Nghiên cứu khoa học cấp trường về chế định giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015 và đề xuất hoàn thiện

Tài liệu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường chế định giám hộ trong bộ luật dân sự năm 2015 và kiến nghị, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Người hướng dẫn: Ts. Kiều Thị Thuỳ Linh
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự
• Đề tài: Nghiên cứu và kiến nghị hoàn thiện chế định giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu báo cáo tổng hợp đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM HỘ
• 1.1. Nguồn gốc giám hộ
• 1.2. Khái niệm giám hộ
• 1.3. Chủ thể giám hộ
• 1.4. Phân loại giám hộ
• 1.5. Căn cứ hình thành và chấm dứt giám hộ
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC SỬ PHÁT TRIỂN CHẾ ĐỊNH GIÁM HỘ TRONG PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ GIÁM HỘ
• 2.1. Lược sử chế định giám hộ trong pháp luật dân sự Việt Nam
• 2.2. Quy định pháp luật một số quốc gia, vùng về giám hộ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015 VỀ GIÁM HỘ
• 3.1. Người được giám hộ
• 3.2. Người giám hộ
• 3.3. Giám sát việc giám hộ
• 3.4. Cử, chỉ định người giám hộ
• 3.5. Nghĩa vụ và quyền của người giám hộ
• 3.6. Quản lý tài sản của người giám hộ
• 3.7. Thay đổi và chuyển giao người giám hộ
• 3.8. Chấm dứt và hậu quả chấm dứt giám hộ
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUY ĐỊNH BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2015 VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH VỀ GIÁM HỘ
• 4.1. Thực tiễn thực hiện quy định Bộ luật Dân sự năm 2015 về giám hộ
• 4.2. Kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật Dân sự về giám hộ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chế định giám hộ

Chế định giám hộ là một trong những chế định quan trọng trong Bộ luật Dân sự 2015, nhằm bảo vệ quyền lợi của những người không có khả năng tự bảo vệ mình. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và kiến nghị hoàn thiện các quy định về giám hộ, đặc biệt là trong bối cảnh thực tiễn áp dụng pháp luật hiện nay. Giám hộ không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn liên quan đến đạo đức và trách nhiệm xã hội.

1.1. Khái niệm và nguồn gốc giám hộ

Giám hộ được hiểu là việc một người hoặc tổ chức đại diện và bảo vệ quyền lợi của người khác khi họ không có khả năng tự quyết định. Nguồn gốc của chế định giám hộ bắt nguồn từ nhu cầu bảo vệ những người yếu thế trong xã hội, đặc biệt là trẻ em và người mất năng lực hành vi dân sự. Bộ luật Dân sự 2015 đã kế thừa và phát triển các quy định này từ các bộ luật trước đó, đồng thời bổ sung nhiều điểm mới để phù hợp với thực tiễn.

1.2. Mục đích và tính cấp thiết của nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá thực trạng áp dụng các quy định về giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015, từ đó đưa ra các kiến nghị pháp luật để hoàn thiện hệ thống pháp lý. Tính cấp thiết của nghiên cứu xuất phát từ những bất cập trong thực tiễn áp dụng, đặc biệt là trong việc bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ và trách nhiệm của người giám hộ.

II. Lược sử phát triển chế định giám hộ

Chế định giám hộ đã có lịch sử phát triển lâu dài trong pháp luật dân sự Việt Nam. Từ Bộ luật Dân sự 1995 đến Bộ luật Dân sự 2015, các quy định về giám hộ đã được điều chỉnh và bổ sung để phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Nghiên cứu này phân tích sự phát triển của chế định giám hộ qua các giai đoạn, đồng thời so sánh với quy định của một số quốc gia khác.

2.1. Sự phát triển của chế định giám hộ tại Việt Nam

Từ Bộ luật Dân sự 1995, chế định giám hộ đã được ghi nhận và dần hoàn thiện qua các phiên bản luật tiếp theo. Bộ luật Dân sự 2015 đã bổ sung nhiều quy định mới, như việc cho phép pháp nhân làm người giám hộ và yêu cầu đăng ký giám hộ tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Những thay đổi này nhằm tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ.

