Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Dịch Vụ Của Việt Nam Trong Bối Cảnh WTO

Chuyên khảo phân tích Tự do hoá thương mại dịch vụ trong wto với việc điều chỉnh chính sách thương mại dịch vụ của việt, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyen Le Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyen Nhu Binh
• Trường học: Truong Dai Hoc Kinh Te Quoc Dan
• Chuyên ngành: Kinh Te Doi Ngoai
• Đề tài: Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Dịch Vụ Của Việt Nam Trong Bối Cảnh WTO
• Loại tài liệu: luan van thac sy
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ WTO VÀ TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TRONG WTO
• 1.1. WTO VÀ CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI CỦA WTO
• 1.2. XU HƯỚNG TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TRONG WTO
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM THEO XU HƯỚNG TỰ DO HÓA TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. VAI TRÒ CỦA DỊCH VỤ VÀ THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
• 2.2. VAI NÉT VỀ QUÁ TRÌNH ĐÀM PHÁN VÀ GIA NHẬP WTO CỦA VIỆT NAM
• 2.3. NHỮNG ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM SAU KHI GIA NHẬP WTO
• 3.1. MỘT SỐ CAM KẾT CƠ BẢN CỦA VIỆT NAM TRONG WTO ĐỐI VỚI LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ
• 3.2. CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA CÁC NGÀNH DỊCH VỤ KHI VIỆT NAM GIA NHẬP WTO
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ CỦA VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan WTO và Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ Góc Nhìn Việt Nam

Sự phát triển mạnh mẽ của các ngành dịch vụ trong hai thập kỷ qua đã thay đổi nhận thức về vai trò của chúng trong nền kinh tế. Các quốc gia nhận ra tầm quan trọng của việc phát triển thương mại dịch vụ và xây dựng khuôn khổ pháp lý chung. Cùng với xu thế toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại, tự do hóa thương mại dịch vụ là một xu hướng khách quan. Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS) ra đời năm 1994, trở thành bộ phận không thể tách rời của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO vào ngày 7/11/2006, đồng nghĩa với việc phải tuân thủ các hiệp định của WTO, bao gồm GATS. Với xuất phát điểm là một quốc gia đang phát triển, hệ thống chính sách thương mại dịch vụ của Việt Nam đã có những điều chỉnh đáng kể theo hướng tự do hóa thương mại. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập cần phải điều chỉnh để phù hợp với quy định của WTO.

1.1. Các Nguyên Tắc Cốt Lõi của WTO ảnh hưởng đến Việt Nam

WTO ra đời dựa trên sự kế thừa và phát triển từ Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT). Chính thức hoạt động từ ngày 1/1/1995, WTO là kết quả của Vòng đàm phán Uruguay. WTO khác GATT ở chỗ chặt chẽ hơn về mặt tổ chức, ràng buộc nhiều hơn về nghĩa vụ và quyền lợi của các nước thành viên, mở rộng hơn về phạm vi điều chỉnh. GATT chủ yếu bao quát thương mại hàng hóa, còn WTO điều chỉnh cả thương mại dịch vụ, thương mại liên quan đến đầu tư, các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ. Các hiệp định WTO rất dài và phức tạp, quy định nhiều lĩnh vực hoạt động. Tuy nhiên, các hiệp định đó vẫn có những nguyên tắc cơ bản làm kim chỉ nam cho tất cả các chính sách thương mại, bao gồm: không phân biệt đối xử, tự do hóa thương mại từng bước, tính minh bạch, thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, khuyến khích phát triển và cải cách kinh tế hướng về các nước đang phát triển.

1.2. Xu Hướng Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ và GATS Việt Nam

Sau nhiều nỗ lực đàm phán, Hiệp định chung về Thương mại dịch vụ (GATS) đã được thông qua vào ngày 15/4/1994 bởi 124 nước ký kết. Mục đích chính của GATS là tạo ra một khuôn khổ pháp lý cho tự do hóa thương mại dịch vụ. Các nước thành viên cam kết mở cửa thị trường dịch vụ, giảm thiểu các hạn chế của Nhà nước đối với các giao dịch dịch vụ, tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh và không phân biệt đối xử. Tự do hóa thương mại dịch vụ trong GATS không đòi hỏi phá bỏ những quy định luật pháp của các nước thành viên, mà là thúc đẩy nỗ lực hoàn thiện hệ thống luật pháp cho phù hợp với luật chơi chung của thế giới. GATS đưa ra bốn phương thức trao đổi dịch vụ: cung ứng dịch vụ qua biên giới, tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài, hiện diện thương mại và hiện diện của thể nhân.

II. Thực Trạng Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Dịch Vụ Việt Nam

Với sự chuyển biến trong nhận thức về vai trò của các ngành dịch vụ, đặc biệt từ khi đổi mới đến nay, các ngành dịch vụ ở Việt Nam đã được đầu tư và bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Chính phủ Việt Nam cũng đã và đang dành sự quan tâm cho lĩnh vực dịch vụ và tạo ra những thay đổi về chính sách và luật pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển trong lĩnh vực này. Lĩnh vực dịch vụ hiện chiếm khoảng 38% GDP của Việt Nam. Về xuất nhập khẩu, kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu dịch vụ của Việt Nam có tỷ trọng khá lớn trong cán cân thương mại. Năm 2005, kim ngạch xuất nhập khẩu dịch vụ hai chiều của Việt Nam lên tới khoảng 10,5 tỷ USD, trong đó nhập siêu về dịch vụ khoảng 848 triệu USD. Đồng thời, lĩnh vực dịch vụ cũng ngày càng thu hút các nguồn vốn đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài.

