Khám Phá Dạy Học Gắn Với Trải Nghiệm Thực Tiễn Tại Mô Hình Nông Nghiệp Sạch Ở Huyện Yên Thành

Khám phá mô hình dạy học gắn với thực tiễn nông nghiệp sạch tại Yên Thành, nâng cao năng lực địa lý cho học sinh qua địa lý nông nghiệp Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Anh Thơ
• Trường học: Trường THPT Phan Đăng Lưu
• Chuyên ngành: Địa lí
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Gắn Với Trải Nghiệm Thực Tiễn Tại Các Mô Hình Sản Xuất Nông Nghiệp Sạch Ở Huyện Yên Thành Qua Chủ Đề “Địa Lí Nông Nghiệp Việt Nam”
• Loại tài liệu: sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Yên Thành

Mục lục chi tiết

• PHẦN I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HỌC TẬP NGOÀI THỰC ĐỊA TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 Ở TRƯỜNG THPT
• 1.1. Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
• 1.3. Chương trình giáo dục phổ thông 2018
• 1.4. Một số vấn đề chung về học tập ngoài thực địa
• 1.5. Quan niệm và yêu cầu của tổ chức học tập ngoài thực địa
• 1.5.1. Một số quan niệm về học tập ngoài thực địa
• 1.5.2. Yêu cầu của tổ chức học tập ngoài thực địa
• 1.6. Vai trò, ý nghĩa của tổ chức học tập ngoài thực địa
• 1.6.1. Vai trò của tổ chức học tập ngoài thực địa
• 1.6.2. Vai trò của tổ chức học tập ngoài thực địa đối với giáo viên
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC TRẢI NGHIỆM NGOÀI THỰC ĐỊA TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 Ở TRƯỜNG THPT TẠI ĐỊA PHƯƠNG
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Dạy học trải nghiệm Cơ sở lý luận và thực tiễn

Đề tài nghiên cứu tập trung vào dạy học trải nghiệm, đặc biệt là ứng dụng phương pháp này trong môn Địa lý, nhằm phát triển năng lực địa lý cho học sinh lớp 12. Giáo dục trải nghiệm thực tiễn được coi là chìa khóa để khắc phục hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế. Đề tài nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi từ phương pháp dạy học thụ động sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo. Tài liệu đề cập đến Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, khuyến khích phương pháp dạy học đa dạng, kết hợp hoạt động thực địa, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ thông tin. Phát triển năng lực người học, không chỉ là kiến thức lý thuyết mà còn là kỹ năng thực hành, được đặt lên hàng đầu. Đề tài khảo sát thực tiễn việc tổ chức dạy học gắn với thực tiễn, chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp đổi mới.

1.1. Giáo dục trải nghiệm thực tế và năng lực địa lý

Phần này phân tích khái niệm giáo dục trải nghiệm thực tế trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông. Tài liệu nhấn mạnh vai trò của giáo dục trải nghiệm trong việc hình thành và phát triển năng lực địa lý cho học sinh. Học tập tại thực địa được xem là phương pháp hiệu quả để học sinh hiểu kiến thức một cách trực quan, sinh động, liên hệ lý thuyết với thực tiễn. Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh kiểm tra, củng cố và làm chính xác kiến thức đã học. Tài liệu đề xuất một số yêu cầu cho hoạt động học tập trải nghiệm, bao gồm xác định mục tiêu học tập rõ ràng, lựa chọn địa điểm phù hợp, thiết kế hoạt động cụ thể và chuẩn bị sản phẩm thu hoạch. Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình trải nghiệm. Học sinh chủ động tham gia, tự khám phá và vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn. Tài liệu nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp giữa giáo viên, học sinh, phụ huynh và nhà trường để đảm bảo hiệu quả của hoạt động trải nghiệm.

