Định Tội Danh Đối Với Tội Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Đắk Lắk, dựa trên số liệu thực tiễn.

• Tác giả: Trương Thị Đông
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Quang Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Định Tội Danh Đối Với Tội Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 1.1. TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1.1. Khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.2. ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 1.2.1. Khái niệm định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.2.2. Đặc điểm định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.2.3. Các phương pháp định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.2.4. Ý nghĩa của hoạt động định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH TỈNH ĐẮK LẮK LIÊN QUAN ĐẾN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 2.1.1. Khái quát tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, dân cư tỉnh Đắk Lắk
• 2.1.2. Tình hình công tác thụ lý, giải quyết án hình sự và kết quả xét xử tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Tòa án nhân dân 2 cấp tỉnh Đắk Lắk
• 2.2. ĐỊNH TỘI DANH VÀ NHỮNG VI PHẠM, SAI LẦM TRONG VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.2.1. Định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong trường hợp tội phạm hoàn thành
• 2.2.2. Định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong một số trường hợp khác
• 2.2.3. Những vi phạm, sai lầm trong việc định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và các nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. YÊU CẦU NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1.1. Yêu cầu về chính trị - xã hội
• 3.1.2. Yêu cầu về lý luận và thực tiễn
• 3.1.3. Yêu cầu về lập pháp hình sự
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.2.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật
• 3.2.2. Giải pháp hướng dẫn thi hành pháp luật, giám đốc xét xử và xây dựng án lệ
• 3.2.3. Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và làm tốt công tác tổ chức, cán bộ, đặc biệt là đội ngũ Thẩm phán
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tội Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Đắk Lắk

Trong bối cảnh kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng không nhỏ đến trật tự an toàn xã hội tại Đắk Lắk. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Đắk Lắk, các yếu tố cấu thành tội phạm, cũng như thực tiễn xét xử tại địa phương. Việc nắm vững các quy định pháp luật liên quan đến Điều 174 Bộ luật Hình sự là vô cùng quan trọng để phòng tránh và đấu tranh với loại tội phạm này. Theo đó, cần hiểu rõ các hành vi gian dối, thủ đoạn tinh vi mà các đối tượng sử dụng để chiếm đoạt tài sản của người khác. Tình hình lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Đắk Lắk có những đặc thù riêng, đòi hỏi sự quan tâm và giải pháp phù hợp từ các cơ quan chức năng và cộng đồng.

1.1. Khái niệm và bản chất của tội lừa đảo chiếm đoạt

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác. Hành vi gian dối có thể là đưa ra thông tin sai sự thật, che giấu sự thật, hoặc lợi dụng sự tin tưởng của người khác để chiếm đoạt tài sản. Mục đích của hành vi này là nhằm chiếm đoạt tài sản một cách bất hợp pháp. Theo Trương Thị Đông Định trong luận văn của mình, lừa đảo là hành vi gian dối để làm người khác tin nhằm thực hiện những mục đích vụ lợi, trái pháp luật. Động cơ của người thực hiện hành vi lừa đảo là nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác hoặc làm cho người khác hiểu sai sự thật mà tin tưởng ủng hộ mình.

1.2. Các yếu tố cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Để cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cần có đầy đủ các yếu tố sau: (1) Chủ thể của tội phạm là người có năng lực trách nhiệm hình sự; (2) Khách thể của tội phạm là quyền sở hữu tài sản hợp pháp của người khác; (3) Mặt khách quan của tội phạm là hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản; (4) Mặt chủ quan của tội phạm là lỗi cố ý trực tiếp và có mục đích chiếm đoạt tài sản. Thiếu một trong các yếu tố này, hành vi sẽ không cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

1.3. Phân biệt tội lừa đảo và các tội chiếm đoạt khác

Cần phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với các tội chiếm đoạt khác như tội trộm cắp tài sản, tội công nhiên chiếm đoạt tài sản, tội cưỡng đoạt tài sản, và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Điểm khác biệt chính là ở thủ đoạn thực hiện hành vi. Trong tội lừa đảo, người phạm tội dùng thủ đoạn gian dối để người bị hại tự nguyện giao tài sản, trong khi các tội khác không có yếu tố gian dối hoặc không có sự tự nguyện giao tài sản từ phía người bị hại.

II. Thực Trạng Tội Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Tại Đắk Lắk

Tình hình tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Đắk Lắk có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp trong những năm gần đây. Các đối tượng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân, đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, để thực hiện hành vi phạm tội. Các hình thức lừa đảo phổ biến bao gồm: lừa đảo qua mạng, lừa đảo trong lĩnh vực tài chính, lừa đảo trong lĩnh vực bất động sản, và lừa đảo bằng hình thức đa cấp. Theo thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk, số vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản được thụ lý và xét xử có xu hướng tăng lên qua các năm, gây thiệt hại lớn về tài sản cho người dân và ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương.