2.1. Vai Trò Của Dịch Vụ Trong Nền Kinh Tế Việt Nam Hiện Nay

Lĩnh vực dịch vụ hiện chiếm khoảng 38% GDP của Việt Nam. Tuy nhiên, so sánh với thế giới, tỷ trọng các ngành dịch vụ của Việt Nam trong GDP vẫn còn thấp. Đồng thời, việc Việt Nam là một nước nhập siêu về dịch vụ đã đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan chức năng cần có sự xem xét thỏa đáng về chính sách phát triển thương mại dịch vụ. Ngoài ra, so với các ngành khác, mặc dù có mức vốn đăng ký cao và số lượng dự án đầu tư nước ngoài cũng nhiều, nhưng tỷ lệ vốn thực hiện trên vốn đầu tư đăng ký trong ngành dịch vụ lại thấp nhất (33,1%). Điều này phần nào phản ánh mức độ chưa minh bạch và không thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài, cho dù thị trường dịch vụ của Việt Nam là một thị trường đầy tiềm năng.

2.2. Quá Trình Đàm Phán và Gia Nhập WTO của Việt Nam Tóm Tắt

Hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế tất yếu. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó. Vấn đề đặt ra ở đây không còn là cân nhắc xem có nên tham gia vào quá trình hội nhập hay không, mà là hội nhập như thế nào, theo lộ trình nào để lợi ích thu được là lớn nhất, và hậu quả rủi ro là nhỏ nhất. Do vậy, việc gia nhập WTO của Việt Nam là một tất yếu, là con đường phải đi để hội nhập nền kinh tế toàn cầu. Tháng 6/1994, Việt Nam được công nhận là quan sát viên của GATT. Ngày 07/11/2006, Đại hội đồng WTO đã họp phiên đặc biệt tại Geneva để thông qua bộ văn kiện về việc Việt Nam gia nhập ngôi nhà chung của kinh tế thế giới và kết nạp Việt Nam vào tổ chức này, với sự đồng thuận của 149 nước thành viên.

2.3. Những Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Dịch Vụ Gần Đây

Kể từ khi thực hiện đường lối đổi mới vào năm 1986, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể về phát triển kinh tế nói chung, trong đó có khu vực dịch vụ. Những thành quả quan trọng ban đầu đó có được là nhờ những điều chỉnh nhất định trong chính sách thương mại dịch vụ. Hiện nay, chính sách thương mại nói chung và chính sách thương mại dịch vụ nói riêng của Việt Nam được thể hiện trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Xét về mặt thực tiễn, chính sách thương mại dịch vụ của Việt Nam được thể hiện chủ yếu trong các Nghị định, Thông tư, Quyết định, Chỉ thị,... của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, các cơ quan ngang Bộ và các cơ quan thuộc Chính phủ.

III. Giải Pháp Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Dịch Vụ Hậu WTO

Sau khi gia nhập WTO, Việt Nam phải đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức trong lĩnh vực thương mại dịch vụ. Để tận dụng tối đa cơ hội và giảm thiểu thách thức, cần có những giải pháp điều chỉnh chính sách thương mại dịch vụ phù hợp. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường thực hiện chính sách không phân biệt đối xử, nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành dịch vụ, và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

3.1. Cam Kết Cơ Bản của Việt Nam trong WTO Về Thương Mại Dịch Vụ

Việt Nam đã đưa ra những cam kết cụ thể khi gia nhập WTO về việc mở cửa thị trường dịch vụ trong nhiều lĩnh vực. Những cam kết này bao gồm cả cam kết chung áp dụng cho tất cả các ngành dịch vụ và cam kết cụ thể cho từng lĩnh vực dịch vụ riêng biệt. Việc thực hiện đầy đủ các cam kết này là yếu tố quan trọng để Việt Nam tận dụng được lợi ích từ việc gia nhập WTO và hội nhập kinh tế quốc tế.

3.2. Cơ Hội và Thách Thức cho Các Ngành Dịch Vụ Khi Gia Nhập WTO

Việc gia nhập WTO mang lại nhiều cơ hội cho các ngành dịch vụ của Việt Nam, bao gồm việc tiếp cận thị trường quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao trình độ công nghệ và quản lý. Tuy nhiên, cũng có nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ, và sự cần thiết phải điều chỉnh để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

3.3. Tiếp Tục Hoàn Thiện Cơ Chế Quản Lý Hệ Thống Pháp Luật

Để thích ứng với các quy định của WTO và thúc đẩy sự phát triển của thương mại dịch vụ, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý và hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực này. Việc này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật hiện hành, ban hành các văn bản pháp luật mới, và tăng cường hiệu lực thực thi pháp luật.

