Đầu Tư Trực Tiếp Ra Nước Ngoài Tại Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp

Bài viết phân tích pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam, nêu rõ lý luận và thực tiễn, giúp hiểu rõ hơn về vấn đề này.

• Tác giả: Trương Quang Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Đầu Tư Trực Tiếp Ra Nước Ngoài Tại Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI VÀ PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 1.3. Vai trò của hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 1.4. Một số vấn đề lý luận về pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Quy định về chủ thể đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 2.2. Quy định về điều kiện đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 2.3. Quy định về thủ tục đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 2.4. Quy định về hình thức đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 2.5. Quy định về lĩnh vực đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 2.6. Quy định về quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư khi đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 2.7. Quy định về quyền của nhà đầu tư
• 2.8. Quy định về nghĩa vụ của nhà đầu tư
• 2.9. Quy định về quản lý nhà nước về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN, NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Đánh giá thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam
• 3.2. Những thành tựu đạt được trong quá trình áp dụng pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam
• 3.3. Những hạn chế phát sinh trong quá trình áp dụng pháp luật về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam
• 3.4. Một số kiến nghị, giải pháp cụ thể
• 3.5. Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 3.6. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đầu Tư Trực Tiếp Ra Nước Ngoài Khái Niệm Vai Trò

Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản và tiến hành các hoạt động đầu tư theo Luật Đầu tư. Đầu tư được chia thành đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. Đầu tư trực tiếp là hoạt động đầu tư mà người bỏ vốn trực tiếp tham gia quản lý, điều hành. Hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ĐTTTRNN) xuất hiện khá muộn ở Việt Nam. Theo Luật Đầu tư 2005, ĐTTTRNN là việc nhà đầu tư đưa vốn bằng tiền và tài sản hợp pháp khác từ Việt Nam ra nước ngoài để tiến hành hoạt động đầu tư. Có thể định nghĩa đầu tư trực tiếp ra nước ngoài là hình thức đầu tư ra nước ngoài chủ yếu, theo đó nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vốn, tài sản vào nước tiếp nhận đầu tư và thiết lập các dự án đầu tư tại đó đồng thời họ trực tiếp tham gia điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư.

1.1. Đặc điểm của Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ĐTTTRNN

Hoạt động ĐTTTRNN chủ yếu do các nhà đầu tư là tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thực hiện đầu tư bằng nguồn vốn của chính họ và do họ tự quyết định cũng như chịu trách nhiệm về những quyết định đó. Lợi nhuận là mục đích tiên quyết của ĐTTTRNN. Nguồn vốn ĐTTTRNN có thể bằng tiền, tài sản khác hoặc công nghệ. Nhà đầu tư bỏ vốn tự quyết định đầu tư vào lĩnh vực gì và chịu trách nhiệm về quyết định đó. Nhà đầu tư thường có kiến thức và kinh nghiệm quản lý hoạt động đầu tư ở nước ngoài, hiểu biết về thị trường thế giới nên sẽ có khả năng bảo đảm hiệu quả của doanh nghiệp hoặc dự án đầu tư. Trong hoạt động ĐTGT ODA, quan hệ giữa nhà đầu tư và nước nhận đầu tư là quan hệ giữa con nợ và chủ nợ, ở đây không tồn tại yếu tố bình đẳng.

1.2. Vai trò của Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài đối với Việt Nam

Hoạt động ĐTTTRNN là một loại hình đầu tư khá mới mẻ ở Việt Nam do đặc thù là một nước có nền kinh tế kém phát triển. Tuy nhiên, hoạt động này đã và đang được nhiều nhà đầu tư tiến hành. Trong bối cảnh Việt Nam mới gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO), việc các nhà đầu tư hay doanh nghiệp đầu tư trực tiếp ra nước ngoài sẽ đem lại nhiều lợi ích cho chính doanh nghiệp, nhà đầu tư đó nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung. Hoạt động ĐTTTRNN đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong thời đại hiện nay.

1.3. Mục đích của Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài

Mục đích chính của ĐTTTRNN là tìm kiếm lợi nhuận, đây là mục tiêu cao nhất mà các chủ đầu tư hướng tới. Tuy nhiên, không giống như ĐTGTRNN của chính phủ và các tổ chức quốc tế dưới hình thức ODA, ĐTTTRNN xuất phát từ mục đích kinh doanh và chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế. Ngoài ra, mục đích của ĐTTTRNN có thể là mở rộng chiếm lĩnh thị trường, giúp nhà đầu tư thu được lợi nhuận cao hơn so với việc chỉ đầu tư ở thị trường trong nước.

II. Pháp Luật Về Đầu Tư Ra Nước Ngoài Quá Trình Phát Triển

Pháp luật về đầu tư ra nước ngoài ở Việt Nam đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển. Từ những quy định sơ khai ban đầu, hệ thống pháp luật này dần được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc ban hành các văn bản pháp luật, thông tư, nghị định liên quan đến ĐTTTRNN đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho các nhà đầu tư Việt Nam khi thực hiện hoạt động đầu tư ở nước ngoài. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức và hạn chế cần được giải quyết để pháp luật về ĐTTTRNN thực sự hiệu quả và thúc đẩy hoạt động này phát triển.

2.1. Giai đoạn ban đầu và sự ra đời của Nghị định 22 1999 NĐ CP

Trong giai đoạn đầu, pháp luật về ĐTTTRNN ở Việt Nam còn sơ khai và chưa đầy đủ. Nghị định 22/1999/NĐ-CP là văn bản pháp lý quan trọng đầu tiên quy định về đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam. Nghị định này đã tạo cơ sở pháp lý ban đầu cho hoạt động ĐTTTRNN nhưng còn nhiều hạn chế về phạm vi điều chỉnh và các quy định cụ thể.

2.2. Sự thay đổi và phát triển với Luật Đầu tư 2005 và Nghị định 78 2006 NĐ CP

Luật Đầu tư 2005 và Nghị định 78/2006/NĐ-CP đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển của pháp luật về ĐTTTRNN. Luật Đầu tư 2005 đã đưa ra các quy định chung về đầu tư ra nước ngoài, trong khi Nghị định 78/2006/NĐ-CP quy định chi tiết về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư.

