Thủ Tục Tranh Luận Tại Phiên Tòa Hình Sự: Nghiên Cứu Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học

Khóa luận đánh giá Thủ Tục Tranh Luận Tại Phiên Tòa Hình Sự: Nghiên Cứu Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học, tiếp cận đa chiều, kết quả có tính khả thi cao

• Tác giả: Dang Thi Giao
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Duc Mai
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Thủ Tục Tranh Luận Tại Phiên Tòa Hình Sự
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LY LUẬN VE THỦ TỤC TRANH LUẬN TAI PHIEN TOA HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.2. Trình tự, thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.3. Mục đích, phạm vi va nội dung tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.4. Tranh luận và tranh tụng tại phiên tòa hình sự
• 1.5. Chức năng và vai trò của các chủ thể trong tranh luận tại phiên tòa
• 1.5.1. Chức năng và vai trò của Hội đồng xét xử trong tranh luận tại phiên tòa
• 1.5.2. Chức năng và vai trò của các chủ thể thuộc bên buộc tội trong tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.5.3. Chức năng và vai trò của các chủ thể thuộc bên bào chữa trong tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.5.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.6. Quy định của pháp luật về tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 1.7. Trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp của Tham phán, Kiểm sát viên, Luật sư
• 1.8. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỀN TRANH LUẬN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TRANH LUẬN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ
• 2.1. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành về tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 2.1.1. Các quy định mang tính nguyên tắc bảo đảm việc tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 2.1.2. Các quy định chung của Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 2.1.3. Các quy định cụ thể tại Chương XXI của Bộ luật Tố tụng hình sự về tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 2.2. Thực trạng tranh luận tại các phiên tòa hình sự và những bất cập, vướng mắc
• 2.2.1. Thực trạng tranh luận tại các phiên tòa hình sự
• 2.2.2. Những bất cập, vướng mắc trong các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến tranh luận tại phiên tòa
• 2.3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng tranh luận tại phiên tòa hình sự
• 2.3.1. Các giải pháp về pháp lý
• 2.3.2. Các giải pháp về tổ chức
• 2.3.3. Các giải pháp về con người
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự

Thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự là một phần quan trọng trong quá trình xét xử. Đây là hoạt động diễn ra dưới sự giám sát của Hội đồng xét xử, nơi mà các bên tham gia tố tụng, bao gồm bên buộc tội và bên bào chữa, đưa ra các chứng cứ và quan điểm của mình. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, thủ tục này không chỉ giúp xác định sự thật khách quan của vụ án mà còn thể hiện bản chất dân chủ của tư pháp hình sự. Thực tế cho thấy, thủ tục tranh luận có vai trò quyết định trong việc đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia, đồng thời nâng cao chất lượng xét xử. "Tranh luận tại phiên tòa là một phần xét xử vụ án, trong đó các bên trao đổi ý kiến về vụ án", điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải có một quy trình tranh luận rõ ràng và minh bạch. Do đó, việc phân tích và làm rõ khái niệm này là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về chức năng và vai trò của nó trong hệ thống tư pháp hình sự.

1.1. Trình tự thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự

Trình tự, thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Theo đó, sau khi kết thúc phần xét hỏi, Kiểm sát viên sẽ trình bày lời luận tội, tiếp theo là lời bào chữa của bị cáo hoặc người bào chữa. Các bên sẽ có cơ hội để đưa ra chứng cứ và lập luận của mình. "Hoạt động tranh luận không chỉ là việc trình bày ý kiến mà còn là sự trao đổi, phản biện giữa các bên để làm sáng tỏ sự thật của vụ án", điều này thể hiện tính chất bình đẳng trong tranh tụng. Quy trình này không chỉ đảm bảo quyền lợi của bên buộc tội mà còn của bên bào chữa, từ đó góp phần vào việc ra quyết định đúng đắn của Hội đồng xét xử. Thực tiễn cho thấy, việc thực hiện đúng trình tự này là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng tranh luận và xét xử tại các phiên tòa hình sự.

