ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Hiện tại, ở Việt Nam chúng ta, công nghệ kỹ thuật về ngành ô tô còn chưa phát triển như các nước châu âu và cũng chưa bằng các nước trong khu vực, nên hầu hết linh kiện đều phải nhập khẩu từ nước ngoài, chi phí tương đối cao nên các trường đại học đào tạo ngành ô tô cũng giới hạn trong việc giảng dạy lý thuyết, thực hành tương đối ít. Nhất là môn học về điện ô tô, sinh viên rất mơ hồ khi chỉ xem các bảng mạch và đọc nguyên lý còn việc thực hành và cấu tạo của chúng ra sao thì không hay biết, mà thực tế thì khác nhiều so với lý thuyết nên phần lớn sinh viên ra trường chưa tự làm việc được mà còn phải học tập thêm một thời gian dài nữa mới làm việc được.Trước nhu cầu trên đòi hỏi phải có thêm nhiều mô hình phục vụ giảng dạy cho sinh viên. Trong những năm gần đây, khoa học kỹ thuật rất phát triển, nhu cầu sử dụng con người càng tăng cao nên việc ứng dụng khoa học công nghệ đặc biệt là kỹ thuật điện tử đã làm cho công nghệ ô tô ngày càng tiên tiến hơn, nhiều hệ thống hiện đại được ứng dụng trên ô tô.
Hệ thống tín hiệu ô tô ngày càng phức tạp và da dạng hơn. Vì vây, những hư hỏng trên ô tô ngày nay chủ yếu liên quan đến hệ thống tín hiệu. Đề tài khảo sát hệ thống tín hiệu ô tô là tài liệu nghiên cứu, đồng thời có thể sử dụng làm tài liệu sửa chữa cho các sinh viên sau khi ra trường. Mục đích của đề tài Đề tài nghiên cứu đặc điểm cấu tạo, nguyên lý hoạt động và phương pháp kiểm tra hư hỏng của hệ thống tín hiệu xe ô tô.
Vì vây, sản phẩm của đề tài là tài liệu hướng dẫn thực hành cho sinh viên chuyên nghành cơ khí ô tô, giúp sinh viên nâng cao kỹ năng thực hành và nẵm vững các kiến thức lý thuyết một cách dễ dàng hơn, và với hướng phát triển của đề tài giúp cho các sinh viên khóa sau sẽ không bỡ ngỡ khi ra trường. Nhiệm vụ nghiên cứu và giới hạn của đề tài 1. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu khái quát các hệ thống tín hiệu xe ô tô. Phân tích đặc điểm cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các hệ thống tín hiệu xe trên ô tô Hyundai Venue.
Trình bày các nguyên nhân hư hỏng trong hệ thống. Giới hạn của đề tài Do giới hạn về tài liệu và thực tế nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các hệ thống tín hiệu. Đề tài không nghiên cứu các hệ thống tiện nghi như hệ thống điều hòa không khí, hệ thống chiếu sáng, hệ thống gạt nước, hệ thống nâng hạ kiếng, hệ thống khóa cửa, một số hệ thống tiện nghi. Phương pháp nghiên cứu Về phần lý thuyết: + Nghiên cứu các tài liệu cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống tín hiệu xe ô tô.
+ Khảo sát về cấu tạo, nguyên lý hoạt đông, đặc điểm của các hệ thống tín hiệu xe trên ô tô Hyundai Venue. + Khảo sát các hư hỏng và cách kiểm tra hư hỏng về các hệ thống tín hiệu xe trên ô tô Hyundai Venue. Khái quát hệ thống tín hiệu trên xe ô tô 3 1.1 Tổng quan hệ thống tín hiệu 1.1 Hệ thống đèn xi nhan có công tắc hazard rời: Hình 1: Mạch điện hệ thống đèn xi nhan có công tắc hazard rời Mạch điện hệ thống đèn xinhan bao gồm bộ nháy Flasher, bộ công tắc xinhan và công tắc báo nguy Hazard. Khi bật công tắc xi nhan, lúc này công tắc Hazard phải ở bật Off, sẽ có dòng điện từ công tắc máy đến bộ Flasher do chân B1 thông với chân F trong công tắc Hazard, chân L của bộ nháy Flasher được đấu đến công tắc xinhan, tùy vào công tắc xinhan lúc đó bật Off hay turn left, turn right mà sẽ có dòng điện đến cung cấp cho các bóng đèn xinhan trái hoặc phải hay không.