1.2. Mô hình dạy học trải nghiệm tại thực địa

Phần này trình bày mô hình dạy học trải nghiệm được áp dụng trong đề tài nghiên cứu. Mô hình này tập trung vào việc tổ chức các hoạt động học tập tại các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch ở Yên Thành, Nghệ An. Thực hành nông nghiệp được xem là một phương pháp hiệu quả để học sinh hiểu rõ hơn về địa lý nông nghiệp Việt Nam. Kỹ thuật nông nghiệp sạch, quản lý chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường là những nội dung được tích hợp trong quá trình dạy học. Thực hành canh tác bền vững và thu hoạch nông sản mang lại trải nghiệm thực tế cho học sinh. Du lịch nông nghiệp và du lịch sinh thái nông nghiệp cũng được xem xét như những hoạt động bổ sung, giúp học sinh tiếp cận với nhiều khía cạnh khác nhau của nông nghiệp bền vững. Tích hợp giáo dục và sản xuất được đề cập đến như một hướng đi mới nhằm nâng cao hiệu quả dạy học và định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Chuyển giao công nghệ nông nghiệp và đào tạo nông dân cũng là những yếu tố quan trọng cần được chú trọng.

II. Mô hình nông nghiệp sạch ở Yên Thành Thực tiễn và tiềm năng

Đề tài tập trung vào mô hình nông nghiệp sạch ở Yên Thành, Nghệ An như một trường hợp nghiên cứu cụ thể. Việc lựa chọn địa điểm này dựa trên tiềm năng phát triển nông nghiệp bền vững của khu vực. Nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp bản địa là những hướng phát triển được đề cập. Mô hình kinh tế nông thôn bền vững được xem là mục tiêu hướng tới. Đề tài phân tích lợi ích của nông nghiệp sạch, bao gồm cả khía cạnh kinh tế và môi trường. Thách thức của nông nghiệp sạch cũng được nêu ra để làm rõ bức tranh toàn cảnh. Tiềm năng phát triển nông nghiệp Yên Thành được đánh giá cao, tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ và đầu tư thích hợp để khai thác tối đa tiềm năng này. Đề tài nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng và tiềm năng phát triển nông nghiệp ở Yên Thành, đóng góp cho phát triển kinh tế địa phương.

2.1. Phân tích mô hình nông nghiệp sạch Yên Thành

Phần này đi sâu phân tích mô hình nông nghiệp sạch đang được áp dụng tại Yên Thành. Đề tài đề cập đến các kỹ thuật nông nghiệp sạch cụ thể đang được sử dụng, bao gồm cả việc sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc trừ sâu sinh học và các biện pháp quản lý dịch bệnh hiệu quả. Quản lý chất lượng nông sản đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm và nâng cao giá trị sản phẩm. Đề tài cũng đánh giá mức độ áp dụng các công nghệ cao trong nông nghiệp ở Yên Thành, như việc sử dụng hệ thống tưới tiêu tự động, công nghệ cảm biến, và phần mềm quản lý nông nghiệp. An toàn thực phẩm là một vấn đề được đề cập nhiều, đề tài nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm trong suốt quá trình sản xuất và chế biến. Bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố được xem xét, đề tài tìm hiểu các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực của nông nghiệp đến môi trường.

2.2. Thực trạng và tiềm năng phát triển

Phần này đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp ở Yên Thành, bao gồm cả những thuận lợi và khó khăn. Những thách thức chính đối với sự phát triển nông nghiệp sạch ở Yên Thành được làm rõ, ví dụ như thiếu hụt nguồn lực, thiếu kiến thức và kỹ năng của người nông dân, cũng như cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện. Đề tài cũng chỉ ra tiềm năng phát triển của nông nghiệp sạch ở Yên Thành, dựa trên các yếu tố như điều kiện tự nhiên thuận lợi, nguồn nhân lực dồi dào và thị trường tiêu thụ rộng mở. Lợi ích kinh tế và xã hội của việc phát triển nông nghiệp sạch được phân tích, đóng góp vào phát triển kinh tế bền vững địa phương. Đề tài cũng đề xuất các giải pháp để hỗ trợ người nông dân tiếp cận với công nghệ cao, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hướng đến một mô hình kinh tế nông thôn bền vững.

III. Tích hợp Giáo dục và Sản xuất Định hướng phát triển

Phần này tập trung vào việc tích hợp giáo dục và sản xuất, xem xét các cơ hội và thách thức trong việc liên kết giữa trường học và mô hình nông nghiệp sạch ở Yên Thành. Đào tạo nông dân và chuyển giao công nghệ nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Giáo dục STEM nông nghiệp được đề cập như một hướng đi mới để trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng cần thiết để tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp hiện đại. Thực hành canh tác bền vững và thăm quan mô hình nông nghiệp giúp học sinh hiểu rõ hơn về quá trình sản xuất nông sản, từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đề tài cũng đề cập đến việc phát triển du lịch nông nghiệp như một nguồn thu nhập bổ sung cho người dân địa phương, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm thực tiễn.