2.1. Các hình thức lừa đảo phổ biến tại Đắk Lắk

Tại Đắk Lắk, các hình thức lừa đảo phổ biến bao gồm: (1) Lừa đảo qua mạng: Sử dụng các trang mạng xã hội, email, tin nhắn để giả danh người thân, bạn bè, hoặc các tổ chức tài chính để lừa đảo chiếm đoạt tiền; (2) Lừa đảo trong lĩnh vực tài chính: Huy động vốn trái phép, hứa hẹn lãi suất cao, hoặc dụ dỗ người dân tham gia các hình thức đầu tư rủi ro cao; (3) Lừa đảo trong lĩnh vực bất động sản: Mua bán đất đai không có giấy tờ hợp lệ, hoặc hứa hẹn các dự án ma; (4) Lừa đảo bằng hình thức đa cấp: Dụ dỗ người dân tham gia các mạng lưới đa cấp, hứa hẹn lợi nhuận cao, nhưng thực chất là chiếm đoạt tiền của người tham gia sau.

2.2. Thủ đoạn tinh vi của tội phạm lừa đảo

Các đối tượng lừa đảo ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để qua mặt cơ quan chức năng và người dân. Chúng thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động, sử dụng công nghệ cao để che giấu hành vi phạm tội, và lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Một số thủ đoạn phổ biến bao gồm: giả mạo giấy tờ, tạo dựng các mối quan hệ ảo, sử dụng các chiêu trò tâm lý để dụ dỗ người dân, và lợi dụng các sự kiện nóng để lừa đảo.

2.3. Ảnh hưởng của tội lừa đảo đến kinh tế xã hội

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế - xã hội tại Đắk Lắk. Nó không chỉ gây thiệt hại về tài sản cho người dân, mà còn làm suy giảm lòng tin của người dân vào các cơ quan chức năng, gây mất ổn định an ninh trật tự, và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh tại địa phương. Việc phòng chống và đấu tranh với tội lừa đảo là vô cùng quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người dân và duy trì sự ổn định của xã hội.

III. Định Tội Danh Tội Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Đắk Lắk

Việc định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự cẩn trọng và chính xác từ các cơ quan tiến hành tố tụng. Cần phải xác định rõ các yếu tố cấu thành tội phạm, thu thập đầy đủ chứng cứ, và áp dụng đúng các quy định của pháp luật. Sai sót trong quá trình định tội danh có thể dẫn đến việc kết án oan người vô tội, hoặc bỏ lọt tội phạm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công lý và trật tự pháp luật. Theo luận văn của Trương Thị Đông Định, hoạt động xét xử của Tòa án, trong đó có hoạt động định tội danh là hoạt động mang tính chất quyết định, xác định một người có tội hay không có tội.

3.1. Quy trình định tội danh trong vụ án lừa đảo

Quy trình định tội danh trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản bao gồm các bước sau: (1) Thu thập và đánh giá chứng cứ; (2) Xác định các yếu tố cấu thành tội phạm; (3) Áp dụng các quy định của pháp luật; (4) Quyết định tội danh và hình phạt. Trong quá trình này, cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật tố tụng hình sự, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

3.2. Những khó khăn trong định tội danh lừa đảo

Việc định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp của hành vi phạm tội. Các đối tượng thường sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để che giấu hành vi phạm tội, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ và xác định các yếu tố cấu thành tội phạm. Ngoài ra, sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng có thể dẫn đến sai sót trong quá trình định tội danh.

3.3. Các tình tiết tăng nặng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Khi định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cần xem xét các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Các tình tiết tăng nặng bao gồm: phạm tội có tổ chức, phạm tội nhiều lần, tái phạm nguy hiểm, chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn, gây hậu quả nghiêm trọng. Các tình tiết giảm nhẹ bao gồm: thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường thiệt hại, có công với cách mạng.

IV. Giải Pháp Phòng Chống Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Đắk Lắk

Để nâng cao hiệu quả phòng chống tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Đắk Lắk, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội, và cộng đồng. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân về các thủ đoạn lừa đảo phổ biến. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc phát hiện, điều tra, và xử lý các vụ án lừa đảo. Theo Trương Thị Đông Định, Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk không ngừng đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại vụ án, phấn đấu không để xảy ra việc kết án oan người không có tội và bỏ lọt tội phạm.