II. Quy định của pháp luật về tranh luận tại phiên tòa hình sự

Các quy định của pháp luật về tranh luận tại phiên tòa hình sự hiện hành được thể hiện qua các điều khoản trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Những quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên tham gia tố tụng và nâng cao chất lượng xét xử. "Các quy định mang tính nguyên tắc bảo đảm việc tranh luận tại phiên tòa hình sự diễn ra công khai, dân chủ và bình đẳng", điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện đúng các quy định pháp luật trong quá trình tranh luận. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều bất cập trong việc áp dụng các quy định này, khiến cho hoạt động tranh luận chưa đạt hiệu quả cao. Việc nghiên cứu và đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định này là cần thiết để nâng cao chất lượng tranh luận tại phiên tòa hình sự. Các giải pháp pháp lý cần được xem xét để đảm bảo rằng các quy định hiện hành phù hợp với thực tiễn và yêu cầu cải cách tư pháp.

2.1. Thực trạng tranh luận tại các phiên tòa hình sự

Thực trạng tranh luận tại các phiên tòa hình sự hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các phiên tòa thường xuyên gặp phải tình trạng tranh luận chưa thực sự hiệu quả, do thiếu sót trong việc áp dụng các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. "Chất lượng tranh luận tại các phiên tòa chưa cao, còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp", điều này chỉ ra rằng cần có sự cải cách toàn diện để nâng cao hiệu quả của hoạt động này. Những nguyên nhân chủ quan và khách quan như kỹ năng của các chủ thể tham gia tranh luận, cũng như sự thiếu hụt trong quy định pháp luật hiện hành đã dẫn đến tình trạng này. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tranh luận là một nhiệm vụ cấp bách trong bối cảnh hiện tại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cải cách tư pháp tại Việt Nam, hoạt động tranh luận tại phiên tòa hình sự (PTHS) được xem là một trong những khâu trọng tâm nhằm đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Theo ước tính, tỷ lệ các vụ án hình sự có sự tham gia của luật sư (LS) chỉ chiếm khoảng 20% tổng số vụ án được xét xử, phản ánh thực trạng hạn chế về sự tham gia của các chủ thể trong quá trình tranh luận. Luận văn tập trung nghiên cứu thủ tục tranh luận tại PTHS, phân tích chức năng, vai trò của các chủ thể tham gia, đánh giá thực trạng và những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tranh luận.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: làm rõ khái niệm, trình tự, thủ tục tranh luận tại PTHS; phân tích chức năng và vai trò của Hội đồng xét xử (HĐXX), Kiểm sát viên (KSV), luật sư và các chủ thể khác; đánh giá thực trạng tranh luận tại các phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm trong giai đoạn từ năm 2004 đến 2011; đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao kỹ năng tranh luận. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm tại Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo ngành, văn bản pháp luật và thực tiễn xét xử tại một số địa phương.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao chất lượng tranh luận tại phiên tòa, từ đó tăng cường tính công khai, dân chủ và hiệu quả của hoạt động xét xử, củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tố tụng hình sự, đặc biệt là mô hình tố tụng tranh tụng và tố tụng bán tranh tụng. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết tố tụng tranh tụng: Nhấn mạnh sự phân định rõ ràng giữa các chức năng buộc tội, bào chữa và xét xử, trong đó HĐXX giữ vai trò trọng tài, KSV thực hiện quyền công tố, và luật sư bảo vệ quyền lợi bị cáo. Mô hình này thể hiện tính dân chủ, khách quan và bình đẳng trong quá trình xét xử.

2. Lý thuyết tố tụng bán tranh tụng: Kết hợp các yếu tố tố tụng tranh tụng và tố tụng thẩm vấn, trong đó HĐXX có vai trò tích cực hơn trong việc điều khiển quá trình xét hỏi và tranh luận, nhằm khắc phục nhược điểm của mô hình thuần túy tranh tụng.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự, tranh luận và tranh tụng, chức năng và vai trò của các chủ thể (HĐXX, KSV, luật sư, bị cáo), cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tranh luận như trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và quy định pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích lý thuyết và khảo sát thực tiễn. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các văn bản pháp luật như Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, các nghị quyết của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp, báo cáo của ngành tư pháp, các bài viết chuyên ngành và số liệu thống kê từ TANDTC, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC).

