CHƯƠNG 1 CO SỎ LÝ LUẬN VÀ THỤC TIỄN 1. Tổng quan nghiên cứu và vận dụng mô hình học tập trải nghiệm trong dạy học 1. Tổng quan nghiên cứu và áp dụng mô hình học tập trải nghiệm trong dạy học trên the giói Học tập trải nghiệm (Experiential Learning) là một trong những tư tưởng và lý thuyết giáo dục tiên tiến của thế kỷ 20, đặc biệt nổi bật trong việc hiểu về quá trình học và phát triển con người. Nó hướng đến một phương pháp học tập tiếp cận thực hành mà qua đó, việc học trở thành một trải nghiệm vượt ra ngoài lóp học và mang tính thực tiễn hơn.
Ngày nay, các mô hình học tập trải nghiệm ngày càng phổ biến hơn và trở thành xu hướng trong giáo dục thời đại. Trong lịch sử hình thành và phát triển mô hình học tập trải nghiệm phải kể đến sự đóng góp của các nhà khoa học giáo dục hàng đầu trên thế giới như Lev Vygotsky (1896-1934), John Dewey (1859-1952), Kurt Lewin (1890-1947), Jean Piaget (1896-1980), David A. Kolb (1939), và các nhà giáo dục khác. Cụ thể, đó là: - Mô hình nghiên cứu hành vi ciía Lewin (Lewin’s Model of Action Research): Năm 1936, Kurt Lewin đã đưa ra Phương trình Lewin, hay còn được gọi là phương trình về các yếu tố biến đổi hành vi của con người.
Phương trình này chỉ ra, hành vi của con người là một hàm phụ thuộc bởi hành động của con người đó trong không gian sống của họ. Ông nhận định rằng, mâu thuẫn giữa kinh nghiệm cụ thề và suy nghĩ riêng rẽ của con người chính là yếu tố giúp họ có được nhận thức tốt nhất. Mô hình của Lewin có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành cấu trúc mô hình học tập trải nghiệm của David Kolb sau này. 6 Mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm của Dewey (Dewey’s Model of Experiential Learning): Giống với mô hình cúa Lewin, mô hình học tập của Dewey cũng nhấn mạnh vào sự quan trọng của kinh nghiệm cụ thể trong quá trình học tập của con người.
Không những thế, mô hình này còn làm được rõ ràng hơn cách học tập thúc đẩy mong muốn của kinh nghiệm trong việc tác động đến hành vi học tập. Sự mong muốn được sử dụng các kinh nghiệm vốn có đế giải quyết các tình huống sẽ làm nảy sinh các ý tưởng và các ý tưởng sẽ định hướng cho xung hành động. Dewey cho rằng, việc tham gia trực tiếp vào quá trình học tập thông qua trải nghiệm, giao lưu và tương tác với môi trường học tập là cách hiệu quả nhất giúp người học chiếm lĩnh được tri thức (2012) [7]. Mô hình học tập trải nghiệm của Dewey Mô hình học tập và phát triển nhận thức của Piaget (Piaget’s Model of Learning and Cognitive Development): Lý thuyết nhận thức của Piaget đưa ra và giải quyết câu hỏi: Bản chất của kiến thức là gì và làm thế nào con người tạo ra nó và chiếm lĩnh nó? Theo ông, kiến thức không vốn có, hành động là yếu tố then chốt sản sinh ra kiến thức (2001) [8], Trẻ em sẽ ngày càng tích lũy thêm được tri thức bằng cách khám phá và thử nghiệm để xây dựng những hiểu biết về cách mà thế giới vận hành.
Tương tự như các lý thuyết giáo dục tiêu biểu của Dewey và Lewin, mô hình này cũng coi quá trình học tập là một chuồi tương tác giữa người học và môi trường xung 7 quanh, là kêt quả của sự găn kêt và trao đôi qua lại. Concrete Phenomenalism Ẽnactlve Learning 1. Presenta motor tional Stage Stage Active Internalized EgocentriciSrn Reflection 4. Stage of Formal Concrete Operations Operations Hypothetico Inductive deductive Learning Learning Abstract Constructionism Hĩnh 1.
