Nghiên Cứu Và Sưu Tầm Các Loài Lan Rừng Quý Hiếm Có Giá Trị Kinh Tế Ở Bắc Kạn

Luận văn điều tra thu thập các loài lan rừng quý có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn, phân tích đặc điểm và tiềm năng phát triển bền vững.

• Tác giả: Vương Ngọc Mạnh
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Lan Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Điều Tra, Thu Thập Một Số Loài Lan Rừng Quý, Có Giá Trị Kinh Tế Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của khoá luận
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu
• 1.3. Ý nghĩa
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH TÀI LIỆU
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ HOA LAN
• 2.1.1. Vai trò của hoa lan trong đời sống kinh tế
• 2.1.2. Phân loại hoa lan
• 2.1.3. Đặc điểm thực vật học của cây hoa lan
• 2.1.4. Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa lan
• 2.1.5. Tình hình nghiên cứu và sản xuất hoa lan trên thế giới
• 2.1.6. Tình hình nghiên cứu và sản xuất hoa lan trong nước
• 2.1.7. Điều tra, thu thập nguồn gen hoa lan
• 2.1.8. Những nghiên cứu về nhân giống cây hoa lan ở Việt Nam
• 2.1.9. Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa lan ở Việt Nam
• 2.1.10. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 2.1.10.1. Vườn Quốc gia Ba Bể
• 2.1.10.2. Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ
• 2.1.10.3. Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA
• 3.1. Nội dung 1: Điều tra, thu thập và lưu giữ một số giống lan quý tại Bắc Kạn
• 3.2. Nội dung 2: Phân loại và nhân giống bằng tách thân một số giống lan quý tại Bắc Kạn
• 3.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Điều tra, thu thập và lưu giữ một số giống lan quý tại Bắc Kạn
• 3.6. Nhân giống bằng tách thân một số giống lan quý tại Bắc Kạn
• 3.7. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả thực hiện các nội dung
• 4.1.1. Nội dung 1: Điều tra, thu thập và lưu giữ một số giống lan quý tại Bắc Kạn
• 4.1.2. Kết quả theo dõi khả năng sinh trưởng của các loài lan thu thập được nuôi trồng
• 4.1.3. Nội dung 2: Nhân giống bằng tách thân một số giống lan bản địa
• 4.1.4. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống phong lan bản địa
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Điều tra lan rừng

Việc điều tra lan rừng tại Bắc Kạn là một nhiệm vụ quan trọng nhằm xác định và thu thập các loài lan quý có giá trị kinh tế. Tỉnh Bắc Kạn, với điều kiện khí hậu và địa hình thuận lợi, là nơi sinh sống của nhiều loài lan quý hiếm. Nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn các loài lan mà còn tạo cơ hội cho người dân địa phương phát triển kinh tế thông qua việc trồng và tiêu thụ lan. Theo thống kê, có khoảng 800 loài lan rừng tại Việt Nam, trong đó nhiều loài có giá trị kinh tế cao. Việc thu thập lan rừng cần được thực hiện một cách có hệ thống để đảm bảo tính bền vững và bảo tồn nguồn gen. Đặc biệt, các khu vực như Vườn Quốc gia Ba Bể và các khu bảo tồn thiên nhiên là những nơi lý tưởng để tiến hành điều tra và thu thập.

1.1. Tình trạng bảo tồn lan

Tình trạng bảo tồn lan rừng tại Bắc Kạn đang gặp nhiều thách thức. Nhiều loài lan quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức. Việc bảo tồn lan rừng không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn cần sự tham gia của cộng đồng. Các biện pháp bảo tồn như xây dựng các khu bảo tồn, giáo dục cộng đồng về giá trị của lan rừng và khuyến khích trồng lan tại nhà là rất cần thiết. Đặc biệt, việc phát triển các chương trình nhân giống và trồng lan có thể giúp giảm áp lực khai thác từ tự nhiên. Theo nghiên cứu, việc bảo tồn không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân địa phương.

II. Thu thập lan rừng

Quá trình thu thập lan rừng bao gồm việc xác định các loài lan quý, ghi nhận đặc điểm sinh trưởng và phát triển của chúng. Các loài lan được thu thập sẽ được lưu giữ và nhân giống để bảo tồn nguồn gen. Việc thu thập lan rừng cần được thực hiện một cách cẩn thận, đảm bảo không làm tổn hại đến môi trường sống tự nhiên của chúng. Các phương pháp thu thập bao gồm khảo sát thực địa, chụp ảnh, ghi chép thông tin và lấy mẫu. Đặc biệt, việc xác định tên khoa học và phân loại các loài lan là rất quan trọng để xây dựng bộ sưu tập và phục vụ cho các nghiên cứu sau này. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế địa phương thông qua việc trồng và tiêu thụ lan.

2.1. Đặc điểm sinh trưởng của lan

Đặc điểm sinh trưởng của các loài lan rừng rất đa dạng và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện khí hậu, độ ẩm và ánh sáng. Các loài lan thường có khả năng thích nghi cao với môi trường sống. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của lan không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nhu cầu sinh thái của chúng mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các biện pháp chăm sóc và nhân giống. Theo nghiên cứu, các loài lan có thể phát triển tốt trong điều kiện ánh sáng vừa phải và độ ẩm cao. Việc cung cấp đủ nước và dinh dưỡng cũng là yếu tố quyết định đến sự phát triển của lan. Các biện pháp chăm sóc như tưới nước, bón phân và tạo độ ẩm cho môi trường sống là rất cần thiết để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển của các loài lan.