4.1. Tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về phòng chống lừa đảo chiếm đoạt tài sản đến người dân, đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa. Sử dụng nhiều hình thức tuyên truyền đa dạng, phù hợp với từng đối tượng, như: tổ chức các buổi nói chuyện, phát tờ rơi, chiếu phim, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng, và mạng xã hội.

4.2. Nâng cao năng lực của cơ quan tiến hành tố tụng

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc phát hiện, điều tra, và xử lý các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, trang bị các phương tiện kỹ thuật hiện đại, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

4.3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng chống lừa đảo

Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng chống lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đảm bảo tính đồng bộ, khả thi, và phù hợp với tình hình thực tế. Nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các quy định còn thiếu sót, bất cập, và ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật.

V. Án Lệ Và Thực Tiễn Xét Xử Tội Lừa Đảo Tại Đắk Lắk

Nghiên cứu án lệ và thực tiễn xét xử các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Đắk Lắk là một phương pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm. Việc phân tích các vụ án cụ thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các thủ đoạn lừa đảo phổ biến, các yếu tố cấu thành tội phạm, và các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình xét xử. Từ đó, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, và nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng.

5.1. Phân tích các vụ án lừa đảo điển hình

Phân tích các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản điển hình tại Đắk Lắk, tập trung vào các yếu tố như: thủ đoạn phạm tội, đối tượng bị hại, giá trị tài sản bị chiếm đoạt, và kết quả xét xử. Từ đó, rút ra những đặc điểm chung và riêng của từng loại vụ án, và xác định các yếu tố rủi ro cao.

5.2. Rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tiễn xét xử

Rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tiễn xét xử các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Đắk Lắk, tập trung vào các vấn đề như: thu thập chứng cứ, xác định các yếu tố cấu thành tội phạm, áp dụng pháp luật, và giải quyết các tranh chấp pháp lý. Từ đó, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng xét xử và đảm bảo tính công bằng, minh bạch.

5.3. Đề xuất hoàn thiện pháp luật và quy trình tố tụng

Dựa trên kết quả phân tích các vụ án và bài học kinh nghiệm từ thực tiễn xét xử, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và quy trình tố tụng liên quan đến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tập trung vào các vấn đề như: định nghĩa rõ ràng các hành vi lừa đảo, quy định cụ thể các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, và đơn giản hóa quy trình tố tụng.

VI. Hướng Dẫn Phòng Tránh Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Đắk Lắk

Để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mỗi người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác, trang bị kiến thức pháp luật, và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa. Cần tìm hiểu kỹ thông tin trước khi tham gia các giao dịch tài chính, đầu tư, hoặc mua bán bất động sản. Đồng thời, cần báo cáo ngay cho cơ quan công an khi phát hiện các hành vi nghi vấn lừa đảo. Phòng bệnh hơn chữa bệnh, chủ động phòng tránh lừa đảo là cách tốt nhất để bảo vệ tài sản của mình.

6.1. Nâng cao ý thức cảnh giác và kiến thức pháp luật

Nâng cao ý thức cảnh giác và kiến thức pháp luật về phòng chống lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tìm hiểu về các thủ đoạn lừa đảo phổ biến, các dấu hiệu nhận biết, và các quy định của pháp luật liên quan. Tham gia các buổi tuyên truyền, giáo dục pháp luật do các cơ quan chức năng tổ chức.

6.2. Thận trọng trong các giao dịch tài chính đầu tư

Thận trọng trong các giao dịch tài chính, đầu tư, hoặc mua bán bất động sản. Tìm hiểu kỹ thông tin về đối tác, dự án, và các điều khoản hợp đồng. Không nên tin vào những lời hứa hẹn lợi nhuận cao, rủi ro thấp. Tham khảo ý kiến của các chuyên gia trước khi đưa ra quyết định.

