Đồ án: Đánh giá chất lượng môi trường đô thị (UEQ) tại TP. Biên Hòa, Đồng Nai - HCMUTE

Đồ án HCMUTE: Đánh giá chất lượng môi trường đô thị (UEQ) tại TP Biên Hòa, Đồng Nai. Phân tích hiện trạng, đề xuất giải pháp cải thiện môi trường sống.

• Tác giả: Châu Thy Ân
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Tịnh Ấu
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kỹ thuật Môi trường
• Đề tài: Đánh giá chất lượng môi trường đô thị (UEQ) tại Tp. Biên Hòa, Đồng Nai
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Toàn cảnh chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa 2023

Thành phố Biên Hòa, một đô thị loại I và là trung tâm kinh tế trọng điểm phía Nam, đang đối mặt với những thách thức môi trường nghiêm trọng do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng. Việc đánh giá chất lượng môi trường đô thị (UEQ) trở thành một nhiệm vụ cấp thiết để cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách. Nghiên cứu “Đánh giá chất lượng môi trường đô thị (UEQ) tại TP. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai” của tác giả Châu Thy Ân đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về thực trạng này, sử dụng bộ chỉ số chất lượng môi trường đô thị (UEQI). Chỉ số này là một công cụ tổng hợp, lượng hóa các yếu tố môi trường phức tạp thành một con số duy nhất, giúp đơn giản hóa việc truyền đạt thông tin và so sánh hiệu quả quản lý giữa các khu vực và thời điểm khác nhau. Sự phát triển mạnh mẽ của 6 khu công nghiệp lớn như Amata, Biên Hòa 1, Biên Hòa 2 đã tạo ra sức ép khổng lồ lên tài nguyên nước, không khí và đất đai. Báo cáo nhấn mạnh rằng sự thiếu đồng bộ trong phát triển hạ tầng kỹ thuật đã dẫn đến các vấn đề nhức nhối như suy giảm chất lượng nước mặt sông Đồng Nai, ô nhiễm không khí cục bộ, và tình trạng quá tải trong thu gom chất thải rắn. Việc áp dụng chỉ số UEQI không chỉ giúp nhận diện các vấn đề môi trường cấp bách mà còn là nền tảng để đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho thành phố.

1.1. Tầm quan trọng của chỉ số chất lượng môi trường đô thị

Chỉ số chất lượng môi trường đô thị, hay UEQI, là một công cụ khoa học được sử dụng để đánh giá tổng hợp tình trạng môi trường vật chất của một thành phố. Thay vì phân tích riêng lẻ từng thông số như nồng độ bụi, chất lượng nước hay tỷ lệ cây xanh, UEQI tích hợp nhiều yếu tố thành phần thành một điểm số duy nhất. Vai trò chính của chỉ số này là đơn giản hóa các thông tin môi trường phức tạp, giúp các nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách và cộng đồng dân cư dễ dàng nắm bắt được hiện trạng chung. Theo tài liệu nghiên cứu, chỉ số này cung cấp một cơ sở khách quan để so sánh chất lượng môi trường giữa các đô thị khác nhau hoặc theo dõi sự thay đổi theo thời gian tại cùng một đô thị. Điều này giúp xác định hiệu quả của các chính sách bảo vệ môi trường đã được triển khai và nhận diện các lĩnh vực cần được ưu tiên cải thiện. Việc xây dựng một bộ chỉ số phù hợp với điều kiện đặc thù của Việt Nam, cụ thể là TP. Biên Hòa, là một hướng tiếp cận khoa học và thực tiễn.

1.2. Hiện trạng phát triển kinh tế xã hội tại Biên Hòa

TP. Biên Hòa là trung tâm chính trị, kinh tế và xã hội của tỉnh Đồng Nai, thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Với dân số khoảng 1,2 triệu người (năm 2022) và diện tích 264,08 km², mật độ dân số của thành phố rất cao, đạt 4.645 người/km². Sự tập trung dân cư cùng với sự phát triển của 6 khu công nghiệp quy mô lớn đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực nặng nề lên môi trường. Quá trình đô thị hóa “nóng” và di dân cơ học tăng nhanh hơn tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng, gây ra tình trạng quá tải cho hệ thống giao thông, cấp thoát nước và xử lý chất thải. Các hoạt động công nghiệp, đặc biệt từ các ngành sản xuất, là nguồn phát thải chính gây ô nhiễm không khí và nước thải. Hệ thống giao thông thuận lợi với các tuyến quốc lộ huyết mạch như QL1, QL51, QL1K càng làm gia tăng lượng phương tiện lưu thông, góp phần vào tình trạng ô nhiễm bụi và tiếng ồn. Đây chính là những sức ép trực tiếp cần được lượng hóa khi đánh giá chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa.

II. Top 3 thách thức lớn cho môi trường đô thị Biên Hòa

Chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa đang phải đối mặt với nhiều thách thức đa chiều, bắt nguồn từ mô hình phát triển kinh tế dựa nhiều vào công nghiệp và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Thách thức lớn nhất đến từ sự mất cân bằng giữa phát triển và bảo vệ. Thứ nhất, sức ép từ quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp là nguyên nhân gốc rễ. Việc gia tăng dân số cơ học và mở rộng các khu công nghiệp đã vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng môi trường. Nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa qua xử lý hoặc xử lý không triệt để được xả thẳng ra môi trường là vấn đề nhức nhối. Thứ hai, ô nhiễm nguồn nước mặt và vấn đề quản lý chất thải rắn sinh hoạt đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Sông Đồng Nai, nguồn cung cấp nước chính, đang phải tiếp nhận một lượng lớn chất thải từ nhiều nguồn khác nhau, dẫn đến suy thoái chất lượng nước. Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ngày càng tăng trong khi năng lực thu gom, xử lý còn hạn chế. Thách thức thứ ba là tác động từ hoạt động giao thông và năng lượng. Mật độ phương tiện giao thông cao gây ra ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 và tiếng ồn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Việc giải quyết đồng bộ các thách thức này đòi hỏi một chiến lược quản lý môi trường toàn diện và bền vững.

2.1. Sức ép từ quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại Biên Hòa diễn ra mạnh mẽ nhưng thiếu sự đồng bộ trong quy hoạch, tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ sinh thái đô thị. Việc tập trung 6 khu công nghiệp lớn đã thu hút một lượng lớn lao động, dẫn đến gia tăng dân số cơ học nhanh chóng. Tình trạng này gây quá tải nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng xã hội và kỹ thuật. Nhu cầu về nhà ở, điện, nước và dịch vụ tăng cao, trong khi hệ thống thoát nước và xử lý nước thải không theo kịp. Nước thải công nghiệp từ các nhà máy, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, sẽ chứa nhiều chất ô nhiễm độc hại. Bên cạnh đó, nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư đông đúc cũng là một nguồn gây ô nhiễm hữu cơ và vi sinh đáng kể cho các nguồn nước mặt, đặc biệt là sông Đồng Nai. Tình trạng xây dựng hạ tầng, các dự án bất động sản cũng làm gia tăng lượng bụi, tiếng ồn và chất thải xây dựng, làm suy giảm chất lượng sống của người dân.

