ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của khoá luận Hoa là một trong các loại cây trồng có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Khi đời sống ngày càng nâng cao thì nhu cầu sử dụng hoa càng lớn. Hoa không chỉ đem lại cho con người sự thoải mái khi thưởng thức vẻ đẹp của chúng mà còn là sản phẩm thiết yếu được dùng trong các dịp lễ tết, hội nghị… Chính vì vậy mà hoa không chỉ mang lại giá trị tinh thần cho con người mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất hoa.
Ở nước ta, nghề trồng hoa đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều địa phương, góp phần không nhỏ trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Với nhiều lợi thế về điều kiện thời tiết, khí hậu và địa hình, Việt Nam là một trong những quốc gia có nhiều loài hoa dẹp, đặc biệt là hoa lan. Hoa lan (Orchidaceae) là một trong đỉnh cao của sự tiến hoá của các loài cây có hoa. Hoa lan được con người biết đến rất sớm.
Ở châu Á, danh từ lan là tên có từ xa xưa trong Tứ thư, ngũ kinh và cả trong Kinh dịch của Bách Gia Chư Tử (Trung Quốc 551-479 trước công nguyên). Riêng về hoa lan, các loại hoa lan rừng đẹp đến mức độ lộng lẫy đã đến với người dân Việt Nam từ cổ xưa. Hoa lan đến với người Việt Nam từ những bông hoa đẹp, từ những vị thuốc chữa bệnh được lưu truyền trong dân gian từ đời này qua đời khác cho đến ngày nay. Hoa lan là một loài hoa quý, đối với người Việt Nam, hoa lan tượng trưng cho sự trong sạch, thanh cao, số người hiểu biết về hoa lan tuy còn ít ỏi, và những người chơi lan trước đây chủ yếu là những người giàu có, những nho sĩ, những cụ già nhàn rỗi.
Theo cuốn Phong lan Việt Nam của Trần Hợp thì Việt Nam có 137-140 chi gồm trên 800 loài lan rừng. 2 Tỉnh Bắc Kạn có nhiều lợi thế về địa hình, khí hậu thời tiết cho các loài lan phát triển. Tại một số khu vực trong tỉnh như Vườn quốc gia Ba Bể, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam Xuân Lạc, Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ.có nhiều loài thực vật vô cùng quí giá, trong đó có nhiều loài hoa lan rừng hiếm. Tuy nhiên, để có thể bảo tồn, khai thác và tăng thu nhập từ cây lan cho người dân thì cần nhiều nghiên cứu nghiêm túc để phát triển các loại lan rừng.
Vấn đề kinh doanh xuất khẩu hoa lan đối với Việt Nam nói chung và tỉnh Bắc Kạn nói riêng cho đến nay vẫn đang ở giai đoạn đầu. Ở Bắc Kạn, hoa lan được kinh doanh chủ yếu bán cho người chơi hao và khách du lịch tham quan Vườn Quốc gia Ba Bể. Đây cũng được coi là một trong những hoạt động để lại ấn tượng tốt với du khách khi đến Bắc Kạn. Nhiều du khách đến tham quan cong vì lý do mốn sưu tầm nhiều loại lan rừng nơi đây.
Hơn nữa, trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế của tỉnh, chúng ta phải có những mặt hàng đặc trưng riêng của Bắc Kạn để cho bạn bè trong nước và quốc tế thưởng thức. Đó không chỉ là những món ăn đặc sản, phong tự nhiên cảnh đẹp mà còn cần đến những sản phẩm khác, mà hoa lan là một loài hoa đẹp để du khách có thể mua về làm quà lưu niệm. Với giá bán các loài lan khá cao, nên những loài lan bản địa quý hiếm đã bị người dân khai thác cạn kiệt, có nguy cơ tuyệt chủng. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có những công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về việc thu thập, đánh giá và lưu giữ, chăm sóc và nhất là nhân giống để bảo tồn một số loại lan rừng có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn.