• Phương pháp phân tích: Phân tích, tổng hợp các quy định pháp luật và tài liệu khoa học; so sánh các mô hình tố tụng hình sự; đánh giá thực trạng tranh luận tại các phiên tòa dựa trên số liệu và ví dụ thực tế.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu về tỷ lệ vụ án có luật sư tham gia, số lượng vụ án xét xử, các trường hợp tranh luận tại phiên tòa.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2004 (khi BLTTHS năm 2003 có hiệu lực) đến năm 2011, nhằm đánh giá tác động của các quy định mới và thực tiễn áp dụng trong cải cách tư pháp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các vụ án hình sự được xét xử tại một số địa phương tiêu biểu, các phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm, cùng với các báo cáo, công văn và tài liệu pháp lý liên quan. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện và tính điển hình của các vụ án, đảm bảo tính khách quan và toàn diện trong phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm và vai trò của thủ tục tranh luận tại PTHS: Tranh luận là thủ tục bắt buộc, diễn ra sau phần xét hỏi, do KSV khởi đầu bằng lời luận tội hoặc phát biểu quan điểm, kết thúc trước khi bị cáo nói lời sau cùng. Tranh luận giúp HĐXX xác định sự thật khách quan, đảm bảo xét xử công bằng. Tỷ lệ các vụ án có tranh luận hiệu quả chiếm khoảng 70% trong số các vụ án được khảo sát.

2. Chức năng và vai trò của các chủ thể: HĐXX giữ vai trò trọng tài, điều khiển quá trình tranh luận nhưng không được tham gia tranh luận trực tiếp. KSV là chủ thể chính thực hiện quyền công tố, trình bày luận tội và đối đáp với các bên. Luật sư đóng vai trò bảo vệ quyền lợi bị cáo, tuy nhiên chỉ khoảng 20% vụ án có LS tham gia, dẫn đến nhiều bị cáo phải tự bào chữa với hiệu quả hạn chế.

3. Thực trạng tranh luận tại các phiên tòa: Mặc dù có sự tiến bộ rõ rệt so với trước đây, tranh luận tại phiên tòa vẫn còn nhiều hạn chế như: một số Chủ tọa phiên tòa hạn chế thời gian tranh luận của luật sư, tranh luận mang tính hình thức, chưa thực sự dân chủ và khách quan. Khoảng 30% phiên tòa được đánh giá là chưa đảm bảo chất lượng tranh luận theo tiêu chuẩn cải cách tư pháp.

4. Bất cập trong quy định pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp: Các quy định của BLTTHS hiện hành còn thiếu rõ ràng, chưa phù hợp với thực tiễn, ví dụ như quy định về việc rút quyết định truy tố chưa được xử lý thống nhất. Trình độ chuyên môn và kỹ năng tranh luận của một số KSV, luật sư còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả tranh luận. Tỷ lệ vụ án có luật sư tham gia thấp so với các nước phát triển (khoảng 1/16.000 dân so với 1/250 dân ở Mỹ).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Về pháp luật, các quy định chưa đầy đủ và chưa đồng bộ dẫn đến khó khăn trong áp dụng, gây ra những vướng mắc trong thực tiễn. Về con người, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm của KSV, luật sư và Chủ tọa phiên tòa chưa đồng đều, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tranh luận.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành, kết quả này phù hợp với báo cáo của ngành tư pháp và các công trình khoa học gần đây, cho thấy cần có sự đầu tư nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và hoàn thiện pháp luật. Việc tranh luận dân chủ, công khai tại phiên tòa không chỉ góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan mà còn nâng cao uy tín của cơ quan tư pháp, củng cố niềm tin của nhân dân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vụ án có luật sư tham gia theo năm, bảng tổng hợp các hạn chế trong tranh luận tại phiên tòa và biểu đồ so sánh kỹ năng tranh luận của các chủ thể theo đánh giá chuyên môn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về thủ tục tranh luận: Sửa đổi, bổ sung các điều khoản trong BLTTHS để quy định rõ ràng hơn về trình tự, thủ tục tranh luận, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, đặc biệt là quy định về việc rút quyết định truy tố và quyền trình bày ý kiến của người bị hại. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng tranh luận cho KSV, luật sư và Chủ tọa phiên tòa: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về kỹ năng tranh luận, kỹ năng xử lý tình huống tại phiên tòa, cập nhật kiến thức pháp luật mới. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm; Chủ thể thực hiện: Viện Kiểm sát nhân dân, Hội Luật sư, TANDTC.

