CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG TRỰC TUYẾN TẠI TRUNG TÂM PHỤC VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG CẤP TỈNH 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm dịch vụ hành chính công Nhà nước có hai chức năng căn bản, đó là chức năng quản lý nhà nước (Governance) đối với mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội và chức năng cung ứng dịch vụ công (Pulic service delivery). Tùy vào điều kiện mỗi quốc gia thì khái niệm “dịch vụ công” được tiếp cận từ nhiều góc nhìn khác nhau.
Thực tế, một số quốc gia không dùng khái niệm “DVHCC” mà sử dụng khái niệm “Dịch vụ công” với ý nghĩa là tất cả những dịch vụ nào thuộc về chức năng và trách nhiệm của Nhà nước. Dù không đưa ra một khái niệm cụ thể nào về DVHCC, nhưng các quốc gia này đều thừa nhận sự tồn tại của các DVC do cơ quan HCNN nước cung ứng trong xã hội [40, tr60]. Còn ở Việt Nam, DVC là một khái niệm rất rộng, bao gồm nhiều loại hình dịch vụ khác nhau, trong đó DVHCC là một trong số đó. Các dịch vụ mà chỉ do độc quyền Nhà nước cung cấp gọi là “DVHCC”, được các cơ quan HCNN được phân chia thẩm quyền phù hợp thực hiện chức năng cung ứng.
Hoạt động cung ứng DVHCC này diễn ra thường xuyên, liên tục tạo thành một khối lượng công việc khá lớn cho các cơ quan HCNN. Bên cạnh đó, các DVHCC này có những đặc điểm riêng, để phân định nó với các loại hình DVHCC khác như: việc cung cấp DVHCC luôn gắn với thẩm quyền hành chính – pháp lý của các cơ quan HCNN; chỉ có thể do các cơ quan HCNN cung ứng; tổ chức thực hiện các DVHCC nhằm phục vụ cho công tác quản lý của Nhà nước; DVHCC là những hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận; mọi người dân có quyền ngang nhau trong việc sử dụng các DVHCC [40, tr63]. Đồng thời, các DVHCC này sẽ tồn tại dưới một số loại hình cơ bản sau: các hoạt động cấp giấy phép, cấp các loại giấy xác nhận, chứng thực; hoạt động thu các khoản đóng góp vào các quỹ của Nhà nước và ngân sách; giải quyết vấn đề tố cáo, khiếu nại của công dân và xử lý các vi phạm hành chính và hoạt động giữa gìn trật tự an ninh công cộng của cảnh sát [41, tr38]. Từ những cơ sở trên, có thể thấy rằng DVHCC ở nước ta là một loại hình DVC, do các cơ quan HCNN thực hiện để phục vụ các quyền, nghĩa vụ căn bản của các tổ chức và cá nhân.
Nói một cách khác, “DVHCC là những hoạt động phục vụ các quyền 13 và nghĩa vụ cơ bản của tổ chức và công dân, do các cơ quan HCNN thực hiện dựa vào thẩm quyền hành chính – pháp lý của Nhà nước”[40,tr62]. Ngoài ra, tại Khoản 3, Điều 3, Nghị định số 43/2011/NĐ-CP ngày 13/6/2011 của Chính phủ về cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến trên trang thông tin điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước cũng đã đưa ra cách hiểu về DVHCC trong khuôn khổ của văn bản này là: “DVHCC là những dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật, không nhằm mục tiêu lợi nhuận, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân dưới hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý trong các lĩnh vực mà cơ quan nhà nước đó quản lý”[1]. Tóm lại, DVHCC được hiểu: Đó là các dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật, không vì mục đích lợi nhuận, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cung cấp cho tổ chức, cá nhân dưới hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý trong các lĩnh vực mà các cơ quan đó quản lý. Mỗi DVHCC gắn liền với một TTHC nhất định, có chức năng giúp giải quyết một sự việc cụ thể liên quan đến một tổ chức và cá nhân nào đó.