2.3. Các Thông tư hướng dẫn và những sửa đổi bổ sung sau này

Sau khi Luật Đầu tư 2005 và Nghị định 78/2006/NĐ-CP có hiệu lực, các Thông tư hướng dẫn đã được ban hành để làm rõ và cụ thể hóa các quy định. Những sửa đổi, bổ sung sau này cũng nhằm hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật về ĐTTTRNN, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế.

III. Thủ Tục Đầu Tư Ra Nước Ngoài Hướng Dẫn Chi Tiết Nhất 2024

Để thực hiện đầu tư ra nước ngoài, các nhà đầu tư Việt Nam cần tuân thủ một quy trình và thủ tục nhất định. Quy trình này bao gồm các bước như chuẩn bị hồ sơ, xin giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài, chuyển vốn ra nước ngoài và báo cáo tình hình hoạt động đầu tư. Việc nắm vững thủ tục đầu tư ra nước ngoài là rất quan trọng để các nhà đầu tư thực hiện thành công dự án đầu tư của mình.

3.1. Chuẩn bị hồ sơ Đầu tư ra nước ngoài

Hồ sơ đầu tư ra nước ngoài bao gồm các tài liệu như giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, dự án đầu tư, báo cáo tài chính, và các giấy tờ liên quan khác. Hồ sơ phải được chuẩn bị đầy đủ và chính xác để quá trình thẩm định và cấp phép diễn ra thuận lợi.

3.2. Quy trình Thẩm định và Cấp Giấy chứng nhận đầu tư

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ tiến hành thẩm định hồ sơ đầu tư ra nước ngoài để xem xét tính khả thi và hiệu quả của dự án. Nếu hồ sơ đáp ứng các yêu cầu, giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài sẽ được cấp.

3.3. Chuyển vốn Đầu tư ra nước ngoài và Báo cáo định kỳ

Sau khi có giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài, nhà đầu tư có thể chuyển vốn ra nước ngoài để thực hiện dự án. Nhà đầu tư cũng phải thực hiện báo cáo định kỳ về tình hình hoạt động đầu tư để cơ quan nhà nước nắm bắt và quản lý.

IV. Rủi Ro Đầu Tư Ra Nước Ngoài Cách Quản Lý và Phòng Tránh

Đầu tư ra nước ngoài luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm rủi ro về chính trị, kinh tế, pháp lý, và rủi ro về tỷ giá hối đoái. Việc nhận diện và quản lý rủi ro là rất quan trọng để bảo vệ vốn đầu tư và đảm bảo hiệu quả của dự án. Các nhà đầu tư cần có kế hoạch phòng ngừa rủi ro và sẵn sàng ứng phó với các tình huống bất ngờ.

4.1. Rủi ro Chính trị và Pháp lý trong đầu tư

Rủi ro chính trị bao gồm các yếu tố như bất ổn chính trị, thay đổi chính sách, và các biện pháp can thiệp của chính phủ nước sở tại. Rủi ro pháp lý liên quan đến sự thay đổi của luật pháp và các quy định pháp lý khác.

4.2. Rủi ro Kinh tế và Tỷ giá hối đoái cần biết

Rủi ro kinh tế bao gồm các yếu tố như suy thoái kinh tế, lạm phát, và biến động của thị trường. Rủi ro tỷ giá hối đoái liên quan đến sự biến động của tỷ giá giữa đồng tiền Việt Nam và đồng tiền của nước sở tại.

4.3. Giải pháp Quản lý và Phòng tránh rủi ro hiệu quả

Các giải pháp quản lý và phòng tránh rủi ro bao gồm đa dạng hóa danh mục đầu tư, mua bảo hiểm rủi ro, và sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính. Ngoài ra, việc tìm hiểu kỹ về thị trường và môi trường đầu tư cũng rất quan trọng.

V. Chính Sách Khuyến Khích Đầu Tư Cơ Hội Nào Cho Doanh Nghiệp

Nhà nước Việt Nam có nhiều chính sách khuyến khích đầu tư ra nước ngoài nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp mở rộng hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các chính sách này bao gồm ưu đãi về thuế, hỗ trợ về vốn, và các dịch vụ tư vấn hỗ trợ. Việc tận dụng các chính sách khuyến khích đầu tư ra nước ngoài sẽ giúp các doanh nghiệp giảm chi phí và tăng lợi nhuận.

5.1. Ưu đãi về Thuế cho hoạt động đầu tư

Các ưu đãi về thuế có thể bao gồm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế nhập khẩu, và hoàn thuế giá trị gia tăng. Các ưu đãi này giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tăng lợi nhuận sau thuế.

5.2. Hỗ trợ về Vốn và tín dụng

Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp về vốn thông qua các chương trình cho vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng, và hỗ trợ lãi suất. Các chương trình này giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn và tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn.

5.3. Dịch vụ Tư vấn và Hỗ trợ pháp lý

Nhà nước cung cấp các dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, giúp doanh nghiệp hiểu rõ về luật pháp và các quy định của nước sở tại. Các dịch vụ này giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý và hoạt động hiệu quả hơn.

VI. Hiệu Quả Đầu Tư Đánh Giá và Triển Vọng Đầu Tư Ra Nước Ngoài

Việc đánh giá hiệu quả đầu tư ra nước ngoài là rất quan trọng để các nhà đầu tư và cơ quan nhà nước có cái nhìn tổng quan về hoạt động này. Hiệu quả đầu tư ra nước ngoài có thể được đánh giá thông qua các chỉ số như lợi nhuận, doanh thu, và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Triển vọng đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

6.1. Các Chỉ số Đánh giá Hiệu quả đầu tư

Các chỉ số đánh giá hiệu quả đầu tư ra nước ngoài bao gồm lợi nhuận trên vốn đầu tư, doanh thu trên vốn đầu tư, và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Các chỉ số này giúp các nhà đầu tư và cơ quan nhà nước đánh giá hiệu quả của hoạt động đầu tư ra nước ngoài.

6.2. Thực trạng và Những Thành tựu đạt được

Thực tế cho thấy hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

6.3. Triển vọng và Hướng phát triển trong tương lai

Triển vọng đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Để phát huy tối đa tiềm năng, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, bên cạnh hoạt động thu hút các nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài vào trong nước, hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ĐTTTRNN) là một phương thức kinh tế thiết yếu giúp các quốc gia mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, tiếp cận công nghệ kỹ thuật tiên tiến và khai thác tài nguyên thiên nhiên nhằm bù đắp cho sự thiếu hụt trong nước. So với các quốc gia phát triển trong khu vực như Nhật Bản hay Hàn Quốc vốn đã tham gia thị trường quốc tế từ sớm với các thương hiệu toàn cầu, Việt Nam bắt đầu tham gia hoạt động đầu tư ra nước ngoài từ những năm 1990 với quy mô ban đầu còn khiêm tốn.

Sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và ban hành Luật Đầu tư năm 2005 cùng Nghị định số 78/2006/NĐ-CP, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động này đã có những bước chuyển biến quan trọng. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật đầu tư ra nước ngoài nhanh chóng bộc lộ nhiều điểm bất cập, thiếu đồng bộ và chưa theo kịp tốc độ phát triển thực tế của các doanh nghiệp. Nhằm giải quyết yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ kinh tế này, tác giả Trương Quang Anh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ở Việt Nam – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu cụ thể, chi tiết về tình hình ĐTTTRNN ở Việt Nam, đồng thời đóng góp các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về ĐTTTRNN. Để đạt được mục tiêu này, tác giả triển khai ba nhóm nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về ĐTTTRNN và pháp luật điều chỉnh hoạt động ĐTTTRNN tại Việt Nam.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành điều chỉnh hoạt động ĐTTTRNN trên các phương diện: chủ thể, điều kiện, thủ tục, hình thức, lĩnh vực, quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư, cùng cơ chế quản lý nhà nước.
3. Đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật, chỉ ra những kết quả đạt được, các vướng mắc phát sinh từ phía thể chế, cơ quan quản lý và doanh nghiệp; từ đó đề xuất hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam và thực tiễn áp dụng các quy định này. Về phạm vi nghiên cứu, không gian nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam trong mối tương quan với hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam sang các thị trường tiếp nhận đầu tư; phạm vi thời gian tập trung phân tích tiến trình lập pháp từ mốc Nghị định số 22/1999/NĐ-CP đến khung khổ Luật Đầu tư năm 2005, Nghị định số 78/2006/NĐ-CP, kết hợp khảo sát số liệu thực tiễn hoạt động đầu tư lũy kế đến hết tháng 2 năm 2011.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thuộc nhóm nghiên cứu pháp lý thực định kết hợp khảo cứu thực tiễn kinh tế - xã hội. Cơ sở lý thuyết và khung pháp lý nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nguồn văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế, bao gồm:

• Các định nghĩa pháp lý về hoạt động đầu tư trực tiếp và đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo quy định tại khoản 2 Điều 3, khoản 14 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2005; khoản 1 Điều 1 Nghị định số 22/1999/NĐ-CP ngày 14/04/1999; khoản 1 Điều 3 Nghị định số 78/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của Chính phủ; Thông tư số 05/2001/TT-BKH ngày 30/08/2001 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Hệ thống văn bản luật liên quan như Hiến pháp, Luật Doanh nghiệp, Luật Doanh nghiệp Nhà nước, Luật Hợp tác xã, Luật Thương mại, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quản lý ngoại hối, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.
• Các điều ước và công ước quốc tế song phương, đa phương mà Việt Nam tham gia: Công ước về Cơ quan Bảo lãnh Đầu tư Đa phương (MIGA 1985, Việt Nam tham gia năm 1993), các Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư song phương, các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ, Hiệp định về Khu vực Đầu tư ASEAN (AIA).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp pháp lý: Dùng để mổ xẻ nội dung các quy phạm pháp luật, làm rõ bản chất, đặc trưng, cấu trúc quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ ĐTTTRNN.
• Phương pháp so sánh luật học: Được sử dụng xuyên suốt để đối chiếu các quy định pháp luật qua từng thời kỳ lịch sử, cụ thể là so sánh đối chiếu giữa Nghị định số 22/1999/NĐ-CP với Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định số 78/2006/NĐ-CP nhằm chỉ ra sự chuyển biến trong tư duy quản lý nhà nước.
• Phương pháp thống kê, mô tả và tổng kết thực tiễn: Thu thập, phân nhóm và đánh giá các dữ liệu thứ cấp về số lượng dự án, quy mô vốn, cơ cấu ngành nghề và địa bàn đầu tư nhằm đối chiếu giữa quy định trên văn bản với thực tế áp dụng.

Nguồn dữ liệu thực nghiệm phục vụ đánh giá thực tiễn trong khóa luận được trích xuất từ các báo cáo chính thức của Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư (tính đến hết tháng 2 năm 2011), cùng các tư liệu thực tế về dự án của các tập đoàn, doanh nghiệp Việt Nam như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai, Công ty Cổ phần Đầu tư Sài Gòn (SGI), Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài và pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về ĐTTTRNN và xác lập vị trí của hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ này. Về bản chất, ĐTTTRNN là hình thức đầu tư mà chủ đầu tư bỏ vốn bằng tiền, tài sản hoặc công nghệ vào quốc gia tiếp nhận đầu tư để thiết lập dự án và trực tiếp tham gia quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh đó. Tác giả phân định ĐTTTRNN với đầu tư gián tiếp ra nước ngoài (như nguồn vốn ODA) thông qua các tiêu chí đặc trưng:

Tiêu chí phân biệt	Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ĐTTTRNN)	Đầu tư gián tiếp ra nước ngoài (ODA)
Chủ thể thực hiện	Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân	Chính phủ, các tổ chức quốc tế
Mục đích tiên quyết	Tìm kiếm lợi nhuận, mở rộng thị trường	Hỗ trợ phát triển, gắn với mục tiêu chính trị, ngoại giao
Hình thức góp vốn	Tiền mặt, tài sản hữu hình, vô hình, công nghệ	Chủ yếu bằng tiền (vốn vay ưu đãi hoặc viện trợ)
Quyền quản lý	Nhà đầu tư trực tiếp điều hành, nắm quyền kiểm soát vốn	Bên cấp vốn không tham gia quản lý điều hành trực tiếp
Bản chất quan hệ	Quan hệ hợp tác bình đẳng theo quy luật thị trường	Quan hệ chủ nợ – con nợ, kèm theo các điều kiện chính trị

Về vai trò, tác giả luận giải tác động đa chiều của ĐTTTRNN đối với nhà đầu tư (tận dụng nguyên liệu giá rẻ, mở rộng thị trường, phân tán rủi ro), đối với nước xuất khẩu đầu tư (thu ngoại tệ, nâng cao năng lực doanh nghiệp, tiếp thị hình ảnh quốc gia) và đối với nước tiếp nhận đầu tư (bổ sung vốn, giải quyết việc làm, tiếp nhận chuyển giao công nghệ). Đối với Việt Nam, ĐTTTRNN giúp các doanh nghiệp thâm nhập thị trường khu vực và thế giới, tích lũy kinh nghiệm quản trị quốc tế, đồng thời tạo nguồn cung cấp nguyên nhiên liệu thiết yếu cho nền kinh tế nội địa (như các dự án khai thác dầu mỏ phục vụ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất).