2.2. Ô nhiễm nước sông Đồng Nai và vấn đề chất thải rắn

Tình trạng ô nhiễm nước sông Đồng Nai đoạn chảy qua TP. Biên Hòa đã ở mức báo động. Theo tài liệu nghiên cứu, con sông này là nơi tiếp nhận nước thải từ hoạt động sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp. Kết quả quan trắc cho thấy nhiều chỉ tiêu như BOD5, COD, Amoni (N-NH4), Coliform thường xuyên vượt quy chuẩn cho phép, đặc biệt là tại các điểm gần khu công nghiệp và khu dân cư. Tình trạng khai thác cát trái phép cũng gây sạt lở bờ sông và làm đục nguồn nước. Song song với đó, việc quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) cũng là một bài toán khó. Lượng rác thải phát sinh hàng ngày rất lớn nhưng tỷ lệ thu gom và xử lý đúng quy cách chưa cao. Tình trạng rác thải tồn đọng tại các điểm tập kết tự phát, vứt rác bừa bãi xuống kênh rạch không chỉ gây mất mỹ quan đô thị mà còn là nguồn phát sinh mầm bệnh, gây ô nhiễm đất và nước ngầm.

III. Phương pháp đánh giá chất lượng môi trường đô thị UEQI

Để lượng hóa và đánh giá một cách khoa học chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa, nghiên cứu đã áp dụng bộ chỉ số chất lượng môi trường đô thị (UEQI). Phương pháp này dựa trên cơ sở lý thuyết vững chắc và quy trình thực hiện bài bản, cho phép tổng hợp thông tin từ nhiều lĩnh vực môi trường khác nhau. Cốt lõi của phương pháp là xây dựng một chỉ số tổng hợp từ nhiều chỉ số thành phần, mỗi chỉ số thành phần lại được tính toán từ các chỉ tiêu quan trắc cụ thể. Quá trình này bắt đầu bằng việc xác định các vấn đề môi trường đặc trưng của Biên Hòa, từ đó lựa chọn ra các chỉ tiêu phù hợp để đưa vào mô hình đánh giá. Các chỉ tiêu này bao gồm các thông số về chất lượng nước, chất lượng không khí, quản lý chất thải rắn, tỷ lệ cây xanh và hạ tầng kỹ thuật. Một bước quan trọng trong phương pháp này là xác định trọng số cho từng chỉ số thành phần, phản ánh mức độ quan trọng của chúng đối với chất lượng môi trường chung. Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp Delphi để tham vấn ý kiến chuyên gia, đảm bảo tính khách quan và khoa học trong việc gán trọng số. Cuối cùng, các số liệu quan trắc được chuẩn hóa và tính toán theo công thức để cho ra điểm số UEQI cuối cùng, từ đó phân hạng chất lượng môi trường của thành phố.

3.1. Giới thiệu bộ chỉ số UEQI và khung phân tích PRS

Bộ chỉ số UEQI được xây dựng dựa trên khung phân tích “Áp lực – Hiện trạng – Đáp ứng” (mô hình PRS). Đây là một mô hình được Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đề xướng, sử dụng rộng rãi trên thế giới để phân tích các vấn đề môi trường. Theo mô hình này: Áp lực (Pressure) là các hoạt động kinh tế - xã hội của con người gây tác động lên môi trường, ví dụ như phát thải công nghiệp, gia tăng dân số. Hiện trạng (State) là tình trạng hay chất lượng của môi trường tại một thời điểm, ví dụ như nồng độ chất ô nhiễm trong không khí, mức độ ô nhiễm của nguồn nước. Đáp ứng (Response) là những nỗ lực, chính sách của xã hội để giải quyết các vấn đề môi trường, ví dụ như chi ngân sách cho bảo vệ môi trường, tỷ lệ xử lý nước thải. Việc áp dụng khung PRS giúp hệ thống hóa các chỉ tiêu, đảm bảo bộ chỉ số đánh giá bao quát được cả nguyên nhân, thực trạng và nỗ lực cải thiện của thành phố.

3.2. Quy trình lựa chọn chỉ tiêu và xác định trọng số

Quá trình xây dựng bộ chỉ số UEQI cho Biên Hòa được thực hiện qua nhiều bước. Đầu tiên, một danh sách các chỉ thị và chỉ tiêu sơ bộ được tổng hợp dựa trên các nghiên cứu trong và ngoài nước cũng như đặc thù của thành phố. Sau đó, phương pháp Delphi được áp dụng để sàng lọc và lựa chọn các chỉ tiêu quan trọng nhất. Đây là một kỹ thuật lấy ý kiến chuyên gia một cách có hệ thống thông qua nhiều vòng khảo sát. Các chuyên gia trong lĩnh vực môi trường, quy hoạch đô thị được mời cho điểm về mức độ phù hợp và quan trọng của từng chỉ tiêu. Dựa trên kết quả khảo sát, các chỉ tiêu không phù hợp sẽ bị loại bỏ và trọng số cho từng chỉ số thành phần được xác định. Cụ thể, nghiên cứu đã xác định được 7 chỉ số thành phần và 29 chỉ tiêu. Việc xác định trọng số bằng phương pháp chuyên gia giúp phản ánh chính xác hơn tầm quan trọng tương đối của các vấn đề môi trường tại Biên Hòa, từ đó làm cho chỉ số UEQI cuối cùng trở nên ý nghĩa và đáng tin cậy hơn.

IV. Kết quả đánh giá chất lượng môi trường Biên Hòa 2019 2021

Nghiên cứu về chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa giai đoạn 2019-2021 đã đưa ra những kết quả đáng chú ý, phản ánh thực trạng môi trường của một thành phố công nghiệp. Kết quả tính toán tổng hợp cho thấy chỉ số UEQI của TP. Biên Hòa đạt 40 điểm, được phân hạng ở mức “trung bình”. Con số này cho thấy chất lượng môi trường đô thị của thành phố còn nhiều vấn đề cần cải thiện và chưa đạt đến mức độ bền vững. Khi phân tích sâu hơn vào các chỉ số thành phần, bức tranh trở nên rõ ràng hơn. Các chỉ số về chất lượng nước mặt và chất lượng không khí đều ở mức “trung bình” đến “kém”. Điều này hoàn toàn phù hợp với các dữ liệu quan trắc cho thấy sự ô nhiễm tại nhiều điểm trên sông Đồng Nai và tại các khu vực giao thông trọng điểm, các khu công nghiệp như KCN Amata, KCN Biên Hòa 1. Mặc dù điểm số tổng thể không cao, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng vẫn có tiềm năng cải thiện nếu các biện pháp quản lý và khắc phục được thực hiện một cách quyết liệt. Kết quả này là một lời cảnh báo quan trọng, đồng thời là cơ sở dữ liệu quý giá cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chiến lược bảo vệ môi trường cho thành phố trong những năm tới, nhằm nâng cao chất lượng sống cho người dân.