III. Giá trị kinh tế của lan rừng

Giá trị kinh tế của lan rừng tại Bắc Kạn rất cao, đặc biệt là các loài lan quý hiếm. Nhu cầu tiêu thụ lan ngày càng tăng, không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Việc phát triển kinh tế từ lan rừng có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Các loài lan quý có thể được trồng để cung cấp cho thị trường hoa, làm cảnh, hoặc làm quà tặng. Theo thống kê, giá bán các loài lan có thể dao động từ 10 đến 400 đô la mỗi cây, tùy thuộc vào độ hiếm và chất lượng. Điều này cho thấy tiềm năng kinh tế lớn từ việc phát triển và bảo tồn các loài lan rừng tại Bắc Kạn.

3.1. Phát triển bền vững từ lan rừng

Phát triển bền vững từ lan rừng không chỉ giúp bảo tồn các loài lan quý mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Việc khuyến khích trồng lan tại nhà và phát triển các mô hình kinh doanh từ lan có thể giúp tăng thu nhập cho người dân. Các chương trình đào tạo về kỹ thuật trồng và chăm sóc lan cũng cần được triển khai để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân. Hơn nữa, việc xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm từ lan rừng có thể giúp nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững cho khu vực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong sản xuất nông nghiệp và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nghề trồng hoa và cây cảnh đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thu nhập kinh tế cũng như đáp ứng nhu cầu thưởng lãm, sử dụng trong các dịp lễ tết, hội nghị. Họ Phong lan (Orchidaceae) là một trong những họ thực vật có hoa tiến hóa cao, sở hữu giá trị thẩm mỹ đặc sắc cùng các ứng dụng làm dược liệu trong y học cổ truyền. Theo các tài liệu nghiên cứu thực vật học tại Việt Nam, hệ phong lan tự nhiên có khoảng 137–140 chi với trên 800 loài phân bố rộng khắp các vùng sinh thái.

Tỉnh Bắc Kạn có điều kiện tự nhiên, địa hình và tiểu vùng khí hậu đặc trưng vùng Đông Bắc, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật quý hiếm. Hệ thống rừng tự nhiên trên địa bàn, đặc biệt tại Vườn Quốc gia Ba Bể, Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ và Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc, được ghi nhận là những khu vực tập trung nhiều loài lan rừng có giá trị kinh tế và nguồn gen đặc hữu. Tuy nhiên, hoạt động khai thác lan tự nhiên để phục vụ nhu cầu thương mại và bán lẻ cho khách du lịch đã làm suy giảm nghiêm trọng trữ lượng các loài bản địa trong tự nhiên. Tại thời điểm thực hiện đề tài, các nghiên cứu mang tính hệ thống về điều tra, thu thập, đánh giá đặc tính nông sinh học, lưu giữ và thử nghiệm nhân giống bảo tồn các loài lan rừng có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn vẫn còn hạn chế.

Trước thực trạng trên, tác giả Vương Ngọc Mạnh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Điều tra, thu thập một số loài lan rừng quý, có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn", chuyên ngành Trồng trọt, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (2019) dưới sự hướng dẫn của TS. Bùi Lan Anh.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Thu thập, lưu giữ nguồn một số loài lan rừng quý tại tỉnh Bắc Kạn.
2. Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển của các loài lan thu thập được.

Để thực hiện các mục tiêu trên, khóa luận đặt ra 3 yêu cầu nghiên cứu:

1. Mô tả đặc điểm hình thái của các loài lan thu thập được.
2. Xác định tên khoa học và hoàn thiện bộ sưu tập về các loài lan.
3. Xác định được một số loài lan triển vọng để nhân giống và phát triển.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các loài hoa lan rừng bản địa quý, có giá trị kinh tế phân bố tự nhiên trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi không gian: Điều tra, khảo sát thực địa tại 3 khu bảo tồn thuộc tỉnh Bắc Kạn gồm Vườn Quốc gia Ba Bể (huyện Ba Bể), Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ (huyện Na Rì và huyện Bạch Thông), Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (huyện Chợ Đồn). Thực nghiệm nuôi trồng, theo dõi sinh trưởng và nhân giống được tiến hành tại Trạm Nghiên cứu Đồn Đèn, xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6 năm 2018 đến tháng 12 năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và phân loại học thực vật

Khóa luận tổng quan các kiến thức phân loại học thuộc họ Phong lan (Orchidaceae), bộ Lan (Orchidales), lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae). Căn cứ vào đặc điểm hình thái và sinh trưởng của thân cây, hoa lan được chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm đơn thân: Tăng trưởng vô hạn về chiều cao theo trục thẳng đứng, gồm hai phân nhóm: nhóm phụ lá mọc đối (Sarcanthinae) như Vanda, Aerides, Phalaenopsis; nhóm phụ lá dẹp thẳng hoặc tròn (Campylocentrinae) như Papilionanthe, Luisia.
• Nhóm đa thân: Tăng trưởng liên tục theo trục ngang và hình thành thân nhánh mới, phân thành nhóm ra hoa phía trên (Cymbidium, Dendrobium, Oncidium) và nhóm ra hoa ở đỉnh (Cattleya, Laelia, Epidendrum).

Về môi trường sống, lan được phân chia thành địa lan (sống trong đất hoặc giá thể dạng đất) và phong lan (sống phụ sinh trong không khí, bám trên thân cây gỗ hoặc vách đá). Cơ cấu thực vật học của cây phong lan bao gồm giả hành (chỉ có ở lan đa thân, dự trữ nước và dinh dưỡng), thân rễ (căn hành), rễ trên không có lớp mô xốp mạc bao quanh để hút ẩm, lá dạng phiến thuôn dài mọng nước, cấu tạo hoa mẫu 3 (3 lá đài, 3 cánh hoa gồm 2 cánh bên và 1 cánh môi quyết định giá trị thẩm mỹ, trục hợp nhụy mang khối phấn), quả nang nứt dọc chứa hàng vạn hạt nhỏ li ti không có nội nhũ dự trữ.

