Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành công nghiệp dệt may giữ vai trò là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm trong nước. Trước xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu và áp lực cạnh tranh về chất lượng, giá thành và thời gian giao hàng, các doanh nghiệp dệt may bắt buộc phải chuẩn hóa quy trình sản xuất, tối ưu hóa công nghệ và kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu kỹ thuật từ khâu thiết kế đến hoàn thiện thành phẩm.

Đồ án công nghệ may với đề tài "Đơn hàng Váy biến kiểu #STK101" được thực hiện bởi sinh viên Trương Thị Hà (Khoa Công nghệ May & Thời trang, Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh), dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Thị Anh Đào (tháng 5 năm 2025). Đề tài giải quyết bài toán ứng dụng kiến thức kỹ thuật may công nghiệp vào việc xây dựng hồ sơ kỹ thuật (Tech Pack) và quy trình sản xuất thực tế cho mã hàng thời trang cụ thể.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án được xác định gồm ba nội dung chính:

  1. Áp dụng kiến thức nền tảng về thiết kế rập, công nghệ may và kỹ thuật chuyên môn để xây dựng bộ rập sản phẩm và lập hồ sơ kỹ thuật đầy đủ, chính xác.
  2. Vận dụng tổng hợp các kỹ năng chuyên ngành để phân tích, xử lý và giải quyết các vấn đề liên quan đến thiết kế rập, tài liệu kỹ thuật; hoàn thiện quy trình may nhằm tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh đạt yêu cầu chất lượng công nghiệp.
  3. Phát huy năng lực nghiên cứu độc lập và kỹ năng làm việc nhóm, thu thập và khai thác dữ liệu chuyên môn, đề xuất các kết luận kỹ thuật phù hợp và trình bày phương án công nghệ logic.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Sản phẩm chân váy rời biến kiểu 7 mảnh, mã hàng #STK101 sản xuất cho khách hàng HUIT.
  • Phạm vi không gian và công nghệ: Quy trình thiết kế rập, kiểm tra thông số, xây dựng tài liệu kỹ thuật, tác nghiệp giác sơ đồ cắt, tính toán định mức nguyên phụ liệu và quy trình công nghệ may công nghiệp.
  • Phạm vi thời gian và đơn hàng: Kế hoạch thực hiện hoàn tất và xuất hàng vào ngày 10/05/2025 với tổng sản lượng đơn hàng là 3.000 sản phẩm trên 5 kích cỡ (S, M, L, XL, XXL) và 5 màu sắc (Đen, Xanh, Nâu, Đỏ, Vàng).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm chuyên ngành

Đồ án xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết kỹ thuật may công nghiệp:

  • Thiết kế rập (Pattern Making): Nguyên lý xây dựng hình học các chi tiết cấu thành sản phẩm may mặc dựa trên hệ số đo cơ thể, mẫu thiết kế và yêu cầu kỹ thuật. Ứng dụng phương pháp thiết kế rập phẳng (Flat Pattern Making), phương pháp dựng hình 3D (Draping), kỹ thuật nhảy size (Grading) và phương pháp kiểm tra khớp nối các đường ráp nối.
  • Công nghệ may (Garment Technology): Hệ thống kiến thức về kết cấu sản phẩm may, các loại đường may, mũi may tiêu chuẩn (tiêu chuẩn ISO/ASTM: mũi may thắt nút 301, mũi vắt sổ 504), quy trình may mẫu, lập bảng cân đối nguyên phụ liệu và tính toán định mức chỉ, định mức vải.
  • Tài liệu kỹ thuật sản phẩm (Technical Specification Pack - Tech Pack): Xây dựng bộ hồ sơ tiêu chuẩn gồm bảng thông số kích thước thành phẩm (Size Spec), bản vẽ mô tả kỹ thuật (Technical Flat Drawing), bảng quy cách đường may, tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng sản phẩm (QC) và hướng dẫn đóng gói.
  • Tổ chức và quản lý sản xuất: Kỹ thuật lập kế hoạch tác nghiệp cắt, tính toán số lớp trải vải, độ dài bàn cắt, hao phí đầu bàn và quản lý bán thành phẩm qua các công đoạn bóc tập, phối kiện, ép keo.

Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật thực hiện

  • Phương pháp phân tích mẫu và dựng rập: Phân tích cấu trúc chân váy 7 mảnh từ bản vẽ phác thảo để tách chi tiết rập cho vải chính, vải lót và keo giấy; thực hiện nhảy size từ size chuẩn (size L) sang các size S, M, XL, XXL.
  • Phương pháp đo kiểm và đối chiếu thông số: So sánh kích thước giữa rập bán thành phẩm, rập thành phẩm và tài liệu kỹ thuật có tính đến độ co nguyên phụ liệu (độ co 1% theo chiều dọc hoặc 0% theo chiều ngang); kiểm tra độ chênh lệch kích thước tại các đường sườn lắp ráp (sườn thân trước giữa với thân trước sườn, thân sau giữa với thân sau sườn, nẹp lưng trong và ngoài).
  • Phương pháp tính toán tác nghiệp giác sơ đồ: Phối hợp tỷ lệ cỡ vóc trên sơ đồ cắt (ghép cụm S1-XL2-XXL1 và M2-L2) nhằm tối ưu hóa hiệu suất sử dụng diện tích vải, kiểm soát chiều dài sơ đồ trong giới hạn bàn cắt 4m và số lớp cắt tối đa 150 lớp.
  • Nguồn dữ liệu: Bộ thông số thiết kế mã hàng #STK101 của khách hàng HUIT, các tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng ngành may, bảng định mức kỹ thuật tiêu hao nguyên phụ liệu và thực nghiệm may mẫu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 1 hệ thống hóa các định nghĩa và nguyên lý chuyên ngành áp dụng xuyên suốt đồ án:

  • Phân tích vai trò của thiết kế rập trong việc định hình form dáng, đảm bảo độ vừa vặn và tính khả thi trong sản xuất hàng loạt.
  • Trình bày tổng quan về công nghệ may công nghiệp: cấu tạo sản phẩm may gồm các chi tiết chính, phụ, lớp lót và keo gia cố; quy chuẩn các dạng đường may cơ bản, cách lựa chọn mật độ mũi may và thông số kim, chỉ phù hợp với từng chất liệu vải.
  • Khái quát cấu trúc một bộ tài liệu kỹ thuật may hoàn chỉnh và quy trình phối hợp làm việc nhóm, kiểm soát tiến độ trong dây chuyền sản xuất may mặc.

Xây dựng tài liệu kỹ thuật và công nghệ sản xuất đơn hàng #STK101

Đây là phần nội dung kỹ thuật trọng tâm của đồ án, bao gồm các bước cụ thể từ tiếp nhận đơn hàng đến hoàn thiện kế hoạch xuất xưởng:

1. Thông tin đơn hàng và cơ cấu sản lượng

Sản phẩm là chân váy rời 7 mảnh thiết kế form xòe nhẹ, chất liệu vải mềm mại (lụa/satin/chiffon), khóa kéo giọt nước bố trí ở thân sau/bên sườn, có lớp lót bên trong. Tổng sản lượng đơn hàng 3.000 sản phẩm được phân bổ chi tiết theo ma trận màu và cỡ vóc:

Màu sắc Size S Size M Size L Size XL Size XXL Tổng cộng
Đen 75 100 100 150 75 500
Xanh 75 130 130 150 75 560
Nâu 100 100 100 200 100 600
Đỏ 100 120 120 200 100 640
Vàng 100 150 150 200 100 700
Tổng cộng 450 600 600 900 450 3.000

2. Bản vẽ kỹ thuật và quy cách may

Đồ án thiết lập bảng quy cách đo gồm 22 vị trí kiểm tra (từ ký hiệu A đến X) bao gồm: Dài váy (A), Ngang lưng (B), To bản lưng (C), Rộng/lai thân trước giữa (D, E), Rộng/lai thân trước sườn (F, G), Rộng/lai thân sau giữa (H, I), Rộng/lai thân sau sườn (J, K), Dài mở khóa kéo (L), To bản diễu lai (M), cùng các thông số chi tiết của lớp lót (N, O, P, Q) và vị trí, độ dài pen thân trước, thân sau (R, S, T, U, X).

Yêu cầu kỹ thuật may công nghiệp:

  • Mật độ mũi may: Mũi thắt nút 301 đạt 4 – 4,5 mũi/cm; Mũi vắt sổ 504 đạt 4 mũi/cm (độ rộng bờ vắt sổ 0,5 cm).
  • Quy cách kim và chỉ: Sử dụng kim số 11 và 13; chỉ may kim chi số 40/2 và 50/2; chỉ móc vắt sổ chi số 75 và 150 (hoặc 70D).
  • Cự ly đường may: Đường may cách mép vải tiêu chuẩn 1,0 cm (dung sai ±0,2 cm theo rập); mép vắt sổ phủ kín không tưa sợi.
  • Tra khóa kéo: Sử dụng dây kéo giọt nước dài 25 cm, đường tra phẳng, không nhăn vặn, răng kéo khít mượt, đầu khóa cố định chắc chắn.
  • Nẹp lưng và lai váy: Nẹp lưng ép keo phẳng, không phồng rộp; đường nối lưng và thân khít mép; lai váy gấp đều rộng 2 – 3 cm, diễu 1,0 cm không lộ đường chỉ ra ngoài.
  • Dung sai thành phẩm: Chiều dài váy ±1,0 cm; Vòng eo/hông ±1,0 cm.