IV. Bí Quyết Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Dịch Vụ Việt Nam Hậu WTO

Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành dịch vụ là một yếu tố then chốt để Việt Nam thành công trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực từ cả phía nhà nước và doanh nghiệp, bao gồm việc đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và xây dựng thương hiệu mạnh.

4.1. Tăng Cường Đầu Tư Hiện Đại Hóa Ngành Dịch Vụ Cách Thực Hiện

Đầu tư vào công nghệ và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng là rất quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành dịch vụ. Việc này bao gồm việc áp dụng các công nghệ tiên tiến, nâng cấp trang thiết bị, và xây dựng hệ thống thông tin hiện đại.

4.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Dịch Vụ

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để cung cấp các dịch vụ chất lượng cao. Việc này đòi hỏi việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động.

4.3. Xây Dựng Thương Hiệu Mạnh Cho Dịch Vụ Việt Nam Hướng Dẫn

Xây dựng thương hiệu mạnh là một yếu tố quan trọng để tạo dựng uy tín và thu hút khách hàng. Việc này bao gồm việc xây dựng hình ảnh thương hiệu, quảng bá thương hiệu, và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Điều Chỉnh Chính Sách Nghiên Cứu Điển Hình

Nghiên cứu điển hình về việc điều chỉnh chính sách thương mại dịch vụ trong một số lĩnh vực cụ thể, như dịch vụ tài chính, dịch vụ vận tải, hoặc dịch vụ du lịch, sẽ cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho quá trình điều chỉnh chính sách trong các lĩnh vực khác.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Điều Chỉnh Dịch Vụ Tài Chính Hậu WTO

Phân tích kinh nghiệm điều chỉnh chính sách trong lĩnh vực dịch vụ tài chính sau khi gia nhập WTO, bao gồm những thành công và thất bại, và những bài học rút ra cho các lĩnh vực khác.

5.2. Phân Tích Thực Tế Điều Chỉnh Chính Sách Dịch Vụ Vận Tải

Xem xét các điều chỉnh chính sách trong lĩnh vực dịch vụ vận tải, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường biển, và đường hàng không, và tác động của chúng đến sự phát triển của ngành vận tải.

5.3. Nghiên Cứu Trường Hợp Dịch Vụ Du Lịch Chính Sách Phát Triển

Nghiên cứu về việc điều chỉnh chính sách trong lĩnh vực dịch vụ du lịch, bao gồm việc tạo điều kiện thuận lợi cho du khách, quảng bá du lịch, và bảo tồn các di sản văn hóa và thiên nhiên.

VI. Kết Luận Triển Vọng và Tương Lai Chính Sách Thương Mại Việt Nam

Quá trình điều chỉnh chính sách thương mại dịch vụ của Việt Nam trong bối cảnh WTO là một quá trình liên tục và đầy thách thức. Tuy nhiên, với sự quyết tâm và nỗ lực, Việt Nam có thể tận dụng tối đa cơ hội từ việc hội nhập kinh tế quốc tế và xây dựng một nền kinh tế dịch vụ phát triển bền vững.

6.1. Đánh Giá Tác Động của WTO lên Kinh Tế Dịch Vụ Việt Nam

Đánh giá tổng quan về tác động của WTO đến sự phát triển của các ngành dịch vụ ở Việt Nam, bao gồm cả tác động tích cực và tiêu cực.

6.2. Dự Báo Xu Hướng Phát Triển Thương Mại Dịch Vụ Tương Lai

Dự báo về các xu hướng phát triển của thương mại dịch vụ trong tương lai, bao gồm sự phát triển của thương mại điện tử, dịch vụ số, và các hình thức dịch vụ mới.

6.3. Gợi Ý Hoàn Thiện Chính Sách Thương Mại Dịch Vụ Việt Nam

Đề xuất các giải pháp để tiếp tục hoàn thiện chính sách thương mại dịch vụ của Việt Nam, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các ngành dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thương mại dịch vụ đang khẳng định vị thế là động lực tăng trưởng then chốt của kinh tế toàn cầu, chiếm hơn 60% tổng sản lượng sản xuất thế giới, tạo ra khoảng 30% việc làm và chiếm xấp xỉ 20% tổng giá trị giao thương quốc tế. Tại Việt Nam, khu vực dịch vụ đóng góp khoảng 38% GDP trong giai đoạn 2000-2005 và ghi nhận tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt 10,5 tỷ USD vào năm 2005. Tuy nhiên, mức nhập siêu dịch vụ lên tới 848 triệu USD cùng sự phát triển phân tán, tự phát đã đặt ra nhiều thách thức lớn cho nền kinh tế trong quá trình hội nhập.