3. Tăng cường sự tham gia của luật sư tại các phiên tòa hình sự: Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính cho bị cáo khó khăn để thuê luật sư, khuyến khích các tổ chức luật sư tham gia bào chữa miễn phí hoặc với mức phí thấp. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, các tổ chức luật sư.

4. Nâng cao nhận thức và kỹ năng tranh luận cho các chủ thể khác tham gia tố tụng: Tổ chức các chương trình phổ biến pháp luật, đào tạo kỹ năng tranh luận cho người bị hại, nguyên đơn dân sự và các chủ thể liên quan nhằm tăng cường hiệu quả tranh luận. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Viện Kiểm sát, TAND, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và các cơ quan tiến hành tố tụng: Giúp nâng cao nhận thức về vai trò, chức năng và kỹ năng tranh luận tại phiên tòa, từ đó cải thiện chất lượng xét xử.

2. Luật sư và người bào chữa: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về thủ tục tranh luận, kỹ năng tranh luận và các quy định pháp luật liên quan, hỗ trợ trong công tác bào chữa.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành luật: Là tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ hơn về tố tụng hình sự, đặc biệt là thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự.

4. Nhà hoạch định chính sách và các tổ chức cải cách tư pháp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, hoàn thiện chính sách và pháp luật về tố tụng hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả cải cách tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự bắt đầu và kết thúc như thế nào?
   Thủ tục tranh luận bắt đầu sau khi kết thúc phần xét hỏi, KSV trình bày lời luận tội hoặc quan điểm về việc giải quyết vụ án, kết thúc trước khi bị cáo nói lời sau cùng. Đây là phần trọng tâm giúp HĐXX xác định sự thật khách quan.

2. Vai trò của Chủ tọa phiên tòa trong tranh luận là gì?
   Chủ tọa phiên tòa giữ vai trò trọng tài, điều khiển quá trình tranh luận, đảm bảo tuân thủ trình tự, thủ tục pháp luật, không tham gia tranh luận trực tiếp nhưng có quyền cắt bỏ ý kiến không liên quan và điều chỉnh thái độ ứng xử.

3. Tại sao tỷ lệ vụ án có luật sư tham gia còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do chi phí thuê luật sư cao, trình độ dân trí và hiểu biết pháp luật của bị cáo hạn chế, cùng với quy định pháp luật chưa tạo điều kiện thuận lợi cho sự tham gia rộng rãi của luật sư.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến chất lượng tranh luận tại phiên tòa?
   Bao gồm sự hoàn thiện của pháp luật, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và đạo đức nghề nghiệp của các chủ thể, cũng như trình độ dân trí và kỹ năng tranh luận của người tham gia tố tụng khác.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để nâng cao chất lượng tranh luận?
   Hoàn thiện pháp luật kết hợp với đào tạo nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cho KSV, luật sư và Chủ tọa phiên tòa, đồng thời tăng cường sự tham gia của luật sư và nâng cao nhận thức pháp luật cho các chủ thể khác là các giải pháp hiệu quả.

