Địa vị pháp lý doanh nghiệp xã hội - Luận án ĐH Luật Hà Nội

Phân tích chi tiết địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo luật Việt Nam. Cung cấp cái nhìn toàn diện về khung pháp lý, điều kiện hoạt động và chính sách

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Anh
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về địa vị pháp lý doanh nghiệp xã hội

Doanh nghiệp xã hội là loại hình doanh nghiệp được pháp luật Việt Nam chính thức công nhận từ Luật Doanh nghiệp 2014. Địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội bao gồm các yếu tố cấu thành như quyền, nghĩa vụ, năng lực pháp luật và năng lực hành vi. Loại hình doanh nghiệp này hoạt động vì mục tiêu giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường thay vì tối đa hóa lợi nhuận. Pháp luật quy định rõ đặc điểm nhận diện doanh nghiệp xã hội qua tỷ lệ lợi nhuận tái đầu tư, cam kết mục tiêu xã hội và thời hạn hoạt động. Vai trò của doanh nghiệp xã hội ngày càng được khẳng định trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Chúng góp phần giải quyết việc làm, bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng bền vững. Tuy nhiên, khung pháp lý điều chỉnh loại hình doanh nghiệp này vẫn tồn tại nhiều bất cập cần được nghiên cứu và hoàn thiện.

1.1. Khái niệm và đặc điểm doanh nghiệp xã hội

Doanh nghiệp xã hội được định nghĩa là doanh nghiệp đăng ký hoạt động vì mục tiêu giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng. Đặc điểm nổi bật bao gồm: sử dụng ít nhất 51% lợi nhuận hàng năm để tái đầu tư giải quyết vấn đề xã hội, môi trường đã đăng ký. Chủ doanh nghiệp được quyền quyết định lĩnh vực hoạt động và mức tỷ lệ phần trăm lợi nhuận tái đầu tư. Doanh nghiệp xã hội có thể nhận tài trợ từ cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước. Pháp luật yêu cầu doanh nghiệp phải duy trì mục tiêu xã hội trong suốt quá trình tồn tại.

1.2. Cơ sở hình thành và phát triển doanh nghiệp xã hội

Doanh nghiệp xã hội ra đời từ thực tiễn nhu cầu giải quyết các vấn đề xã hội mà khu vực công và khu vực tư chưa đáp ứng đầy đủ. Trên thế giới, mô hình doanh nghiệp xã hội phát triển mạnh ở nhiều quốc gia phát triển. Tại Việt Nam, doanh nghiệp xã hội được chính thức thừa nhận trong Luật Doanh nghiệp 2014. Trước đó, các tổ chức hoạt động vì mục tiêu xã hội chủ yếu dưới hình thức tổ chức phi chính phủ, hợp tác xã. Sự ra đời của khung pháp lý đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp xã hội phát triển.

II. Phân tích bất cập trong quy định pháp luật hiện hành

Pháp luật hiện hành về địa vị pháp lý doanh nghiệp xã hội còn nhiều hạn chế, bất cập. Thứ nhất, quy định thiếu tính cụ thể và đồng bộ, xuất phát từ lợi ích của Nhà nước hơn là từ lợi ích của doanh nghiệp xã hội. Thứ hai, cơ sở thực tiễn xây dựng pháp luật còn yếu do thiếu nghiên cứu, khảo sát và tuyên truyền đầy đủ về loại hình doanh nghiệp này. Thứ ba, địa vị pháp lý chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản luật khác nhau như luật thuế, đầu tư, đất đai mà bản thân các luật này cũng có nhiều quy định chưa phù hợp. Thời gian áp dụng pháp luật ngắn, từ 2015 đến 2021, khiến thực tiễn triển khai còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc chứng minh mục tiêu xã hội, tiếp cận ưu đãi và duy trì hoạt động theo đúng quy định. Nguyên nhân chủ quan là công tác nghiên cứu và tuyên truyền chưa được chú trọng đúng mức.