Về mặt lập pháp, tác giả phân tích sơ lược tiến trình phát triển từ khi Nghị định số 22/1999/NĐ-CP ra đời (văn bản đầu tiên sau 10 năm kể từ dự án đầu tư ra nước ngoài đầu tiên được cấp phép). Sau hơn 6 năm áp dụng, Nghị định 22 bộc lộ nhiều điểm nghẽn: quy định thiếu đồng bộ, thủ tục rườm rà, can thiệp sâu vào quyền tự chủ kinh doanh và thiếu cơ chế phối hợp liên ngành. Việc ban hành Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định số 78/2006/NĐ-CP đã chính thức luật hóa hoạt động này, xác lập 4 vai trò của pháp luật ĐTTTRNN: thiết lập hành lang pháp lý, công cụ quản lý nhà nước, công cụ bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và thúc đẩy sự hoàn thiện của toàn bộ hệ thống pháp luật đầu tư.

Chương 2: Thực trạng về pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ở Việt Nam

Chương 2 là nội dung trọng tâm của khóa luận, phân tích chi tiết thực trạng các chế định pháp luật thực định điều chỉnh hoạt động ĐTTTRNN tại Việt Nam:

1. Quy định về chủ thể đầu tư: Nghị định 22/1999/NĐ-CP giới hạn phạm vi chủ thể trong ba loại hình: Doanh nghiệp nhà nước, Hợp tác xã và Doanh nghiệp thành lập theo Luật Doanh nghiệp. Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định 78/2006/NĐ-CP đã mở rộng phạm vi chủ thể cho mọi thành phần kinh tế, bao gồm: Công ty TNHH, Công ty Cổ phần, Công ty Hợp danh, Doanh nghiệp tư nhân; Doanh nghiệp nhà nước chưa chuyển đổi; Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI); Doanh nghiệp thuộc tổ chức chính trị - xã hội; Hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã; các cơ sở dịch vụ y tế, giáo dục, khoa học, văn hóa, thể thao có hoạt động sinh lợi; và hộ kinh doanh, cá nhân Việt Nam.

2. Quy định về điều kiện đầu tư: Khóa luận chỉ ra rằng các điều kiện định tính, thiếu tiêu chí xác định trong Nghị định 22 (yêu cầu dự án "có tính khả thi" và nhà đầu tư "có năng lực tài chính") đã được bãi bỏ. Điều 76 Luật Đầu tư năm 2005 và Điều 4 Nghị định 78/2006/NĐ-CP chuẩn hóa các điều kiện minh bạch: có dự án ĐTTTRNN; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước Việt Nam; tuân thủ quy định về quản lý vốn nhà nước (nếu có sử dụng vốn nhà nước); và được Bộ Kế hoạch và Đầu tư cấp Giấy chứng nhận đầu tư.

3. Quy định về thủ tục đầu tư: Thủ tục cấp phép có sự cải cách căn bản từ việc phân chia theo nguồn vốn và hình thức sở hữu sang căn cứ vào quy mô vốn đầu tư:

Chế định thủ tục	Nghị định số 22/1999/NĐ-CP & Thông tư 05/2001/TT-BKH	Luật Đầu tư năm 2005 & Nghị định số 78/2006/NĐ-CP
Dự án thuộc diện Đăng ký	Áp dụng cho vốn ngoài nhà nước dưới 1 triệu USD. Hồ sơ gồm 05 bộ. Thời hạn xử lý: 15 ngày làm việc.	Áp dụng cho dự án có quy mô vốn dưới 15 tỷ VNĐ. Hồ sơ gồm 03 bộ. Thời hạn xử lý: 15 ngày làm việc.
Dự án thuộc diện Thẩm định / Thẩm tra	Áp dụng cho dự án của doanh nghiệp nhà nước hoặc dự án có vốn từ 1 triệu USD trở lên. Hồ sơ 08 bộ; thời hạn xử lý không quá 30 ngày.	Áp dụng cho dự án có quy mô vốn từ 15 tỷ VNĐ trở lên. Hồ sơ gồm 08 bộ gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư lấy ý kiến liên ngành.
Hồ sơ loại bỏ bớt	Yêu cầu báo cáo tài chính 1 năm gần nhất, văn bản chấp thuận của nước tiếp nhận đầu tư.	Bãi bỏ văn bản chấp thuận của nước sở tại và báo cáo tài chính năm gần nhất trong hồ sơ ban đầu.
Phân cấp Thủ tướng Chính phủ	Dự án thẩm định theo thẩm quyền riêng của Thủ tướng Chính phủ.	Chấp thuận các dự án tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông, báo chí có vốn nhà nước từ 150 tỷ VNĐ hoặc vốn khác từ 300 tỷ VNĐ; các dự án khác có vốn nhà nước từ 300 tỷ VNĐ hoặc vốn khác từ 600 tỷ VNĐ.

4. Quy định về hình thức và lĩnh vực đầu tư: Căn cứ Điều 21 Luật Đầu tư năm 2005, các hình thức đầu tư ra nước ngoài được thừa nhận gồm: thành lập tổ chức kinh tế 100% vốn của nhà đầu tư Việt Nam; thành lập tổ chức kinh tế liên doanh; mua cổ phần hoặc góp vốn để quản lý điều hành; ký kết hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC); thực hiện sáp nhập và mua lại (M&A).