Khi công tắc xi nhan bật On, sẽ có dòng điện từ Accu đến bộ Flasher do chân F thông với chân B2, trong công tắc Hazard, mặt khác các chân TB, TL, TR, R1 cũng thông với nhau đưa tín hiệu Hazard từ chân L đến các bóng đèn xinhan, bóng đèn kích thước.2 Hệ thống đèn xi nhan có công tắc hazard tổ hợp: Hình 2: Mạch điện hệ thống đèn xi nhan có công tắc hazard tổ hợp Khi công tắc xi nhan bật Off, dòng điện từ công tắc máy qua chân G1, G3 đến bộ Flasher phát tín hiệu Flash chờ ở đó. Khi công tắc xinhan bật On (Righ hay Left) tín hiệu flash từ chân L bộ Flasher đến chân G4 rồi qua chân G6 đến các bóng đèn xinhan bên phải (nếu bật Righ) hoặc qua chân G5 đến các bóng đèn xinhan bên trái (nếu bật Left).3 Hệ thống đèn xi nhan điều khiển tích hợp: a. Nguyên lý hoạt động của mạch đèn xi nhan điều khiển tích hợp: Ở mạch đèn xinhan điều khiển tích hợp không có bộ nhảy Flasher mà thay vào đó là một IC điều khiển, vừa phát ra tín hiệu Flash vừa lấy tín hiệu công tắc xinhan và công tắc Hazard để điều khiển đóng mở các relay, bật tắt các bóng đèn xinhan. Để tránh trường hợp người lái xe vì bất cẩn phát tín hiệu hướng báo rẽ sai, do công tắc xinhan bật không đúng cũng như quên tắt công tắc xinhan, người ta bố trí các đèn LED báo rẽ trái và phải trên táp – lỗ, các đèn LED báo rẽ này được mắc song song với các bóng đèn xi nhan nhờ vậy các đèn LED này sẽ sáng lên khi ta bật công tắc xinhan trái hay phải tương ứng.
Ngoài ra một số xe có trang bị thêm IC nhạc phát ra âm thanh khi bật công tắc xinhan. 5 Hình 3:Mạch điện hệ thống đèn xinhan điều khiển bằng bộ tích hợp Hoạt động của mạch điện hệ thống cảnh báo đèn xinhan được hoạt động như sau: Mạch điện gồm một IC điều khiển, 2 transistor điều khiển và 2 relay đèn xinhan. Rẽ sang trái : Khi công tắc đèn xi nhan bật Turn Left, cực EL của IC xử lý tín hiệu bảo rẽ được tiếp đất, IC điều khiển sẽ phát tín hiệu dẫn transistor điều khiển relay rẽ trái, đóng tiếp điểm relay, cấp dòng điện từ +B qua tiếp điểm relay trái qua các bóng đèn xinhan trái và qua bóng đèn báo rẽ xinhan trái trên táp – lỗ, các bóng đèn xinhan trái sáng, và đèn báo rẽ trái trên táp – lô cũng sẽ sáng. Rẽ sang phải: Khi công tắc đèn xinhan bật Turn Right, cực ER của IC xử lý tín hiệu báo rẽ được tiếp đất, IC điều khiển sẽ phát tín hiệu dẫn transistor điều khiển relay rẽ phải, đóng tiếp điểm relay, cấp dòng điện từ +B qua tiếp điểm relay phải qua các bóng đèn xinhan phải và qua bóng đèn báo rẽ xinhan phải trên táp – lô, các bóng đèn xinhan phải sáng, và đèn báo rẽ phải trên táp – lô cũng sẽ sáng.