2.1. Thiếu tính cụ thể và đồng bộ trong quy định

Quy định pháp luật về doanh nghiệp xã hội thiếu tính cụ thể trong nhiều khía cạnh quan trọng. Tiêu chí xác định mục tiêu xã hội chưa rõ ràng, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi đăng ký và cơ quan quản lý khi giám sát. Tỷ lệ lợi nhuận tái đầu tư tuy được quy định nhưng cơ chế kiểm soát chưa chặt chẽ. Các quy định về ưu đãi, hỗ trợ mang tính nguyên tắc, thiếu hướng dẫn thực hiện cụ thể. Sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật làm giảm hiệu lực điều chỉnh. Doanh nghiệp xã hội vừa phải tuân thủ luật doanh nghiệp vừa chịu ảnh hưởng từ luật thuế, đầu tư, tạo gánh nặng hành chính.

2.2. Nguyên nhân khách quan và chủ quan của bất cập

Nguyên nhân khách quan xuất phát từ cơ sở thực tiễn xây dựng pháp luật còn yếu trước khi doanh nghiệp xã hội được công nhận chính thức. Môi trường pháp lý điều chỉnh doanh nghiệp xã hội chịu ảnh hưởng từ nhiều lĩnh vực luật khác. Bản thân các luật về thuế, đầu tư, đất đai tồn tại nhiều quy định chưa phù hợp với đặc thù doanh nghiệp xã hội. Nguyên nhân chủ quan là công tác nghiên cứu, khảo sát, tuyên truyền về doanh nghiệp xã hội chưa được chú trọng đúng mức. Năng lực cán bộ quản lý nhà nước trong lĩnh vực này còn hạn chế. Thiếu cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả.

III. Giải pháp tăng cường địa vị pháp lý doanh nghiệp xã hội

Để tăng cường địa vị pháp lý doanh nghiệp xã hội, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, hoàn thiện khung pháp luật theo hướng cụ thể hóa quy định về tiêu chí xác định mục tiêu xã hội, cơ chế giám sát và chế tài xử lý vi phạm. Thứ hai, xây dựng hệ thống ưu đãi phù hợp với đặc thù doanh nghiệp xã hội, bao gồm ưu đãi thuế, tiếp cận đất đai và nguồn vốn. Thứ ba, tăng cường năng lực quản lý nhà nước thông qua đào tạo cán bộ và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành. Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò doanh nghiệp xã hội. Thứ năm, khuyến khích nghiên cứu khoa học về mô hình doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam. Cuối cùng, xây dựng cơ chế đánh giá tác động xã hội để đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp xã hội một cách khách quan, minh bạch.

3.1. Hoàn thiện khung pháp luật và cơ chế ưu đãi

Cần ban hành nghị định chuyên biệt hướng dẫn chi tiết Luật Doanh nghiệp về doanh nghiệp xã hội. Quy định rõ tiêu chí đánh giá mục tiêu xã hội, môi trường với các chỉ số đo lường cụ thể. Xây dựng cơ chế ưu đãi thuế đặc thù, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho phần lợi nhuận tái đầu tư giải quyết vấn đề xã hội. Tạo điều kiện tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất với giá ưu đãi. Thiết lập quỹ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp xã hội từ nguồn ngân sách nhà nước và xã hội hóa. Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đăng ký và hoạt động.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý và tuyên truyền

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ quản lý nhà nước về đặc thù doanh nghiệp xã hội. Thiết lập đầu mối quản lý thống nhất từ trung ương đến địa phương. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành trong quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp xã hội. Đẩy mạnh tuyên truyền qua phương tiện thông tin đại chúng về mô hình doanh nghiệp xã hội thành công. Tổ chức hội thảo, tập huấn cho doanh nghiệp về quyền lợi và nghĩa vụ. Xây dựng mạng lưới kết nối doanh nghiệp xã hội để chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt động.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn pháp luật doanh nghiệp xã hội

Địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam đã được hình thành và từng bước hoàn thiện. Luật Doanh nghiệp 2014 tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho sự ra đời và phát triển loại hình doanh nghiệp này. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều bất cập cần được khắc phục. Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện khung pháp luật, xây dựng cơ chế ưu đãi và nâng cao năng lực quản lý. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Doanh nghiệp xã hội có quyền lựa chọn lĩnh vực hoạt động, quyết định tỷ lệ tái đầu tư và nhận tài trợ từ nhiều nguồn. Nghĩa vụ duy trì mục tiêu xã hội và hoàn lại tài trợ khi chấm dứt trước hạn cần được thực hiện nghiêm túc. Phát triển doanh nghiệp xã hội góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, giảm nghèo và bảo vệ môi trường tại Việt Nam.

4.1. Quyền và nghĩa vụ đặc thù của doanh nghiệp xã hội

Doanh nghiệp xã hội có quyền lựa chọn lĩnh vực xã hội, môi trường để giải quyết. Chủ doanh nghiệp quyết định thời hạn thực hiện hoạt động mục tiêu xã hội và mức tỷ lệ phần trăm lợi nhuận tái đầu tư. Doanh nghiệp được hưởng các quyền của doanh nghiệp thương mại đồng thời có quyền nhận tài trợ từ cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước. Nghĩa vụ bao gồm duy trì mục tiêu xã hội trong suốt quá trình tồn tại. Doanh nghiệp phải hoàn lại số dư tài chính cho nhà tài trợ nếu chấm dứt mục tiêu xã hội trước hạn và giải thể. Không được sử dụng tài sản của doanh nghiệp để tư lợi cá nhân.

