Chương 1: Cơ sở lý luận về quỹ đầu tư mạo hiểm cho hoạt động đổi mới công nghệ tại Việt Nam Chương 2: Thực trạng quỹ đầu tư mạo hiểm cho đổi mới công nghệ ở Việt Nam hiện nay Chương 3: Điều kiện cần và đủ để hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm cho hoạt động đổi mới công nghệ tại Việt Nam Kết luận và khuyến nghị 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUỸ ĐẦU TƢ MẠO HIỂM CHO HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TẠI VIỆT NAM 1. Những vấn đề cơ bản về quỹ đầu tƣ mạo hiểm 1. Khái niệm đầu tư mạo hiểm Theo từ điển Oxford, ĐTMH (tiếng Anh: Venture capital) là đầu tư vốn vào một dự án mà ở đó có sự rủi ro, thường là khi thành lập một doanh nghiệp mới hoặc là mở rộng doanh nghiệp.1 Theo từ điển Bách khoa toàn thư của Anh, ĐTMH là một trong các hình thức của góp vốn tư nhân (Private equity), nó là việc cung cấp vốn tài chính cho các công ty ở giai đoạn khởi động tăng trưởng ban đầu.
Quỹ ĐTMH làm ra tiền bằng cách sở hữu cổ phần trong các công ty, các công ty này thường có một công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh trong ngành công nghiệp công nghệ cao, chẳng hạn như công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, vv. Theo tác giả Hoàng Văn Tuyên trong cuốn Doanh nghiệp KH&CN giải thích theo nghĩa thông thường nhất của ĐTMH là phần đầu tư vào cổ phần cần sự kiên nhẫn, chấp nhận rủi ro cao trong những doanh nghiệp mới thành lập và có đặc tính đổi mới cao hoặc những doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng nhanh. Sự kiên nhẫn hay chấp nhận rủi ro cao là điều không thể xảy ra ở các thể chế tài chính truyền thống (tín dụng, ngân hàng…).76] Dựa vào các định nghĩa trên và hiểu biết về đầu tư mạo hiểm, tác giả cho rằng ĐTMH là thực hiện đầu tư vào hoạt động đổi mới công nghệ của một doanh nghiệp hoặc đầu tư để lập ra một doanh nghiệp mới, mà đặc trưng cơ bản của nó là còn thiếu độ tin cậy về kết quả kinh doanh, chưa rõ khả năng sinh lợi. Do bản chất kinh doanh của hoạt động ngân hàng, không thể thực hiện chế độ tín dụng dài hạn, lãi suất thấp, có rủi ro về khả năng thương mại trong 1 https://en.com/definition/venture_capital 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khi đó một công nghệ muốn đi vào sản xuất phải qua giai đoạn thử nghiệm, làm quen với thị trường.
Thử nghiệm hoàn toàn có thể thất bại. Do vậy để đổi mới công nghệ, việc sử dụng vốn từ các thể chế tài chính truyền thống là không khả thi. ĐTMH giống như một “canh bạc” của những nhà giàu chịu chơi, được ăn lỗ chịu. Việc rót vốn của các quỹ ĐTMH dựa vào sự tin tưởng của việc tạo dựng thành công doanh nghiệp của người sáng lập và đội ngũ giám đốc công ty.
Không phải ngẫu nhiên mà các nhà nghiên cứu thị trường công nghệ đã có câu nói bất hủ: “Công nghệ là trò chơi của người giàu, ước mơ của người nghèo và chìa khóa của người thông minh”. Nếu muốn chứng tỏ là người thông minh, chúng ta cần biết khơi dậy trò chơi mạo hiểm này của người giàu để tìm chìa khóa cho sự phát triển của mình. Một trong những trò chơi ấy chính là sử dụng vốn ĐTMH thông qua sự hình thành của những quỹ đầu tư mạo hiểm. Đặc điểm của đầu tư mạo hiểm Đối tượng đầu tư của quỹ mạo hiểm là những cá nhân có ý tưởng độc đáo khả thi, những công ty vừa và nhỏ đang rất cần vốn đặc biệt là các công ty đang muốn đầu tư công nghệ mới hoặc các doanh nghiệp mới khởi nghiệp bắt đầu cho ra những sản phẩm mới có triển vọng trong tương lai.
Đặc trưng cơ bản của ĐTMH là còn thiếu độ tin cậy về kết quả kinh doanh, chưa tỏ rõ khả năng sinh lợi của mình – điều tối kỵ khi quyết định cho vay của các thể chế tài chính truyền thống. Thay vì cho vay, họ đầu tư vốn để một công ty có thể khởi nghiệp hoặc đổi mới công nghệ đồng thời nhận lấy một tỷ lệ cổ phần không có lãi cố định hoặc quyền sở hữu cổ phần trong công ty mà họ đầu tư. Việc sử dụng đầu tư cổ phần không hưởng lãi cố định thay cho vay nợ giúp xóa bỏ tình trạng phải hoàn trả tiền vay theo định kỳ. Nó cho phép các công ty mới thành lập có thể đầu tư số tiền thu được để triển khai 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com một ý tưởng mới về sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên công nghệ mới đồng thời tạo ra một cơ sở vật chất mà công ty có thể sử dụng để thu hút thêm vốn từ bên ngoài.