2.2. So sánh với quy định của một số quốc gia

Nghiên cứu cũng so sánh chế định giám hộ của Việt Nam với các quốc gia như Singapore và Hungary. Các quốc gia này có những quy định tiến bộ về giám hộ, đặc biệt là trong việc bảo vệ trẻ em và người mất năng lực hành vi dân sự. Việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam trong lĩnh vực này.

III. Thực trạng quy định về giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015

Bộ luật Dân sự 2015 đã có nhiều quy định tiến bộ về giám hộ, nhưng vẫn còn một số hạn chế trong thực tiễn áp dụng. Nghiên cứu này phân tích các quy định về người giám hộ, người được giám hộ, và các nghĩa vụ, quyền lợi liên quan, đồng thời chỉ ra những bất cập cần được khắc phục.

3.1. Quy định về người giám hộ và người được giám hộ

Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ về điều kiện để trở thành người giám hộ, bao gồm năng lực hành vi dân sự và không có tiền án, tiền sự. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy nhiều trường hợp người giám hộ không đáp ứng được các yêu cầu này, dẫn đến việc bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ không được đảm bảo.

3.2. Nghĩa vụ và quyền của người giám hộ

Người giám hộ có nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ, quản lý tài sản và đại diện trong các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, việc giám sát hoạt động của người giám hộ còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng lạm dụng quyền lợi của người được giám hộ. Nghiên cứu đề xuất cần có cơ chế giám sát chặt chẽ hơn.

IV. Kiến nghị hoàn thiện chế định giám hộ

Dựa trên phân tích thực trạng, nghiên cứu đưa ra các kiến nghị pháp luật nhằm hoàn thiện chế định giám hộ trong Bộ luật Dân sự 2015. Các kiến nghị tập trung vào việc bổ sung quy định, tăng cường giám sát và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

4.1. Bổ sung quy định về giám sát giám hộ

Để đảm bảo quyền lợi của người được giám hộ, cần bổ sung quy định về việc giám sát hoạt động của người giám hộ. Cơ chế giám sát nên bao gồm sự tham gia của cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội, nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng quyền lợi.

4.2. Hoàn thiện quy định về người giám hộ

Nghiên cứu đề xuất bổ sung các điều kiện cụ thể hơn để trở thành người giám hộ, bao gồm yêu cầu về đạo đức và khả năng tài chính. Đồng thời, cần có quy định rõ ràng về việc chấm dứt giám hộ khi người giám hộ không đáp ứng được các yêu cầu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ T¯ PHÁP BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO TRUONG ẠI HỌC LUAT HÀ NOI CHE ỊNH GIÁM HO TRONG BỘ LUAT DAN SỰ NM 2015 VÀ KIÊN NGHỊ HOÀN THIEN Chủ nhiệm ề tài: TS. Kiều Thị Thuỳ Linh Giảng viên Bộ môn Luật Dân sự Khoa Pháp luật Dân sự Th° ký ề tài: Ths. Lê Thị Hải Yến Giảng viên Bộ môn Luật Dân sự Khoa Pháp luật Dân sự HÀ NỘI - 2021 DANH MỤC TU VIET TAT BLDS Bộ luật Dan sự BLDS nam 1995 Bộ luật Dân sự nm 1995 °ợc Quốc Hội khoá 9 thông qua ngày 28/10/1995 BLDS nam 2005 Bộ luật Dân sự nm 2005 °ợc Quốc hội Khoá II thông qua ngày 14/6/2005 BLDS nam 2015 Bộ luật Dân sự nm 2015 °ợc Quốc hội Khoá 13 thông qua ngày 24/11/2015 il MỤC LỤC TÔNG PHAN THỨ NHẤT — BAO CAO TONG HỢP DE TÀI PHAN THU HAI —CAC BAO CÁO CHUYEN DE il PHẢN THỨ NHÁT BAO CAO TONG HOP DE TÀI 1V MỤC LUC BAO CAO TONG HỢP DE TÀI Trang MO DAU ] 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu ề tài 1 2.