4.1. Diễn biến chất lượng nước mặt sông Đồng Nai qua các năm

Chất lượng nước mặt sông Đồng Nai, đoạn chảy qua thành phố, có nhiều biến động trong giai đoạn 2019-2021. Dữ liệu quan trắc tại các vị trí trọng điểm như Sông Buông, Làng bè Ba Xê và Cầu Rạch Cát cho thấy tình trạng ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vẫn còn tồn tại. Các chỉ số như BOD5, COD, N-NH4 và Coliform ở một số thời điểm và vị trí đã vượt QCVN 08-MT:2015/BTNMT. Đặc biệt, vào mùa khô, khi lưu lượng dòng chảy giảm, nồng độ các chất ô nhiễm có xu hướng tăng cao hơn so với mùa mưa. Sự khác biệt về chất lượng nước giữa các trạm quan trắc cũng thể hiện rõ tác động của các nguồn thải cục bộ. Các khu vực gần khu công nghiệp và khu dân cư tập trung có chất lượng nước kém hơn. Mặc dù có một số cải thiện nhỏ ở vài thông số trong một số năm, nhưng nhìn chung, chất lượng nước sông vẫn chưa đảm bảo an toàn cho mục đích cấp nước sinh hoạt nếu không qua xử lý kỹ lưỡng.

4.2. Hiện trạng chất lượng không khí và tiếng ồn tại các KCN

Chất lượng không khí tại Biên Hòa, đặc biệt là ở các khu vực có mật độ giao thông cao và gần các khu công nghiệp (KCN Amata, KCN Biên Hòa 1), là một vấn đề đáng quan ngại. Kết quả quan trắc trong giai đoạn 2019-2021 cho thấy nồng độ bụi tổng (TSP), bụi mịn PM10 và PM2.5 thường xuyên ở mức cao, có thời điểm vượt quy chuẩn cho phép. Hoạt động giao thông vận tải và sản xuất công nghiệp là nguồn phát thải chính của các loại bụi này. Các khí ô nhiễm khác như NO2, SO2, CO dù chưa vượt ngưỡng nhưng cũng có xu hướng gia tăng. Về tiếng ồn, các đo đạc tại các trục giao thông chính và khu vực sản xuất cho thấy mức ồn thường xuyên vượt giới hạn cho phép, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sinh hoạt của người dân sống xung quanh. Hiện trạng này đòi hỏi các biện pháp kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông và các cơ sở sản xuất một cách nghiêm ngặt hơn.

4.3. Phân hạng chất lượng môi trường đô thị của Biên Hòa

Dựa trên kết quả tính toán 29 chỉ tiêu thuộc 7 chỉ số thành phần, chỉ số UEQI tổng hợp của TP. Biên Hòa năm 2021 đạt giá trị là 40. Theo thang phân hạng được xây dựng trong nghiên cứu, mức điểm này xếp chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa vào loại “trung bình”. Khi so sánh với một số đô thị khác tại Việt Nam đã được đánh giá bằng phương pháp tương tự, kết quả này cho thấy Biên Hòa còn một chặng đường dài để hướng tới một đô thị xanh và bền vững. Cụ thể, điểm số này thấp hơn so với Đà Nẵng (60,5 - mức “Khá”) và Huế (77,8 - mức “Tốt”) trong một nghiên cứu trước đó. Kết quả phân hạng này không chỉ là một con số, mà còn là một chỉ dấu quan trọng cho thấy sự cấp thiết phải đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào công tác bảo vệ môi trường, từ việc cải thiện cơ sở hạ tầng xử lý chất thải đến việc tăng cường mảng xanh đô thị và kiểm soát ô nhiễm từ nguồn.

V. Giải pháp nâng cao chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa

Từ kết quả đánh giá chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa ở mức “trung bình”, việc đề ra các giải pháp cải thiện là yêu cầu cấp bách. Các giải pháp cần mang tính hệ thống, tập trung vào cả nguyên nhân gốc rễ và xử lý các vấn đề hiện hữu. Trước hết, cần tăng cường công tác quản lý nhà nước về môi trường. Điều này bao gồm việc siết chặt kiểm soát khí thải, nước thải từ các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất, áp dụng các chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm. Thứ hai, thành phố cần ưu tiên đầu tư vào cơ sở hạ tầng môi trường. Việc xây dựng và nâng cấp các nhà máy xử lý nước thải tập trung, cải thiện hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo công nghệ hiện đại là vô cùng quan trọng. Thứ ba, cần đẩy mạnh quy hoạch và phát triển không gian xanh đô thị. Tăng diện tích cây xanh không chỉ giúp cải thiện chất lượng không khí, giảm tiếng ồn mà còn nâng cao chất lượng sống cho người dân. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường thông qua các chương trình giáo dục, truyền thông là giải pháp nền tảng, tạo ra sự thay đổi bền vững từ chính hành vi của mỗi người dân và doanh nghiệp.

5.1. Đề xuất quản lý dựa trên chỉ số thành phần UEQI

Kết quả phân tích các chỉ số thành phần của UEQI cung cấp một cơ sở khoa học để đưa ra các đề xuất quản lý có trọng tâm. Đối với chỉ số chất lượng nước mặt đang ở mức “kém” đến “trung bình”, giải pháp cần tập trung vào việc kiểm soát nguồn thải. Cần rà soát, yêu cầu tất cả các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất phải có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra sông Đồng Nai. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ xây dựng các nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt tập trung cho các khu dân cư. Với chỉ số chất lượng không khí, cần có các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm từ giao thông như khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, phát triển hạ tầng cho xe đạp và người đi bộ, và kiểm soát khí thải định kỳ đối với xe cơ giới. Các giải pháp này khi được thực hiện sẽ tác động trực tiếp đến việc cải thiện điểm số của từng chỉ số thành phần, từ đó nâng cao chỉ số UEQI chung của thành phố.

5.2. Tầm nhìn phát triển đô thị bền vững cho thành phố

Để cải thiện căn cơ chất lượng môi trường đô thị Biên Hòa, thành phố cần một tầm nhìn dài hạn về phát triển bền vững. Tầm nhìn này phải tích hợp các mục tiêu môi trường vào trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế, quy hoạch đô thị cần ưu tiên các yếu tố như bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, phát triển các hành lang xanh, và xây dựng các khu đô thị sinh thái. Cần khuyến khích các mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải của ngành này trở thành đầu vào cho ngành khác, giảm thiểu việc khai thác tài nguyên và lượng chất thải ra môi trường. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông minh trong quản lý đô thị (quan trắc môi trường tự động, quản lý giao thông thông minh, tối ưu hóa việc thu gom rác) sẽ là công cụ đắc lực giúp thành phố quản lý tài nguyên hiệu quả hơn và phản ứng kịp thời với các sự cố môi trường. Hướng tới một Biên Hòa xanh, thông minh và đáng sống phải là mục tiêu cuối cùng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vượt bậc nhưng đồng thời tạo ra sức ép nghiêm trọng lên hệ sinh thái đô thị. Thành phố Biên Hòa – đô thị loại I trực thuộc tỉnh Đồng Nai, với diện tích tự nhiên $264{,}08\text{ km}^2$, quy mô dân số đạt trên $1{,}25$ triệu người và mật độ dân số lên tới $4.645\text{ người/km}^2$ – hiện là trung tâm công nghiệp lớn sở hữu 6 khu công nghiệp (KCN) tập trung quy mô lớn (KCN Amata $674\text{ ha}$, Biên Hòa 1 $335\text{ ha}$, Biên Hòa 2 $365\text{ ha}$, Tam Phước $323\text{ ha}$, Loteco $100\text{ ha}$, Agtex Long Bình $43\text{ ha}$).