Việc hỗ trợ tài chính thông qua hình thức cổ phần không hưởng lãi cố định tạo điều kiện cho các nhà ĐTMH chịu được những rủi ro từ các khoản đầu tư lớn vì một khoản đầu tư mang lại thành công và lợi nhuận lớn có thể thừa sức bù đắp lại một loạt những khoản đầu tư hòa hoặc lỗ vốn. ĐTMH không tồn tại như một vật tự nó, mà phải có cơ sở kinh tế. Lẽ sống của vốn mạo hiểm là ở chỗ, nó đòi hỏi nhà đầu tư bỏ vốn một cách dài hạn, nếu sinh lời thì cùng nhau ăn chia, nếu lỗ thì cùng nhau chịu và tính mạo hiểm càng cao, khả năng sinh lợi càng lớn. Để hạn chế sự không chắc chắn trong đầu tư, các nhà ĐTMH kiểm tra, đánh giá một cách thận trọng những đề xuất, kế hoạch kinh doanh và đóng vai trò tích cực trong việc quản lý công ty do họ đầu tư.
Các nhà ĐTMH còn tham gia tích cực vào quản lý và tư vấn doanh nghiệp. Đây là hình thức trợ giúp phi tài chính cho các công ty mà họ rót vốn. Các nhà ĐTMH có nhiều kinh nghiệm và các mối quan hệ, vì vậy có thể giúp các công ty trong việc tư vấn pháp lý, bảo hộ bằng sáng chế, các dịch vụ kế toán,…Tất cả những hỗ trợ này đã tạo ra một giá trị gia tăng hấp dẫn cho các vụ ĐTMH nhằm tạo thuận lợi cho công ty được đầu tư có đủ khả năng cạnh tranh trong nền kinh tế. Khác với các nhà đầu tư thiên thần (angel investor) là những người tự bỏ tiền túi của mình đầu tư vào các doanh nghiệp đang ở giai đoạn “trứng nước”, thì quỹ ĐTMH thường quản lý nguồn vốn tương đối lớn từ nhiều nhà đầu tư khác nhau để đầu tư vào các công ty khởi nghiệp hoặc đổi mới công nghệ.
Các quỹ ĐTMH thường kiếm tiền thông qua phần trăm lợi nhuận đầu tư và tìm cách tối đa hóa lợi nhuận từ khoản đầu tư trong thời gian vài năm trước 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khi thoái vốn khỏi công ty đã đầu tư. Nhưng với nhà đầu tư thiên thần thì phải kiên nhẫn chờ cho đến khi công ty mà họ đầu tư trưởng thành và bán được giá. Quỹ ĐTMH nhìn chung cũng có những đặc điểm của quỹ đầu tư thông thường đó là một định chế tài chính phi ngân hàng, là loại hình doanh nghiệp được chuyên môn hóa trong lĩnh vực đầu tư, mang đặc điểm của một ngành chuyên kinh doanh vốn trung – dài hạn, thông qua hoạt động đầu tư gián tiếp hoặc trực tiếp. Quỹ đầu tư cho các nhà đầu tư tham gia vào thị trường tài chính thông qua một danh mục đầu tư và thường xuyên được đặt dưới sự giám sát chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, quỹ ĐTMH luôn hướng đến những lĩnh vực mới và mục đích chính của quỹ bao giờ cũng hướng tới TTCK – nơi mang lại lợi nhuận cao khi thành công mặc dù chứa đựng nhiều rủi ro. Các quỹ ĐTMH chuyên nghiệp cung cấp nguồn tài chính hỗ trợ cho việc khởi xướng, gây dựng và mở rộng doanh nghiệp, cũng như nguồn tài chính cho quản lý/mua lại phần đầu tư lớn. Tổng quan về đổi mới công nghệ 1. Khái niệm công nghệ và đổi mới công nghệ Tổ chức OECD, gồm các nước phát triển châu Âu, Nhật Bản, Mỹ và Canada định nghĩa: “Công nghệ được hiểu là một tập hợp các kỹ thuật, mà bản thân chúng được định nghĩa là một tập hợp các hành động và quy tắc lựa chọn chỉ dẫn việc ứng dụng có trình tự các kỹ thuật đó mà theo hiểu biết của con người thì sẽ đạt được một kết quả định trước (mà đôi khi được kỳ vọng) trong một hoàn cảnh nhất định”.
15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tổ chức phát triển công nghiệp của Liên hơp quốc (UNIDO) định nghĩa: “công nghệ là việc áp dụng khoa học vào công nghệ bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và phương pháp”.2 Tác giả tuân theo khái niệm: công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ thuật, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Công nghệ liên lục đổi mới. Đó là quy luật tồn tại của loài người, công nghệ là một công cụ mà con người sử dụng để khám phá, khai thác phục vụ cho mục đích của chính con người. Đổi mới công nghệ là gì? Đổi mới công nghệ là việc chủ động thay thế một phần chính hay toàn bộ công nghệ đang sử dụng bằng một công nghệ khác tiến tiến hơn, hiệu quả hơn.
Đổi mới công nghệ có thể nhằm tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả của quá trình sản xuất hoặc có thể nhằm tạo ra một sản phẩm, dịch vụ mới phục vụ thị trường. Đổi mới công nghệ có thể đưa ra những công nghệ mới hoặc ứng dụng những công nghệ mới vào sản xuất. Những công nghệ mới là những công nghệ lần đầu xuất hiện tại nơi tiếp nhận công nghệ. 24] Đổi mới công nghệ được phân chia thành nhiều loại khác nhau, theo J.Schumpeter thì có 5 trường hợp của đổi mới gồm: (1) Đưa ra sản phẩm mới; (2) Đưa ra một phương pháp sản xuất mới hoặc thương mại mới; (3) Chinh phục thị trường mới; (4) Sử dụng nguồn nguyên liệu mới; (5) Tổ chức mới đơn vị sản xuất.
2 Vũ Cao Đàm (2011), Một số vấn đề quản lý khoa học và công nghệ ở nước ta, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Các hình thức của đổi mới công nghệ cũng được phân chia theo nhiều dạng khác nhau.