Từ đó duy trì, phát triển đem lại giá trị kinh tế, tạo công ăn việc làm và tăng thêm thu nhập cho người dân địa phương.Với các lý do trên, chúng tôi đã nghiên cứu thực hiện đề tài: Điều tra, thu thập một số loài lan rừng quý, có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn. Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu Thu thập, lưu giữ nguồn một số loài lan loài lan rừng quý tại tỉnh Bắc Kạn. Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển của của các loài lan thu thập.
Yêu cầu -Mô tả đặc điểm hình thái của các loài lan thu thập được - Xác định tên khoa học và hoàn thiện bộ sưu tập về các loài lan. - Xác định được một số loài lan triển vọng để nhân giống và phát triển 1. Ý nghĩa Ngoài ý nghĩa nghiên cứu đã nói ở phần trên, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ bổ sung những tư liệu khoa học về chủng loại các loài hoa lan, đặc tính sinh học của một số giống lan trong điều kiện sinh thái của Ba Bể. Đồng thời đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống lan bản địa.
Đưa ra các biện pháp kỹ thuật hướng dẫn chăm sóc hoa lan phù hợp trong điều kiện khí hậu địa phương. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH TÀI LIỆU 2. TỔNG QUAN VỀ HOA LAN 2. Vai trò của hoa lan trong đời sống kinh tế Trong thế giới các loài hoa, hoa lan là một trong những loài hoa đẹp nhất.
Hoa lan được coi là loài hoa tinh khiết, hoa vương giả cao sang, vua của các loài hoa. Hoa lan không những đẹp về màu sắc mà còn đẹp cả về hình dáng, cái đẹp của hoa lan thể hiện từ những đường nét của cánh hoa tao nhã đến những dạng hình thân lá, cành duyên dáng, ít có loài hoa nào sánh nổi. Hoa lan được mệnh danh là món trang sức đẹp nhất mà thiên nhiên ban tặng cho loài người. Con người chưa hề ngừng chiêm ngưỡng các tác phẩm tuyệt mỹ ấy.
Hoa lan luôn được nhiều người ưa thích bởi lẽ hoa lan có cấu trúc rất kiêu kỳ và phức tạp với những chạm trổ hết sức tinh vi, nhất là bộ phận môi hoa đã làm nhiều nhà điêu khắc phải thán phục. Hoa lan bao gồm rất nhiều màu sắc, được pha trộn một cách hài hoà, cân đối, khi thì hiện lên những nét tương phản rõ nét, khi thì chìm lắng một cách lặng lẽ. Cây lan lại mang những nét đặc thù thú vị của một loại cây trồng không đất. Khác với các với các loài ký sinh thông thường có tác dụng huỷ hoại ký chủ, trái lại đa số loài lan sống phụ sinh, chỉ xem giá thể như là vật để giá đỡ lan trong không gian và giữ ẩm cho bộ rễ.
Vì thế cha ông ta đã dùng cây lan biểu hiện cho người quân tử “Mai, Lan, Cúc, Trúc” một đạo đức cao quí của con người Việt Nam. Ngoài vẻ đẹp kiêu kỳ, quyến rũ, lan còn có các đặc điểm mà nhiều loài hoa khác không có được, với hương thơm đặc biệt, đa dạng mà hầu như không có loại hương liệu nhân tạo nào sánh được cùng với ưu điểm lâu tàn đã tạo cho lan trở thành 1 loại hoa vương giả. Chính vì vậy giá lan biến động rất 5 cao trên thị trường, trung bình là 10-15 đôla/cây, nhưng cũng có các loài quí đạt tới 400 đôla/cây, cá biệt có loài giá bán tới vài nghìn đôla. Ở châu Á, Thái Lan là nước có sản lượng lan công nghiệp lớn nhất với trị giá kim ngạch xuất khẩu hàng năm tới hàng chục triệu đôla.