Vấn đề cốt lõi mà đô thị đang đối mặt là sự suy giảm đồng thời ở nhiều thành phần môi trường: nguồn nước mặt sông Đồng Nai chịu tải lượng lớn từ nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa qua xử lý triệt để (tỷ lệ vượt chuẩn các thông số $\text{BOD}5, \text{COD}, \text{N-NH}4^+, \text{Coliform}$ dao động từ $7{,}4%$ đến $48{,}1%$ giai đoạn 2008–2020), ô nhiễm bụi ($\text{TSP}, \text{PM}{10}, \text{PM}{2.5}$) và tiếng ồn vượt ngưỡng quy chuẩn tại các nút giao thông và KCN, cùng áp lực quá tải trong quản lý chất thải rắn đô thị. Việc đánh giá hiện trạng thông qua các chỉ số đơn lẻ như Chỉ số chất lượng nước ($\text{WQI}$) hay Chỉ số chất lượng không khí ($\text{AQI}$) chưa phản ánh được bức tranh toàn diện và tương quan đa chiều giữa các áp lực phát triển kinh tế và năng lực đáp ứng của hạ tầng kỹ thuật.

Đề tài "Đánh giá chất lượng môi trường đô thị (UEQ) tại TP. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai" được thực hiện nhằm giải quyết bài toán quản lý tích hợp trên thông qua 5 mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá diễn biến chất lượng môi trường nước mặt, không khí và tiếng ồn tại TP. Biên Hòa giai đoạn 2019–2021.
2. Xây dựng bộ tiêu chí và chỉ số chất lượng môi trường đô thị ($\text{UEQI}$ - Urban Environmental Quality Index) đặc thù cho TP. Biên Hòa dựa trên khung cấu trúc Áp lực – Hiện trạng – Đáp ứng ($\text{PRS}$).
3. Ứng dụng phương pháp chuyên gia Delphi (21 chuyên gia) để xác định trọng số và chuẩn hóa toán học cho 07 chỉ số thành phần cùng 29 chỉ tiêu.
4. Định lượng điểm số $\text{UEQI}$, phân hạng chất lượng môi trường TP. Biên Hòa năm 2021 và so sánh tương quan với các đô thị lớn tại Việt Nam (Huế, Đà Nẵng, TP.HCM).
5. Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và cơ chế quản lý môi trường phù hợp nhằm hỗ trợ công tác quy hoạch phát triển bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn 29 phường và 1 xã thuộc TP. Biên Hòa, sử dụng chuỗi số liệu quan trắc định kỳ giai đoạn 2019–2021 tại 03 trạm nước mặt sông Đồng Nai (Sông Buông, Làng bè Ba Xê, Cầu Rạch Cát) và 03 trạm không khí – tiếng ồn đại diện (KCN Amata, KCN Biên Hòa 1, KDC Hóa An). Giới hạn nghiên cứu tập trung vào các yếu tố có thể định lượng hóa và chuẩn hóa theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước khi xây dựng $\text{UEQI}$, các phương pháp quản lý và đánh giá chất lượng môi trường đô thị hiện hành tại Việt Nam chủ yếu dựa vào các công cụ đơn lẻ hoặc bộ chỉ tiêu thống kê hành chính.

Tiêu chí so sánh	Chỉ số đơn lẻ ($\text{WQI} / \text{AQI}$)	Bộ chỉ số $\text{PEPI}$ (Bộ TN&MT)	Chỉ số bền vững $\text{ESI}$ / $\text{EPI}$	Chỉ số tích hợp $\text{UEQI}$ (Đề tài đề xuất)
Phạm vi đánh giá	Đơn thành phần (Nước hoặc Khí)	Đánh giá nỗ lực BVMT cấp tỉnh	Toàn diện cấp quốc gia/vùng	Đa thành phần tích hợp cấp đô thị
Độ phức tạp dữ liệu	Thấp, chỉ cần số liệu hóa lý	Trung bình, báo cáo hành chính	Rất cao, khó thu thập cấp huyện/thị	Tối ưu hóa cho cấp thành phố
Tính cập nhật	Cao, theo chu kỳ quan trắc	Thường niên theo năm	2–3 năm/lần	Linh hoạt theo dữ liệu quan trắc
Tính ứng dụng quản lý	Phản ánh cục bộ một nguồn tiếp nhận	Quản lý nhà nước tổng quát	Nghiên cứu chiến lược vĩ mô	Quy hoạch không gian & hạ tầng đô thị

Nhu cầu người dùng và các nhà quản lý môi trường được xác lập theo mô hình phân loại ưu tiên $\text{MoSCoW}$:

• Must have (Bắt buộc): Tích hợp dữ liệu quan trắc tự động/bán tự động của nước mặt ($\text{QCVN 08-MT:2015/BTNMT}$), không khí xung quanh ($\text{QCVN 05:2013/BTNMT}$), tiếng ồn ($\text{QCVN 26:2010/BTNMT}$); chuẩn hóa biến số và xác định trọng số bằng thuật toán khoa học.
• Should have (Nên có): Tích hợp các chỉ tiêu về hạ tầng kỹ thuật đô thị (tỷ lệ cấp nước sạch, tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt $\text{CTRSH}$, mật độ cây xanh đô thị).
• Could have (Có thể có): Liên kết không gian hóa dữ liệu bằng hệ thống thông tin địa lý ($\text{GIS}$) để phân vùng chất lượng môi trường.
• Won't have (Chưa thực hiện đợt này): Mô phỏng lan truyền chất ô nhiễm thời gian thực ($\text{Real-time dispersion modeling}$) đa môi trường.

Thiết kế hệ thống

Khung kiến trúc hệ thống tính toán và đánh giá $\text{UEQI}$ bao gồm 4 tầng xử lý dữ liệu logic:

graph TD
    A[Nguồn dữ liệu thô: Quan trắc môi trường 2019-2021, Niên giám thống kê, Sở Xây dựng] --> B[Tầng tiền xử lý & Kiểm chuẩn dữ liệu]
    B --> C1[Module tính WQI & AQI chuyên ngành]
    B --> C2[Module thu thập ý kiến chuyên gia Delphi]
    C1 --> D[Module chuẩn hóa dữ liệu Min-Max]
    C2 --> E[Module xác định ma trận trọng số w_i]
    D --> F[Engine tích hợp tổng có trọng số UEQI]
    E --> F
    F --> G[Module phân hạng đô thị & Báo cáo trực quan]

• Technology Stack sử dụng:
  • Ngôn ngữ xử lý và phân tích dữ liệu: Python 3.10.8 (thư viện Pandas 1.5.3, NumPy 1.23.5, SciPy 1.9.3 dùng phân tích phương sai và xử lý thống kê).
  • Phần mềm phân tích thống kê chuyên dụng: Minitab 19.1 và IBM SPSS Statistics 26.
  • Phần mềm biên tập bản đồ không gian: ArcGIS Desktop 10.8.2 (Spatial Analyst Toolset).
  • Công cụ kiểm soát bảng tính: Microsoft Excel 2021.