Kết luận

• Tranh luận tại phiên tòa hình sự là thủ tục bắt buộc, đóng vai trò trọng tâm trong quá trình xét xử, giúp xác định sự thật khách quan và đảm bảo công bằng pháp luật.
• Chức năng và vai trò của các chủ thể như HĐXX, KSV, luật sư và bị cáo được phân định rõ, tuy nhiên thực tiễn còn nhiều hạn chế về kỹ năng và sự tham gia.
• Quy định pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu cải cách tư pháp và thực tiễn xét xử.
• Nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, hoàn thiện pháp luật và tăng cường sự tham gia của luật sư là các giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng tranh luận.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các giải pháp trong giai đoạn 2024-2026 sẽ góp phần thúc đẩy cải cách tư pháp, nâng cao hiệu quả xét xử và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

Các cơ quan tư pháp, tổ chức luật sư và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và hoàn thiện thủ tục tranh luận tại phiên tòa hình sự nhằm nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho giai đoạn xét xử vụ án hình sự, thì tại phiên toà sơ thấm lời luận tội của KSV (hình thức pháp lý thể hiện quan điểm của VKS về các vấn đề cần giải quyết trong vụ án) là sự mở dau cuộc tranh luận, đối đáp giữa các chủ thé của bên buộc tội và bên bào chữa. Ngoài việc trình bày lời luận tội, KSV còn phải đưa ra những chứng cứ, lập luận của mình đề đáp lại ý kiến của những người tham gia tranh luận về nội dung luận tội và các van dé cần giải quyết trong vụ án. Theo Dai Từ điển TiếngViệt thì đối dap là “trd /ởi lai” [11, tr. Như vậy, trong TTHS “đối đáp” được hiểu “/a các quan điểm, luận cứ của Kiểm sát viên trong việc trả lời đối với các ý kiến của bị cáo, người bào chữa, người bị hại, người tham gia to tung về luận tội; là sự trả lời dap lại ý kiến giữa những người tham gia tranh luận ` [9, tr.275] Theo quy định tại Điều 218 và 247 BLTTHS thì KSV phải đáp lại tất cả ý kiến của những người tham gia tranh luận đồng thời phải đưa ra những chứng cứ, lập luận của mình dé phản bác ý kiến không có căn cứ của bị cáo, người bào chữa và những người tham gia tô tụng khác về lời luận tội (hoặc quan điêm về việc giải quyét vụ án) của VKS.

Nếu qua tranh luận mà thấy cần xem xét thêm chứng cứ hoặc theo đề nghị của KSV, những người tham gia tranh luận hoặc Chủ tọa phiên tòa thấy 10 cần phải quay trở lại việc xét hỏi thi HDXX quyết định trở lại việc xét hỏi sau đó việc tranh luận lại được thực hiện bình thường. Tuy nhiên, dé tránh kéo dài thời gian không cần thiết, Chủ tọa phiên tòa có thể lưu ý đối với KSV và những người tham gia tranh luận chỉ tranh luận những van dé mới phát sinh sau khi xét hỏi thêm. Nếu những người tham gia tranh luận không còn ý kiến gì khác, Chủ toạ phiên toà tuyên bố kết thúc phần tranh luận và cho phép bị cáo được nói lời sau cùng. Như vậy, có thể nói răng phần tranh luận tại phiên toà sơ thâm và phúc thâm được kết thúc trước khi bị cáo nói lời sau cùng tức là lời nói sau cùng của bi cáo không thuộc phan tranh luận tại phiên toà.

Theo quy định tại Điều 280 và Điều 297 của BLTTHS, thì khi xét thay cần thiết TA phải triệu tập người bị kết án, người bào chữa và có thể triệu tập những người có quyên lợi nghĩa vụ liên quan đến việc kháng nghị tham gia phiên tòa giám đốc thâm (tái thẩm). Nếu đã triệu tập thì họ lại trình bày ý kiến trước khi đại diện VKS phát biểu. Thực tiễn xét xử ở nước ta cho thấy các TA hầu như không triệu tập người bị kết án, người bào chữa và đương sự tham gia phiên toà giám đốc thầm hoặc tái thẩm. Như vậy, có thể rút ra một số nhận xét sau: 1) Tranh luận là một phần (bộ phận), một thủ tục bắt buộc của phiên toà và có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với quá trình xét xử vụ án.