6.3. Báo cáo cơ quan công an khi phát hiện hành vi lừa đảo

Báo cáo ngay cho cơ quan công an khi phát hiện các hành vi nghi vấn lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cung cấp đầy đủ thông tin, chứng cứ, và hợp tác với cơ quan điều tra để làm rõ vụ việc. Việc tố giác tội phạm là trách nhiệm của mỗi công dân, góp phần bảo vệ trật tự an toàn xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010 - 2014, tình hình an ninh trật tự trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk diễn biến phức tạp, trong đó tội phạm xâm phạm quyền sở hữu chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tội phạm hình sự. Theo số liệu thống kê thực tế, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã thụ lý sơ thẩm 261 vụ án với 370 bị cáo về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, chiếm 3,4% tổng số vụ án hình sự và 9% tổng số vụ án xâm phạm sở hữu toàn tỉnh. Thực tiễn xét xử cho thấy, định tội danh đối với loại tội phạm này luôn là vấn đề phức tạp do các thủ đoạn gian dối ngày càng tinh vi, đan xen giữa quan hệ dân sự, kinh tế và trách nhiệm hình sự.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật hình sự để định tội danh chính xác đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm: phân tích cấu thành tội phạm cơ bản theo Điều 139 Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009; khảo sát toàn diện thực trạng xét xử tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2014; chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến vi phạm, sai lầm, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng xét xử.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc hiện thực hóa nguyên tắc bảo vệ quyền con người theo Điều 31 và Điều 32 Hiến pháp năm 2013, bảo đảm không kết án oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực, hỗ trợ các cơ quan tố tụng nâng cao tỷ lệ giải quyết án đúng luật, hạn chế tối đa các bản án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán xuống mức thấp nhất, góp phần bảo đảm an ninh kinh tế - xã hội cho hơn 1,8 triệu người dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền và các quan điểm chỉ đạo của Đảng về cải cách tư pháp. Khung lý thuyết kế thừa các công trình nghiên cứu kinh điển trong khoa học luật hình sự Việt Nam của các chuyên gia đầu ngành như Giáo sư Lê Cảm, Phó Giáo sư Trịnh Quốc Toản, Giáo sư Đào Trí Úc và Phó Giáo sư Nguyễn Ngọc Chí.

Hệ thống lý luận vận dụng 4 khái niệm cốt lõi:

• Cấu thành tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Tập hợp 4 yếu tố khách thể (quan hệ sở hữu), chủ thể (cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định), mặt khách quan (hành vi dùng thủ đoạn gian dối đưa ra thông tin không đúng sự thật trước khi chiếm đoạt, dẫn đến việc chủ tài sản tự nguyện giao tài sản) và mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp với mục đích chiếm đoạt có từ trước).
• Định tội danh: Sự xác nhận về mặt pháp lý sự phù hợp tuyệt đối giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội diễn ra trên thực tế khách quan với các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng quy định trong luật hình sự.
• Định tội danh chính thức: Hoạt động áp dụng pháp luật mang tính quyền lực nhà nước do Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán thực hiện trong các giai đoạn tố tụng, có giá trị pháp lý bắt buộc đối với người phạm tội.
• Định tội danh không chính thức: Hoạt động đánh giá pháp lý của các nhà khoa học, người bào chữa hoặc dư luận xã hội, không làm phát sinh trực tiếp quyền và nghĩa vụ pháp lý nhưng có giá trị bổ trợ lý luận sâu sắc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản pháp luật thực định gồm Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi năm 2009), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Nghị quyết số 01/2001/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP. Dữ liệu thực tiễn lấy từ các báo cáo tổng kết xét xử thường niên và hồ sơ lưu trữ các bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk từ ngày 01/01/2010 đến ngày 31/12/2014.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 261 vụ án hình sự sơ thẩm (với 370 bị cáo) và 36 vụ án hình sự phúc thẩm (với 40 bị cáo) về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) trên tổng thể các vụ án thuộc tội danh này trong khoảng thời gian 5 năm để bảo đảm tính phổ quát, phản ánh chính xác mọi góc độ sai sót trong hoạt động tư pháp.

Các phương pháp phân tích chủ đạo gồm:

• Phương pháp thống kê, tổng hợp: Phân loại, tổng hợp số liệu thụ lý, giải quyết và phân bổ tội phạm theo từng năm nhằm lượng hóa bức tranh thực tế.
• Phương pháp so sánh pháp luật: Đối chiếu quy định giữa Điều 139 (lừa đảo chiếm đoạt tài sản) với Điều 140 (lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản) và các tội danh xâm phạm sở hữu khác.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study): Điển hình là vụ án Nguyễn Văn Sinh bị Tòa án nhân dân huyện Ea Súp xét xử theo Bản án số 25/2010/HSST ngày 28/10/2010, phân tích chi tiết chuỗi hành vi mượn xe máy DH88 biển số 47-087B trị giá 4 triệu đồng để bán lấy 400.000 đồng, làm rõ phương pháp chứng minh ý định chiếm đoạt nảy sinh trước khi tiếp nhận tài sản.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng vụ án và người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có xu hướng gia tăng liên tục qua các năm. Năm 2010 ghi nhận 39 vụ với 54 bị cáo sơ thẩm, đến năm 2014 con số này tăng lên 58 vụ với 99 bị cáo, tương đương mức tăng 48,7% về số vụ và tăng 83,3% về số lượng bị cáo. Tổng cộng trong 5 năm, cấp sơ thẩm đã thụ lý 261 vụ với 370 bị cáo, cấp phúc thẩm thụ lý 36 vụ với 40 bị cáo.