Về lĩnh vực, Điều 75 Luật Đầu tư năm 2005 quy định khuyến khích các lĩnh vực: xuất khẩu nhiều lao động, phát huy ngành nghề truyền thống, mở rộng thị trường, khai thác tài nguyên và tăng thu ngoại tệ; nghiêm cấm các dự án gây phương hại đến an ninh quốc gia, quốc phòng, văn hóa, thuần phong mỹ tục. Số liệu thống kê thực tiễn lũy kế đến hết tháng 2 năm 2011 được khóa luận trích dẫn như sau:

Lĩnh vực đầu tư	Số dự án	Tỷ lệ dự án (%)	Vốn đăng ký (USD)	Tỷ lệ vốn (%)
Khai khoáng	88	15,30%	16.912.881.482	71,25%
Nông, lâm nghiệp, thủy sản	7	1,22%	2.112.875.678	8,90%
Nghệ thuật và giải trí	59	10,26%	1.266.458.757	5,33%
Sản xuất, phân phối điện, khí, nước, điều hòa	3	0,52%	1.034.550.000	4,35%
Thông tin và truyền thông	28	4,87%	741.322.116	3,12%
Công nghiệp chế biến, chế tạo	110	19,13%	558.973.400	2,35%
Kinh doanh bất động sản	28	4,87%	394.974.634	1,66%
Tài chính, bảo hiểm	17	2,96%	225.128.000	0,95%
Bán buôn, bán lẻ, sửa chữa	98	17,04%	205.201.842	0,86%
Các lĩnh vực khác	137	23,83%	283.355.770	1,23%
Tổng cộng lũy kế	575	100%	23.735.721.679	100%

5. Quyền, nghĩa vụ của nhà đầu tư và quản lý nhà nước: Nhà đầu tư có quyền chuyển vốn, tài sản ra nước ngoài sau khi dự án được nước sở tại chấp thuận, được hưởng các ưu đãi đầu tư và tuyển dụng lao động Việt Nam (Điều 77). Ngược lại, nhà đầu tư gánh vác 6 nghĩa vụ cụ thể (Điều 78 Luật Đầu tư 2005, Điều 22, 25, 26, 27 Nghị định 78/2006/NĐ-CP):

• Tuân thủ pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư.
• Chuyển toàn bộ lợi nhuận và thu nhập về nước trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày có quyết toán thuế (gia hạn qua Ngân hàng Nhà nước không quá 02 lần, mỗi lần tối đa 06 tháng).
• Chấp hành chế độ báo cáo tài chính hàng năm trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày có báo cáo quyết toán thuế gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước, Bộ quản lý chuyên ngành và UBND cấp tỉnh.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế (khấu trừ thuế nếu chưa ký Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, hoặc áp dụng theo Hiệp định nếu đã ký kết).
• Thanh lý dự án và chuyển các khoản thu về nước trong vòng 06 tháng kể từ khi kết thúc việc thanh lý (gia hạn qua Bộ Kế hoạch và Đầu tư một lần duy nhất không quá 06 tháng).
• Trường hợp chưa chuyển vốn, lợi nhuận về nước phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận.

Bộ máy quản lý nhà nước phân định rõ trách nhiệm của Chính phủ thống nhất quản lý, Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp, các Bộ ngành phối hợp, UBND cấp tỉnh giám sát địa phương và Cơ quan đại diện ngoại giao hỗ trợ pháp lý, tháo gỡ khó khăn tại nước ngoài.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam

Tác giả đánh giá bức tranh thực tiễn thông qua việc đối chiếu giữa thành tựu và hạn chế:

Thành tựu ghi nhận: Số lượng và giá trị vốn đầu tư gia tăng nhanh chóng. Trong 2 tháng đầu năm 2011, lượng vốn đăng ký đạt trên 1,264 tỷ USD với 16 dự án (gấp 93 lần so với cả 10 năm đầu thực hiện đầu tư ra nước ngoài; giai đoạn 1999–2005 vốn đầu tư chỉ bằng 58% của 2 tháng đầu năm 2011). Thị trường đầu tư mở rộng đến 55 quốc gia và vùng lãnh thổ, đứng đầu là Lào (195 dự án), Campuchia (87 dự án) và Hoa Kỳ (73 dự án). Nhiều dự án quy mô lớn được triển khai đúng tiến độ như: Dự án dầu khí 433a, 416b tại Angieria và lô SK305 tại Malaysia của Tổng công ty Dầu khí Việt Nam (150 triệu USD); Thủy điện Xekaman 3 tại Lào (100 triệu USD); Liên doanh OCP và PVFCCo tại Maroc (khoảng 600 triệu USD); Dự án Thủy điện Nậm Ngum 4 và Nậm Sum của Công ty SGI tại Lào (800 triệu USD); Dự án phức hợp của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai tại Lào (260 triệu USD).

Hạn chế tồn tại:

• Về thể chế: Chưa ban hành danh mục cụ thể các ngành nghề khuyến khích, cấm hoặc hạn chế ĐTTTRNN theo quy định tại Điều 79 Luật Đầu tư năm 2005 và Điều 5 Nghị định 78/2006/NĐ-CP; thiếu cơ chế bảo hiểm rủi ro đầu tư; thủ tục chuyển tiền phức tạp.
• Về quản lý nhà nước: Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan duy nhất cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài gây tình trạng ùn tắc hồ sơ; phát sinh mâu thuẫn thủ tục giữa Việt Nam và các nước như Lào, Campuchia, Trung Quốc (Việt Nam yêu cầu văn bản chấp thuận của nước sở tại thì mới cấp phép, trong khi nước sở tại đòi hỏi giấy phép của Việt Nam trước); buông lỏng theo dõi giai đoạn triển khai dự án; chế tài xử lý vi phạm nghĩa vụ báo cáo chưa đủ sức răn đe; cơ quan đại diện ngoại giao chưa phát huy vai trò hỗ trợ; thiếu chiến lược tổng thể và dữ liệu xúc tiến đầu tư.
• Về phía doanh nghiệp: Năng lực vốn còn hạn chế, thiếu khảo sát thị trường nước sở tại, mạng lưới ngân hàng Việt Nam ở nước ngoài quá ít, một số doanh nghiệp cạnh tranh không lành mạnh và cố tình không thực hiện nghĩa vụ báo cáo định kỳ.

Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra hệ thống kiến nghị và giải pháp:

• 7 kiến nghị hoàn thiện pháp luật:
  1. Ban hành văn bản quy định danh mục cụ thể các lĩnh vực khuyến khích, hạn chế và cấm ĐTTTRNN.
  2. Xây dựng văn bản pháp luật quy định về bảo hiểm cho hoạt động ĐTTTRNN.
  3. Phân cấp thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho chính quyền địa phương (UBND cấp tỉnh).
  4. Cụ thể hóa trách nhiệm, quyền hạn của Cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài trong hỗ trợ pháp lý và bảo hộ nhà đầu tư.
  5. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ chủ động ban hành các thông tư hướng dẫn hoạt động ĐTTTRNN trong lĩnh vực chuyên ngành.
  6. Bổ sung các quy phạm chế tài xử phạt hành chính hoặc kỷ luật nghiêm khắc đối với hành vi không chấp hành nghĩa vụ báo cáo, thống kê định kỳ.
  7. Tiếp tục đàm phán, mở rộng ký kết các điều ước quốc tế, hiệp định song phương về khuyến khích, bảo hộ đầu tư và tránh đánh thuế hai lần.
• 6 giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi:
  1. Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng chiến lược ĐTTTRNN cấp quốc gia theo kế hoạch 5 năm gắn với các thị trường và ngành nghề trọng điểm.
  2. Xây dựng cơ chế ưu đãi tài chính: miễn các loại thuế (kể cả thuế chuyển lợi nhuận về nước) trong 5 năm đầu dự án hoạt động; lập Quỹ hỗ trợ đầu tư ra nước ngoài; ưu đãi tín dụng cho dự án trọng điểm và khai thác tài nguyên; xây dựng cơ chế khen thưởng danh hiệu cho doanh nghiệp tiêu biểu.
  3. Bố trí ngân sách nhà nước đẩy mạnh công tác xúc tiến đầu tư ra nước ngoài.
  4. Thành lập Trung tâm thông tin về lĩnh vực đầu tư để cung cấp cơ sở dữ liệu pháp lý và kinh tế chuẩn xác cho doanh nghiệp.
  5. Mở rộng quan hệ hợp tác đối ngoại đa phương và song phương.
  6. Khuyến khích thành lập các Hiệp hội đầu tư Việt Nam ở nước ngoài nhằm đại diện tiếng nói doanh nghiệp và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn nội bộ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ sự chuyển biến về kỹ thuật lập pháp và chính sách quản lý nhà nước của Việt Nam đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Đóng góp nổi bật của văn bản gồm:

• Về mặt học thuật và phân tích pháp lý: Làm rõ bước nhảy vọt từ tư duy bao cấp, kiểm soát chặt chẽ và hạn chế chủ thể theo Nghị định số 22/1999/NĐ-CP sang tư duy tôn trọng quyền tự do kinh doanh theo Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định số 78/2006/NĐ-CP. Công trình phân tích có hệ thống cấu trúc quyền, nghĩa vụ và quy trình thủ tục dựa trên tiêu chuẩn quy mô vốn thay cho hình thức sở hữu.
• Về mặt thực chứng số liệu: Tổng hợp đầy đủ dữ liệu thống kê chính thống đến tháng 2 năm 2011, phác họa bức tranh toàn cảnh về sự phân bố dòng vốn: 575 dự án với tổng vốn đăng ký 23,735 tỷ USD; khẳng định tính tập trung cao độ vào lĩnh vực khai khoáng (chiếm 71,25% tổng vốn) và hai thị trường lân cận là Lào (195 dự án), Campuchia (87 dự án).
• Về mặt lập pháp và chính sách thực tiễn: Phát hiện và chỉ ra các khoảng trống lập pháp kéo dài, tiêu biểu là sự chậm trễ trong việc ban hành danh mục lĩnh vực theo quy định tại Điều 79 Luật Đầu tư 2005; nghịch lý "con gà - quả trứng" trong thủ tục chấp thuận đầu tư song phương giữa Việt Nam và các nước láng giềng; từ đó đặt nền móng kiến nghị về phân cấp quản lý cấp phép cho địa phương và thiết lập cơ chế bảo hiểm đầu tư ra nước ngoài.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thể hiện một số giới hạn thực tiễn được chính văn bản chỉ ra:

• Khâu đánh giá tình hình hoạt động của các dự án còn gặp khó khăn do phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài không thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo tài chính định kỳ về cơ quan quản lý nhà nước, dẫn đến tình trạng thiếu hụt dữ liệu chi tiết về tỷ lệ vốn thực hiện thực tế so với vốn đăng ký.
• Khảo sát thực tiễn chỉ giới hạn ở số liệu lũy kế tính đến tháng 2 năm 2011, phản ánh giai đoạn đầu sau khi Luật Đầu tư năm 2005 có hiệu lực.
• Do rào cản thông tin và sự khác biệt về ngôn ngữ, pháp luật của 55 quốc gia tiếp nhận đầu tư chưa thể được phân tích sâu ở góc độ so sánh chi tiết giữa luật nước sở tại và luật Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Đánh giá cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ nước tiếp nhận đầu tư (ISDS) theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết.
• Nghiên cứu mô hình phân cấp quản lý cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài tại các địa phương và đánh giá tác động sau khi ban hành danh mục các lĩnh vực cấm, hạn chế đầu tư.
• Khảo sát chuyên sâu khung pháp lý của các thị trường trọng điểm (Lào, Campuchia, các quốc gia châu Phi) để xây dựng cẩm nang pháp luật so sánh cho doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên và giảng viên chuyên ngành Luật học: Đặc biệt là bộ môn Luật Kinh tế, Luật Đầu tư và Luật Thương mại quốc tế; tài liệu cung cấp nguồn tư liệu học thuật rõ ràng để giảng dạy và nghiên cứu về sự tiến hóa của chế định đầu tư ra nước ngoài trong pháp luật Việt Nam.
• Sinh viên khối ngành Kinh tế quốc tế và Quản trị kinh doanh: Cung cấp bức tranh thực tế về các dự án đầu tư nước ngoài tiêu biểu của doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 1999–2011 cùng cơ cấu phân bổ vốn theo ngành nghề và thị trường.
• Nhà nghiên cứu lập pháp và cơ quan soạn thảo chính sách: Phần phân tích các hạn chế của Nghị định số 78/2006/NĐ-CP (về cấp phép tập trung, xung đột hồ sơ song phương, thiếu cơ chế bảo hiểm và chế tài báo cáo) là tài liệu tham khảo giá trị cho các đợt sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư và các nghị định hướng dẫn sau này.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ĐTTTRNN) với đầu tư gián tiếp dưới hình thức ODA dựa trên những yếu tố pháp lý cơ bản nào?
Trả lời: Dựa trên 5 tiêu chí: (1) Chủ thể (ĐTTTRNN do doanh nghiệp, cá nhân thực hiện bằng vốn tự có; ODA do Chính phủ, tổ chức quốc tế thực hiện); (2) Mục đích (ĐTTTRNN lấy lợi nhuận làm mục tiêu tiên quyết; ODA mang mục đích hỗ trợ phát triển và gắn liền ràng buộc chính trị); (3) Nguồn vốn (ĐTTTRNN có thể bằng tiền, tài sản hoặc chuyển giao công nghệ; ODA thuần túy bằng tiền mặt); (4) Tính chất quản lý (ĐTTTRNN nhà đầu tư trực tiếp nắm quyền điều hành dự án; ODA không tham gia quản lý điều hành trực tiếp); (5) Mối quan hệ pháp lý (ĐTTTRNN là quan hệ kinh tế bình đẳng đôi bên cùng có lợi; ODA mang tính chất chủ nợ – con nợ).