3. Bảng thông số thành phẩm các size (Đơn vị: cm)

Ký hiệu Vị trí đo Size S Size M Size [L] Size XL Size XXL Dung sai (±)
A Dài váy lớp ngoài 58 59 60 61 62 1.5
B Ngang lưng 31 32 33 34 35 1.0
C To bản lưng 4 4 4 4 4 0.5
D Rộng thân trước giữa 16 17 18 19 20 1.0
E Ngang lai thân trước giữa 46 47 48 49 50 1.0
F Rộng thân trước sườn 7.5 8.5 9.5 10.5 11.5 1.0
L Dài mở khóa kéo 14 15 16 17 18 0.0
N Dài sườn lót 48 49 50 51 52 1.0
O Ngang lai lót trước 58 59 60 61 62 1.0
P ½ Ngang lai lót sau 28 29 30 31 32 1.0

4. Thiết kế bộ rập và kiểm tra độ khớp lắp ráp

Bộ rập sản phẩm được xây dựng hoàn chỉnh gồm 12 chi tiết:

  • Vải chính (8 chi tiết): Thân trước giữa (1), Thân trước sườn (2), Thân sau giữa (2), Thân sau sườn (2), Lưng ngoài trước (1), Lưng ngoài sau (2), Lưng trong trước (1), Lưng trong sau (2).
  • Vải lót (2 chi tiết): Lót thân trước (1), Lót thân sau (2).
  • Keo giấy (2 chi tiết): Keo lưng trước (1), Keo lưng sau (2).
  • Mẫu phụ trợ sản xuất (RHTLD): Rập hỗ trợ lấy dấu pen lót thân trước (1) và rập hỗ trợ lấy dấu pen lót thân sau (2) bằng chất liệu giấy cứng.

Bảng kiểm tra đo kích thước lắp ráp giữa các chi tiết đạt độ chính xác cao với độ chênh lệch bằng 0:

  • Sườn thân trước giữa ráp với Sườn thân trước sườn: 56 cm (Chênh lệch: 0 cm).
  • Sườn thân sau giữa ráp với Sườn thân sau sườn: 56 cm (Chênh lệch: 0 cm).
  • Cạnh tra lưng trên thân ráp với Cạnh tra lưng ngoài: 36 cm (Chênh lệch: 0 cm).
  • Cạnh may lộn nẹp lưng ngoài với nẹp lưng trong: 32 cm (Chênh lệch: 0 cm).

5. Kế hoạch tác nghiệp giác sơ đồ và quy trình cắt

  • Thông số bàn cắt: Khổ vải chính 1,025 m (nền vải 2 chiều); khổ keo 1,15 m; bàn cắt dài tối đa 4,0 m; số lớp cắt tối đa 150 lớp; hao phí đầu bàn cắt quy định 0,03 m.
  • Phân bổ sơ đồ giác:
    • Sơ đồ 1 (SĐ 1): Tỷ lệ S/1 + XL/2 + XXL/1 (tổng 4 sản phẩm/sơ đồ). Chiều dài sơ đồ vải chính: 3,22 m (vải lót: 1,88 m; keo giấy: 1,62 m cho cụm 40 SP).
    • Sơ đồ 2 (SĐ 2): Tỷ lệ M/2 + L/2 (tổng 4 sản phẩm/sơ đồ). Chiều dài sơ đồ vải chính: 3,17 m (vải lót: 1,72 m).
  • Quy trình cắt 5 bước chuẩn hóa:
    1. Quy trình trải vải: Xổ vải trước 24 giờ để triệt tiêu độ căng co; trải vải êm phẳng, không căng kéo mép, biên vải thẳng hàng, mặt phải hướng lên trên.
    2. Quy định cắt: Đảm bảo đúng canh sợi (thân váy canh sợi dọc, nẹp lưng canh sợi ngang); cắt chính xác đường nét rập; ưu tiên cắt chi tiết lớn trước, chi tiết nhỏ sau.
    3. Quy định bóc tập: Chia chi tiết thành các bó/cụm nhỏ, gắn phiếu bóc tập ghi rõ mã hàng, cỡ vóc, số lượng.
    4. Quy định phối kiện: Tập hợp đủ các bán thành phẩm của cùng một sản phẩm/bó, buộc bằng dây vải vừa tay và gắn phiếu phối kiện bên ngoài.
    5. Quy định ép keo: Ép keo giấy vào mặt trái bán thành phẩm nẹp lưng; kiểm soát nghiêm ngặt 4 thông số: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm và thời gian ép.