Tình hình nghiên cứu dé tài 4 3. Mục ích và nhiệm vụ nghiên cứu ề tài 10 4. ối t°ợng và phạm vi nghiên cứu II 5. Ph°¡ng pháp nghiên cứu 12 6.

Kết cấu báo cáo tông hợp dé tai 13 CH¯ NG 1. MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE GIÁM HỘ 14 1. Nguồn gốc giám hộ 14 1. Khái niệm giám hộ 17 1.

Chủ thể giám hộ 26 1. Phân loại giám hộ 33 1. Cn cứ hình thành và chấm dứt giám hộ 36 CH¯ NG 2. L¯ỢC SỬ PHAT TRIEN CHE ỊNH GIÁM HỘ TRONG PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM VÀ QUY ỊNH PHAP LUẬT MOT SO QUOC GIA VE GIÁM HO 41 2.

L°ợc sử chế ịnh giám hộ trong pháp luật dân sự Việt Nam 41 2. Quy ịnh pháp luật một số quốc gia, vùng về giám hộ 47 CH¯ NG 3. THỰC TRẠNG QUY ỊNH BỘ LUẬT DÂN SỰ NAM 2015 VE GIÁM HO 63 3. Ng°ời °ợc giám hộ 63 3.

Ng°ời giám hộ 65 3. Giảm sát việc giám hộ 67 3. Cử, chỉ ịnh ng°ời giám hộ 69 3. Ngh)a vụ và quyền của ng°ời giám hộ 71 3.

Quan lý tài san của ng°ời giám hộ 73 3. Thay ổi và chuyên giao ng°ời giám hộ 75 3. Chấm dứt và hậu quả chấm dứt giám hộ 76 CH¯ NG 4. THỰC TIỀN THỰC HIỆN QUY ỊNH BỘ LUAT DAN SỰ NM 2015 VÀ KIÊN NGHỊ HOÀN THIEN QUY ỊNH VE GIAM HO 81 4.

Thực tiễn thực hiện quy ịnh Bộ luật Dân sự nm 2015 về giám hộ 81 4. Kiến nghị hoàn thiện quy ịnh của Bộ luật Dân sự về giám hộ 93 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHAN 2. BAO CÁO CHUYEN DE 112 Chuyên ề 1. Một số van dé ly luận chung về giám hộ 113 Chuyên ề 2.

L°ợc sử phát triển chế ịnh giám hộ trong pháp luật dân sự Việt Nam 151 Chuyên ề 3. Quy ịnh về giám hộ ối với ng°ời ch°a thành niên trong Bộ luật Dân sự nm 2015 và kiến nghị hoàn thiện 178 Chuyên ề 4. Quy ịnh về giám hộ ối với ng°ời mat nng lực hành vi dân sự trong Bộ luật Dân sự nm 2015 và kiến nghị hoàn thiện 210 Chuyên ề 5. Quy ịnh về giám hộ ối với ng°ời có khó khn trong nhận thức, làm chủ hành vi trong Bộ luật Dân sự nm 2015 và kiến nghị hoàn thiện 240 Mái MỞ ẦU 1.

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu ề tài Khi Viện kiểm sát nhân dân tối cao ra “thông báo rút kinh nghiệm vụ án “giết ng°ời” và “c°ớp tài sản” ã °ợc xét xử theo thủ tục giám ốc thâm”! cho thấy việc xác ịnh giám hộ, thực hiện trách nhiệm của ng°ời giam hộ ối với trẻ mô côi cả cha va mẹ tôn tại nhiều vẫn ề. Trong bản án, ng°ời thực hiện hành vi phạm tội khi mới 14 tudi 09 tháng. Ng°ời phạm tội thực hiện hành vi giết ng°ời ối với ng°ời tình ồng giới của mình dé thực hiện việc c°ớp tài sản. Vì tội phạm là trẻ m6 côi, không còn cha mẹ và về hình thức thì ang °ợc một ng°ời quen của gia ình chm sóc, nuôi d°ỡng nh°ng thực tế thì ng°ời phạm tội ã bỏ i n¡i khác, sông lang thang.