Mô hình học tập và phát triên nhận thức của Piaget Mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm của Kolb (Kolb’s Model of Experiential Learing): Đến đầu những năm 1970, dựa trên các lý thuyết học tập thông qua kinh nghiệm trước đó của John Dewey, Kurt Lewin, Jean Piaget, Lev Vygotsky và các nhà tâm lí học khác, David A. Kolb - một nhà lý luận giáo dục người Mỳ đã đưa ra mô hình học tập dựa trên kinh nghiệm và đưa nó trở thành một phương pháp học tập rõ ràng (1984) [9]. Thông qua sự gắn bó học tập với thực hành, học sinh sẽ vận dụng được kiến thức và năng lực vốn có đế xây dựng kiến thức và năng lực mới. Mô hình học tập trải nghiêm của David A.
Kolb Các mô hình trên thú vị ở chỗ là đều dùng thuật ngừ “học tập dựa trên kinh nghiệm” cho tất cả nghiên cứu của mình và đều đề cao vốn kinh nghiệm cá nhân trong quá trình người học kiến tạo tri thức (2015) [15]. Chúng giúp hoàn thiện và phát triển mô hình giáo dục, học tập trải nghiệm theo hướng hiệu quả nhất, giúp mô hình học tập trải nghiệm chứng tỏ được tiềm năng và vai trò của mình trong học tập ở từng lĩnh vực và chuyên ngành cụ thể. Trong lĩnh vực giáo dục, thế giới có nhiều lý thuyết nghiên cún về trường học trải nghiệm. Tùy thuộc vào nền giáo dục văn hóa, mỗi quốc gia lại xây dựng mô hình học tập trải nghiệm khác nhau.
Nhiều trường học ở Châu Âu thúc đấy sự hiểu biết liên văn hóa giữa các sinh viên trẻ đến từ nhiều quốc gia khác nhau thông qua các chưong trình trải nghiệm ngoài trời, thảo luận và chia sẻ hiểu biết về văn hóa và cuộc sống. Hiện nay, tư tưởng “học thông qua làm, học qua trải nghiệm”, vẫn là một trong những triết lí giáo dục điển hình của nước Mỹ (dẫn theo VJE Tạp chí Giáo dục (2023), 23(9), Nguyễn Hữu Tuyến, 2027). Ớ Đại học Yale nối tiếng của Mỹ, sinh viên có cơ hội thực hành và nghiên cứu qua việc tham gia dự án và thực tập tại nhiều doanh nghiệp. Trường còn có Trung tâm Quốc tế & Trải nghiệm chuyên nghiệp (The Centre for International & Professional Experience - CIPE) kết nối sinh viên với các cơ hội học tập, trải nghiệm tại nước ngoài và phát triển kỳ năng cá nhân.
Ớ Trường Kinh doanh Harvard, ngay từ năm đầu, sinh viên đã có cơ hội tham gia chương trình Trải nghiệm hòa nhập vào kỳ nghỉ đông. Đây là hoạt động tích hợp phương pháp giảng dạy qua tình huống thực tế, giúp sinh viên được thực hành các kĩ năng sống như nấu nướng bằng bếp củi., cùng người dân dựng nhà, hay tham gia trải nghiệm sống ở các nước hoàn toàn xa lạ (2023) [18], 1. Tổng quan nghiên cứu và áp dụng mô hình học tập trải nghiệm trong dạy 9 học 9 9 Nam ở Việt Trong nghiên cứu của Quàn Hà Hưng (2016), học tập trải nghiệm được hiểu là quá trình học tập dựa trên nhũng kinh nghiệm có sẵn và hình thức này rất thích họp để tiếp thu những kĩ năng thực hành. Bản chất của việc học dựa trên kinh nghiệm luôn coi trọng vốn kinh nghiệm cá nhân như một nền tảng quan trọng cho quá trình nhận thức thế giới, như đã được thể hiện trong nghiên cứu "Bản chất và các mô hình của học tập dựa trên kinh nghiệm" (2014) của nhóm tác giả Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Hữu Hợp, Nguyễn Thị Cúc.