Vấn đề cốt lõi mà đề tài giải quyết là khoảng cách giữa hệ thống chính sách thương mại dịch vụ nội địa vốn còn nhiều bất cập, chồng chéo và mang nặng tính bảo hộ với các chuẩn mực pháp lý quốc tế khắt khe. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa khung khổ pháp lý về tự do hóa thương mại dịch vụ theo các định chế của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đánh giá toàn diện thực trạng điều chỉnh chính sách thương mại dịch vụ của Việt Nam trước thềm hội nhập, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn hậu gia nhập.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tiến trình điều chỉnh chính sách thương mại dịch vụ của Việt Nam trong mối tương quan với Hiệp định Chung về Thương mại Dịch vụ (GATS), trải dài từ năm 1995 đến năm 2007 khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng dịch vụ lên trên 42% GDP, tối ưu hóa hiệu quả giải ngân của hơn 71,4 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký và giảm thiểu rủi ro thâm hụt cán cân thanh toán quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tự do hóa thương mại quốc tế, lý thuyết lợi thế so sánh mở rộng trong lĩnh vực phi vật thể và khung thể chế của Hiệp định GATS thuộc WTO ban hành năm 1994. Mô hình nghiên cứu dựa trên 4 phương thức cung ứng dịch vụ tiêu chuẩn quốc tế:

• Phương thức 1: Cung ứng dịch vụ qua biên giới (Cross-border supply).
• Phương thức 2: Tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài (Consumption abroad).
• Phương thức 3: Hiện diện thương mại thông qua thiết lập pháp nhân hoặc chi nhánh (Commercial presence).
• Phương thức 4: Hiện diện của thể nhân (Presence of natural persons).

Hệ thống phân loại của WTO chia toàn bộ khu vực dịch vụ thành 12 ngành lớn và 155 phân ngành chuyên biệt. Khung lý thuyết phân tích chuyên sâu các nguyên tắc nền tảng: Nguyên tắc Tối huệ quốc (MFN) theo Điều II GATS mang tính tự động và không phân biệt đối xử giữa các đối tác thương mại; Nguyên tắc Đãi ngộ quốc gia (NT) theo Điều XVII GATS gắn liền với Biểu cam kết mở cửa thị trường cụ thể (Điều XVI); Nguyên tắc minh bạch hóa và Lộ trình tự do hóa từng bước dành riêng cho các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Báo cáo Cán cân thanh toán của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) giai đoạn 1995-2005, số liệu thống kê của Bộ Thương mại, Tổng cục Thống kê và cơ sở dữ liệu đàm phán đa phương của 149 quốc gia thành viên WTO. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 110 phân ngành dịch vụ mà Việt Nam đưa vào cam kết mở cửa trên tổng số 155 phân ngành theo chuẩn WTO, kết hợp khảo sát tập dữ liệu gồm 7.826 dự án FDI giai đoạn 1988-2007 và hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh từ cấp Luật đến Nghị định, Quyết định chuyên ngành.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng được áp dụng để tập trung vào các nhóm ngành dịch vụ huyết mạch: tài chính - ngân hàng, viễn thông, bảo hiểm, phân phối và giáo dục. Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp diễn dịch, quy nạp, thống kê mô tả và phân tích so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì chính sách thương mại dịch vụ gắn liền với các cam kết pháp lý quốc tế đa phương, đòi hỏi phải phối hợp phân tích định tính chuẩn mực luật định với phân tích định lượng dữ liệu kinh tế vĩ mô nhằm bảo đảm tính khách quan, hệ thống và độ tin cậy khoa học cao trong suốt timeline nghiên cứu 1995-2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm rõ 4 phát hiện thực chứng nổi bật về thực trạng thương mại dịch vụ Việt Nam giai đoạn trước và tại thời điểm gia nhập WTO:

• Cơ cấu dịch vụ chưa tương xứng với tiềm năng: Khu vực dịch vụ duy trì tỷ trọng khoảng 38% GDP giai đoạn 2000-2005. Mặc dù thu hút hơn 51% tổng nguồn vốn đầu tư toàn xã hội trong năm 2006, tốc độ tăng trưởng ngành vẫn chưa bứt phá so với khu vực công nghiệp và xây dựng.
• Tình trạng nhập siêu dịch vụ kéo dài: Cán cân thương mại dịch vụ luôn thâm hụt qua các năm. Năm 2005, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu dịch vụ hai chiều đạt 10,5 tỷ USD nhưng Việt Nam nhập siêu 848 triệu USD, chủ yếu do phụ thuộc lớn vào các dịch vụ vận tải quốc tế, bảo hiểm và tài chính cao cấp từ nước ngoài.
• Hiệu quả hiện thực hóa dòng vốn FDI thấp kỷ lục: Tính đến tháng 8/2007, cả nước thu hút 7.826 dự án FDI với 71,4 tỷ USD vốn đăng ký. Tuy nhiên, tỷ lệ vốn thực hiện trên vốn đăng ký của ngành dịch vụ chỉ đạt 33,1%, mức thấp nhất trong toàn bộ các ngành kinh tế quốc dân, phản ánh những rào cản vô hình về thủ tục và sự thiếu minh bạch của môi trường kinh doanh.
• Mức độ cam kết mở cửa sâu rộng nhưng có chọn lọc: Việt Nam cam kết mở cửa 11/12 nhóm ngành lớn và 110/155 phân ngành. Để bảo đảm an toàn hệ thống, tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài tại các ngân hàng thương mại được giữ ở mức trần tối đa 30% và ít nhất 20% cán bộ quản trị doanh nghiệp dịch vụ có vốn ngoại phải là nhân sự người Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ sự thiếu vắng một chiến lược phát triển dịch vụ tổng thể, dài hạn. Các chính sách điều chỉnh vẫn mang tính phân tán, cục bộ theo từng bộ ngành, thiếu tính nhất quán và chậm tương thích với thông lệ quốc tế. Tư duy duy trì độc quyền nhà nước trong các lĩnh vực then chốt như viễn thông, ngân hàng và giáo dục trong một thời gian dài đã làm suy giảm động lực cạnh tranh.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa rõ nét qua các bảng biểu và đồ thị chuyên sâu trong luận văn:

• Bảng 2.2 và Biểu đồ 2.1 mô tả cơ cấu chuyển dịch các ngành trong GDP giai đoạn 2000-2005, cho thấy đường biểu diễn của ngành dịch vụ đi ngang quanh mức 38%.
• Bảng 2.3 kết hợp Biểu đồ 2.4 phản ánh biến động cán cân xuất nhập khẩu dịch vụ 1995-2005 với cột nhập khẩu luôn vượt trội so với cột xuất khẩu.
• Biểu đồ 2.5 và Bảng 2.6 thể hiện cơ cấu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo ngành, chỉ rõ độ trễ lớn giữa vốn đăng ký và vốn giải ngân thực tế trong lĩnh vực dịch vụ.

So sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, việc Việt Nam chủ động phá bỏ thế độc quyền, cho phép 6 mạng di động cùng vận hành và cổ phần hóa ngân hàng lớn từ năm 2004 là những bước chuyển đúng hướng, giúp giảm chi phí đầu vào cho nền sản xuất và nâng cao phúc lợi người tiêu dùng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực thi hiệu quả các cam kết WTO và bảo hộ hợp lý các ngành dịch vụ nội địa, hệ thống giải pháp trọng tâm bao gồm:

• Hoàn thiện thể chế và hệ thống văn bản pháp luật: Chính phủ, Bộ Thương mại và Bộ Tư pháp cần rà soát 100% các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, ban hành đầy đủ quy chế quản lý các ngành dịch vụ mới như phân phối, logistics, nhượng quyền thương mại trong giai đoạn 2007-2010 nhằm nâng tỷ trọng dịch vụ đạt trên 42% GDP vào năm 2010.
• Thực thi nguyên tắc không phân biệt đối xử và lộ trình mở cửa có kiểm soát: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần bãi bỏ dần 6 rào cản tiếp cận thị trường theo Điều XVI GATS đối với 110 phân ngành cam kết, duy trì kiểm soát nghiêm ngặt tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong ngành ngân hàng ở mức tối đa 30% và áp dụng linh hoạt Điều XII, Điều XIV GATS để bảo vệ an ninh tài chính quốc gia giai đoạn 2007-2012.
• Nâng cao hiệu quả thu hút và giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng các địa phương cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, công khai minh bạch điều kiện cấp phép kinh doanh dịch vụ, phấn đấu nâng tỷ lệ vốn FDI thực hiện trên vốn đăng ký từ 33,1% lên trên 55% giai đoạn 2008-2015.
• Đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao: Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp đầu tư nâng cấp hạ tầng số viễn thông, bảo đảm tỷ lệ tối thiểu 20% vị trí quản lý cấp cao tại các tổ chức tài chính, dịch vụ nước ngoài do người Việt Nam đảm nhiệm, hoàn thành mục tiêu chuẩn hóa quốc tế giai đoạn 2007-2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu để rà soát quy chuẩn pháp lý, hoạch định lộ trình mở cửa 110 phân ngành và thiết lập hàng rào kỹ thuật phòng vệ thương mại.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp dịch vụ: Giám đốc điều hành các ngân hàng thương mại, công ty bảo hiểm, logistics, viễn thông khai thác nghiên cứu để đánh giá sức ép cạnh tranh từ các tập đoàn đa quốc gia, tái cấu trúc mô hình quản trị và tận dụng hiệu quả 4 phương thức cung ứng dịch vụ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên đại học: Giảng viên và học viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Luật kinh tế sử dụng luận văn như một công trình tổng quan chuẩn mực về Hiệp định GATS, nguyên tắc MFN/NT và thực tiễn hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
• Các nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức tư vấn quốc tế: Các quỹ đầu tư và doanh nghiệp FDI tham khảo thông tin chi tiết về các cam kết thị trường, giới hạn tỷ lệ góp vốn cổ phần 30% trong ngành ngân hàng và khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thương mại dịch vụ tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định GATS phân loại và điều chỉnh thương mại dịch vụ thông qua những phương thức nào?

Hiệp định GATS phân chia thương mại dịch vụ thành 12 ngành, 155 phân ngành và điều chỉnh thông qua 4 phương thức cung ứng: cung ứng qua biên giới, tiêu dùng ở nước ngoài, hiện diện thương mại (thành lập chi nhánh, liên doanh) và hiện diện của thể nhân. Điển hình như việc ngân hàng nước ngoài mở chi nhánh tại Việt Nam là phương thức 3.

Nguyên tắc Đãi ngộ quốc gia (NT) trong Hiệp định GATS khác biệt như thế nào so với GATT?