Trong quá trình xét xử, ng°ời ch°a thành niên không có ng°ời ại diện hoặc giám hộ nên °¡ng nhiên việc ảm bảo bảo vệ kịp thời quyền, lợi ích hợp pháp cho chủ thé này còn rất hạn chế. Ch°a ké ến, sau ó Toà án xác ịnh ng°ời quen ma về hình thức ang là ng°ời chm sóc cho ng°ời ch°a thành niên °¡ng nhiên là ng°ời giám hộ và có trách nhiệm phải bồi th°ờng thiệt hại cho gia ình ng°ời bị thiệt hại. Xét d°ới góc ộ áp dụng pháp luật thì nhiều vẫn ề về xác ịnh giám hộ, thực hiện giám hộ. cho ng°ời ch°a thành niên ã bộc lộ nhiều van ề bất cập và thậm chí sự bất cập này lại xuất phát từ chính quy ịnh luật.

ây chỉ là một trong nhiều van ề thực tế, bên cạnh các vụ việc về giám hộ dành cho ng°ời mất nng lực hành vi dân sự, ng°ời có khó khn trong nhận thức, làm chủ hành vi ã gợi mở dé ề tài “Chế ịnh giám hộ trong Bộ luật Dân sự nm 2015 và kiến nghị hoàn thiện” °ợc lựa chọn cho hoạt ộng nghiên cứu của nhóm các nhà nghiên cứu. ề tài cần °ợc nghiên cứu sâu xuất phát từ các lý do c¡ bản sau: Thứ nhất, các quan hệ giám hộ là quan hệ tất yếu phát sinh trong ời song thực tiễn. Con ng°ời — “natural person” mà sự ra ời, phát triển và cham dứt tồn tại ều chịu sự chi phối của quy luật của tự nhiên. Tại thời iểm ứa trẻ °ợc sinh ra, cât tiêng khóc chào ời thì ã cân sự yêu th°¡ng, bảo vệ, che ! Tham khao bai viết “thông báo rút kinh nghiệm vụ án “giết ng°ời ” và “c°ớp tài sản” ã xét xử theo thủ tục giám doc thâm” tại °ờng link: https://vksndtc.vn/in-fuc/cong-tac-kiem-sat/thong-bao-rut-kinh-nghiem- vu-an-giet-nguoi-va-cuop-d10-t1001.html?Page=1#new-related (truy cập ngày 1/5/2021).

1 chở, chm sóc từ ng°ời khác. Ở một ng°ỡng tuôi nhất ịnh, cá nhân mới có thé nhận thức ầy ủ dé tự mình chm sóc, bảo vệ chính mình và °¡ng nhiên cả ng°ời khác. Khi cá nhân có sự phát triển về trí não (ti lệ thuận với sự phát triển về nhận thức, iều khiến hành vi), thé chất ạt một chuẩn xác ịnh thi lúc ó cá nhân mới °ợc coi là ng°ời “ộc lập”, tự mình xác lập, thực hiện các giao dịch trong xã hội với các chủ thể khác. ồng ngh)a với ó sẽ có nhiều cá nhân khi không thé tự mình tham gia giao dịch thì °¡ng nhiên cần ng°ời ại diện cho minh, ứng ra bảo vệ quyền và lợi ich hợp pháp của mình.

ối với ng°ời ch°a thành niên, sự hiện diện, vai trò của cha mẹ với t° cách ng°ời bảo vệ quyền, lợi ích cho con mình °ợc nhìn nhận nh° một sự hiển nhiên. Tuy nhiên, với trẻ mà không xác ịnh cha mẹ hoặc cha mẹ ã mat hoặc không có khả nng bảo vệ con mình hoặc những cá nhân ã ở ng°ỡng °ợc coi là tr°ởng thành nh°ng o các lý do khác nhau dẫn ến sức khoẻ thâm thần không tốt, khó khn hoặc thậm chí không có khả nng nhận thức, làm chủ hành vi thì cần phải có một c¡ chế khác ể bảo vệ các cá nhân này. C¡ chế này °ợc ịnh danh d°ới tên gọi “giam hộ”. Thế nên, quan hệ giám hộ nh° một lẽ tất yếu phát sinh trong ời sống, gắn liên hoạt ộng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể nên cing luôn òi hỏi pháp luật phải có quy ịnh ể bảo hộ, bảo ảm cho quan hệ này °ợc thực thi trong cuộc sống.