Phân loại hoa lan Cây hoa Lan (Orchid sp.) thuộc họ Phong lan (Orchidaceae); bộ lan(Orchidales); lớp một lá mầm Monocotyledoneac. Họ phong lan phân bố rộng từ 68 0 vĩ Bắc đến 560 vĩ Nam, từ gần Bắc cực như Thuỵ Điển, Aleska, xuống tận các đảo cuối cùng ở cực Nam của Oxtralia. Tuy nhiên tập trung của họ lan chủ yếu ở các vĩ độ nhiệt đới, đặc biệt ở châu Mỹ và Đông Nam Á. Đến nay loài người đã biết được trên 750 chi với 25.000 loài lan tự nhiên và 75.000 loài lan do kết quả chọn lọc và lai tạo.
Ở Việt Nam có hàng trăm loài lan, trong đó các loài lan sau được trồng rộng rãi trên khắp đất nước. Căn cứ vào đặc điểm hình thái thân cây có thể chia lan làm hai nhóm : Nhóm đơn thân: đây là nhóm chỉ tăng trưởng về chiều cao làm cho cây dài ra mãi. Nhóm đơn thân chia thành 2 nhóm phụ: - Nhóm phụ lá mọc đối (Sarcanthinae): nhóm này lá được xếp thành 2 hàng mọc đối nhau, lá trên một hàng xen kẽ với lá của hàng kia. Gồm các giống như: Vanda, Aerides, Phalaenopsis… - Nhóm phụ lá dẹp thẳng hay tròn (Campylocentrinae): Papilionanthe, Luisia… Nhóm đa thân: đây là nhóm gồm những cây tăng trưởng liên tục.
Căn cứ vào cách ra hoa nhóm này chia thành 2 nhóm phụ: - Nhóm ra hoa phía trên : Cymbidium, Dendrobium, Oncidium… - Nhóm ra hoa ở đỉnh: Cattleya, Laelia, Epidendrum… 6 Ngoài ra còn có một số giống mang tính chất trung gian như: Centropetatum, Phachyphllum, Dichaea… Căn cứ vào môi trường sống của lan cũng có thể chia thành 2 loại: - Địa lan: cây lan sống trong đất hoặc trong giá thể có đặc điểm gần nhưđất - Phong lan: cây lan sống trong không khí. Đặc điểm thực vật học của cây hoa lan 2. Giả hành (thân giả) Chỉ xuất hiện trên các loài lan đa thân. Giả hành là bộ phận rất cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của lan.
Giả hành tuy là thân nhưng lại chứa diệp lục, đây là bộ phận dự trữ nhiều chất dinh dưỡng rất cần thiết cho sự phát triển của giả hành mới. Giả hành cũng là cơ quan dự trữ nước, do vậy cây lan có thể sống lâu trong điều kiện thiếu nước và khi hạn hán thì các loài lan đa thân có thể duy trì sự sống lâu hơn các loài lan đơn thân. Giả hành của các loài khác nhau thì rất khác nhau, ngay trong một loài thì cũng có sự khác nhau giữa các giống: giả hành hình thoi đối với các giống thuộc loài Cattleya hoặc giả hành hình tháp như các giống thuộc loài Cymbidium.1 Cấu tạo hoa lan 7 2. Thân Thân vảy giả có nhiều hình dáng khác nhau tùy theo giống lan.
Trên thân có đốt, trên mỗi đốt mọc một nhánh lá hoặc là lá bao. Thân là cơ quan dự trữ nước và chất dinh dưỡng, màm hoa và mầm lá đều mọc từ phần gốc của bộ phận thân rễ. Chỉ có các loài đơn thân và một số loài của giống Dendrobium và Epidendrumvừa có giả hành, vừa có thân. Các loài lan có thân thường không có cơ quan dự trữ nước và chất dinh dưỡng.
Thân lan thường biến động lớn, to nhỏ khác nhau từ vài cm đến vài chục cm.