Học tập không chỉ là quá trình chuyển đổi kinh nghiệm cá nhân mà còn là sự tương tác tích cực của người học trong môi trường học tập cá nhân của họ (2014) [11]. Qua quá trình tương tác và trải nghiệm sẽ vận dụng được kiến thức và năng lực vốn có đe xây dựng kiến thức và năng lực mới cho bản thân. Trong các hoạt động giúp học sinh trải nghiệm kiến thức, vai trò hàng đầu của giáo viên được thể hiện qua việc định hướng, đánh giá và sửa sai nếu cần. Học sinh dù là chủ thể của quá trình chiếm lĩnh tri thức cũng không thể tách rời sự hồ trợ và uốn nắn của giáo viên.
10 Ở Việt Nam, một số trường đã bắt kịp xu thế khi đưa mô hình học tập trải nghiệm vào việc dạy và học. Ví dụ, Học viện Báo chí - Tuyên truyền xây dựng studio tạo điều kiện cho sinh viên thực tập phỏng vấn, quay phim, chụp ảnh. Sinh viên báo chí cũng thường xuyên đi thực tế tại tòa soạn báo, đài truyền hình. tìm hiểu nghề nghiệp.
FPT Edu là một trong những mô hình trường học trải nghiệm với đa dạng nhóm hoạt động được xây dựng dựa theo xu hướng thế giới và Việt Nam (2023) [18]. Học sinh, sinh viên từ tiểu học đến đại học có thể chọn trải nghiệm công nghệ, các hoạt động và khóa học về kỳ năng thế kỷ 21, văn hóa Việt Nam và văn hóa Á Đông, các khóa học và hoạt động để trở thành lãnh đạo tương lai, xu thế xã hội và văn hóa tương lai, thế giới đa văn hóa. Học tập trái nghiệm 1. Khái niệm học tập trải nghiệm Học tập qua trải nghiệm (Experiential Learning) là quá trình học tập thông qua trải nghiệm.
Nói một cách cụ thề, quy trình học tập này bắt đầu từ việc người học trực tiếp tham gia vào một tình huống cụ thể và sau đó phân tích, suy ngẫm về sự trải nghiệm và kết quả của sự trải nghiệm đó. Thông qua quá trình trải nghiệm, người học sẽ được củng cố được kiến thức cũ, đồng thời hình thành được kiến thức mới và năng lực mới. Như vậy có thể thấy, đối với cách học này, vai trò của người học là tương đối chủ động. Một thuật ngữ thường gặp khác cũng được sử dụng tương tự với “học tập trải nghiệm” là “giáo dục trải nghiệm”.
Tuy nhiên người ta sẽ sử dụng thuật ngữ “học tập trải nghiệm” nhiều hơn khi muốn chú trọng đến quá trình học tập cá nhân, tức là xem xét các vấn đề cụ thế liên quan đến người học và bổi cảnh học tập. 11 Thực ra, chủ đê học tập qua trải nghiệm từ lâu đã không còn là điêu mới mẻ. Người xưa từ lâu đã rất coi trọng việc trải nghiệm trong học tập. Hay như triết lý giáo dục sâu sắc của Albert Einstein (1879-1955), vị bác học vĩ đại đã khẳng định tính thiết yếu của trải nghiệm trong học tập qua câu nói “Nguồn tri thức duy nhất đen từ trải nghiệm”.
Tuy nhiên, phải cho đên đâu những năm 1970, khái niệm vê học tập trải nghiệm mới trở nên thực sự rõ ràng và được nghiên cứu dưới dạng một phưong pháp học tập bởi David A. Kolb - một nhà lý luận giáo dục người Mỹ. Theo ông, “học tập trải nghiệm có the được định nghĩa là một quá trình học tập mà kiến thức là kết quả của sự kết hợp giữa việc nắm bắt và biến đổi một kinh nghiệm” (1984) [9]. Do đó, học tập trải nghiệm đòi hỏi một phương pháp tiếp cận thực hành để người học được khuyến khích phản ánh vốn kinh nghiệm của mình, từ đó hình thành và phát triển các kiến thức mới, kĩ năng mới.