Quy ịnh pháp luật nói chung và các quy ịnh về giám hộ nói riêng càng hoản thiện thì °¡ng nhiên hiệu quả iều chỉnh các quan hệ thực tế sẽ càng cao. Thứ hai, các quy ịnh của BLDS nm 2015 về giám hộ tuy có nhiều iểm mới và thể hiện rõ vai trò những iểm mới này trong quá trình iều chỉnh thực tiễn nh°ng vẫn cho thay nhiéu diém chua hoan thién, nhiéu diém bat cap, nhiéu diém chua duoc quy ịnh, ặc biệt trong hoạt ộng giải quyết tranh chấp liên quan ến giám hộ tại hệ thống Toà án. Trong BLDS nm 2015, lần ầu tiên ghi nhận về cá nhân ở tình trạng có khó khn trong nhận thức, làm chủ hành vi cần có ng°ời giám hộ (khoản 2 iều 46), ghi nhận việc giám hộ phải °ợc ng ký tại c¡ quan nhà n°ớc có thẩm quyền (khoản 3 iều 46), bố sung ng°ời giám hộ có thé là pháp nhân bên cạnh việc ghi nhận cá nhân theo quy ịnh “truyền thống” trong các BLDS tr°ớc ó, cho phép ng°ời có nng lực hành vi dân sự ầy ủ °ợc phép lựa chọn ng°ời giám hộ cho mình khi mình ở tinh trạng cần giám hộ (khoản 2 iều 48), bổ sung iều 2 kiện “không phải là ng°ời bị Toà án tuyên bố hạn chế quyền ối với ng°ời ch°a thành niên” ối với iều kiện dành cho cá nhân là ng°ời giám hộ (khoản 4 iều 49), bổ sung các iều kiện dành cho pháp nhân là ng°ời giám hộ (iều 50), bỗ sung yêu cầu ng ký giám sát việc giám hộ liên quan ến quản lý tai sản của ng°ời °ợc giám hộ (khoản 1 iều 51), ghi nhận thâm quyền của Toà án trong việc giải quyết tranh chấp về việc cử, chọn ng°ời giám sát giám hộ (khoản 2 iều 51) hay b6 sung quyền, ngh)a vụ của ng°ời giám sát việc giám hộ. Không thể phủ nhận rằng, các quy ịnh pháp luật về giám hộ trong BLDS nm 2015 ã ngày càng °ợc hoàn thiện h¡n, bam sát với các yêu cầu trong ời sống thực tiễn.

Tuy nhiên, các quy ịnh này cing cho thấy những iểm hạn chế nỗi bật: tr°ờng hợp ng°ời mac bệnh tâm thần, bệnh khác hoặc lý do khác nh°ng ch°a có quyết ịnh của Toa án tuyên bố ng°ời này mat nng lực hành vi dân sự hoặc có khó khn trong nhận thức, làm chủ hành vi thì khoảng thời gian này sẽ ứng xử ra sao trong việc chm sóc, bảo vệ các quyên và loi ích hợp pháp cho các cá nhân này? Tiếp ến, tr°ờng hợp ng°ời giám hộ °¡ng nhiên từ chối thực hiện giám hộ không từ chối nh°ng cing không thực hiện việc giám hộ thì có cham dứt giám hộ không? Bên cạnh ó, nếu ng°ời giám hộ °¡ng nhiên ang trong tình trang “nợ nan” thì có °ợc coi là iều kiện không áp ứng ể trở thành ng°ời giám hộ vì không thể ảm bảo ng°ời này sẽ “lợi dụng” tài sản của ng°ời °ợc giám hộ trong việc giải quyết những khó khn tài chính mà mình gặp phải.