Các quan điểm khác nhau của các bên về vụ án giúp cho HDXX có thể xác định được day đủ và toàn diện các tình tiết khách quan của vụ án dé có phán quyết đúng dan, chính xác về các van đề cần giải quyết trong vụ án. 2) Hoạt động tranh luận tại phiên toà được bắt đầu băng việc KSV trình bày lời luận tội (ở phiên toà sơ thẩm) hoặc quan điểm của VKS về việc giải quyết vụ án (ở phiên toà phúc thâm) và kết thúc trước khi bị cáo nói lời sau cùng. 11 3) Y nghĩa và nội dung của tranh luận chỉ thé hiện một cách đầy đủ nhất tại phiên toà sơ thâm. Ở phiên toà phúc thâm ý nghĩa và nội dung của nó bị hạn chế hơn (do phúc thâm là cấp xét xử lại vụ án).

Còn ở phiên toà giám đốc thâm (tái thẩm) thì tranh luận hoàn toàn mang tính chất phiến diện (một chiều) do tính chất của nó là xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Căn cứ vào tính chất xét xử vụ án hình sự, có thê phân tranh luận tại phiên tòa thành: Tranh luận tại phiên tòa sơ thấm; Tranh luận tại phiên tòa phúc thâm và tranh luận tại phiên tòa giám đốc thâm (tái thâm). Mục đích, phạm vi và nội dung tranh luận tại phiên tòa hình sự * Mục đích: Mục đích của tranh luận tại PTHS là nhằm để tìm ra sự thật khách quan của vụ án. Dưới sự điều khiển của Chủ tọa phiên tòa, trên cơ sở các chứng cứ đã được kiểm tra công khai tại phiên toà và các quy định của pháp luật, các chủ thể thuộc bên buộc tội và bên bào chữa đưa ra quan điểm, lập luận của mình về các tình tiết khách quan và hướng giải quyết vụ án nhằm thuyết phục HDXX chấp nhận đề nghị của mình va bác bỏ quan điểm, lập luận của phía bên kia.

Như vậy, có thể thấy răng tranh luận tại PTHS có ý nghĩa và vai trò rất lớn đối với quá trình xét xử vụ án thể hiện ở một số điểm sau đây: - Tranh luận tại phiên tòa thể hiện không chỉ tính minh bạch, công khai và dân chủ của TTHS mà cả bản chất dân chủ của Nhà nước XHCN của dan, do dân và vì dân. - Việc tranh luận, đối đáp của KSV với bị cáo, người bao chữa và những người tham gia tố tụng khác sẽ làm cho phiên tòa khách quan, sống động hon, góp phần xóa bỏ tinh trạng xét xử theo kiểu “án bỏ tui’ đã tồn tại 15 trước đây mà dư luận xã hội đã từng phê phán, đồng thời nâng cao uy tín của VKS, TA cũng như củng cố niềm tin của nhân dân vào công ly. * Phạm vỉ: Như đã trình bày ở trên, hoạt động tranh luận, đối đáp của các chủ thê thuộc bên buộc tội và bào chữa tại PTHS được giới hạn về mặt không gian và thời gian. Vé mặt không gian, hoạt động tranh luận các chủ thé tại PTHS chỉ có thê được thực hiện tại phiên tòa xét xử vụ án hình sự.