Thứ hai, trong cơ cấu nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu tại tỉnh Đắk Lắk với tổng số 2.795 vụ án và 5.131 bị cáo, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản đứng vị trí thứ 2 về số lượng vụ án (chiếm tỷ lệ 9%) và đứng thứ 3 về số lượng bị cáo (chiếm tỷ lệ 7%). Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với các tội danh khác như cướp tài sản (217 vụ, chiếm 8%), lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (162 vụ, chiếm 6%), cưỡng đoạt tài sản (71 vụ, chiếm 3%), chỉ xếp sau tội trộm cắp tài sản (1.798 vụ, chiếm 64%).

Thứ ba, công tác giải quyết án tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk đạt kết quả tích cực với 214 vụ/281 bị cáo được xét xử sơ thẩm (đạt tỷ lệ 82%), 36 vụ/40 bị cáo được xét xử phúc thẩm (đạt 100%). Tuy nhiên, vẫn còn 35 vụ án với 67 bị cáo phải trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung (chiếm 13,4% tổng số vụ sơ thẩm thụ lý). Số vụ án tồn đọng chuyển sang kỳ sau là 10 vụ với 20 bị cáo.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét qua các bảng thống kê và biểu đồ cột về tiến trình gia tăng tội phạm. Sự gia tăng mạnh mẽ của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bắt nguồn từ đặc điểm kinh tế - xã hội đặc thù của tỉnh Đắk Lắk: diện tích trồng cà phê lớn nhất nước với 182.343 ha, sản lượng hàng năm trên 400.000 tấn, cùng với 47 dân tộc cùng chung sống và sự gia tăng cơ học của dân di cư tự do tạo ra áp lực lớn về đất đai, việc làm. Các đối tượng phạm tội đã lợi dụng sự thiếu hiểu biết pháp luật của người dân nông thôn (chiếm 1,37 triệu người trong tổng số 1,8 triệu dân) để thực hiện các thủ đoạn tinh vi như làm giả giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giả danh cán bộ nhà nước để xin việc làm hoặc vay vốn đáo hạn ngân hàng.

Về mặt chuyên môn nghiệp vụ, tỷ lệ 13,4% số vụ án phải trả hồ sơ điều tra bổ sung cho thấy sự lúng túng của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thu thập chứng cứ chứng minh ý thức chủ quan của người phạm tội. Sai sót phổ biến nhất là việc nhầm lẫn giữa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Ranh giới pháp lý mấu chốt nằm ở thời điểm xuất hiện ý định chiếm đoạt và thủ đoạn gian dối: trong tội lừa đảo, thủ đoạn gian dối xuất hiện trước khi người phạm tội nhận được tài sản, làm cho nạn nhân tin tưởng tự nguyện trao tài sản; ngược lại, trong tội lạm dụng tín nhiệm, việc nhận tài sản ban đầu là hoàn toàn hợp pháp thông qua hợp đồng vay mượn, thuê mướn, sau đó người phạm tội mới nảy sinh ý định chiếm đoạt và dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt.

Ngoài ra, một số vụ án còn có sự nhầm lẫn giữa hành vi lừa đảo với các giao dịch dân sự, kinh tế chậm thực hiện nghĩa vụ trả nợ, dẫn đến nguy cơ hình sự hóa các quan hệ dân sự hoặc bỏ lọt tội phạm nguy hiểm. Nguyên nhân chính do trình độ chuyên môn của một bộ phận Thẩm phán, Kiểm sát viên chưa đồng đều, kỹ năng đánh giá chứng cứ gián tiếp còn hạn chế, cùng với việc thiếu các văn bản giải thích pháp luật mang tính cập nhật từ cấp có thẩm quyền.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự thông qua việc rà soát và cụ thể hóa các dấu hiệu cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cơ quan lập pháp cần bổ sung các tình tiết định khung tăng nặng mới phản ánh đúng tình hình thực tế như lừa đảo thông qua mạng viễn thông, mạng máy tính hoặc lừa đảo liên quan đến thị trường bất động sản, nông sản; đồng thời điều chỉnh mức định lượng giá trị tài sản tối thiểu từ 2.000.000 đồng cho phù hợp với chỉ số giá cả thị trường trước năm 2017.

Thứ hai, tăng cường công tác hướng dẫn áp dụng pháp luật và phát triển án lệ. Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết chuyên đề hướng dẫn chi tiết việc phân biệt giữa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, xác định rõ các tiêu chí chứng minh thời điểm nảy sinh ý định chiếm đoạt. Mục tiêu xây dựng từ 3 đến 5 án lệ chuẩn mực trong giai đoạn 2016 - 2018 làm cơ sở áp dụng thống nhất cho Tòa án các địa phương.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng. Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk cần tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá chứng cứ điện tử, chứng cứ gián tiếp cho 100% Thẩm phán và Thư ký Tòa án hai cấp. Mục tiêu phấn đấu giảm tỷ lệ bản án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán xuống dưới 0,5% mỗi năm.