Trong Hiệp định GATT (thương mại hàng hóa), nguyên tắc Đãi ngộ quốc gia là nghĩa vụ áp dụng tự động và vô điều kiện. Ngược lại, trong Hiệp định GATS (Điều XVII), nguyên tắc NT là nghĩa vụ có điều kiện, chỉ áp dụng đối với những ngành và phân ngành cụ thể mà quốc gia thành viên đã cam kết trong Biểu cam kết mở cửa thị trường.

Mức độ cam kết mở cửa thị trường dịch vụ của Việt Nam khi gia nhập WTO năm 2007 như thế nào?

Việt Nam cam kết mở cửa 11/12 nhóm ngành lớn với khoảng 110 trên tổng số 155 phân ngành theo phân loại của WTO. Các cam kết duy trì một số điều kiện thận trọng như giới hạn sở hữu nước ngoài tối đa 30% trong ngành ngân hàng và bắt buộc tối thiểu 20% cán bộ quản lý là người Việt Nam.

Tại sao tỷ lệ vốn thực hiện của các dự án FDI ngành dịch vụ giai đoạn trước năm 2007 chỉ đạt 33,1%?

Dù thu hút 7.826 dự án với 71,4 tỷ USD vốn đăng ký, tỷ lệ giải ngân chỉ đạt 33,1% do môi trường pháp lý dịch vụ còn thiếu đồng bộ, quy trình cấp phép phân tán ở nhiều bộ ngành và các rào cản hành chính vô hình đối với việc tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.

Việt Nam có thể áp dụng những ngoại lệ nào trong GATS để bảo vệ thị trường dịch vụ nội địa?

Việt Nam có thể vận dụng linh hoạt Điều XII GATS để áp dụng các biện pháp hạn chế nhằm bảo vệ cán cân thanh toán quốc tế khi dự trữ ngoại hối gặp rủi ro, Điều XIV GATS về các ngoại lệ chung bảo vệ trật tự công cộng, đạo đức xã hội và các ưu đãi dành riêng cho quốc gia đang phát triển.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về Hiệp định GATS và các nguyên tắc pháp lý cốt lõi điều chỉnh thương mại dịch vụ của WTO.
• Công trình phân tích sâu sắc thực trạng chính sách thương mại dịch vụ Việt Nam giai đoạn 1995-2007, chỉ rõ tình trạng nhập siêu 848 triệu USD và tỷ lệ giải ngân FDI dịch vụ thấp ở mức 33,1%.
• Đánh giá chi tiết Biểu cam kết mở cửa 11 ngành với 110 phân ngành của Việt Nam nhân sự kiện trở thành thành viên thứ 150 của WTO.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược và lộ trình thực thi đến năm 2015 nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo hộ hợp lý nền kinh tế.
• Khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp khẩn trương hiện thực hóa các cam kết hội nhập, chủ động đón đầu các cơ hội phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN ***** NGUYEN LE• THANH - DAlHOCKINHTgQu6COAN I trungtam I THONG TIN THU VIEN • DO HO A THUONG MAI TV • DICH • VU• TRONG WTO VOI VIEC DIEU CHINH CHINH SACH TH IJONG MAI • DICH • VU• CUA VIET • NAM Chuyen nganh: KINH TE DOI NGOAI LUAN • VAN THAC • SY KINH TE NGUOfI HUONG DAN KHOA HOC: PGS. Nguyen Nhir Binh Ha Noi - 2007 THS-3 ^3 Xin chan thanh cam an giao vien hating dan, (PgS. KS Nguyen Nhu (Bnh, da tan tinh hating dan toi thac hien tot Lutin van nay. Xin chan thank cam an cac thay co giao trong Kfioa Kinh teva Xinh doanh Quoc te, cung nhugia dinh, 6an 6e va cac dong nghiep da tao moi dieu hien thuan ho giup da toi hoan thanh Lutin van.