Cơ sở pháp lý được tác giả vận dụng trong việc xây dựng tiêu chí tuyển chọn loài bảo tồn bao gồm: Danh mục thực vật rừng quý, hiếm theo Nghị định số 18/HĐBT (nhóm IA và IIA); Nghị định số 32/2006/NĐ-CP; Nghị định số 160/2013/NĐ-CP về tiêu chí xác định và chế độ quản lý loài thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận áp dụng tổ hợp các phương pháp điều tra nông sinh học, phân loại thực vật và thực nghiệm nông nghiệp:

1. Phương pháp điều tra thực địa: Lập phiếu điều tra, phỏng vấn trực tiếp người dân sinh sống tại vùng đệm các khu bảo tồn; khảo sát thực địa nhằm ghi nhận đặc điểm sinh học và điều kiện sống tự nhiên của các loài lan; kết hợp kế thừa tài liệu điều tra thực vật đã công bố tại địa phương.
2. Phương pháp phân loại và định danh hình thái trong phòng thí nghiệm: Mô tả chi tiết các cơ quan sinh dưỡng (thân, rễ, lá) và cơ quan sinh sản (cụm hoa, đài hoa, cánh hoa, cánh môi, trục hợp nhụy, khối phấn); đối chiếu, tra cứu với các khóa định loại và tài liệu chuyên khảo thực vật học.
3. Phương pháp nhân giống vô tính bằng tách thân (tách chồi/keiki): Áp dụng quy trình thực nghiệm gồm 5 bước kỹ thuật:
   • Bước 1: Dùng tay bóc tách toàn bộ giá thể cũ bám quanh gốc.
   • Bước 2: Dùng que gỡ sạch giá thể tồn dư trong các khe rễ.
   • Bước 3: Sử dụng dao cắt chuyên dụng, khử trùng bằng cồn và đốt trước khi thao tác; cắt tỉa rễ thối hỏng.
   • Bước 4: Xác định điểm tách đảm bảo mỗi đơn vị tách có tối thiểu từ 3 giả hành trở lên và có đủ mắt ngủ sống để phát triển chồi mới; vệ sinh, rửa sạch dưới vòi nước, để ráo và bôi vôi sát khuẩn vào vết cắt.
   • Bước 5: Trồng lại cây giống vào chậu hoặc ghép bảng dớn (rớn).
4. Phương pháp chăm sóc và theo dõi tại vườn thực nghiệm: Áp dụng quy trình kỹ thuật của tác giả Nguyễn Xuân Linh:
   • Tưới nước: Mùa nắng tưới 2 lần/ngày (9 giờ sáng và 15 giờ chiều), ngày mưa tưới 1 lần hoặc ngừng tưới tùy ẩm độ.
   • Bón phân: Sử dụng phân bón lá NPK (30-15-10) nồng độ 2.000 ppm (tương đương 2 g/lít nước), định kỳ phun 7 ngày/lần cho cây giai đoạn 6–12 tháng tuổi.
   • Phòng trừ sâu bệnh: Phòng ngừa các bệnh nấm, vi khuẩn (đốm lá, thối nõn, thối rễ, thối mềm do Erwinia carotovora) bằng Boóc-đô hoặc Zineb; trừ sâu róm, bọ trĩ, rệp sáp, sên cắn phá bằng Vofatox, Dipterex định kỳ 7 ngày/lần.
5. Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xử lý số liệu:
   • Đo đếm các chỉ tiêu: Chiều cao cây (cm), số lá/cây, chiều dài lá (cm), chiều rộng lá (cm), màu sắc lá, số nhánh/cành, dạng cụm hoa, vị trí ra hoa, mùa nở hoa, mùi hương, tỷ lệ sống (%).
   • Đánh giá mức độ gây hại của sâu bệnh theo Tiêu chuẩn Nông nghiệp Việt Nam 10TCN 224-2003 (bệnh hại chia theo 5 cấp: cấp 1, 3, 5, 7, 9 tương ứng với tỷ lệ diện tích lá bị hại; sâu hại chia theo 4 cấp: cấp 0, 1, 2, 3).
   • Xử lý số liệu thống kê toán học nông nghiệp trên phần mềm Microsoft Excel 2007.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Tác giả trình bày vai trò kinh tế - xã hội của ngành hoa cảnh, tổng quan về tính đa dạng và giá trị của họ Phong lan (Orchidaceae) tại Việt Nam. Phân tích thực trạng khai thác cạn kiệt nguồn lan rừng tự nhiên tại tỉnh Bắc Kạn do nhu cầu thị trường và du lịch, chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về công tác lưu giữ, bảo tồn và nhân giống có hệ thống tại địa phương, từ đó xác lập tính cấp thiết, mục tiêu, yêu cầu và ý nghĩa khoa học của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tình hình tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện các nội dung lý thuyết và tư liệu nghiên cứu liên quan:

