SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN --------&-------- SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO GÓC CHỦ ĐỀ “CÁC LỰC CƠ HỌC” CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÝ 10 THPT, NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ TỰ CHỦ CỦA HỌC SINH TÁC GIẢ: 1. TRẦN THỊ TRANG – TRƯỜNG THPT PHAN ĐĂNG LƯU 2. PHAN THÁI KHÁNH TRANG – TRƯỜNG THPT HERMANN GMEINER MÔN: VẬT LÍ NĂM HỌC: 2021 - 2022 0 skkn MỤC LỤC PHẦN I. Lí do chọn đề tài.
Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của sáng kiến.
Cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp dạy học theo góc môn Vật lí. Dạy học theo góc. Khái niệm dạy học theo góc. Đặc trưng cơ bản của dạy học theo góc.
Quy trình tổ chức dạy học theo góc. Ưu và nhược điểm của phương pháp dạy học theo góc. Ưu điểm của phương pháp dạy học theo góc. Nhược điểm của phương pháp dạy học theo góc.
Tính tích cực và tự chủ của học sinh trong dạy học theo góc. Tính tích cực trong học tập là gì?. Tính tự chủ trong học tập là gì?. Các biểu hiện tính tích cực và tự chủ của học sinh trong dạy học theo góc 10 2.
Phát triển tính tích cực và tự chủ của học sinh trong dạy học theo góc. Thực trạng dạy học theo góc môn Vật lí THPT của giáo viên và học sinh. Thiết kế tiến trình dạy học theo góc một số kiến thức chủ đề “ Các lực cơ học” Vật lí 10 THPT theo hướng phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh. Thiết kế tiến trình dạy học theo góc bài “Lực đàn hồi.
Thiết kế tiến trình dạy học theo góc bài “Lực ma sát”. Thực nghiệm sư phạm. Mục đích thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm.
Thời gian thực nghiệm:. Phương pháp thực nghiệm. Tiến hành thực nghiệm. Phân tích đánh giá kết quả thực nghiệm.
Các tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm. 31 PHẦN III: KẾT LUẬN. 333 PHẦN IV: PHỤ LỤC.
35 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lí do chọn đề tài Trong các cơ sở giáo dục nói chung và nhà trường nói riêng, chất lượng đào tạo cũng như chất lượng đầu ra là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển bền vững của nhà trường. Vì vậy để nâng cao chất lượng đó việc đổi mới phương pháp dạy học là rất cần thiết, thường xuyên và không thể thiếu trong môi trường sư phạm. Điều này được thể hiện rất rõ trong các nội dung Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.
Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức các hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”.Trong Điều 7 luật giáo dục 43/2019/QH14 cũng đã nêu yêu cầu đặt ra đối với phương pháp giáo dục học sinh phổ thông hiện nay là: “Phương pháp giáo dục phải khoa học, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học và hợp tác, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. Thực tế cũng cho thấy trên địa bàn tỉnh Nghệ An, đa số học sinh các trường trung học phổ thông lựa chọn môn thi tốt nghiệp nghiêng hẳn về khoa học xã hội, nguyên nhân chính là do chúng ta chưa làm nổi bật cái hay của các môn khoa học tự nhiên.
Để học sinh có thể tiếp cận các môn học đó một cách nhẹ nhàng, tích cực thì chúng ta cần đổi mới phương pháp dạy học. Mặt khác, trong một lớp học, trình độ kiến thức, khả năng tư duy của mỗi học sinh khác nhau. Thế nên, việc áp dụng cách dạy đồng loạt sẽ không phát huy được hết khả năng nhận thức của mỗi học sinh. Học sinh khá giỏi không có điều kiện để phát triển.
Học sinh yếu kém lại không có cơ hội để vươn lên. Để phát huy tính tích cực của người học đòi hỏi phải có sự phân hóa về trình độ, cường độ và tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập. Và cách giải quyết phù hợp đó là dạy học theo góc. Tổ chức Dạy học theo góc là cách tổ chức học tập mà giáo viên quan tâm tới việc học của từng học sinh, khác với kiểu dạy học truyền thống là tất cả học sinh phải cùng nghiên cứu vấn đề theo một hướng mà giáo viên đã vạch sẵn duy nhất.