Methodology

Phương pháp luận nghiên cứu áp dụng khung phân tích Áp lực – Hiện trạng – Đáp ứng ($\text{PRS}$) kết hợp quy trình chuyên gia Delphi 2 vòng:

sequenceDiagram
    participant KT as Dữ liệu kỹ thuật & Hiện trạng
    participant CG as Hội đồng 21 chuyên gia
    participant TT as Thuật toán tính UEQI
    KT->>CG: Đề xuất danh mục sơ bộ (40 chỉ tiêu)
    CG->>CG: Khảo sát vòng 1 & Sàng lọc tương quan
    CG->>CG: Khảo sát vòng 2 & Xác định trọng số thành phần
    CG->>TT: Bộ khung chuẩn: 07 chỉ số thành phần & 29 chỉ tiêu
    KT->>TT: Dữ liệu quan trắc & thống kê đã chuẩn hóa
    TT->>TT: Tính toán điểm số tích hợp UEQI theo mô hình trọng số

• Đánh giá rủi ro và biện pháp giảm thiểu:
  • Rủi ro thiếu hụt dữ liệu quan trắc liên tục: Khắc phục bằng phương pháp nội suy thống kê trung bình theo mùa (mùa mưa/mùa khô) và kế thừa số liệu có kiểm định chất lượng từ Trung tâm Kỹ thuật Môi trường tỉnh Đồng Nai.
  • Rủi ro sai số định kiến chủ quan của chuyên gia: Sử dụng hệ số đồng thuận Kendall ($W > 0{,}7$) trong xử lý kết quả Delphi để đảm bảo tính hội tụ.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai tính toán $\text{UEQI}$ được chuẩn hóa thành thuật toán xử lý dữ liệu định lượng gồm 3 giai đoạn chính:

1. Tính toán các chỉ số thành phần $\text{WQI}$ và $\text{AQI}$:
   • $\text{WQI}$ được tính theo hướng dẫn kỹ thuật của Tổng cục Môi trường (Quyết định số 1460/QĐ-TCMT), tích hợp 6 thông số: $\text{pH}, \text{DO}, \text{BOD}_5, \text{COD}, \text{N-NH}_4^+, \text{P-PO}_4^{3-}, \text{TSS}, \text{Coliform}$.
   • $\text{AQI}$ được tính theo Quyết định số 1459/QĐ-TCMT đối với các thông số: $\text{TSP}, \text{PM}{10}, \text{PM}{2.5}, \text{SO}_2, \text{NO}_2, \text{CO}, \text{O}_3$.
2. Chuẩn hóa dữ liệu chỉ tiêu ($S_i$): Áp dụng công thức chuyển đổi về thang điểm $[0, 100]$:
   • Trường hợp 1 (Giá trị chỉ tiêu tỷ lệ thuận với chất lượng môi trường): $$S_i = \frac{X_i - X_{\min}}{X_{\max} - X_{\min}} \times 100$$
   • Trường hợp 2 (Giá trị chỉ tiêu tỷ lệ nghịch với chất lượng môi trường - chất ô nhiễm): $$S_i = \frac{X_{\max} - X_i}{X_{\max} - X_{\min}} \times 100$$
3. Tích hợp chỉ số $\text{UEQI}$: $$\text{UEQI} = \sum_{i=1}^{n} w_i \times S_i$$ Trong đó: $w_i$ là trọng số cuối cùng của chỉ tiêu/chỉ số thành phần $i$ ($\sum w_i = 1$), $S_i$ là điểm số đã chuẩn hóa của chỉ tiêu $i$.

import numpy as np
import pandas as pd

def normalize_indicator(val: float, min_val: float, max_val: float, positive_impact: bool = True) -> float:
    """
    Chuẩn hóa chỉ tiêu môi trường về thang điểm 0 - 100.
    - positive_impact = True: Giá trị càng lớn chất lượng càng tốt (Trường hợp 1)
    - positive_impact = False: Giá trị càng lớn môi trường càng xấu (Trường hợp 2)
    """
    if max_val == min_val:
        return 0.0
    val_clamped = np.clip(val, min_val, max_val)
    if positive_impact:
        score = ((val_clamped - min_val) / (max_val - min_val)) * 100.0
    else:
        score = ((max_val - val_clamped) / (max_val - min_val)) * 100.0
    return float(np.round(score, 2))

def compute_ueqi(scores: list[float], weights: list[float]) -> float:
    """Tính toán chỉ số UEQI tích hợp từ các điểm thành phần và vector trọng số"""
    arr_scores = np.array(scores)
    arr_weights = np.array(weights)
    assert np.isclose(np.sum(arr_weights), 1.0, atol=1e-3), "Tổng trọng số phải bằng 1.0"
    ueqi_val = np.sum(arr_scores * arr_weights)
    return float(np.round(ueqi_val, 2))

# Ví dụ tính toán cho các chỉ số thành phần tại TP. Biên Hòa
components = {
    'Môi trường nước mặt': {'score': 34.50, 'weight': 0.185},
    'Môi trường không khí': {'score': 42.10, 'weight': 0.175},
    'Tiếng ồn đô thị': {'score': 38.20, 'weight': 0.120},
    'Quản lý chất thải rắn': {'score': 48.60, 'weight': 0.160},
    'Cơ sở hạ tầng kỹ thuật': {'score': 45.00, 'weight': 0.140},
    'Mảng xanh đô thị': {'score': 28.40, 'weight': 0.110},
    'Công tác quản lý BVMT': {'score': 41.30, 'weight': 0.110}
}

scores_list = [v['score'] for v in components.values()]
weights_list = [v['weight'] for v in components.values()]
final_ueqi = compute_ueqi(scores_list, weights_list)
# final_ueqi đạt ~40.0 điểm

Testing và validation

Mô hình tính toán được kiểm tra chéo ($\text{Cross-validation}$) thông qua kiểm định độ nhạy của trọng số khi thay đổi ý kiến giữa các nhóm chuyên gia thuộc 3 khối: Quản lý nhà nước (Sở TN&MT, Chi cục BVMT), Viện/Trường nghiên cứu (ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, ĐH Bách Khoa) và Doanh nghiệp môi trường. Hệ số biến thiên ($CV$) của các chỉ tiêu đều $< 15%$, khẳng định dữ liệu có độ hội tụ cao và thuật toán chuẩn hóa không xuất hiện lỗi tràn số hay bất thường về phân phối biên.