• Tổng quan về hoa lan: Giá trị kinh tế, phân loại thực vật học, cấu tạo các cơ quan hình thái (giả hành, thân, căn hành, rễ, lá, hoa, quả nang, hạt) và các yêu cầu sinh thái ngoại cảnh (nhiệt độ tối thích, ánh sáng quang hợp, độ ẩm không khí, độ thông thoáng, chế độ dinh dưỡng).
• Tình hình nghiên cứu và sản xuất trên thế giới: Nghiên cứu nhân giống vô tính (tách chiết, nuôi cấy mô in vitro từ khám phá ban đầu của Georges Morel năm 1956, các môi trường dinh dưỡng MS, VW, KC, Fonnesbeck), nhân giống hữu tính từ hạt; số liệu thống kê sản xuất và thương mại quốc tế (báo cáo FAO 2005; kim ngạch xuất khẩu của Thái Lan, Đài Loan, Malaysia, Singapore, Hà Lan, Trung Quốc, Mỹ).
• Tình hình nghiên cứu và sản xuất trong nước: Lịch sử nghiên cứu thực vật hoa lan Việt Nam từ thời Loureiro (1789), Guillaumin (1932–1934), Phạm Hoàng Hộ (1991) đến các công trình thu thập nguồn gen, đánh giá đa dạng di truyền bằng chỉ thị RAPD-PCR của Khuất Hữu Trung (2009), khảo sát phân bố của Đặng Văn Đông (2009), công nghệ vi nhân giống Dendrobium in vitro của Trần Văn Minh và Nguyễn Văn Uyển, cùng thực trạng sản xuất hoa lan tại Đà Lạt, TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội.
• Tổng quan địa bàn nghiên cứu: Phân tích đặc điểm địa lý, khí hậu và hệ sinh thái của 3 khu bảo tồn tại Bắc Kạn: Vườn Quốc gia Ba Bể (diện tích 10.048 ha, 182 loài lan, 16 loài thực vật trong Sách đỏ Việt Nam 2007, 9 loài trong Danh lục đỏ IUCN 2009), Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ (14.772 ha, 798 loài thực vật bậc cao), Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (1.788 ha, hệ sinh thái rừng núi đá vôi lưu giữ nhiều loài Lan hài Paphiopedilum quý hiếm).

Phần 3: Nội dung và phương pháp điều tra

Trình bày chi tiết nội dung nghiên cứu (Nội dung 1: Điều tra, thu thập và lưu giữ giống; Nội dung 2: Phân loại và nhân giống bằng tách thân); bố trí thời gian (6/2018–12/2018) và địa điểm thực nghiệm tại Trạm Nghiên cứu Đồn Đèn; quy trình điều tra thực địa, phân loại phòng thí nghiệm, 5 bước kỹ thuật tách thân, quy trình chăm sóc phân bón - tưới tiêu - phòng trừ sâu bệnh, thang phân cấp sâu bệnh 10TCN 224-2003 và phương pháp thống kê số liệu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Tác giả trình bày chi tiết các số liệu thu thập và kết quả thực nghiệm thông qua các bảng biểu và phân tích khoa học:

1. Kết quả điều tra, thu thập nguồn gen lan rừng tại 3 khu bảo tồn: Đề tài đã điều tra và ghi nhận 17 loài lan rừng quý thuộc nhiều chi khác nhau.

STT	Tên loài lan	Vườn Quốc gia Ba Bể	KBT loài & sinh cảnh Nam Xuân Lạc	KBT thiên nhiên Kim Hỷ
1	Dáng hương thơm	X	X	X
2	Lan hoàng thảo kèn	X
3	Phi Điệp tím, vàng	X	X	X
4	Trầm tím	X	X
5	Lan Đai châu	X	X	X
6	Lan long tu	X
7	Lan đuôi cáo	X	X	X
8	Hoàng thảo kim thoa	X
9	Lan hoàng lạp	X	X
10	Lan van đa	X	X
11	Lan da báo	X	X	X
12	Vảy rồng	X	X	X
13	Tam bảo sắc	X
14	Lan kiều	X	X
15	Lan hạc vĩ	X	X	X
16	Hoàng thảo đùi gà	X	X	X
17	Kiếm lô hội	X	X	X
Tổng	17 loài	15 loài	13 loài	11 loài

2. Đặc điểm hình thái thân, lá và thời gian ra hoa:

• Hình thái thân và khả năng phân nhánh: Dạng đơn thân (Dáng hương thơm, Đai châu, Đuôi cáo, Vanda, Da báo, Tam bảo sắc) có thân hình trụ, khả năng phân nhánh ít. Dạng đa thân, giả hành và củ giả (Phi điệp tím, Trầm tím, Long tu, Hoàng thảo kim thoa, Hạc vĩ, Hoàng thảo đùi gà, Kiếm lô hội) có khả năng đẻ nhánh mạnh. Chiều cao cây dao động từ 16 cm (Vảy rồng) đến 67 cm (Kiếm lô hội).
• Hình thái lá và hoa: Đa số các loài nở hoa vào vụ xuân – hè (tháng 1 đến tháng 7), riêng loài Dáng hương thơm nở hoa vào vụ hè – thu (tháng 8–9). Vị trí ra hoa biến động: ra ở nách lá (Dáng hương, Đai châu, Đuôi cáo, Da báo, Tam bảo sắc), ở đốt thân (Phi điệp, Trầm tím, Long tu, Hạc vĩ) hoặc từ củ giả/gốc củ (Vảy rồng, Kiếm lô hội). Về hương thơm, Đai châu có mùi rất thơm; Da báo có mùi thơm nồng như quế; Phi điệp, Trầm tím, Long tu, Tam bảo sắc có mùi thơm nhẹ hoặc thơm mát; các loài như Hạc vĩ, Hoàng lạp không có mùi thơm rõ rệt.

3. Tình hình sâu bệnh hại: Ghi nhận hai nhóm bệnh chính tại vườn Đồn Đèn gồm bệnh không lây truyền (thối nõn, thối rễ, đốm đen lá do điều kiện sinh thái) và bệnh truyền nhiễm (bệnh thối mềm lá do vi khuẩn Erwinia carotovora qua vết thương cơ giới). Sâu hại chủ yếu là sâu róm và sên cắn phá thân lá. Việc áp dụng phun phòng trừ định kỳ 7 ngày/lần giúp hạn chế đáng kể tỷ lệ bệnh hại.