Nguyen Le Khanh MUC • LUC • DANH MUC CAC CHU VIET TAT DANH MUC CAC BANG VA BIEU DO TOM TAT LUAN VAN Ldl NOI DAU. 1 CHUONG 1: TONG QUAN VE WTO VA TU DO HOA THUONG MAI DICH VU TRONG WTO.1 WTO VA CAC NGUYEN TAC CO BAN TRONG CAC HIEP DINH THUONG MAI CUA WTO.1 Vai net ve sir ra ddi va churc nang hoat dong cua WTO.2 Nhung nguyen tac co ban trong cac Hiep dinh thuong mai cua WTO.2 XU HUONG TU DO HOA THUONG MAI DICH VU TRONG WTO.1 Nhung noi dung co ban lien quan den thuong mai dich vu trong WTO 16 1.2 Nhung van de dat ra ddi voi cac nude trong qua trinh tu do hoa thuong mai dich vu.32 CHUONG 2: THUC TRANG DIEU CHiNH CHINH SACH THUONG MAI DICH VU CUA VIET NAM THEO XU HUONG TU DO HOA TRONG THdl GIAN QUA.1 VAI TRO CUA DICH VU VA THUONG MAI DICH VU TRONG NEN KINH TE VIET NAM.1 Ty trong kinh te cua nganh dich vu.2 Tinh hinh xuat nhap khau dich vu cua Viet Nam. Viec thu hut dau tu trong linh vuc dich vu.2 VAI NET VE QUA TRINH DAM PHAN VA GIA NHAP WTO CUA VIET NAM.1 Tinh tat yeu phai hoi nhap kinh te quoc te cua Viet Nam.2 Qua trinh dam phan gia nhap WTO cua Viet Nam.3 NHUNG DIEU CHINH CHINH SACH THU’ONG MAI DICH VU CUA VIET NAM THC5I GIAN QUA.1 Nhung dieu chinh trong chlnh sach thuong mai dich vu cua Viet Nam 47 2.2 Nhung bat cap va ton tai trong chinh sach thuong mai dich vu. 59 CHUONG 3: GIAI PHAP DIEU CHINH CHINH SACH THU’ONG MAI DICH VU CUA VIET NAM SAU KHI GIA NHAP WTO.1 MOT SO CAM KET CO BAN CUA VIET NAM TRONG WTO DOI VClI LINH VUG THU’ONG MAI DICH VU.1 Phan cam ket chung cho cac nganh dich vu.2 Phan cam ket cu the cua mot so linh vuc dich vu.2 CO HOI VA THACH THUG CUA CAC NGANH DICH VU KHI VIET NAM GIA NHAP WTO.3 MOT SO GIAI PHAP TIEP TUC DIEU CHINH CHINH SACH THU’ONG MAI DICH VU CUA VIET NAM.1 TiSp tuc dieu chinh de hoan thien co che quan ly va he thong chinh sach phap luat ve thuong mai dich vu.2 Tang cuong thuc hien chinh sach khong phan biet doi xu va ma cua thi trudng trong linh vuc dich vu.3 Tang cuong hien dai hoa va nang cao nang luc canh tranh cua cac nganh dich vu.

89 TAI LIEU THAM KHAO.91 DANH MUC CAC CH T VIET TAT Nghia day du Chu’ viet tat Tieng Anh Tieng Viet AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vuc Thuong mai Tu do ASEAN APEC Asia-Pacific Economic Hop tac Kinh te Chau A - Thai Cooperation Binh Duong ASEAN Association of Southeast Asian Hiep hoi cac quoc gia Dong Nations Nam A ASEM Asia - Europe Meeting Hoi nghi Thuong dinh A-Au BTA Vietnam - United States Bilateral Hiep dinh Thuong mai song Trade Agreement phuong Viet Nam - Hoa Ky EU European Union Lien minh Chau Au GATS General Agreement on Trade in Hiep dinh chung ve Thuong mai Services dich vu GATT General Agreement on Tariffs Hiep dinh chung ve Thue quan and Trade va Thuong mai IMF International Monetary Fund Quy Tien te Quoc te ITO International Trade Organization To chuc Thuong mai Quoc te r-r-’ A * 1 A A MFN Most Favoured Nation Toi hue quoc NT National Treatment Doi xu quoc gia TRIPS Agreement on Trade-Related Hiep dinh ve cac khia canh lien Aspects of Intellectual Property quan den thuong mai cua quyen Rights so huu tri tue USD United States Dollar Dong do la My WB World Bank Ngan hang The gidi WTO World Trade Organization To chuc Thuong mai The gidi DANH MUC CAC BANG VA BIEU DO Trang Bieu do 2.1: Ty trong cac nganh kinh te trong GDP, giai doan 2000-2005 37 Bang 2.2: Ty trong cac nganh kinh te trong GDP, giai doan 2000-2005 38 Bang 2.3: Can can xuat nhap khau dich vu cua Viet Nam, giai doan 39 1995-2005 Bieu do 2.4: Can can xuat nhap khau dich vu cua Viet Nam, giai doan 40 2000-2005 Bieu do 2.5: Ty trong binh quan von dau tu trong nen kinh te - 2006 41 Bang 2.6: Co cau dau tu true tiep nude ngoai theo nganh 1988-2007 42 , A. ____ X X /\ TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN ***** NGUYEN LE THANH TV DO HO A THVONG MAI DICH VU TRONG • • • • WTO VOI VIEC DIEU CHiNH CHINH SACH THU’ONG MAI DICH VU CUA VIET NAM • • • • Chuyen nganh: KINH TE DOl NGOAI TOM TAT LUAN • VAN THAC • SY KINH TE Ha Noi - 2007 i Su phat trien manh me cua nhieu nganh dich vu trong khoang hai thap nien trd lai day da thuc su lam chuyen bien nhan thuc chung ve vai trd cua cac nganh dich vu trong nen kinh te. Cac quoc gia tren the gidi da nhan thuc dupe tarn quan trong cua viec phat trien cac nganh dich vu cung nhu xay dung khuon khd phap ly chung nham tang cudng hoat dong trao doi, mua ban dich vu. Cung vdi xu the toan cau hoa va tu do hoa thuong mai dang dien ra hien nay, tu do hoa thuong mai dich vu cung la mot xu hudng khach quan cua nen kinh te the gidi.