Về mặt thời gian thì thủ tục tranh luận được bắt đầu ngay sau khi Chủ toạ phiên toà tuyên bố kết thúc phần xét hỏi tiếp đến KSV trình bày lời luận tội (ở phiên tòa sơ thâm) hoặc phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án (tại phiên tòa phúc thâm, giám đốc thẩm, tái thâm). * Nội dung: Nội dung tranh luận tại PTHS bao gồm toàn bộ các quan điểm, lập luận về các vấn đề cần giải quyết trong vụ án hình sự mà các chủ thé của bên buộc tội và bên bào chữa đưa ra tại phiên toà đề nghị HDXX chap nhận hoặc bác bỏ khi ra phán quyết về vụ án. Phụ thuộc vào tính chất xét xử vụ án hình sự (sơ thâm, phúc thâm, giám đốc thâm, tái thâm) mà nội dung tranh luận này có thé khác nhau. Nội dung tranh luận của các chủ thể tại phiên toà sơ thấm hình sự cũng xoay quanh các van đề cần chứng minh trong vụ án được quy định tại Điều 63 BLTTHS bao gồm: Có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội; Ai là người thực hiện hành vi phạm tội, có lỗi hay không có lỗi, do cô ý hay vô ý, có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đích, động cơ phạm tội; Những tình tiết tăng nặng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo và những đặc điểm nhân thân của bị can, bị cáo; Tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra.

Tuy nhiên, tại phiên toà KSV có thé thay đổi nội dung buộc tội, tức là kết luận khác (so với quyết định truy tố) về nội dung, tính chất của hành vi 13 phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra, vai trò của bi cáo trong vụ án, nhân thân bị cáo, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nguyên nhân điều kiện phạm tdi,. và đề xuất hướng giải quyết cụ thé về vu án. Nội dung luận tội này của KSV (theo hướng có lợi cho bi cáo) là cơ sở dé xác định giới han xét xử vụ án tai phiên toa. Vì vậy, nội dung tranh luận, đối đáp của người bào chữa, bị cáo và những người tham gia tố tụng khác chủ yếu tập trung vào các nội dung lời luận tội của KSV trình bày tại phiên toà.

Nội dung tranh luận tại phiên tòa phúc thâm phụ thuộc vào nội dung kháng cáo, kháng nghị. Trong trường hợp kháng cáo, kháng nghị toàn bộ bản án thì nội dung tranh luận tại phiên toà phúc thâm sẽ bao gồm tất cả vấn đề như ở phiên tòa sơ thâm. Trong trường hợp chỉ có kháng cáo, kháng nghị một phần bản án sơ thâm (về hình phạt, về phần dân sự hoặc xử lý vật chứng) thì nội dung tranh luận tại phiên toà phúc thẩm chỉ tập trung chủ yếu vào các van dé liên quan đến phan bản án sơ thấm bi kháng cáo, kháng nghị. Tuy nhiên, trong trường hợp cần thiết, thì nội dung tranh luận này có thé bao gồm cả những van đề khác (ví dụ: có vi phạm nghiêm trọng thủ tục t6 tụng hoặc có căn cứ dé giảm nhẹ cho bị cáo, mặc dù trong kháng cáo, kháng nghị không đề cập đến van dé này).

Giám đốc thâm (tái thâm) không phải là một cấp xét xử mà chỉ là thủ tục tố tụng đặc biệt dé xét lại các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Theo quy định của BLTTHS (Điều 282; Điều 297), nội dung tranh luận tại phiên toà này cũng bị giới hạn bởi nội dung kháng nghị và được thê hiện trong quan điểm của VKS về việc giải quyết vụ án mà KSV trình bày trước Hội đồng giám đốc thâm (tái thâm). Trong trường hợp TA triệu tập người bị kết án, người bào chữa và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến việc kháng nghị, thì những người này được trình bày ý kiến trước khi đại diện VKS phát biểu. Các ý kiến này cũng chủ yếu xoay quanh nội dung kháng 14 nghị.

Trong trường hợp họ vắng mặt thì Hội đồng giám đốc thẩm (tái thâm) vẫn tiễn hành xét xử. “Thue tiễn xét xử chỉ mới xảy ra một vài trường hợp Toà án xét xử giám đốc thẩm người bị kết án, người bào chữa đến phiên tòa còn những người khác thì chưa có” [23, tr.