Thứ tư, siết chặt quy chế phối hợp liên ngành tư pháp giữa Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án hai cấp tỉnh Đắk Lắk. Duy trì chế độ họp giao ban tư pháp định kỳ hàng quý nhằm tháo gỡ vướng mắc trong việc đánh giá chứng cứ các vụ án phức tạp, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung từ mức 13,4% xuống dưới 5% trong giai đoạn 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp quy trình nhận thức và 3 bước định tội danh chuẩn mực, giúp nhận diện chính xác các yếu tố cấu thành tội phạm, phòng tránh nguy cơ oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm trong quá trình ban hành bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm.

Nhóm 2: Điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra và Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân hai cấp. Tài liệu hỗ trợ phương pháp luận trong việc lập kế hoạch điều tra, thu thập, kiểm tra và củng cố chuỗi chứng cứ chứng minh dấu hiệu lỗi cố ý và thời điểm xuất hiện thủ đoạn gian dối ngay từ giai đoạn khởi tố vụ án.

Nhóm 3: Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý thuộc Đoàn Luật sư các tỉnh Tây Nguyên. Cung cấp hệ thống dữ liệu thực tế và các bài học kinh nghiệm xét xử để xây dựng luận cứ bào chữa, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, bảo đảm sự tranh tụng dân chủ, công bằng tại phiên tòa.

Nhóm 4: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các cơ sở đào tạo luật học trên cả nước. Đây là tài liệu học thuật giá trị phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu về phân khoa luật hình sự, phương pháp xử lý dữ liệu thống kê tư pháp và kỹ thuật phân tích các tình huống án điểm thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu then chốt nào phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản? Thời điểm nảy sinh ý định chiếm đoạt và xuất hiện thủ đoạn gian dối là dấu hiệu phân định cốt lõi. Ở tội lừa đảo, thủ đoạn gian dối và ý định chiếm đoạt có trước hành vi nhận tài sản, làm nạn nhân tưởng thật mà tự nguyện giao tài sản. Ở tội lạm dụng tín nhiệm, người phạm tội nhận tài sản thông qua giao dịch hợp pháp trước, sau đó mới nảy sinh ý định chiếm đoạt.

Giá trị tài sản tối thiểu để cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 139 Bộ luật Hình sự năm 1999 là bao nhiêu? Giá trị tài sản bị chiếm đoạt phải từ 2.000.000 đồng trở lên. Trường hợp tài sản dưới 2.000.000 đồng thì phải kèm theo điều kiện gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt, hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Nguyên nhân chính dẫn đến việc Tòa án tỉnh Đắk Lắk phải trả hồ sơ điều tra bổ sung chiếm tỷ lệ 13,4% là gì? Nguyên nhân chủ yếu do quá trình điều tra ban đầu chưa thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh thời điểm hình thành ý định chiếm đoạt của bị can, thiếu tài liệu định giá tài sản chính xác, hoặc có sự mâu thuẫn trong lời khai giữa bị hại và bị cáo chưa được đối chất làm rõ.

Định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức khác nhau như thế nào về hậu quả pháp lý? Định tội danh chính thức do các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện, có hiệu lực pháp lý bắt buộc và làm phát sinh trực tiếp trách nhiệm hình sự của bị cáo qua bản án. Định tội danh không chính thức do các nhà nghiên cứu thực hiện, không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ pháp lý nhưng có giá trị khoa học to lớn.

Nếu người bị hại có sự nhẹ dạ, cả tin tự nguyện giao tài sản thì người phạm tội có bị giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không? Sự nhẹ dạ của nạn nhân không loại trừ yếu tố cấu thành tội phạm lừa đảo vì thủ đoạn gian dối của người phạm tội là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc chuyển giao tài sản. Tùy thuộc vào bối cảnh vụ án, Tòa án sẽ xem xét các tình tiết giảm nhẹ theo Điều 46 Bộ luật Hình sự nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc xử lý nghiêm minh hành vi cố ý chiếm đoạt.