Chinh vi vay, Hiep dinh chung ve Thuong mai dich vu (GATS) da ra doi nam 1994 va trd thanh bo phan khong the tach rdi trong he thong phap ly cua To chuc Thuong mai The gidi (WTO). Ngay 07/11/2006, Viet Nam da dupe ket nap la thanh vien thu 150 cua To chuc Thuong mai The gidi. Viec trd thanh thanh vien thu 150 cua WTO da dat ra yeu cau doi vdi Viet Nam la phai tham gia vao tat ca cac Hiep dinh da bien cua WTO, trong do co GATS. Vdi xuat phat diem la mot quoc gia dang phat trien co nen kinh te chuyen doi va moi chi lam quen vdi kinh te thi trudng ke tir khi doi moi, he thdng chinh sach thuong mai noi chung va chinh sach thuong mai dich vu noi rieng cua Viet Nam da co nhung dieu chinh dang ke theo hudng tu do hoa thuong mai, lam cho thuong mai Viet Nam ngay cang tiep can vdi cac thdng le quoc te.

Tuy nhien, chinh sach thuong mai dich vu cua Viet Nam van con nhieu bat cap va chinh cho phu hop vdi cac quy dinh cua WTO, nham tao dieu kien de Viet Nam Chuong 1: Tdng quan ve WTO va ty do hoa thuong mai dich vu trong WTO 1. WTO va cac nguyen tac co’ ban trong cac Hiep dinh thuong mai cua WTO WTO dupe ra doi tren co so ke thira va phat trien tir Hiep dinh chung ve Thue quan va Thuong mai (GATT). Chinh thuc di vao hoat dong ke tir ngay 01/1/1995, WTO la hien than cho ket qua cua Vong dam phan Urugoay, dap ung yeu cau dieu chinh nhung quan he moi, phong phu da dang trong su phat trien cua kinh te thuong mai the gidi. WTO la su ke thira cua GATT nhung nd khac GATT ii dieu hanh va vai tro cua GATT trong lich su lam ngudi ta co cam giac nhu day la mot td chuc.

Con WTO chat che hon ve mat to chuc, rang buoc nhieu hon ve nghia vu va quyen lpi cua cac nude thanh vien, md rong hon ve pham vi, muc do va khoi lugng thuong mai dupe dieu chinh. Do tinh chat lich su, GATT chu yeu chi bao quat thuong mai hang hoa, con ngay nay, WTO, cung vdi nhung Hiep dinh cua minh, dieu chinh ca thuong mai hang hoa, thuong mai dich vu, thuong mai lien quan den dau tu, cac khia canh lien quan den thuong mai cua quyen so huu tri tue. Hon nua, quy trinh va thu tue giai quyet tranh chap cua WTO dupe xay dung chat che, giup cho viec nay dupe thuc hien mot each nhanh hon so vdi he thong cu cua GATT. Cac Hiep dinh thuong mai cua WTO thuong rat dai va phuc tap, vi do la nhung van ban phap ly quy dinh rat nhieu linh vuc hoat dong cung nhu pham vi dieu tiet rat rong, mang tinh toan cau.

Tuy nhien, cac Hiep dinh do van cd nhung nguyen tSc co ban lam kirn chi nam cho tAt ca cac chinh sach thuong mai trong moi hoat dong cua WTO va tro thanh nen tang cua He thong thuong mai the gidi. Do la cac nguyen tac: khong phan biet ddi xu, thong qua hai quy che la MFN va NT- khong mot nude thanh vien nao dupe co su phan biet ddi xu giua cac doi tac cua minh cung nhu khong dupe phan biet ddi xu giua hang hoa, dich vu nude minh vdi hang hoa, dich vu nude ngoai; nguyen tac tu do hoa thuong mai timg buoc va bang con duang dam phan; nguyen tac de du doan nha rang buoc cam ket cung chinh sach minh bach; nguyen tac thuc day canh tranh binh dang va nguyen tac khuyen khich phat tridn va cai each kinh te - hudng ve cac nude dang phat trien. Xu hudng ty do hoa thuong mai dich vu trong WTO Sau nhieu no luc dam phan, Hiep dinh chung ve Thuong mai dich vu (GATS) da dupe thong qua vao ngay 15/4/1994 bdi 124 nude ky ket va trd thanh mot trong nhung hiep dinh da bien, bo phan cau thanh nen WTO. Muc dich chinh cua GATS la tao ra mot khuon kho phap ly cho tu do hoa thuong mai dich vu.

Cac nude thanh vien dua ra cac cam ket ve viec md cua thi trudng dich vu tren co so dieu chinh luat trong nude, giam thieu cac han che cua Nha nude ddi vdi cac giao dich dich vu ma cu the la cac han che ddi vdi dich vu va nha cung cAp dich vu, tao dung moi trudng canh tranh lanh manh va khong phan biet ddi xu. Tu do hoa thuong mai dich vu trong GATS khong phai la viec ddi hoi pha bo nhung quy dinh luat phap cua cac nude thanh vien, ma la viec thuc day no luc cua cac nude trong viec hoan thien he thong luat phap, quy dinh quoc gia cho phu hop vdi luat choi chung cua the gidi, cd tinh den cac dac diem va tinh hinh kinh te-chinh tri-xa hoi cua tung nude.