Với cách tiếp cận đó, giáo viên có nhiều cơ hội hơn để giúp cho quá trình dạy học cùa mình trở nên linh hoạt và sáng tạo hơn. Dạy học theo góc còn quan tâm đến sở thích và đáp ứng sự khác biệt của từng cá nhân học sinh. Đặc biệt đối với bộ môn Vật lí đặc thù là một môn khoa học thực nghiệm, việc áp dụng phương pháp dạy học theo góc vào các bài học có nội dung xây dựng kiến thức 1 skkn mới như các định lí, định luật, nguyên lí.khá hiệu quả. Ngoài ra, dạy học theo góc còn giúp đổi mới phương pháp trong dạy học, chú trọng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, phù hợp với lộ trình tiến tới định hướng thay thế dần chương trình dạy học định hướng nội dung bằng chương trình dạy học định hướng đầu ra trong xu thế hiện nay.
Từ việc áp dụng phương pháp dạy học theo góc vào thực tiễn giảng dạy và những kết quả tích cực thu được, chúng tôi xin mạnh dạn trao đổi kinh nghiệm của mình với các bạn bè đồng nghiệp qua đề tài SKKN: Tổ chức dạy học theo góc chủ đề “ Các lực cơ học “chương trình vật lí 10 THPT, nhằm phát huy tính tích cực và tự chủ của học sinh. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất được quy trình và các biện pháp dạy học theo góc trong dạy học một số kiến thức chủ đề “ Các lực cơ học” phần Động lực học chất điểm Vật lí 10 THPT theo hướng dạy học tích cực. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh lớp 10 của 2 trường THPT Phan Thúc Trực và trường PT Hermann Gmeiner Vinh. - Kiến thức chủ đề “ Lực cơ học”.
Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu lí luận. - Điều tra, khảo sát tình hình dạy học vật lí ở 2 trường THPT Phan Thúc Trực và trường PT Hermann Gmeiner Vinh. - Thực nghiệm sư phạm. Những đóng góp mới của sáng kiến - Hệ thống hoá, bổ sung lí luận về dạy học theo góc ở bậc THPT nói chung cũng như đề xuất quy trình dạy học theo góc trong dạy học Vật lí bậc THPT nói riêng.
Góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018. - Phân tích được thực trạng, đề xuất được các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học theo góc để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học Vật lí ở trường THPT. - Đề tài đã thực hiện soạn thảo tiến trình dạy học theo góc một số kiến thức trong chủ đề “ Các lực cơ học” Vật lí 10 THPT theo quy trình. - Kết quả của đề tài này có thể làm tài liệu tham khảo cho giáo viên các trường THPT 2 skkn PHẦN II.
Cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp dạy học theo góc môn Vật lí 1. Dạy học theo góc 1. Khái niệm dạy học theo góc Dạy học theo góc có thuật ngữ tiếng Anh là “teaching/ learning in corners”, “working in corners”, hay “working with areas”, được dịch là học theo góc, làm việc theo góc hay là việc theo khu vực. Dạy học theo góc là giáo viên tổ chức cho học sinh được học tập theo các góc khác nhau.
Theo Nguyễn Tuyết Nga (2010), Module phương pháp học theo góc,dự án VVOB, Bộ Giáo dục và đào tạo thì học theo góc là phương pháp học mà trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học đảm bảo cho học sinh học sâu và hiệu quả. Theo tác giả Đỗ Hương Trà (2011), Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học Sư phạm cho rằng học theo góc là một mô hình dạy học trong đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập theo các phong cách học khác nhau. Theo Nguyễn Lăng Bình và cộng sự (2009), Dạy và học tích cực. Một số kĩ thuật và phương pháp dạy học, NXB Đại học Sư phạm phát biểu dạy học theo góc là một kiểu tổ chức dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập.
Như vậy, khi nói đến dạy học theo góc, người dạy cần tạo ra môi trường học tập đa phong cách, có tính khuyến khích, hỗ trợ và thúc đẩy học sinh tích cực tham gia hoạt động học tập. Đặc trưng cơ bản của dạy học theo góc Kolb (1984) đã chỉ ra rằng: một chu kì học tập có 4 giai đoạn và 4 kiểu học tập riêng biệt. Việc học hiệu quả cần 4 loại năng lực: học qua kinh nghiệm (Concrete sensory experience); học qua sự quan sát, phản ánh (Reflective observation); học qua tóm tắt, phân tích lí thuyết (Abstract Hypothesis); học từ sự thử nghiệm, trải nghiệm các hoạt động ( Active experimentation). Khi học theo góc, học sinh sẽ được học theo phong cách học tập yêu thích của mình mà không bị gò bó, ép buộc theo cách học khác.