Kết luận

• Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2014 có sự gia tăng nhanh chóng với 261 vụ án sơ thẩm và 370 bị cáo, chiếm 9% tổng số vụ xâm phạm quyền sở hữu trên địa bàn.
• Hoạt động định tội danh đòi hỏi phải thực hiện nghiêm ngặt quy trình 3 bước logic: xem xét đánh giá chứng cứ khách quan, nhận thức chuẩn xác cấu thành tội phạm và đối chiếu chính xác quy phạm pháp luật tương ứng.
• Phân định ranh giới giữa tội lừa đảo (Điều 139) và tội lạm dụng tín nhiệm (Điều 140) dựa trên tiêu chí cốt lõi: ý định chiếm đoạt và thủ đoạn gian dối phải xuất hiện trước khi tiếp nhận tài sản từ nạn nhân.
• Tồn tại thực tế 35 vụ án phải trả hồ sơ điều tra bổ sung (chiếm 13,4%) đòi hỏi phải nâng cao kỹ năng thu thập chứng cứ và trình độ chuyên môn của đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên.
• Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào 4 nhóm trọng tâm: hoàn thiện lập pháp hình sự, đẩy mạnh công tác phát triển án lệ, đào tạo bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và tăng cường phối hợp liên ngành tư pháp.

Đóng góp chính của luận văn là đã hệ thống hóa toàn diện lý luận định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đồng thời cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc tại địa bàn trọng điểm Tây Nguyên. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi các cơ quan tư pháp địa phương triển khai ngay các chuyên đề tập huấn nghiệp vụ trong giai đoạn 2016 - 2018, chuẩn bị tốt nguồn lực để thi hành hiệu quả các văn bản lập pháp hình sự mới. Độc giả quan tâm và các cán bộ đang công tác trong ngành tư pháp hãy tham khảo toàn bộ nội dung luận văn để nâng cao kỹ năng xử lý các vụ án xâm phạm sở hữu trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN 1. TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Trong Bộ luật Hình sự Việt Nam, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định trong chương các tội xâm phạm sở hữu. Ở Bộ luật Hình sự năm 1985, lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định hai tội: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa [26, Điều 134] và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản công dân [26, Điều 157].

Tuy nhiên, đến Bộ luật Hình sự năm 1999 chỉ quy định một tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139) áp dụng đối với tất cả các hình thức sở hữu. Điều này thể hiện Đảng và Nhà nước ta không còn phân biệt vị trí, vai trò của từng loại hình thức sở hữu mà coi việc kiên quyết đấu tranh với các tội xâm phạm sở hữu với các hình thức khác nhau là nhiệm vụ của toàn xã hội. Nhóm tội xâm phạm sở hữu được chia thành hai nhóm: các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt và các tội xâm phạm sở hữu không có tính chất chiếm đoạt. Với cách phân chia này, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thuộc nhóm “các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt”.

Các tội xâm phạm sở hữu được quy định tại Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009 gồm 13 điều thuộc chương XIV. Khoa học luật hình sự đã đưa ra khái niệm chung đối với các tội xâm phạm sở hữu: "Các tội xâm phạm sở hữu là hành vi của người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm hại đến quyền sở hữu tài sản của Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân” [27]. Để đưa ra khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, chúng ta cần phải xuất phát từ khái nệm tội phạm quy định tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009: 8 z Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [29, Điều 8]. Lừa đảo là hành vi gian dối để làm người khác tin nhằm thực hiện những mục đích vụ lợi, trái pháp luật.

Động cơ của người thực hiện hành vi lừa đảo là nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác hoặc làm cho người khác hiểu sai sự thật mà tin tưởng ủng hộ mình. Để thực hiện thành công công việc chiếm đoạt tài sản của người khác thì người có hành vi lừa đảo thường sử dụng những lời nói gian dối như: thuyết trình, quảng cáo hay, tốt… nhưng tất cả những việc làm đó không đúng với bản chất của vật hoặc sự việc; người lừa đảo còn sử dụng các thủ đoạn và các hành vi gian dối khác như: giả danh người có uy tín, có trách nhiệm, quyền hạn, có địa vị cao trong xã hội hoặc làm giả các loại công văn, giấy tờ, chữ ký của những người có thẩm quyền để làm cho người có tài sản tin tưởng vào họ và giao tài sản [24]. Chiếm đoạt là hành vi cố ý chuyển biến một cách trái pháp luật tài sản của người khác (hoặc của một nhóm người) thành tài sản của mình hoặc cho người khác mà mình quan tâm. Dấu hiệu chiếm đoạt là yếu tố bắt buộc để cấu thành tội phạm của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Dấu hiệu chiếm đoạt được thể hiện qua hình thức mục đích chiếm đoạt hoặc hành vi chiếm đoạt. Hành vi chiếm đoạt là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm đối 9 z với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, xét về mặt khách quan hành vi chiếm đoạt là hành vi làm cho chủ tài sản mất hẳn khả năng thực hiện quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình và tạo cho người chiếm đoạt có thể thực hiện được việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản đó. Xét về mặt thực tế, chiếm đoạt là quá trình vừa làm cho chủ tài sản mất tài sản vừa tạo cho người chiếm đoạt có tài sản đó; xét về mặt pháp lý, quá trình này không làm cho chủ sở hữu mất quyền sở hữu của mình mà chỉ làm mất khả năng thực tế thực hiện các quyền cụ thể của quyền sở hữu.