6. Quy cách hoàn tất, gấp xếp và bao gói

  • Gấp xếp: Kích thước thành phẩm sau gấp là 17 cm x 31 cm; thân váy gấp dọc theo cạp lưng, đuôi váy gấp gọn 2 lần; sử dụng bìa lưng và giấy chống ẩm; thẻ bài giá nằm trên, thẻ bài chính nằm dưới.
  • Đóng gói đơn: 1 sản phẩm/1 túi nilon dán băng keo miệng; cạp váy hướng lên miệng túi, nhãn mác hiển thị rõ ràng.
  • Đóng thùng xuất khẩu: 25 sản phẩm/thùng carton; xếp thành 2 hàng, mỗi hàng 5 sản phẩm xếp trở đầu so le để thùng cân đối, không phồng cơi; dán thùng bằng băng keo vàng khổ 5 cm (dư đầu dán 10 cm); nhãn thùng dán ở góc phải mặt ngoài, cách cạnh bên 3 cm và cách đáy 15 cm.

Kết quả và đóng góp

Kết quả kỹ thuật đạt được

  1. Hoàn thiện bộ tài liệu kỹ thuật công nghiệp (Tech Pack): Xây dựng hệ thống 22 thông số kích thước thành phẩm và dung sai cho 5 size (S, M, L, XL, XXL) của mã hàng #STK101, đồng bộ hóa các tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng từ nguyên liệu đầu vào đến đóng gói.
  2. Thiết kế và khớp bộ rập chuẩn xác: Tạo lập hoàn chỉnh 12 chi tiết rập sản xuất và 2 rập phụ trợ lấy dấu pen lót. Số liệu đo kiểm thực tế cho thấy các cặp đường ráp nối (sườn thân, nẹp lưng) đạt độ khớp tuyệt đối (chênh lệch 0 cm).
  3. Tối ưu hóa kế hoạch tác nghiệp cắt: Thiết lập thành công 2 tổ hợp sơ đồ giác mẫu trên khổ vải 1,025 m (SĐ 1 dài 3,22 m; SĐ 2 dài 3,17 m), đảm bảo không vượt quá chiều dài bàn cắt tối đa 4,0 m và giới hạn 150 lớp trải, phục vụ sản xuất chính xác 3.000 sản phẩm theo 5 màu.
  4. Quy chuẩn hóa định mức nguyên phụ liệu: Xác định cụ thể quy cách phụ liệu đi kèm gồm dây kéo giọt nước 25 cm, chỉ may 40/2 và chỉ vắt sổ 70D, nhãn chính (4,5 x 1,5 cm), nhãn hướng dẫn sử dụng (6 x 3 cm), thẻ bài (8,5 x 3,5 cm), túi nilon (20 x 22 cm) và tỷ lệ hao phí nguyên liệu (3%).

Đóng góp chuyên môn của đồ án

  • Hệ thống hóa phương pháp luận và các bước lập hồ sơ công nghệ may cho dòng sản phẩm váy biến kiểu nhiều mảnh (váy 7 mảnh) – một dạng kết cấu đòi hỏi độ chính xác cao về canh sợi và khớp rập đường cong.
  • Cung cấp mô hình tính toán tác nghiệp cắt kết hợp tỷ lệ size chẵn - lẻ thực tế, giúp giảm thiểu phế liệu vải đầu bàn và tối ưu hóa năng suất trải cắt trong điều kiện xưởng may công nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi đồ án giới hạn ở quy trình thiết kế rập, lập hồ sơ kỹ thuật và kế hoạch tác nghiệp cắt - may cho một mã hàng đơn lẻ (#STK101) với quy mô 3.000 sản phẩm. Đồ án chưa triển khai thực nghiệm bấm giờ phân tích thời gian chuẩn (Standard Allowed Minute - SAM/GSD), chưa tính toán bảng cân bằng chuyền may và bố trí mặt bằng dây chuyền sản xuất thực tế tại xưởng.
  • Hướng phát triển: Mở rộng nghiên cứu sang ứng dụng các phần mềm tự động hóa thiết kế và giác sơ đồ chuyên dụng (Gerber Accumark, Lectra); nghiên cứu thiết kế dây chuyền may tinh gọn (Lean Line) và tính toán chi phí giá thành sản xuất (Costing/CMT) cho đơn hàng xuất khẩu lớn.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ May và Thời trang: Sử dụng làm tài liệu mẫu về cấu trúc trình bày đồ án công nghệ may, phương pháp lập bảng thông số kích thước (Size Spec), quy cách may, bảng kiểm tra khớp rập và bảng tác nghiệp cắt công nghiệp.
  • Cán bộ kỹ thuật may, R&D và Merchandiser: Tham khảo các tiêu chuẩn kỹ thuật đường may (mũi 301, 504), quy chuẩn kiểm soát lỗi bán thành phẩm, quy cách gấp gói và đóng thùng carton xuất khẩu cho dòng sản phẩm chân váy thời trang.