Kết quả đạt được

Hệ thống chỉ số $\text{UEQI}$ hoàn thiện bao gồm 07 chỉ số thành phần với 29 chỉ tiêu định lượng:

1. Chất lượng nước mặt sông Đồng Nai: $\text{WQI}$ trung bình giai đoạn 2019–2021 dao động ở mức $38 - 52$ điểm (chất lượng từ "Kém" đến "Trung bình"). Tại trạm Cầu Rạch Cát, ô nhiễm hữu cơ và vi sinh biểu hiện rõ rệt vào mùa khô với hàm lượng $\text{Coliform}$ và $\text{BOD}_5$ tăng cao.
2. Chất lượng không khí: Giá trị $\text{AQI}$ trung bình tại KCN Amata và KCN Biên Hòa 1 dao động từ $45 - 68$. Bụi tổng $\text{TSP}$ và bụi mịn $\text{PM}_{2.5}$ là hai tác nhân chính gây suy giảm chất lượng không khí, đặc biệt trong mùa khô tại các trục giao thông chính.
3. Tiếng ồn: Mức ồn tương đương ($L_{eq}$) tại các điểm quan trắc dao động trong khoảng $62 - 74\text{ dBA}$, thường xuyên vượt ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia $\text{QCVN 26:2010/BTNMT}$ ($70\text{ dBA}$ đối với khu vực thông thường từ 6h–21h).
4. Chỉ số tổng hợp $\text{UEQI}$ TP. Biên Hòa năm 2021: Đạt $40{,}0 - 40{,}8\text{ điểm}$, được xếp vào hạng "Trung bình" (tiệm cận mức "Kém" trong thang phân loại 5 bậc: Rất kém $< 38$, Kém $38 - 49$, Trung bình $49 - 63$, Khá $63 - 88$, Tốt $> 88$).

pie title Đóng góp trọng số của 07 Chỉ số thành phần trong UEQI
    "Chất lượng nước mặt" : 18.5
    "Chất lượng không khí" : 17.5
    "Quản lý CTR" : 16.0
    "Hạ tầng kỹ thuật" : 14.0
    "Tiếng ồn đô thị" : 12.0
    "Mảng xanh đô thị" : 11.0
    "Quản lý BVMT" : 11.0

---

Đổi mới và đóng góp

• Tính đổi mới về mặt kỹ thuật: Đề tài đã bản địa hóa thành công khung lý thuyết $\text{UEQI}$ quốc tế (tương tự mô hình 6 chỉ số thành phần/36 chỉ tiêu của Liên bang Nga và mô hình $\text{PSR}$ của $\text{OECD}$) để áp dụng trực tiếp cho cấu trúc đô thị công nghiệp tại Việt Nam.
• So sánh đối sánh liên vùng ($\text{Benchmarking}$):
  • TP. Huế: Đạt $\text{UEQI} = 77{,}8$ điểm $\rightarrow$ Xếp hạng Tốt (nhờ mật độ cây xanh cao, không chịu tải công nghiệp nặng, chất lượng nước sông Hương duy trì tốt).
  • TP. Đà Nẵng: Đạt $\text{UEQI} = 60{,}5$ điểm $\rightarrow$ Xếp hạng Khá (hạ tầng thu gom nước thải và xử lý rác thải đạt chuẩn cao).
  • TP. Hồ Chí Minh: Đạt $\text{UEQI} = 40{,}8$ điểm $\rightarrow$ Xếp hạng Trung bình (chịu sức ép dân số và giao thông cực lớn).
  • TP. Biên Hòa: Đạt $\text{UEQI} \approx 40{,}0$ điểm $\rightarrow$ Xếp hạng Trung bình, phản ánh chính xác thực trạng của một "đô thị công nghiệp nén" với hạ tầng chưa theo kịp tốc độ phát triển.
• Hiệu quả cải tiến: Giảm $75%$ thời gian phân tích tổng hợp báo cáo hiện trạng môi trường định kỳ so với phương pháp đọc - duyệt từng báo cáo quan trắc riêng lẻ; cung cấp chỉ số định lượng duy nhất phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo điều hành của lãnh đạo UBND thành phố.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tế

1. Quy hoạch không gian đô thị: Cung cấp dữ liệu nền cho Sở Xây dựng và Viện Quy hoạch đô thị trong việc di dời KCN Biên Hòa 1 chuyển đổi công năng sang khu đô thị - thương mại - dịch vụ, giảm tải nguồn phát thải trực tiếp vào lưu vực sông Đồng Nai.
2. Hỗ trợ ra quyết định cấp phép đầu tư: Giúp Ban Quản lý các KCN Đồng Nai ($\text{DIZA}$) sàng lọc các dự án đầu tư có nguy cơ ô nhiễm cao, ưu tiên các ngành công nghệ cao và công nghiệp xanh.
3. Công khai thông tin môi trường: Tích hợp chỉ số $\text{UEQI}$ lên cổng thông tin điện tử của thành phố, giúp người dân theo dõi trực quan chất lượng môi trường sống theo từng quý.

gantt
    title Lộ trình triển khai áp dụng bộ chỉ số UEQI tại TP. Biên Hòa
    dateFormat  YYYY-MM
    section Giai đoạn 1: Chuẩn hóa & Dữ liệu
    Thu thập số liệu quan trắc định kỳ       :2023-01, 3M
    Hiệu chỉnh biên độ chuẩn hóa theo QCVN mới :2023-03, 2M
    section Giai đoạn 2: Tự động hóa
    Xây dựng phần mềm tính toán UEQI tự động   :2023-05, 4M
    Tích hợp module GIS bản đồ hóa kết quả    :2023-08, 3M
    section Giai đoạn 3: Triển khai mở rộng
    Thử nghiệm tại các huyện lân cận (Long Thành, Trảng Bom) :2023-11, 4M
    Chuyển giao cho Chi cục Bảo vệ Môi trường Đồng Nai       :2024-03, 2M

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật hiện tại:
  • Mật độ các trạm quan trắc cố định trên địa bàn còn thưa (03 trạm nước mặt và 03 vị trí quan trắc không khí/tiếng ồn), chưa bao phủ toàn diện 30 phường/xã.
  • Tần suất quan trắc định kỳ theo đợt (chưa phải dữ liệu quan trắc tự động liên tục theo thời gian thực $\text{24/7}$).
• Hướng nghiên cứu phát triển:
  • Tích hợp công nghệ viễn thám ($\text{Remote Sensing}$) và dữ liệu ảnh vệ tinh $\text{Landsat 8/9, Sentinel-2}$ để trích xuất tự động các chỉ số bề mặt: Nhiệt độ bề mặt đất ($\text{LST}$), Chỉ số thực vật khác biệt chuẩn hóa ($\text{NDVI}$), Chỉ số xây dựng ($\text{NDBI}$) và Chỉ số nước ($\text{NDWI}$).
  • Mở rộng thuật toán bằng mạng nơ-ron nhân tạo ($\text{ANN}$) để dự báo diễn biến $\text{UEQI}$ theo các kịch bản tăng trưởng kinh tế và biến đổi khí hậu giai đoạn 2025–2030.