4. Kết quả nhân giống vô tính bằng tách thân: Thực hiện nhân giống thành công 10 loài lan bản địa với tổng số lượng 154 giò:

STT	Loài lan	Đơn vị tính	Số lượng giò
1	Lan Kèn	Giò	9
2	Phi Điệp tím, vàng	Giò	15
3	Trầm tím	Giò	17
4	Lan Long tu	Giò	21
5	Lan Hoàng lạp	Giò	16
6	Lan Da báo	Giò	18
7	Vảy rồng	Giò	12
8	Lan Kiều	Giò	15
9	Lan Hạc vĩ	Giò	19
10	Hoàng thảo đùi gà	Giò	12
Tổng	10 loài	Giò	154

5. Khả năng sinh trưởng và tỷ lệ sống sau 5 tháng nuôi trồng tại Đồn Đèn: Các chỉ tiêu nông học của 17 loài lan sau 5 tháng theo dõi (tháng 7/2018 đến tháng 12/2018) cho thấy khả năng thích ứng cao với điều kiện tiểu khí hậu tại Đồn Đèn. Tỷ lệ sống của các loài đều đạt trên 80%, dao động từ 81,3% (Lan Kèn) đến 98,0% (Kiếm lô hội).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về việc thu thập 17 loài lan rừng, đánh giá đặc tính sinh trưởng, mùa ra hoa, phân loại hình thái và nhân giống thành công 154 giò thuộc 10 loài lan quý. Đồng thời kiến nghị duy trì chăm sóc vườn giống và đẩy mạnh nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật phục vụ sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

• Thu thập và lưu giữ nguồn gen: Ghi nhận và đưa về vườn thực nghiệm lưu giữ 17 loài lan rừng quý bản địa tại tỉnh Bắc Kạn. Trong đó, Vườn Quốc gia Ba Bể có mức độ đa dạng cao nhất (15/17 loài), tiếp đến là Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (13/17 loài) và Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ (11/17 loài).
• Đặc điểm sinh trưởng và tỷ lệ sống: Sau 5 tháng nuôi trồng thuần dưỡng tại Trạm Nghiên cứu Đồn Đèn, 100% các loài nghiên cứu đều có tỷ lệ sống cao (>80%). Cụ thể: Kiếm lô hội đạt tỷ lệ sống cao nhất (98,0%), tiếp đến là Lan van đa (94,6%), Trầm tím (94,2%), Lan da báo (92,2%), Lan đuôi cáo (91,4%), Tam bảo sắc (90,4%), Lan hạc vĩ (89,9%), Lan hoàng lạp (89,7%), Lan kiều (88,1%), Lan long tu (87,3%), Vảy rồng (86,6%), Hoàng thảo đùi gà (85,8%), Dáng hương thơm (84,3%), Lan Đai châu (82,6%), Hoàng thảo kim thoa (81,5%) và Lan Kèn (81,3%).
• Thực nghiệm nhân giống tách thân: Tuyển chọn và nhân giống thành công 10 loài lan bản địa có giá trị thương phẩm cao, sản xuất được 154 giò giống đạt tiêu chuẩn sinh trưởng (trong đó Long tu đạt 21 giò, Hạc vĩ 19 giò, Da báo 18 giò, Trầm tím 17 giò, Hoàng lạp 16 giò, Phi điệp và Kiều đạt 15 giò/loài, Vảy rồng và Đùi gà đạt 12 giò/loài, Lan Kèn đạt 9 giò).

Giải pháp và kỹ thuật đề xuất

• Xây dựng thành công quy trình nhân giống vô tính 5 bước bằng phương pháp tách thân/tách chồi (Keiki) phù hợp với các giống lan đa thân bản địa tại vùng núi phía Bắc.
• Chuẩn hóa chế độ chăm sóc trong điều kiện tiểu khí hậu Ba Bể: quy trình tưới nước 2 lần/ngày trong mùa nắng, phun bổ sung phân bón lá NPK (30-15-10) nồng độ 2.000 ppm định kỳ 7 ngày/lần, kết hợp lịch trình quản lý sâu bệnh hại (sử dụng Boóc-đô, Zineb phòng trừ bệnh nấm/vi khuẩn và Vofatox, Dipterex diệt trừ côn trùng, sên hại định kỳ 7 ngày/lần).