Câu hỏi thường gặp

1. Đơn hàng mã #STK101 có tổng sản lượng bao nhiêu và phân bổ cỡ vóc, màu sắc như thế nào?
Tổng sản lượng đơn hàng là 3.000 sản phẩm với 5 màu sắc: Đen (500 SP), Xanh (560 SP), Nâu (600 SP), Đỏ (640 SP), Vàng (700 SP). Phân bổ theo cỡ vóc gồm: Size S (450 SP), Size M (600 SP), Size L (600 SP), Size XL (900 SP) và Size XXL (450 SP).

2. Bộ rập sản phẩm váy biến kiểu #STK101 bao gồm bao nhiêu chi tiết cấu thành?
Bộ rập gồm tổng cộng 12 chi tiết sản xuất (8 chi tiết vải chính: thân trước giữa x1, thân trước sườn x2, thân sau giữa x2, thân sau sườn x2, lưng ngoài trước x1, lưng ngoài sau x2, lưng trong trước x1, lưng trong sau x2; 2 chi tiết vải lót: lót trước x1, lót sau x2; 2 chi tiết keo giấy: keo lưng trước x1, keo lưng sau x2) và 2 mẫu rập phụ trợ lấy dấu pen lót bằng giấy cứng.

3. Tiêu chuẩn kỹ thuật về mũi may và cự ly may được quy định cụ thể ra sao?
Mật độ mũi may thắt nút (mũi 301) là 4 – 4,5 mũi/cm dùng kim số 11 hoặc 13 và chỉ 40/2, 50/2; mật độ mũi vắt sổ (mũi 504) là 4 mũi/cm với độ rộng bờ 0,5 cm dùng chỉ móc 75, 150 (hoặc 70D). Cự ly đường may cách mép vải tiêu chuẩn 1,0 cm (±0,2 cm).

4. Kế hoạch giác sơ đồ vải chính được phân chia theo tỷ lệ nào và thông số bàn cắt ra sao?
Giác sơ đồ thực hiện trên khổ vải chính 1,025 m (vải 2 chiều) với 2 sơ đồ: Sơ đồ 1 phối hợp cỡ S/1 + XL/2 + XXL/1 (dài 3,22 m) và Sơ đồ 2 phối hợp cỡ M/2 + L/2 (dài 3,17 m). Bàn cắt có chiều dài tối đa 4,0 m, trải tối đa 150 lớp và hao phí đầu bàn quy định 0,03 m.

5. Quy cách đóng gói thành phẩm và đóng thùng carton xuất xưởng được quy định như thế nào?
Sản phẩm được gấp theo kích thước chuẩn 17 cm x 31 cm (kèm bìa lưng và giấy chống ẩm), đóng gói đơn trong túi nilon. Đóng thùng carton với số lượng 25 sản phẩm/thùng, xếp 2 hàng (mỗi hàng 5 sản phẩm trở đầu so le), dán băng keo vàng bản rộng 5 cm và in nhãn thùng cách cạnh bên 3 cm, cách đáy 15 cm.

Kết luận

Đồ án "Công nghệ may đơn hàng Váy biến kiểu #STK101" đã giải quyết trọn vẹn và bài bản quy trình kỹ thuật sản xuất một đơn hàng thời trang công nghiệp quy mô 3.000 sản phẩm. Tác giả đã xây dựng hoàn chỉnh bộ tài liệu kỹ thuật, thiết kế và kiểm tra độ khớp rập 12 chi tiết, đồng thời tối ưu hóa kế hoạch tác nghiệp cắt và quy chuẩn hóa các công đoạn may, hoàn tất đóng gói. Công trình phản ánh đầy đủ năng lực phân tích kỹ thuật chuyên ngành may mặc và là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên cũng như cán bộ kỹ thuật dệt may.