3.1. Liên kết trường học và mô hình sản xuất

Phần này đề xuất các giải pháp cụ thể để liên kết trường học với các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch ở Yên Thành. Thực hành nông nghiệp có thể được đưa vào chương trình học của các trường THPT, cho phép học sinh có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với quá trình sản xuất nông sản. Chương trình tham quan thực tế ở các trang trại nông nghiệp sạch giúp học sinh hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất, các kỹ thuật canh tác và quản lý chất lượng nông sản. Việc thiết lập quan hệ hợp tác giữa trường học và các doanh nghiệp nông nghiệp giúp tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động sản xuất thực tế, từ đó tích lũy kinh nghiệm và kỹ năng cần thiết. Chuyển giao công nghệ nông nghiệp từ các chuyên gia đến giáo viên và học sinh giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và quá trình học tập. Đào tạo nghề nông nghiệp cho học sinh cũng là một hướng đi được đề cập đến.

3.2. Định hướng phát triển bền vững

Phần này đề xuất một số định hướng để phát triển bền vững mô hình tích hợp giáo dục và sản xuất này. Việc xây dựng chương trình giáo dục phù hợp với nhu cầu của địa phương và thị trường lao động là điều cần thiết. Đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các trường học để hỗ trợ việc thực hành nông nghiệp là điều cần thiết. Đào tạo đội ngũ giáo viên về kỹ năng giảng dạy và hướng dẫn thực hành nông nghiệp là điều quan trọng. Việc tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nông nghiệp tham gia vào quá trình giáo dục giúp tạo ra môi trường học tập thực tiễn hơn cho học sinh. Phát triển du lịch nông nghiệp có thể tạo ra các cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân địa phương, và cung cấp các trải nghiệm thực tế hơn cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức học tập ngoài thực địa trong dạy học Địa lí 12 ở trường THPT. Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.Yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (cách mạng công nghệ 4.0) hiện nay giáo dục và đào tạo là con đường hiệu quả nhất để con người tiếp cận kịp thời những thông tin mới nhất, cập nhật, làm giàu thêm nguồn tri thức và năng lực sáng tạo của mình, chỉ có thông qua giáo dục và đào tạo mới đào tạo, phát triển và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực trong xã hội. Chính vì vậy, từ xưa đến nay mọi quốc gia, dân tộc trong quá trình phát triển đều rất đề cao vai trò quan trọng của giáo dục 1. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến 4 skkn thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.

Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, hoạt động thực địa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”. Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này.

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng/làm được cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp.

Ngoài ra cần phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin,…), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy. Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực thể hiện qua bốn đặc trưng cơ bản: Một là dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp học sinh tự khám phá những điều chưa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn. Giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn. Hai là chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới.

Định hướng cho học sinh các tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hóa, khái quát hóa, tương tự, quy lạ về quen… để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo. Ba là tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trường giao tiếp giáo viên- học sinh và học sinh- học sinh nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung. Bốn là chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập. Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức như theo lời lời giải/ đáp án mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác 5 skkn định tiêu chí để có thể phê phán, tìm được nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót (tạo điều kiện để học sinh tự bộc lộ, tự thể hiện, tự đánh giá).

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, hoạt động học tập ngoài thực địa. Một số vấn đề chung về học tập ngoài thực địa 2.

Quan niệm và yêu cầu của tổ chức học tập ngoài thực địa 2. Một số quan niệm về học tập ngoài thực địa Trong định hướng đổi mới chương trình giáo dục theo định hướng năng lực và phẩm chất học sinh, Việt Nam đòi hỏi việc dạy học cần gắn liền với thực tiễn cuộc sống nhằm hình thành và phát triển các năng lực hành động cụ thể cho học sinh phù hợp với bối cảnh và yêu cầu thực tiễn. Trong đó, cần tập trung vào năng lực hành động và giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Thực tế cho thấy, việc gắn kết giáo dục nhà trường với thực tế cuộc sống giúp cho học sinh khắc sâu và vận dụng tốt kiến thức được học ở nhà trường vào đời sống và sản xuất.