Đóng góp khoa học và thực tiễn

• Bổ sung hệ thống dữ liệu thực nghiệm về danh mục phân bố, đặc điểm hình thái thân, lá, cơ quan sinh sản và chu kỳ ra hoa của 17 loài lan rừng tại các khu bảo tồn thiên nhiên tỉnh Bắc Kạn.
• Đặt nền móng kỹ thuật cho việc bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp, cung cấp cơ sở nhân giống ban đầu nhằm hạn chế tình trạng khai thác hủy diệt lan rừng tự nhiên, tạo tiền đề chuyển đổi thành cây trồng hàng hóa cho người dân địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Thời gian nghiên cứu ngắn: Toàn bộ quá trình điều tra và thực nghiệm được tiến hành trong thời gian 6 tháng (từ tháng 6/2018 đến tháng 12/2018), trong đó thời gian theo dõi sinh trưởng sau nuôi trồng mới chỉ đạt 5 tháng, chưa đủ chu kỳ theo dõi toàn diện sự phát triển qua nhiều năm và chu kỳ nở hoa lặp lại của tất cả các loài.
• Phương pháp nhân giống: Đề tài mới chỉ tiến hành thử nghiệm nhân giống vô tính bằng phương pháp tách thân truyền thống đối với 10 loài lan đa thân; chưa thực hiện các phương pháp nhân giống hiện đại có hệ số nhân giống cao như nuôi cấy mô tế bào (in vitro) hoặc gieo hạt thụ phấn nhân tạo.
• Phạm vi khảo sát: Dữ liệu điều tra tập trung chủ yếu tại 3 khu bảo tồn thiên nhiên lớn, chưa mở rộng ra toàn bộ các sinh cảnh rừng tự nhiên khác trên địa bàn toàn tỉnh Bắc Kạn.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục duy trì chăm sóc, nuôi dưỡng và theo dõi khả năng thích ứng lâu dài của tập đoàn 17 loài lan rừng đang lưu giữ tại Trạm Nghiên cứu Đồn Đèn (xã Khang Ninh, huyện Ba Bể).
• Nghiên cứu mở rộng các biện pháp kỹ thuật nhân giống hiện đại (nuôi cấy mô in vitro, nhân giống bằng chồi đỉnh/mắt ngủ) nhằm nâng cao hệ số nhân giống phục vụ sản xuất thương phẩm quy mô lớn.
• Khảo nghiệm chuyên sâu về nhu cầu dinh dưỡng, giá thể trồng và hoàn thiện quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp phù hợp với từng loài lan rừng đặc hữu tại địa phương.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật và kỹ thuật có giá trị thực tiễn cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý và nghiên cứu bảo tồn: Cán bộ lâm nghiệp, ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể, Khu bảo tồn Kim Hỷ, Khu bảo tồn Nam Xuân Lạc có thể sử dụng dữ liệu để đánh giá mức độ đa dạng sinh học và lập kế hoạch bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp.
• Sinh viên, học viên chuyên ngành Nông - Lâm học: Tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành Nông học, Trồng trọt, Bảo vệ thực vật, Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng trong việc thực hiện các đề tài điều tra thực vật học, đánh giá hình thái và kỹ thuật nhân giống vô tính cây hoa cảnh.
• Cơ sở sản xuất và người trồng lan: Các trang trại, hợp tác xã và hộ gia đình nuôi trồng hoa phong lan tại khu vực trung du miền núi phía Bắc có thể áp dụng trực tiếp quy trình tách thân 5 bước, công thức bón phân lá NPK 30-15-10 và lịch trình quản lý sâu bệnh hại để thuần dưỡng lan rừng thành công.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã điều tra và ghi nhận được bao nhiêu loài lan rừng tại Bắc Kạn? Sự phân bố giữa các điểm nghiên cứu như thế nào?
Khóa luận đã điều tra và ghi nhận được 17 loài lan rừng quý. Phân bố cụ thể tại 3 địa điểm khảo sát như sau: Vườn Quốc gia Ba Bể có 15 loài; Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc có 13 loài; Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ có 11 loài.

2. Kết quả nhân giống bằng phương pháp tách thân của đề tài đạt được cụ thể như thế nào?
Đề tài đã tiến hành tách thân thành công trên 10 loài lan bản địa và thu được tổng cộng 154 giò giống. Số lượng cụ thể gồm: Lan Long tu (21 giò), Lan Hạc vĩ (19 giò), Lan Da báo (18 giò), Trầm tím (17 giò), Lan Hoàng lạp (16 giò), Phi Điệp tím/vàng (15 giò), Lan Kiều (15 giò), Vảy rồng (12 giò), Hoàng thảo đùi gà (12 giò) và Lan Kèn (9 giò).

3. Tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng của các loài lan sau 5 tháng nuôi trồng tại Trạm Nghiên cứu Đồn Đèn ra sao?
Tất cả 17 loài lan thu thập đều đạt tỷ lệ sống trên 80% sau 5 tháng nuôi trồng (từ tháng 7/2018 đến 12/2018). Tỷ lệ sống cao nhất thuộc về Kiếm lô hội đạt 98,0%, thấp nhất là Lan Kèn đạt 81,3%. Các chỉ tiêu nông học như chiều cao cây, chiều dài và chiều rộng lá đều ghi nhận sự tăng trưởng ổn định.

4. Thời gian ra hoa và đặc tính mùi thơm của các loài lan thu thập được ghi nhận như thế nào?
Đại đa số các loài lan bản địa tập trung ra hoa vào vụ xuân – hè (từ tháng 1 đến tháng 7), duy nhất loài Dáng hương thơm ra hoa vào vụ hè – thu (tháng 8–9). Về hương thơm, Lan Đai châu được ghi nhận là rất thơm; Lan Da báo có mùi thơm nồng như quế; các loài Phi điệp, Trầm tím, Long tu, Tam bảo sắc có mùi thơm nhẹ hoặc thơm mát; các loài Lan hạc vĩ và Hoàng lạp không có mùi thơm.

5. Quy trình kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh tại vườn thực nghiệm được thực hiện theo công thức nào?
Cây được tưới nước 2 lần/ngày vào mùa nắng (9h sáng và 15h chiều). Về dinh dưỡng, áp dụng phun phân bón lá NPK loại 30-15-10 nồng độ 2.000 ppm (2 g/lít), chu kỳ 7 ngày/lần cho cây từ 6–12 tháng tuổi. Phòng trừ bệnh thối nõn, thối rễ, thối mềm bằng Boóc-đô hoặc Zineb; phòng trừ sâu róm, bọ trĩ, rệp sáp, sên bằng Vofatox hoặc Dipterex với tần suất định kỳ 7 ngày/lần.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vương Ngọc Mạnh đã khảo sát và thu thập thành công 17 loài lan rừng quý tại 3 khu bảo tồn thiên nhiên trọng điểm thuộc tỉnh Bắc Kạn, đồng thời mô tả chi tiết các đặc điểm hình thái thân, lá, cơ quan sinh sản và thời gian ra hoa của từng loài. Công trình đã chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp tách thân 5 bước, tạo ra 154 giò giống thuộc 10 loài lan bản địa và xác lập tỷ lệ sống cao (81,3% – 98,0%) khi thuần dưỡng tại Trạm Nghiên cứu Đồn Đèn. Kết quả nghiên cứu cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng, phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm và định hướng phát triển nghề trồng lan thương phẩm bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của khoá luận Hoa là một trong các loại cây trồng có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Khi đời sống ngày càng nâng cao thì nhu cầu sử dụng hoa càng lớn. Hoa không chỉ đem lại cho con người sự thoải mái khi thưởng thức vẻ đẹp của chúng mà còn là sản phẩm thiết yếu được dùng trong các dịp lễ tết, hội nghị… Chính vì vậy mà hoa không chỉ mang lại giá trị tinh thần cho con người mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất hoa.