Nếu một bóng đèn xinhan bị cháy, thì IC điều khiển sẽ phát ra tần số nhấp nháy nhiều lên để thông báo cho người lái biết. Bật công tắc Hazard: 6 Khi bật công tắc Hazard, cực EHW của IC điều khiển được tiếp mát. IC điều khiển phát tín hiệu dẫn cả hai transistor điều khiển relay trái và phải. Dòng điện từ + B qua + các tiếp điểm relay đi tới cả hai cực LL và LR và tất cả các đèn xi nhan và đèn báo rẽ đều sáng.2 Còi điện Còi điện là một khí cụ điện phát ra tín hiệu âm thanh để báo cho người đi đường người chỉ dẫn giao thông và các phương tien giang thông khác trước khi xe đến, còi điện trên ôtô thường dùng kiểu rung.
Hình 4: Hình ảnh cấu tạo còi xe ô tô. Tấm thép từ; 9. Cuộn dây từ hóa; 10. Trụ điều khiển; 14,15.
Cần tiếp điểm; 16. Trụ đỡ tiếp điểm; 18.Điện trở phụ 7 Hình 5: Rơ le còi xe ô tô Khi nhấn nút còi xe ô tô: Cực dương ắc quy Accu -> nút còi xe ô tô -> cuộn dây mass, từ hóa lõi thép hút tiếp điểm đóng lại: Ắc quy Accu -> cầu chì -> khung từ -> lõi thép -> tiếp điểm -> còi xe ô tô -> mass, còi xe ô tô phát tiếng kêu.3 Đèn sương mù Đèn sương mù phía trước: trong điều kiện sương mù, nếu sử dụng đèn đầu chính có thể tạo ra vùng ánh sáng chói phía trước gây trở ngại cho các xe đối diện và người đi đường. Nếu sử dụng đèn sương mù sẽ giảm được tình trạng này. Dòng cung cấp cho đèn sương mù thường được lấy sau relay đèn kích thước.
Đèn sương mù phía sau: đèn này dùng để báo hiệu cho các xe phía sau nhận biết trong điều kiện tầm nhìn hạn chế. Dòng cung cấp cho đèn này được lấy sau đèn cốt (Dipped beam). Một đèn báo được gắn vào tableau để báo hiệu cho tài xế khi đèn sương mù phía sau hoạt động. Nguyên lý hoạt động: Đèn sương mù phía trước hoạt động khi công tắc điều khiển đèn ở vị trí TAIL hoặc HEAD.
Khi công tắc đèn sương mù phía trước được bật ON, thì rơ le đèn sương mù phía trước hoạt động và các đèn sương mù phía trước bật sáng. Hình 6: Mạch đèn sương mù phía trước 8 Đèn sương mù phía sau cũng hoạt động khi công tắc điều khiển đèn ở vị trí TAIL hoặc HEAD như đối với đèn sương mù phía trước. Công tắc đèn sương mù phía sau loại cần bật lên khi công tắc này dịch thêm một nấc từ vị trí ON của đèn sương mù phía trước. Hình 7: Mạch đèn sương mù sau Đèn sương mù phía sau có cấu tạo để giúp cho người lái không quên tắt.
Khi công tắc điều khiển đèn dịch chuyển về vị trí OFF trong khi đèn sương mù phía sau sáng (vị trí ON), thì đèn sương mù phía sau tự động tắt. Khi điều này xảy ra đèn sương mù phía sau vẫn giữ ở trạng thái tắt ngay cả khi công tắc đèn này lại được xoay về vị trí HEAD. Chức năng này được điều khiển bằng cơ khí hoặc điện tuỳ theo loại xe. Mạch điện bên trái được điều khiển bằng cơ khí.4 Đèn hậu Đèn hậu là đèn được bố trí phía sau của ô tô, có màu đỏ với tất cả các loại xe (nhờ vào kính khuếch tán có màu đỏ).
Đèn hậu có nhiệm vụ làm tín hiệu thông báo sự có mặt cho các xe phía sau khi di chuyển vào ban đêm và thông báo sự phanh của ô tô.