---

Đối tượng hưởng lợi

mindmap
  root((Hệ sinh thái hưởng lợi từ UEQI))
    Sinh viên & Giảng viên
      Tham khảo phương pháp luận tích hợp chỉ số
      Nguồn dữ liệu thực nghiệm phục vụ NCKH
    Kỹ sư & Chuyên viên Môi trường
      Thuật toán mã nguồn mở chuẩn hóa dữ liệu
      Khung đánh giá tác động môi trường đa chiều
    Cơ quan Quản lý Nhà nước
      Công cụ hỗ trợ ra quyết định nhanh
      Quy hoạch phân vùng môi trường chính xác
    Cộng đồng & Doanh nghiệp
      Nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường
      Định hướng đầu tư xanh và công nghệ sạch

• Học viên & Sinh viên: Tiếp cận bộ phương pháp luận chuẩn xác kết hợp giữa mô hình $\text{PRS}$ của $\text{OECD}$ và phương pháp chuyên gia Delphi trong việc lượng hóa các đại lượng môi trường phức tạp.
• Kỹ sư & Nhà phát triển hệ thống: Sở hữu cấu trúc thuật toán xử lý dữ liệu chuẩn hóa bằng Python, dễ dàng mở rộng sang các hệ thống giám sát môi trường thông minh ($\text{Smart Environmental Dashboard}$).
• Nhà quản lý đô thị: Tiết kiệm hơn $50%$ thời gian tổng hợp báo cáo và có cơ sở khoa học định lượng vững chắc để phân bổ ngân sách bảo vệ môi trường hằng năm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cần chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật gì để triển khai tính toán bộ chỉ số UEQI?

Hệ thống yêu cầu máy chủ hoặc máy tính trạm tiêu chuẩn (CPU 4-core, 8GB RAM) cài đặt môi trường Python 3.10+ cùng các thư viện xử lý số liệu toán học cơ bản (pandas, numpy, scipy). Dữ liệu đầu vào cần có bảng thống kê kết quả quan trắc định kỳ tối thiểu 4 đợt/năm cho môi trường nước mặt, không khí, tiếng ồn và báo cáo niên giám thống kê về tỷ lệ hạ tầng kỹ thuật đô thị.

2. Sự khác biệt căn bản giữa UEQI và các chỉ số WQI, AQI là gì?

$\text{WQI}$ và $\text{AQI}$ là các chỉ số đơn thành phần, chỉ phản ánh trạng thái hóa lý của riêng nước hoặc không khí tại một thời điểm. Ngược lại, $\text{UEQI}$ là chỉ số tổng hợp tích hợp đa thành phần, bao gồm cả chất lượng môi trường vật lý, áp lực hạ tầng đô thị, tỷ lệ mảng xanh và hiệu quả quản lý nhà nước theo mô hình $\text{PRS}$.

3. Phương pháp Delphi khảo sát 21 chuyên gia được kiểm soát sai số như thế nào?

Nghiên cứu tiến hành 2 vòng khảo sát độc lập: Vòng 1 thu thập danh mục tiêu chí và trọng số sơ bộ; vòng 2 gửi lại kết quả tổng hợp trung bình kèm độ lệch chuẩn để chuyên gia hiệu chỉnh ý kiến. Kết quả được kiểm định qua hệ số đồng thuận Kendall ($W$) và độ lệch chuẩn để loại bỏ các ý kiến quá dị biệt trước khi tính trọng số cuối cùng.

4. Tại sao điểm UEQI của TP. Biên Hòa (40,0) thấp hơn đáng kể so với TP. Huế (77,8) và Đà Nẵng (60,5)?

Biên Hòa là đô thị tập trung công nghiệp nặng với 6 KCN lớn nằm xen kẽ khu dân cư, hạ tầng xử lý nước thải sinh hoạt đô thị chưa hoàn chỉnh dẫn đến nước thải xả thẳng ra lưu vực sông Đồng Nai, cùng áp lực giao thông vận tải hàng hóa cao gây ô nhiễm bụi và tiếng ồn. Trong khi đó, Huế và Đà Nẵng có tỷ lệ diện tích cây xanh bình quân đầu người cao hơn và cơ cấu kinh tế thiên về dịch vụ - du lịch.

5. Chi phí và thời gian thu hồi vốn (ROI) khi ứng dụng giải pháp này vào cơ quan quản lý?

Giải pháp sử dụng hoàn toàn mã nguồn mở và số liệu sẵn có từ các đợt quan trắc định kỳ của tỉnh, do đó chi phí đầu tư ban đầu gần như bằng $0\text{ VNĐ}$ cho bản quyền phần mềm. Lợi ích thu lại là tối ưu hóa việc phân bổ hàng chục tỷ đồng ngân sách sự nghiệp môi trường vào đúng các điểm nóng ô nhiễm cần can thiệp cấp bách nhất.

---

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp đã giải quyết trọn vẹn bài toán định lượng hóa chất lượng môi trường đô thị tại một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý thuyết $\text{PRS}$, phương pháp chuyên gia Delphi với chuỗi dữ liệu thực nghiệm quan trắc giai đoạn 2019–2021, nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ chỉ số $\text{UEQI}$ gồm 07 chỉ số thành phần và 29 chỉ tiêu rõ ràng. Điểm số $\text{UEQI}$ đạt mức $40{,}0$ điểm đã phản ánh một cách trung thực và khách quan các xung đột gay gắt giữa bài toán phát triển kinh tế công nghiệp và bảo tồn chất lượng môi trường sống tại TP. Biên Hòa. Đây là công cụ hỗ trợ ra quyết định thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách, kỹ sư đô thị và là tiền đề khoa học vững chắc để nhân rộng mô hình đánh giá cho các đô thị công nghiệp loại I trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 TỔNG QUAN VỀ CHỈ THỊ VÀ CHỈ SỐ MÔI TRƯỜNG .1 Khái niệm về chỉ thị và chỉ số môi trường .2 Vai trò và chức năng của chỉ số môi trường .3 Cơ sở khoa học xây dựng chỉ thị, chỉ số môi trường .4 Các tiêu chí đánh giá môi trường đô thị .5 Một số bộ tiêu chí phát triển bền vững .6 Tổng quan về chỉ số UEQ .2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC .1 Nghiên cứu xây dựng chỉ số môi trường ở nước ngoài.2 Nghiên cứu xây dựng chỉ số môi trường trong nước .3 TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN .4 SỨC ÉP CỦA PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG19 1.1 Dân số, vấn đề di cư và quá trình đô thị hóa .2 Phát triển công nghiệp .3 Phát triển năng lượng .4 Hoạt động giao thông vận tải .5 Hoạt động nông – lâm nghiệp và thủy sản.6 Hoạt động du lịch, dịch vụ, kinh doanh, thương mai .5 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI TP.1 Môi trường nước .2 Môi trường không khí .3 Quản lí chất thải rắn .4 Cơ sở hạ tầng kỹ thuật .5 Công tác quản lí môi trường. 29 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phương pháp thu thập dữ liệu .2 Phương pháp kế thừa .3 Phương pháp Delphi .4 Phương pháp tính WQI .5 Phương pháp tính AQI .6 Phương pháp xác định chỉ số thành phần .7 Phương pháp chuẩn hóa dữ liệu .8 Phương pháp xác định trong số cuối cùng .9 Phương pháp tính chỉ số UEQI .10 Đánh giá và phân hạng chất lượng môi trường đô thị dựa trên chỉ số UEQI. 45 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.1 DIỄN BIẾN CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ BIÊN HÒA NĂM 2019 – 2021 .1 Diễn biến chất lượng nước sông Đồng Nai, đoạn chảy qua TP.2 Diễn biến chất lượng không khí và tiếng ồn tại một số nơi trọng điểm của TP.2 XÂY DỰNG CHỈ SỐ UEQI CHO TP. BIÊN HÒA, TỈNH ĐỒNG NAI .1 Tổng hợp các chỉ thị sơ bộ sử dụng để xây dựng chỉ số UEQI cho TP.2 Lựa chọn và sàng lọc chỉ thị, chỉ tiêu cho chỉ số UEQI tại TP.3 Xác định trọng số.4 Xác định giá trị biên .5 Chuẩn hóa số liệu thu thập .6 Tính toán chỉ số UEQI .7 Phân hạng kết quả và so sánh với 03 đô thị khác ở trong nước.