2. Tiêu chí phân định thủ tục đăng ký và thẩm tra cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài theo Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định số 78/2006/NĐ-CP được quy định như thế nào?
Trả lời: Tiêu chí phân định dựa trên quy mô vốn:

• Thủ tục đăng ký: Áp dụng cho các dự án có vốn đầu tư dưới 15 tỷ VNĐ; nộp 03 bộ hồ sơ tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thời hạn giải quyết trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ.
• Thủ tục thẩm tra: Áp dụng cho các dự án có vốn đầu tư từ 15 tỷ VNĐ trở lên; nộp 08 bộ hồ sơ tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư để lấy ý kiến thẩm tra của các Bộ, ngành và UBND cấp tỉnh liên quan.

3. Nghĩa vụ chuyển lợi nhuận và chuyển vốn sau khi thanh lý dự án về nước được quy định cụ thể về mặt thời hạn như thế nào?
Trả lời: Theo quy định tại Điều 25 và Điều 26 Nghị định 78/2006/NĐ-CP:

• Chuyển lợi nhuận: Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày có quyết toán thuế tại nước sở tại, nhà đầu tư phải chuyển toàn bộ lợi nhuận và thu nhập về nước. Nếu có nhu cầu kéo dài, phải xin phép Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; gia hạn không quá 02 lần, mỗi lần tối đa 06 tháng.
• Chuyển vốn thanh lý: Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày kết thúc việc thanh lý dự án, phải chuyển toàn bộ các khoản thu về nước. Nếu có nhu cầu kéo dài, phải được Bộ Kế hoạch và Đầu tư chấp thuận; việc gia hạn thực hiện 01 lần duy nhất với thời gian tối đa 06 tháng.

4. Dữ liệu thống kê đến tháng 2/2011 phản ánh đặc điểm gì về quy mô vốn và thị trường đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam?
Trả lời: Tính đến hết tháng 2/2011, Việt Nam có 575 dự án ĐTRNN còn hiệu lực với tổng vốn lũy kế đạt 23,735 tỷ USD tại 55 quốc gia và vùng lãnh thổ. Về lĩnh vực, khai khoáng chiếm tỷ trọng vốn áp đảo với 71,25% (16,912 tỷ USD qua 88 dự án), tiếp theo là nông lâm thủy sản (8,90%), nghệ thuật giải trí (5,33%). Về địa bàn, Lào là thị trường thu hút nhiều dự án nhất (195 dự án), kế tiếp là Campuchia (87 dự án) và Hoa Kỳ (73 dự án).

5. Điểm nghẽn nổi cộm nhất trong quy trình cấp phép ĐTTTRNN mà tác giả chỉ ra ở cấp độ quản lý nhà nước là gì?
Trả lời: Tác giả chỉ ra sự quá tải và chậm trễ do Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan duy nhất có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài cho mọi quy mô dự án mà không có sự phân cấp cho địa phương. Đồng thời, tồn tại nghịch lý thủ tục khi phía Việt Nam yêu cầu doanh nghiệp phải có văn bản chấp thuận của nước tiếp nhận vốn mới cấp phép, trong khi nhiều nước tiếp nhận (như Lào, Campuchia, Trung Quốc) lại quy định phải có Giấy chứng nhận đầu tư của Việt Nam trước mới xem xét cấp phép.

Kết luận

Khóa luận "Pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ở Việt Nam – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" của tác giả Trương Quang Anh là công trình nghiên cứu hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành và phát triển của pháp luật đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tại Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2011. Khóa luận phân tích sắc bén sự chuyển biến tích cực trong khung pháp lý từ cơ chế quản lý mang tính can thiệp của Nghị định số 22/1999/NĐ-CP sang khuôn khổ thông thoáng, bình đẳng của Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định số 78/2006/NĐ-CP. Thông qua việc phân tích thực trạng thực thi gắn liền với số liệu thống kê chính thống và chỉ ra các rào cản thể chế, công trình đã đề xuất hệ thống 7 kiến nghị lập pháp và 6 giải pháp thực thi có tính khả thi, đóng góp thiết thực cho công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế đối ngoại của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI VÀ PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm của đầu tư trực tiếp ra nước ngoài a. Khái niệm đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

Có rất nhiều cách để phân loại hoạt động đầu tư, căn cứ vào mục đích đầu tư, căn cứ vào nguồn vốn đầu tư, căn cứ vào tính chất quản lí của nhà đầu tư. Nếu căn cứ vào tính chất quản lí của nhà đầu tư đối với vốn đầu tư thì có thể chia đầu tư thành hai loại: Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. Trong đó đầu tư trực tiếp là hoạt động đầu tư mà người bỏ vốn trực tiếp tham gia quản lí, điều hành quá trình sử dụng các nguồn vốn đầu tư. Trong hoạt động đầu tư trực tiếp không có sự tách bạch giữa quyền sở hữu và quyền quản lí của nhà đầu tư đối với vốn đầu tư.

Theo khoản 2 Điều 3 Luật Đầu tư 2005 thì đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lí các hoạt động đầu tư. Đầu tư trực tiếp có thể là đầu tư trực tiếp trong nước hoặc đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Đầu tư trực tiếp nước ngoài bao gồm hoạt động đầu tư nước ngoài vào trong nước và hoạt động đầu tư từ trong nước ra nước ngoài. Việt Nam là một quốc gia có nền kinh tế còn đang trong quá trình phát triển và còn nhiều khó khăn nên hoạt động ĐTTTRNN xuất hiện khá muộn so với các quốc gia khác trên thế giới.