Có nhiều phương pháp dạy học thực tiễn trong đó có một số phương pháp như tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, thực hiện dạy học dự án, thực hiện tổ chức học tập ngoài thực địa, dạy học thông qua nghiên cứu khoa học,. Theo Emily Case (2007), quan niệm “Hoạt động ngoài giờ lên lớp là những hoạt động tiếp nối các hoạt động trên lớp, hỗ trợ các hoạt động học tập trên lớp”. Còn theo Sharma và R.Ahmed (1996), xét trên phương diện, vị trí và trai trò của hoạt động ngoài giờ lên lớp quan niệm “Hoạt động ngoài giờ lên lớp là hoạt động tự học, tự nghiên cứu sau các giờ học trên lớp, giúp củng cố và mở rộng các kiến thức đã được học”. Tiến sĩ Phạm Quang Tiến và các đồng sự thì cho rằng dạy học ngoài thực địa chính là việc tổ chức các hoạt động dạy học trong môi trường thực tế, gắn với việc trao quyền và trách nhiệm giải quyết nhiệm vụ học tập cho học sinh thông qua các hoạt động tích cực như hoạt động cá nhân, thảo luận nhóm, thu thập thông tin phản hồi,… nhằm đáp ứng sở thích học tập của người học và nâng cao hiệu quả dạy học.

Dạy học ngoài thực địa có một số đặc điểm: kích thích tính tích cực của học sinh bằng cách tạo động lực học tập, phát huy khả năng ở các em trong việc vận dụng và sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thường gặp trong thực tế; giáo viên cần định hướng cho học sinh biết cách vận dụng kiến thức các môn học khác nhau để giải quyết nhiệm vụ học tập và áp dụng kiến thức được học vào thực tiễn cuộc sống; Có nhiều hình thức học tập ngoài thực địa khác nhau như sử dụng thí nghiệm khoa học, học tại công viên, vườn trường, vườn quốc gia, nhà máy sản xuất, làng nghề, bảo tàng lịch sử,…; Phối hợp nhiều phương pháp dạy học khác 6 skkn nhau nhằm tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh một cách hiệu quả như dựa trên vấn đề, hoạt động nhóm, thí nghiệm, thực hành, theo dự án,… Đối với bản thân tôi thì tổ chức hoạt động học tập ngoài thực địa trong nhà trường phổ thông là: Tổ chức hoạt động học tập ngoài thực địa là một trong những hoạt động dạy học có ý nghĩa đặc biệt với môn Địa lí. Hoạt động học tập ngoài thực địa ở trường phổ thông là hoạt động giáo dục trải nghiệm thực tiễn, giúp hình thành và phát triển cho học sinh các phẩm chất và năng lực chung, năng lực đặc thù đáp ứng yêu cầu của năng lực người học hiện nay. Yêu cầu của tổ chức học tập ngoài thực địa + Việc tổ chức học tập ngoài thực địa giúp cho học sinh hiểu kiến thức bằng trực quan sinh động. + Học tập ngoài thực địa còn giúp kiểm tra, sửa chữa, làm chính xác, cụ thể hóa những kiến thức học sinh đã được học.

+ Học tập ngoài thực địa góp phần tạo mối liên hệ giữa tri thức học sinh được học với thực tiễn, giữa nhà trường với xã hội. + Giáo viên phải lên kế hoạch dạy học cụ thể như: - Xác định mục tiêu học tập về kiến thức, kĩ năng, năng lực hướng tới. - Lựa chọn địa điểm thích hợp nhất - Hoạt động: Chuẩn bị, khám phá, phỏng vấn - Sản phẩm: Báo cáo thu hoạch gồm bài báo cáo,vi deo,hình ảnh. - Phương án chuẩn bị: Giáo viên phối hợp với học sinh, phụ huynh, tổ chuyên môn, nhà trường để duyệt kế hoạch và tiến hành triển khai.

Vai trò, ý nghĩa của tổ chức học tập ngoài thực địa 2. Vai trò của tổ chức học tập ngoài thực địa Học tập ngoài thực địa là một hình thức dạy học của quá trình giáo dục trong nhà trường phổ thông. Vì vậy, tổ chức học tập ngoài thực địa trong nhà trường phổ thông có vai trò to lớn đối với cả giáo viên, học sinh và cả nhà trường trong cách quản lí, định hướng đổi mới phương pháp dạy học.