4.2. Định hướng phát triển doanh nghiệp xã hội bền vững

Phát triển doanh nghiệp xã hội bền vững cần gắn với chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế xã hội. Nhà nước khuyến khích thành lập doanh nghiệp xã hội trong các lĩnh vực ưu tiên như giáo dục, y tế, môi trường. Xây dựng hệ thống đánh giá tác động xã hội để đo lường hiệu quả hoạt động. Tạo cơ chế hỗ trợ tiếp cận thị trường, kết nối cung cầu sản phẩm dịch vụ xã hội. Khuyến khích hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm các mô hình doanh nghiệp xã hội tiên tiến trên thế giới. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học về doanh nghiệp xã hội phù hợp bối cảnh Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI THÔNG TIN TÓM TẮT VỀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN Đề tài luận án: “Địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam” Chuyên ngành: Luật Kinh tế; Mã số: 9.07 Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Luật Hà Nôi Luận án là công trình khoa học, nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện và có hệ thống về địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam hiện nay. Luận án có những điểm mới về mặt lý luận và thực tiễn như sau: 1. Về mặt lý luận - Luận án góp phần làm sâu sắc hơn những vấn đề lý luận về doanh nghiệp xã hội và địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội như cơ sở ra đời và phát triển của doanh nghiệp xã hội trên thế giới và ở Việt Nam; khái niệm, đặc điểm, các loại hình doanh nghiệp xã hội và vai trò của doanh nghiệp xã hội trong thực tiễn. - Luận án góp phần làm rõ hơn những vấn đề lý luận về địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội như khái niệm, đặc điểm địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội, các yếu tố cấu thành địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội và các yếu tố ảnh hưởng đến địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội. Về mặt thực tiễn - Luận án góp phần làm rõ thực trạng các quy định về địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam; thực tiễn tổ chức, hoạt động của doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam và thực tiễn thực hiện các quy định về địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội kể từ khi Luật Doanh nghiệp năm 2014 có hiệu lực đến ngày 01 tháng 5 năm 2021. - Luận án chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những khó khăn, bất cập trong quá trình tổ chức hoạt động của doanh nghiệp xã hội và thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật về doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam thời gian qua. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất định hướng và một số giải pháp tăng cường địa vị pháp lý của doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam hiện nay. Hà Nội, ngày 29 tháng 11 năm 2021 Nguyễn Thị Diễm Anh MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING MINISTRY OF JUSTICE HANOI LAW UNIVERSITY SUMMARY OF NEW POINTS OF THE THESIS Thesis topic: "Legal status of social enterprises under Vietnamese law" Specialization: Economic Law; Code: 9.07 Training institution: Hanoi Law University The thesis is a scientific work, researching deeply, comprehensively and systematically about the legal status of social enterprises under current Vietnamese law. The thesis has new theoretical and practical points as follows: 1. Theoretically - The thesis contributes to deepening the theoretical issues of social enterprises and the legal status of social enterprises as the basis for the birth and development of social enterprises in the world and in Vietnam; concepts, characteristics, types of social enterprises and the role of social enterprises in practice. - The thesis contributes to clarifying theoretical issues about the legal status of social enterprises such as the concept and characteristics of the legal status of social enterprises, the elements constituting the legal status of social enterprises. social enterprises and factors affecting the legal status of social enterprises. In terms of practice - The thesis contributes to clarifying the current status of regulations on the legal status of social enterprises under Vietnamese law; the practice of organization and operation of social enterprises in Vietnam and the practice of implementing regulations on the legal status of social enterprises since the 2014 Enterprise Law took effect until May 1, 2014. - The thesis points out the main causes leading to the difficulties and inadequacies in the process of organizing and operating social enterprises and the practical implementation of legal regulations on social enterprises in Vietnam during the past time. On that basis, the thesis proposes orientations and some solutions to strengthen the legal status of social enterprises in Vietnam today. Hanoi, November 29, 2021 Nguyen Thi Diem AnH MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING MINISTRY JUSTICE HANOI LAW UNIVERSITY LEGAL LOCATION OF SOCIAL ENTERPRISES UNDER THE LAW OF VIETNAM Specialization: Economic Law Code: 9.07 THESIS SUMMARY DOCTORATE IN JURISPRUDENCE HÀ NỘI – 2020 1 PREAMBLE 1. The urgency of the topic research Sustainable development of the country is one of the very important issues that the Party and State of Vietnam have paid special attention to in recent times. The Party's platform for building the country in the transition to socialism clearly states that sustainable development is an overarching goal, not just a task of a ministry, branch or field, not just a matter of policy. economic issues, growth quality, but also social, environmental, cultural and human issues. The recognition of Social Enterprises in the Enterprise Law 2014 and now the Enterprise Law in 2020 has demonstrated the high determination of the Party and State in implementing the country's sustainable development strategy in the period. 