Khái niệm về dịch vụ hành chính công trực tuyến Nhìn chung, đến nay vẫn chưa có bất kỳ khái niệm độc lập nào về DVHCCTT. Trong quá trình tiếp cận, phần đông quan niệm rằng các DVHCCTT trước hết phải là các DVHCC do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cung cấp, nhưng theo một hình thức khác, đó là hình thức trực tuyến – thông qua mạng Internet. Theo các hiểu này thì DVHCCTT sẽ có một số đặc điểm khác biệt so với các DVHCC thông thường như là: ít hạn chế về không gian, thời gian; những cơ quan cung cấp DVHCCTT phải đảm bảo được một số yêu cầu cần thiết về CNTT; người dùng dịch vụ phải có một số yêu cầu nhất định để thực hiện DVHCCTT; hoạt động thanh toán phí, lệ phí hướng đến không dùng tiền mặt,. Theo cách hiểu trên, có thể thấy rằng việc sử dụng DVHCCTT đem lại rất nhiều lợi ích cho cá nhân, tổ chức và kể cả các cơ quan HCNN như: giúp cắt giảm thời gian, chi phí đi lại cho việc gửi/nhận hồ sơ của các tổ chức, cá nhân; tăng tính công khai của TTHC và hoạt động của các cơ quan cung cấp dịch vụ; tránh được tệ nhũng nhiễu, phiền hà từ một bộ phận CCVC; góp phần nâng cao trách nhiệm của cán bộ được phân công giải quyết TTHC; … 14 Tuy nhiên, tại Khoản 4, Điều 3, Nghị định số 43/2011/NĐ-CP của Chính phủ ngày 13/6/2011 “quy định về việc cung cấp thông tin và DVCTT trên trang thông tin điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước” đã đưa cách hiểu chung nhất về DVCTT như sau: “DVCTT là DVHCC và các dịch vụ khác của cơ quan nhà nước được cung cấp cho các tổ chức, cá nhân trên môi trường mạng” [1].
Như vậy, từ những cách hiểu trên về DVCTT và DVHCCTT, có thể hiểu về DVHCCTT như sau: DVHCCTT là những DVHCC của cơ quan HCNN được cung cấp cho cá nhân, tổ chức thông qua môi trường mạng Internet. Riêng đối với các DVHCCTT cấp tỉnh được hiểu đó là những DVHCCTT thuộc thẩm quyền cung cấp của các cơ quan HCNN cấp tỉnh. Các DVHCCTT này sẽ được cung cấp tập trung tại TTPVHCC cấp tỉnh hoặc Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả TTHC của các cơ quan HCNN cấp tỉnh. Hiện nay, Chính phủ đã thống nhất quy định về việc cung cấp DVHCC nói chung cũng như DVHCCTT tại TTPVHCC cấp tỉnh ở tất cả các địa phương trên cả nước.
