – 53,7 52,6 – 53,7 23 VS (% theo khối lượng khô) 81,7 – 82,4 81,7 – 82,4 G c ú: “-“ t à ần không phát hiện trong mẫu Ngu n: Sở à guyê và ô rường Tp. HCM, 2010 [2] So sánh số liệu thành phần chất thải rắn tại các nguồn thải và tại các bãi chôn lấp cho thấy: các thành phần có khả năng tái chế với giá trị cao như ni lông, nhựa, giấy, kim loại, cao su, thủy tinh tại các bãi chôn lấp giảm đáng kể, như ni lông chỉ còn 1,4 – 2,8%, nhựa chỉ còn 0,1 – 0,2%,. Nguyên nhân là do hoạt động phân loại (bên ngoài) để thu lượm phế liệu có giá trị. Công việc này do người nhặt phế liệu “dạo” trên đường phố, người thu gom chất thải rắn từ các nguồn thải và người thu lượm “ve chai” tại các điểm hẹn và trạm trung chuyển thực hiện.3 Khố ợng chất th i rắn Xác định khối lượng CTR phát sinh và thu gom là một trong những điểm quan trọng của việc quản lý CTR.

Những số liệu về tổng khối lượng TR phát sinh cũng như khối lượng chất thải rắn thu hồi được sử dụng để: - Hoạch định hoặc đánh giá kết quả của chương trình thu hồi, tái chế, tuần hoàn vật liệu - Thiết kế các phương tiện, thiết bị vận chuyển và xử lý CTR a. Các phương pháp thường được sử dụng để ước lượng CTR - Phân tích khối lượng - thể tích - ếm tải - Cân bằng vật chất. Các yếu tố ảnh hưởng đến khối lượng CTR - Các hoạt động giảm thiểu tại nguồn và tái sinh. - Luật pháp và thái độ chấp hành luật pháp của người dân.

- Các yếu tố địa lý tự nhiên và các yếu tố khác (vị trí địa lý, thời tiết, tần suất thu gom…) c. Các phương pháp dự báo khối lượng CTR phát sinh trong tương lai. Dự báo khối lượng rác thải phát sinh trong tương lai là vấn đề cần thiết và quan trọng để có kế hoạch đầu tư cho việc thu gom vận chuyển rác một cách hiệu quả và hợp lý. KL TR phát sinh trong tương lai của một khu vực được dự báo dựa trên ba căn cứ sau: - Số dân và tỷ lệ tăng dân số - Tỷ lệ phần trăm (%) dân cư được phục vụ - Khối lượng rác thải bình quân đầu người theo mức thu nhập Với hơn 9 triệu dân, tổng khối lượng chất thải rắn đô thị phát sinh trên địa bàn thành phố Hồ hí inh được ước tính khoảng 7.000 tấn/ngày, tính theo tiêu chuẩn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt (kg/người-ngày) của Bộ Xây dựng [1].

Trong đó, khối lượng thu gom và vận chuyển lên bãi chôn lấp khoảng 6.700 tấn/ngày, phần còn lại là phế liệu được mua bán để tái chế. Chỉ có một phần nhỏ, chủ yếu là các chất thải hữu cơ xả xuống đồng ruộng ở vùng ngoại thành. Ước tính tỷ lệ gia tăng khối lượng hàng năm khoảng 7 – 8 %, bảng 1.2: Khố ợng chất th i rắn Tp. HCM (1992 – 2010) Khố ợng CTR Tỉ l ă ăm ăm (%) Tấ / ăm Tấn/ngày 1992 424.500 7,4 Ngu n: Sở à guyê và ô rường Tp.

HCM, 2010 [2] So sánh khối lượng chất thải rắn phát sinh được tính toán theo số liệu dân số và hệ số phát sinh chất thải rắn kg/người.ngày theo tiêu chuẩn và khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý thống kê qua trạm cân tại các khu liên hợp xử lý chất qua các năm cho thấy, tỉ lệ thu gom và xử lý có xu hướng tăng dần theo thời gian, từ 75% lên gần 85%. Tuy nhiên, khối lượng chất thải rắn xử lý thu gom được và vận chuyển lên các bãi chôn lấp (qua trạm cân) năm 7 2004 giảm so với năm trước đó (-5,8%) là do bãi chôn lấp Phước iệp xảy ra sự cố lún trượt và năm 2005 tỉ lệ tăng khối lượng chất thải rắn thấp hơn các năm trước là do trạm cân tại công trường Phước iệp không hoạt động. Khối lượng chất thải rắn được tính trung bình theo khối lượng trước khi trạm cân hư.4 Tính chất của chất th i rắn a. Tính chất vật lý: Những tính chất vật lý quan trọng nhất của TR đô thị là khối lượng riêng, độ ẩm, kích thước, cấp phối hạt, khả năng giữ ẩm thực tế và độ xốp của TR.

Trong đó, khối lượng riêng và độ ẩm là hai tính chất được quan tâm nhất trong công tác quản lý TR đô thị. Tính chất hóa học: Các thông tin về thành phần hóa học các vật chất cấu tạo nên TR đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá, lựa chọn phương pháp xử lý và tái sinh chất thải. Ví dụ: khả năng đốt cháy CTR tùy thuộc vào thành phần hóa học của nó. Nếu chất thải rắn được sử dụng làm nhiên liệu cho quá trình đốt thì bốn tiêu chí phân tích hóa học quan trọng nhất là: - Phân tích gần đúng - sơ bộ (xác định sơ bộ hàm lượng chất hữu cơ) - iểm nóng chảy của tro - Phân tích thành phần nguyên tố CTR - Nhiệt trị của CTR c.

Tính chất sinh học: Tính chất quan trọng nhất của TR đô thị là hầu hết các thành phần hữu cơ có thể được chuyển hóa sinh học thành khí, các chất hữu cơ ổn định và các chất vô cơ. Sự tạo mùi hôi và phát sinh ruồi cũng liên quan đến tính dễ phân hủy của các vật liệu hữu cơ trong TR đô thị chẳng hạn như rác thực phẩm. Sự biến đổi tính chất lý, hóa và sinh học của chất thải rắn. Các tính chất của CTR có thể được biến đổi bằng các phương pháp lý, hóa và sinh học bảng (1.

Khi thực hiện quá trình biến đổi, mục đích quan trọng nhất là mang lại hiệu quả bởi vì sự biến đổi các đặc tính của CTR có ảnh hưởng rất lớn đến kế hoạch phát triển chương trình quản lý CTR tổng hợp.