2011 - 2020 and now the period 2021 - 2025. In the condition that the State still does not have enough resources to effectively solve social and environmental problems to ensure social security for the people, mobilizing and encouraging all resources to jointly support Sharing difficulties with the State in a stable and effective manner is an inevitable and essential need for the country's sustainable development. The Enterprise Law 2014 and its guiding documents and now the Enterprise Law 2020 and guiding documents have created a legal framework for Social Enterprises to be established and organized. However, through the actual implementation, the law on Social Enterprises in Vietnam in general and the regulations on the legal status of Social Enterprises in particular have revealed certain limitations, causing obstacles to the development of social enterprises. to the birth and development of Social Enterprises. Up to now, there have been many domestic and foreign studies on theoretical and practical issues of Social Enterprises, the legal status of Social Enterprises according to Vietnamese law from different angles and perspectives. These researches have achieved remarkable results in terms of theory and practice, but have been widely and narrowly distributed and published in many journals, textbooks, books, conference proceedings, etc. However, up to this point, there has been no research on the theoretical and practical issues of the legal status of Social Enterprises under Vietnamese law in a specific and comprehensive manner. Stemming from the above reasons, the PhD student realizes that continuing to study theoretical and practical issues on the legal status of Social Enterprises is very necessary and important in the context of social enterprises. Therefore, the PhD student has chosen the topic "Legal status of social enterprises under Vietnamese law" 2 to Research within the framework of the doctoral thesis in jurisprudence in order to find solutions to strengthen the legal status of Social Enterprises in Vietnam, contributing to promoting the development of Social Enterprises in Vietnam. Research purpose and tasks 2. Research purposes The thesis further clarifies theoretical and practical issues about the legal status of Social Enterprises in Vietnam today, from which, proposes orientations and some solutions to strengthen the legal status of Social Enterprises in Vietnam. social enterprises in Vietnam, contributing to promoting social enterprises in Vietnam to develop strongly in the coming time. Research mission Firstly, making an overview of the research situation at home and abroad related to the thesis topic, thereby specifying the issues that the thesis inherits, the issues that will be researched in the future. the content of the Thesis; clearly define the research theories, research questions and hypotheses as well as the research approach of the thesis. Second, the thesis clarifies the theoretical issues about the legal status of Social Enterprises in Vietnam. At the same time, in order to deepen the research issues, the thesis also studies the legal experience of Social Enterprises in some countries around the world on this issue. Third, the thesis analyzes and evaluates the current legal status of Social Enterprises in accordance with current Vietnamese laws and the actual implementation of these regulations; analyze and evaluate the actual organization and operation of Social Enterprises from the effective date of the 2014 Enterprise Law to May 1, 2021; point out the advantages, disadvantages, problems and causes leading to those inadequacies and limitations. Fourth, from theoretical and practical studies, the thesis proposes orientations and some solutions to strengthen the legal status of Social Enterprises in Vietnam. Object and scope of research 3. Research subjects The research object of the thesis is the theoretical and practical issues of Social Enterprises, the system of legal regulations guiding the implementation and related to the legal status of Social Enterprises in Vietnam today. Research scope 3 About the content: The thesis focuses on researching theoretical and legal issues about the legal status of Social Enterprises in Vietnam in the context of the socialist- oriented market economy in Vietnam. In terms of space and time: The thesis studies theoretical and practical issues about the legal status of Social Enterprises under Vietnamese law, especially since the 2014 Enterprise Law took effect. In addition, the thesis also studies the legal experience of Social Enterprises in some countries around the world on this issue. Methodology and research methods The thesis uses the method of dialectical and historical materialism of Marxism - Leninism, the lines and policies of economic and social development of the Party and State in the period of economic renewal according to the market mechanism to clarify the research content of the thesis. In addition, to clarify the research content, the thesis also uses the following traditional research methods: - Methods of analysis and synthesis: Used in all chapters to explain the problems of nature, the views related to the research problem, to evaluate the current situation, from there, to propose proposals. solutions to strengthen the legal status of Social Enterprises and improve the efficiency of implementation of these regulations in Vietnam. - Statistical method: Used to make statistics on the results of the organization and operation of Social Enterprises and the practice of implementing the legal status of Social Enterprises in Vietnam. - Comparative method: Used to compare the legal experience of some countries in the world in building the legal status of Social Enterprises. - Information processing method: Used to process documents referenced from books, newspapers, magazines, documents from ProQues, Springer and Google Scholar databases related to the research problem, from Thereby, a summary by topic within the limits of the research scope set forth, thereby affirming the novelty of the thesis's research content. - Historical method: Used to examine the process of formation and development of Social Enterprises in Vietnam and the process of strengthening the legal status of Social Enterprises in Vietnam. - In-depth interview method: Used to find out the practice of implementing regulations on legal status of some social enterprises in Vietnam in recent years. New scientific contributions of the thesis Theoretically, the thesis contributes to deepening the theoretical issues of Social Enterprises and the legal status of Social Enterprises as the basis for the birth and 4 development of Social Enterprises in the world and in Vietnam; concepts, characteristics, types of social enterprises and the role of social enterprises in practice. At the same time, the thesis also contributes to clarifying theoretical issues about the legal status of Social Enterprises such as the concept, characteristics of the legal status of Social Enterprises, constitutive factors and influences on social enterprises. to the legal status of Social Enterprises.