Đề cập đến TTPVHCC cấp tỉnh thì đây là đơn vị hành chính đặc thù thuộc Văn phòng UBND cấp tỉnh, là nơi tập trung của Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính của các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, các cơ quan ngành dọc đặt tại địa phương và một số cơ quan khác theo quy định; Thực hiện các nhiệm vụ được giao liên quan đến công tác hướng dẫn, tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả giải quyết TTHC thuộc thẩm quyền đơn vị mình cung cấp và các nhiệm vụ khác theo quy định của cơ quan có thẩm quyền quản lý. Việc tổ chức thực hiện các DVHCCTT cấp tỉnh tại TTPVHCC cấp tỉnh giúp thống nhất, tập trung công tác quản lý nhà nước về cung ứng DVHCCTT; giúp công tác đầu tư hạ tầng CNTT trọng tâm, trọng điểm, mang lại hiệu quả cao; dễ dàng, thuận lợi trong việc theo dõi, giám sát, đánh giá chất lượng cung ứng DVHCCTT tại một đầu mối và sự hài lòng của cá nhân, tổ chức khi sử dụng loại dịch vụ này. Như vậy, càng quan trọng hơn khi Đảng và Nhà nước ta đang rất nỗ lực chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, hướng đến một Chính phủ số, nền kinh tế số và xã hội số thì việc đẩy mạnh việc thực hiện các DVHCCTT tại cấp tỉnh mà đặc biệt là tại TTPVHCC cấp tỉnh có một ý nghĩa rất quan trọng, là một trong những bước đệm then chốt, trở thành hình mẫu phấn đấu cho chính quyền cấp dưới trong tổ chức thực hiện cũng như đồng thời giúp cho công tác cải cách TTHC của địa phương ngày càng hiệu quả cao hơn. VAI TRÒ CỦA DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG TRỰC TUYẾN CẤP TỈNH Khi ứng dụng CNTT ngày càng phổ biến trong mọi mặt đời sống xã hội thì sử dụng DVHCCTT cấp tỉnh mang lại nhiều lợi ích cho cá nhân và tổ chức, điều này một lần nữa giúp khẳng định tầm quan trọng của DVHCCTT cấp tỉnh đối với đời sống kinh tế - xã hội, trong đó có một số vai trò nổi bật của DVHCCTT phải kể đến như là: Một là, việc sử dụng DVHCCTT cấp tỉnh giúp giảm thời gian, chi phí đi lại cho việc gửi/nhận hồ sơ của các tổ chức, cá nhân.
Thay vì phải trực tiếp đến và giao dịch với các cơ quan có thẩm quyền, thì xu hướng “ở nhà” cũng có thể nộp hồ sơ trực tuyến và nhận kết quả tại nhà là một trong những ưu thế vượt trội mà DVHCCTT nói chung và DVHCCTT cấp tỉnh nói riêng mang đến. Hai là, cung cấp các DVHCCTT cấp tỉnh giúp tăng tính công khai, minh bạch của TTHC và hoạt động của các cơ quan HCNN cấp tỉnh. CNTT ngày càng phát triển, việc cung cấp thông tin về trạng thái giải quyết hồ sơ trở nên dễ dàng (chẳng hạn như hồ sơ đang nằm ở phòng nào? đang ở bước nào?). Như vậy, với những thông tin công khai đó, người dùng có thể chủ động trong việc theo dõi, kiểm soát trạng thái hồ sơ của mình và liên hệ với các cơ quan HCNN khi cần thiết.
Ba là, giúp cá nhân, tổ chức tránh được những phiền hà, thái độ nhũng nhiễu của một bộ phận CCVC. Việc không liên hệ trực tiếp giúp làm giảm đi cơ hội để sách nhiễu, phiền hà của một bộ phận cán bộ. Mặc khác, việc minh bạch các thông tin về TTHC trên các nền tảng CNTT cũng như trong quy trình giải quyết TTHC càng giúp cho cá nhân, tổ chức tránh được những yêu cầu “không chính đáng” từ các cơ quan công quyền. Bốn là, góp phần nâng cao trách nhiệm của đội ngũ CCVC.
Quy trình cung cấp DVHCCTT được phân chia cụ thể, rõ ràng, được giới hạn thời gian và ràng buộc trách nhiệm trong quá trình xử lý và chúng đều được thể chế hóa bằng văn bản. Do đó, điều này càng làm cho đội ngũ CCVC thực hiện nhiệm vụ đề cao ý thức trách nhiệm trong công tác hơn, xử lý công việc đúng trình tự và thời gian được quy định. Năm là, tổ chức thực hiện DVHCCTT cấp tỉnh góp phần thực hiện thành công một trong những nội dung quan trọng của tiến trình CCHC của các cơ quan nhà nước cấp tỉnh. Thúc đẩy hơn nữa quá trình xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số ở cấp tỉnh và của cả quốc gia.