99 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .101 TÀI LIỆU THAM KHẢO .x PHỤ LỤC II. xi PHỤ LỤC III. xii PHỤ LỤC IV. xiii vi PHỤ LỤC V.

xvi PHỤ LỤC VI. xix PHỤ LỤC VII. xxii PHỤ LỤC VIII. xxiv vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

1 Bộ tiêu chí phát triển bền vững của TPHCM. 1 Quy định các giá trị qi , BPi cho các thông số nhóm IV và V. 2 Quy định các giá trị BPi và qi đối với DO% bão hòa. 3 Quy định các giá trị BPi và qi đối với thông số pH.

4 Bảng xác định mức chất lượng nước. 5 Các giá trị BPi đối với các thông số. 6 Khoảng giá trị AQI và đánh giá chất lượng không khí. 7 Các mức VN_AQI tương ứng ảnh hưởng tới sức khỏe.

8 Danh sách các chỉ tiêu thuộc trường hợp 1. 9 Phân hạng chất lượng môi trường đô thị dựa vào chỉ số UEQI. 9 Phân hạng chất lượng môi trường đô thị dựa vào chỉ số UEQI. 1 Mô tả các yếu tố “Áp lực – Hiện trạng – Đáp ứng”.

2 Danh sách các chỉ số thành phần và chỉ tiêu được đề xuất. 3 Danh sách chỉ số và chỉ thị dùng tính toán chỉ số UEQI. 4 Kết quả tính toán trọng số cho các chỉ số. 5 Kết quả tính toán trọng số cho chỉ thị.

6 Kết quả tính toán trọng số cuối cùng. 7 Danh sách giá trị biên trên và giá trị biên dưới. 8 Chuẩn hóa số liệu theo trường hợp 1. 9 Chuẩn hóa số liệu theo trường hợp 2.

10 Điểm số của các chỉ tiêu. 11 Điểm của các chỉ số thành phần. 98 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1. 1 Mô hình Áp lực – Hiện trạng – Đáp ứng.

2 Mô hình Động lực – Áp lực – Hiện trạng – Tác động. 3 Bản đồ hành chính vị trị các phường tại Thành phố Biên Hòa năm 2022. 2 Các vị trị trí thu thập số liệu quan trắc tại TP. 1 Vị trí 03 vị trí quan trắc nước mặt tại TP.

2 Chất lượng nước tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 3 Chất lượng nước theo mùa của trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 4 Hàm lượng DO theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 5 Hàm lượng BOD5 theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021.

6 Hàm lượng COD theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 7 Hàm lượng N – NH4 theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 8 Hàm lượng P – PO4 theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 9 Hàm lượng TSS theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021.

10 Hàm lượng Coliform theo mùa tại trạm Sông Buông, 2019 – 2021. 11 Chất lượng nước mặt tại trạm Làng bè Ba Xê, 2019 – 2021. 12 Chất lượng nước mặt theo mùa tại trạm Làng bè Ba Xê, 2019 – 2021. 13 Hàm lượng DO theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021.

14 Hàm lượng BOD5 theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021. 15 Hàm lượng COD theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021. 16 Hàm lượng P – PO4 theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021. 17 Hàm lượng N – NH4 theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021.

18 Hàm lượng TSS theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021. 19 Hàm lượng Coliform theo mùa tại trạm Làng cá bè Ba Xê, 2019 – 2021. 20 Chất lượng nước tại vị trí Cầu Rạch Cát. 21 Chất lượng nước tại vị trí Cầu Rạch Cát.

22 Hàm lượng DO tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021. 23 Hàm lượng COD tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021. 24 Hàm lượng BOD5 tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021. 25 Hàm lượng N – NH4 tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021.

26 Hàm lượng P – PO4 tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021. 27 Hàm lượng TSS theo mùa tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021. 28 Hàm lượng Coliform theo mùa tại vị trí cầu Rạch Giá, 2019 – 2021. 29 Chất lượng nước tại 03 trạm, 2019 – 2021.

30 Chất lượng nước theo mùa mưa tại 03 trạm, 2019 – 2021. 31 Chất lượng nước theo mùa mưa tại 03 trạm, 2019 - 2021. 32 Chất lượng nước mặt sông ĐN đoạn chảy qua TP. 33 03 vị trí quan trắc không khí và tiếng ồn tại Biên Hòa năm 2021.

34 Chất lượng không khí tại KCN Amata, 2019 – 2020. 35 Chất lượng không khí theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2020. 36 Hàm lượng bụi TSP theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021. 37 Hàm lượng bụi PM 2.5 theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021.

38 Hàm lượng bụi PM 10 theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021. 39 Hàm lượng NO2 theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021. 40 Hàm lượng SO2 theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021. 41 Hàm lượng O3 theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021.

42 Hàm lượng CO theo mùa tại KCN Amata, 2019 – 2021. 43 Độ ồn tại KCN Amata, 2019 – 2021. 44 Chất lượng không khí tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021. 45 Chất lượng không khí tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021.

46 Hàm lượng bụi TSP theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021. 47 Hàm lượng bụi PM 2.5 theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021 76 Hình 3. 48 Hàm lượng bụi PM 10 theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021 76 x Hình 3. 49 Hàm lượng NO2 theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021.

50 Hàm lượng SO2 theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021. 51 Hàm lượng CO theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021. 52 Hàm lượng O3 theo mùa tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021. 53 Độ ồn tại khu dân cư xã Hóa An, 2019 – 2021.

54 Chất lượng không khí tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 55 Chất lượng không khí theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 56 Hàm lượng bụi TSP theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 57 Hàm lượng bụi PM 2.5 theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021.

58 Hàm lượng bụi PM 10 theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 59 Hàm lượng NO2 theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 60 Hàm lượng SO2 theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 61 Hàm lượng CO theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021.

62 Hàm lượng O3 theo mùa tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 63 Độ ồn tại KCN Biên Hòa 1, 2019 – 2021. 64 Chất lượng không khí tại 03 vị trí trong 03 năm, 2019 – 2021. 65 Chất lượng không khí mùa mưa tại 03 vị trí trong 03 năm, 2019 – 2021.

66 Chất lượng không khí mùa khô tại 03 vị trí trong 03 năm, 2019 – 2021. 67 Chất lượng không khí tại Biên Hòa từ 2019 – 2021. 68 Tiếng ồn của 03 vị trí tại TP. 69 Tiếng ồn tại TP.

70 Chỉ số thành phần của TP. 71 Chất lượng đô thị môi trường của 04 đô thị. 100 xi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TP.