Ở nước ta, nghề trồng hoa đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều địa phương, góp phần không nhỏ trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Với nhiều lợi thế về điều kiện thời tiết, khí hậu và địa hình, Việt Nam là một trong những quốc gia có nhiều loài hoa dẹp, đặc biệt là hoa lan. Hoa lan (Orchidaceae) là một trong đỉnh cao của sự tiến hoá của các loài cây có hoa. Hoa lan được con người biết đến rất sớm.

Ở châu Á, danh từ lan là tên có từ xa xưa trong Tứ thư, ngũ kinh và cả trong Kinh dịch của Bách Gia Chư Tử (Trung Quốc 551-479 trước công nguyên). Riêng về hoa lan, các loại hoa lan rừng đẹp đến mức độ lộng lẫy đã đến với người dân Việt Nam từ cổ xưa. Hoa lan đến với người Việt Nam từ những bông hoa đẹp, từ những vị thuốc chữa bệnh được lưu truyền trong dân gian từ đời này qua đời khác cho đến ngày nay. Hoa lan là một loài hoa quý, đối với người Việt Nam, hoa lan tượng trưng cho sự trong sạch, thanh cao, số người hiểu biết về hoa lan tuy còn ít ỏi, và những người chơi lan trước đây chủ yếu là những người giàu có, những nho sĩ, những cụ già nhàn rỗi.

Theo cuốn Phong lan Việt Nam của Trần Hợp thì Việt Nam có 137-140 chi gồm trên 800 loài lan rừng. 2 Tỉnh Bắc Kạn có nhiều lợi thế về địa hình, khí hậu thời tiết cho các loài lan phát triển. Tại một số khu vực trong tỉnh như Vườn quốc gia Ba Bể, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam Xuân Lạc, Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ.có nhiều loài thực vật vô cùng quí giá, trong đó có nhiều loài hoa lan rừng hiếm. Tuy nhiên, để có thể bảo tồn, khai thác và tăng thu nhập từ cây lan cho người dân thì cần nhiều nghiên cứu nghiêm túc để phát triển các loại lan rừng.

Vấn đề kinh doanh xuất khẩu hoa lan đối với Việt Nam nói chung và tỉnh Bắc Kạn nói riêng cho đến nay vẫn đang ở giai đoạn đầu. Ở Bắc Kạn, hoa lan được kinh doanh chủ yếu bán cho người chơi hao và khách du lịch tham quan Vườn Quốc gia Ba Bể. Đây cũng được coi là một trong những hoạt động để lại ấn tượng tốt với du khách khi đến Bắc Kạn. Nhiều du khách đến tham quan cong vì lý do mốn sưu tầm nhiều loại lan rừng nơi đây.

Hơn nữa, trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế của tỉnh, chúng ta phải có những mặt hàng đặc trưng riêng của Bắc Kạn để cho bạn bè trong nước và quốc tế thưởng thức. Đó không chỉ là những món ăn đặc sản, phong tự nhiên cảnh đẹp mà còn cần đến những sản phẩm khác, mà hoa lan là một loài hoa đẹp để du khách có thể mua về làm quà lưu niệm. Với giá bán các loài lan khá cao, nên những loài lan bản địa quý hiếm đã bị người dân khai thác cạn kiệt, có nguy cơ tuyệt chủng. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có những công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về việc thu thập, đánh giá và lưu giữ, chăm sóc và nhất là nhân giống để bảo tồn một số loại lan rừng có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn.

Từ đó duy trì, phát triển đem lại giá trị kinh tế, tạo công ăn việc làm và tăng thêm thu nhập cho người dân địa phương.Với các lý do trên, chúng tôi đã nghiên cứu thực hiện đề tài: Điều tra, thu thập một số loài lan rừng quý, có giá trị kinh tế tại Bắc Kạn. Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu Thu thập, lưu giữ nguồn một số loài lan loài lan rừng quý tại tỉnh Bắc Kạn. Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển của của các loài lan thu thập.

Yêu cầu -Mô tả đặc điểm hình thái của các loài lan thu thập được - Xác định tên khoa học và hoàn thiện bộ sưu tập về các loài lan. - Xác định được một số loài lan triển vọng để nhân giống và phát triển 1. Ý nghĩa Ngoài ý nghĩa nghiên cứu đã nói ở phần trên, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ bổ sung những tư liệu khoa học về chủng loại các loài hoa lan, đặc tính sinh học của một số giống lan trong điều kiện sinh thái của Ba Bể. Đồng thời đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống lan bản địa.

Đưa ra các biện pháp kỹ thuật hướng dẫn chăm sóc hoa lan phù hợp trong điều kiện khí hậu địa phương. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH TÀI LIỆU 2. TỔNG QUAN VỀ HOA LAN 2. Vai trò của hoa lan trong đời sống kinh tế Trong thế giới các loài hoa, hoa lan là một trong những loài hoa đẹp nhất.

Hoa lan được coi là loài hoa tinh khiết, hoa vương giả cao sang, vua của các loài hoa. Hoa lan không những đẹp về màu sắc mà còn đẹp cả về hình dáng, cái đẹp của hoa lan thể hiện từ những đường nét của cánh hoa tao nhã đến những dạng hình thân lá, cành duyên dáng, ít có loài hoa nào sánh nổi. Hoa lan được mệnh danh là món trang sức đẹp nhất mà thiên nhiên ban tặng cho loài người. Con người chưa hề ngừng chiêm ngưỡng các tác phẩm tuyệt mỹ ấy.