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi cố ý chuyển dịch một cách trái pháp luật tài sản đang thuộc quyền sở hữu của người khác thành tài sản của mình. Điểm cơ bản để phân biệt tội này với các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tài sản khác được quy định trong Bộ luật Hình sự bởi đặc điểm của hành vi chiếm đoạt tài sản, cụ thể là: trước khi thực hiện hành vi bằng hình thức lừa đảo, người phạm tội có ý thức chiếm đoạt tài sản từ trước. Tài sản là đối tượng tác động của hành vi chiếm đoạt phải là những tài sản còn nằm trong sự chiếm hữu, quản lý của người chủ tài sản. Để thực hiện được hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thì người phạm tội phải có ý định chiếm đoạt tài sản từ trước, sau đó mới dùng thủ đoạn gian dối làm cho chủ sở hữu tài sản tin tưởng trao tài sản cho người phạm tội để chiếm đoạt tài sản.

Thủ đoạn gian dối của người phạm tội là căn cứ để người bị hại “tự nguyện” trao tài sản. Như vậy, đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thì thủ đoạn gian dối xuất hiện ngay từ đầu, người phạm tội cố ý đưa ra thông tin không đúng sự thật nhằm làm cho người khác tin đó là sự thật nhằm chiếm đoạt tài sản (thủ đoạn gian dối xuất hiện trước hành vi chiếm đoạt). Từ những vấn đề nhận thức trên, tác giả khái niệm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được hiểu là: “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt, do người có 10 z năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, bằng các thủ đoạn gian dối làm cho chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản tin nhầm, tưởng giả là thật mà trao tài sản cho họ chiếm hữu, sử dụng, định đoạt trái pháp luật đối với tài sản đó”. Các dấu hiệu pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bao gồm: Khách thể của tội phạm, mặt khách quan của tội phạm, chủ thể của tội phạm và mặt chủ quan của tội phạm.

Khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại. Khách thể của tội phạm là một trong những vấn đề trung tâm của khoa học luật hình sự. Khách thể của tội phạm là một phần không thể thiếu của bất kỳ một tội phạm nào. Bất kỳ một hành vi phạm tội nào cũng đều xâm hại đến khách thể chung, cũng đều xâm hại đến một trong những quan hệ xã hội nhất định được luật hình sự bảo vệ bằng cách gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội đó.

Những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ, đó là: …độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [29, Điều 8]. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xâm phạm quan hệ sở hữu tài sản, các quyền sở hữu mà tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xâm hại bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt đối với tài sản. Đối tượng tác động của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là các loại tài sản được thể hiện dưới hình thức vật 11 z chất. Theo quy định tại Điều 163 của Bộ luật Dân sự năm 2005 thì: “Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản” [28, Điều 163].

Pháp luật bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp nên về nguyên tắc tài sản được luật hình sự bảo vệ phải là tài sản hợp pháp. Nhưng điều đó không có nghĩa những hành vi xâm phạm tài sản bất hợp pháp của công dân khác không bị coi là phạm tội. Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, dù tài sản đó là tài sản bất hợp pháp, vẫn bị coi là trái pháp luật và có thể cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, pháp luật hình sự xử lý người phạm tội lừa đảo để bảo vệ quyền sở hữu và để đảm bảo trật tự an toàn chung của xã hội. Mặt khách quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Mặt khách quan là mặt bên ngoài của hành vi phạm tội do Luật hình sự quy định.

Mặt khách quan của tội phạm bao gồm: hành vi phạm tội, hậu quả nguy hại và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả xảy ra. Ngoài ra, còn có một số dấu hiệu khác cũng đặc trưng cho mặt khách quan của tội phạm đó là hoàn cảnh, thời gian, công cụ, phương tiện phạm tội. Mặt khách quan là yếu tố quan trọng của tội phạm, tính nguy hiểm của tội phạm do tất cả các yếu tố của nó quyết định. Mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố của tội phạm.

không có mặt khách quan thì cũng không có các yếu tố khác của tội phạm và do vậy cũng không có tội phạm. Việc nghiên cứu những tình tiết thuộc mặt khách quan của tội phạm vì thế có ý nghĩa thực tiễn rất lớn.