Hoa lan luôn được nhiều người ưa thích bởi lẽ hoa lan có cấu trúc rất kiêu kỳ và phức tạp với những chạm trổ hết sức tinh vi, nhất là bộ phận môi hoa đã làm nhiều nhà điêu khắc phải thán phục. Hoa lan bao gồm rất nhiều màu sắc, được pha trộn một cách hài hoà, cân đối, khi thì hiện lên những nét tương phản rõ nét, khi thì chìm lắng một cách lặng lẽ. Cây lan lại mang những nét đặc thù thú vị của một loại cây trồng không đất. Khác với các với các loài ký sinh thông thường có tác dụng huỷ hoại ký chủ, trái lại đa số loài lan sống phụ sinh, chỉ xem giá thể như là vật để giá đỡ lan trong không gian và giữ ẩm cho bộ rễ.

Vì thế cha ông ta đã dùng cây lan biểu hiện cho người quân tử “Mai, Lan, Cúc, Trúc” một đạo đức cao quí của con người Việt Nam. Ngoài vẻ đẹp kiêu kỳ, quyến rũ, lan còn có các đặc điểm mà nhiều loài hoa khác không có được, với hương thơm đặc biệt, đa dạng mà hầu như không có loại hương liệu nhân tạo nào sánh được cùng với ưu điểm lâu tàn đã tạo cho lan trở thành 1 loại hoa vương giả. Chính vì vậy giá lan biến động rất 5 cao trên thị trường, trung bình là 10-15 đôla/cây, nhưng cũng có các loài quí đạt tới 400 đôla/cây, cá biệt có loài giá bán tới vài nghìn đôla. Ở châu Á, Thái Lan là nước có sản lượng lan công nghiệp lớn nhất với trị giá kim ngạch xuất khẩu hàng năm tới hàng chục triệu đôla.

Phân loại hoa lan Cây hoa Lan (Orchid sp.) thuộc họ Phong lan (Orchidaceae); bộ lan(Orchidales); lớp một lá mầm Monocotyledoneac. Họ phong lan phân bố rộng từ 68 0 vĩ Bắc đến 560 vĩ Nam, từ gần Bắc cực như Thuỵ Điển, Aleska, xuống tận các đảo cuối cùng ở cực Nam của Oxtralia. Tuy nhiên tập trung của họ lan chủ yếu ở các vĩ độ nhiệt đới, đặc biệt ở châu Mỹ và Đông Nam Á. Đến nay loài người đã biết được trên 750 chi với 25.000 loài lan tự nhiên và 75.000 loài lan do kết quả chọn lọc và lai tạo.

Ở Việt Nam có hàng trăm loài lan, trong đó các loài lan sau được trồng rộng rãi trên khắp đất nước. Căn cứ vào đặc điểm hình thái thân cây có thể chia lan làm hai nhóm : Nhóm đơn thân: đây là nhóm chỉ tăng trưởng về chiều cao làm cho cây dài ra mãi. Nhóm đơn thân chia thành 2 nhóm phụ: - Nhóm phụ lá mọc đối (Sarcanthinae): nhóm này lá được xếp thành 2 hàng mọc đối nhau, lá trên một hàng xen kẽ với lá của hàng kia. Gồm các giống như: Vanda, Aerides, Phalaenopsis… - Nhóm phụ lá dẹp thẳng hay tròn (Campylocentrinae): Papilionanthe, Luisia… Nhóm đa thân: đây là nhóm gồm những cây tăng trưởng liên tục.

Căn cứ vào cách ra hoa nhóm này chia thành 2 nhóm phụ: - Nhóm ra hoa phía trên : Cymbidium, Dendrobium, Oncidium… - Nhóm ra hoa ở đỉnh: Cattleya, Laelia, Epidendrum… 6 Ngoài ra còn có một số giống mang tính chất trung gian như: Centropetatum, Phachyphllum, Dichaea… Căn cứ vào môi trường sống của lan cũng có thể chia thành 2 loại: - Địa lan: cây lan sống trong đất hoặc trong giá thể có đặc điểm gần nhưđất - Phong lan: cây lan sống trong không khí. Đặc điểm thực vật học của cây hoa lan 2. Giả hành (thân giả) Chỉ xuất hiện trên các loài lan đa thân. Giả hành là bộ phận rất cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của lan.

Giả hành tuy là thân nhưng lại chứa diệp lục, đây là bộ phận dự trữ nhiều chất dinh dưỡng rất cần thiết cho sự phát triển của giả hành mới. Giả hành cũng là cơ quan dự trữ nước, do vậy cây lan có thể sống lâu trong điều kiện thiếu nước và khi hạn hán thì các loài lan đa thân có thể duy trì sự sống lâu hơn các loài lan đơn thân. Giả hành của các loài khác nhau thì rất khác nhau, ngay trong một loài thì cũng có sự khác nhau giữa các giống: giả hành hình thoi đối với các giống thuộc loài Cattleya hoặc giả hành hình tháp như các giống thuộc loài Cymbidium.1 Cấu tạo hoa lan 7 2. Thân Thân vảy giả có nhiều hình dáng khác nhau tùy theo giống lan.

Trên thân có đốt, trên mỗi đốt mọc một nhánh lá hoặc là lá bao. Thân là cơ quan dự trữ nước và chất dinh dưỡng, màm hoa và mầm lá đều mọc từ phần gốc của bộ phận thân rễ. Chỉ có các loài đơn thân và một số loài của giống Dendrobium và Epidendrumvừa có giả hành, vừa có thân. Các loài lan có thân thường không có cơ quan dự trữ nước và chất dinh dưỡng.

Thân lan thường biến động lớn, to nhỏ khác nhau từ vài cm đến vài chục cm.