Hiện nay Khóa luận tốt nghiệp Trương Quang Anh – KT33C 4 có rất nhiều định nghĩa liên quan đến hoạt động ĐTTTRNN được quy định trong các văn bản pháp luật. Theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Nghị định số 22/1999/NĐ-CP thì “ĐTRNN của doanh nghiệp Việt Nam là việc doanh nghiệp Việt Nam đưa vốn bằng tiền, tài sản khác ra nước ngoài để đầu tư trực tiếp ở nước ngoài theo quy định của nghị định này”; Bên cạnh đó khoản 14 Điều 3 Luật Đầu tư 2005 cũng quy định như sau: “ĐTRNN là việc nhà đầu tư đưa vốn bằng tiền và tài sản hợp pháp khác từ Việt Nam ra nước ngoài để tiến hành hoạt động đầu tư”; Tiếp đó tại khoản 1 Điều 3 Nghị định số 78/2006/NĐ-CP đã định nghĩa khá cụ thể: “ĐTRNN là việc nhà đầu tư chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài để thực hiện hoạt động đầu tư và trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư đó ở nước ngoài”. Tóm lại, có thể định nghĩa đầu tư trực tiếp ra nước ngoài là hình thức đầu tư ra nước ngoài chủ yếu, theo đó nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vốn, tài sản vào nước tiếp nhận đầu tư và thiết lập các dự án đầu tư tại đó đồng thời họ trực tiếp tham gia điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư [13]. Đặc điểm của đầu tư trực tiếp ra nước ngoài - Chủ thể của đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Hoạt động ĐTTTRNN chủ yếu do các nhà đầu tư là tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thực hiện đầu tư bằng nguồn vốn của chính họ và do họ tự quyết định cũng như chịu trách nhiện về những quyết định đó.

Đây là một đặc điểm giúp phân biệt với hoạt động ĐTTTRNN của Chính phủ và các tổ chức quốc tế dưới nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức. - Mục đích đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Lợi nhuận là mục đích tiên quyết của ĐTTTRNN, đây luôn là mục tiêu cao nhất mà cách chủ đầu tư hướng tới trong khi đó ĐTGTRNN của chính phủ và các tổ chức quốc tế dưới hình thức ODA lại không nhằm mục đích này. Xuất phát từ mục đích kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận nên quan hệ ĐTTTRNN chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế còn hoạt động đầu tư gián tiếp ODA lại chịu sự chi phối ràng buộc bởi các quan hệ chính trị hoặc đường lối chính sách giữa Khóa luận tốt nghiệp Trương Quang Anh – KT33C 5 các nước đầu tư và nước tiếp nhận đầu tư [7]. Ngoài ra, mục đích của ĐTTTRNN có thể còn là mở rộng chiếm lĩnh thị trường, việc mở rộng thị trường có thể giúp nhà đầu tư thu được lợi nhuận cao hơn so với việc chỉ đầu tư ở thị trường trong nước.

- Nguồn vốn ĐTTTRNN Đối với ĐTTTRNN, vốn đầu tư có thể bằng tiền, tài sản khác hoặc công nghệ. Vì vậy, thông qua hoạt động đầu tư này, nước chủ nhà có thể tiếp nhận được công nghệ tiên tiến và học hỏi được kinh nghiệm quản lý do nhà ĐTNN đưa vào. Còn đối với ĐTGT ra nước ngoài, vốn chỉ có thể là tiền, không thể là hiện vật hoặc công nghệ nên doanh nghiệp nhận vốn không thể tiếp nhận công nghệ hiện đại trực tiếp từ việc tiếp nhận vốn đầu tư gián tiếp [7]. - Tính chất của hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Nếu như ở ĐTGT nước ngoài, nhà ĐTNN góp vốn bằng cách mua cổ phiếu, trái phiếu của doanh nghiệp nước sở tại mà không trực tiếp nắm quyền quản lý doanh nghiệp thì ở ĐTTTRNN nhà đầu tư lại đóng góp một số vốn đủ lớn để có quyền tham gia trực tiếp vào việc quản lý đối tượng đầu tư.

Nhà đầu tư bỏ vốn tự quyết định đầu tư vào lĩnh vực gì và chịu trách nhiệm về quyết định đó. Để ĐTTTRNN, nhà đầu tư phải điều tra nắm bắt thị trường, tìm hiều tình hình chính trị, kinh tế liên quan đến lĩnh vực đầu tư, đưa ra quyết định đầu tư, xây dựng dự án đầu tư, thực hiện dự án đầu tư và hưởng thành quả của nó. ĐTTTRNN bảo đảm cho nhà đầu tư kiểm soát và điều hành quá trình vận động vốn đầu tư. Do chủ thể đầu tư bỏ vốn hoàn toàn hoặc có số vốn lớn trong phần vốn góp, nhà đầu tư hoàn toàn có thể kiểm soát hoạt động sản xuất hoặc chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

Nhà đầu tư thường có kiến thức và kinh nghiệm quản lý hoạt động đầu tư ở nước ngoài, hiểu biết về thị trường thế giới nên sẽ có khả năng bảo đảm hiệu quả của doanh nghiệp hoặc dự án đầu tư. - Mối quan hệ giữa nhà đầu tư với nước tiếp nhận đầu tư Trong hoạt động ĐTGT ODA, quan hệ giữa nhà đầu tư và nước nhận đầu tư là quan hệ giữa con nợ và chủ nợ, ở đây không tồn tại yếu tố bình đẳng. Khóa luận tốt nghiệp Trương Quang Anh – KT33C 6 Thông thường thì nước nhận đầu tư phải đảm bảo một số điều kiện do bên đầu tư đưa ra nhằm thỏa mãn những yêu cầu của bên đầu tư về chính trị hay điều kiện trong việc báo cáo về tình hình sử dụng và tính hiệu quả của nguồn vốn nhận được. Trong khi đó thì vì là quan hệ có mục đích kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận nên quan hệ ĐTTTRNN chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường, ít chịu ảnh hưởng và ràng buộc bởi các quan hệ chính trị nên sẽ mang tính bình đẳng hơn theo hình thức hợp tác đôi bên cùng có lợi.

Vai trò của hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài a. Vai trò chung - Đối với nhà đầu tư + ĐTTTRNN giúp cho nhà đầu tư tìm kiếm và tận dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách có hiệu quả hơn. Trong mọi lĩnh vực kinh doanh, nguồn tài nguyên thiên nhiên luôn chiếm một vai trò hết sức quan trọng tuy nhiên không phải ở bất kì nơi nào nguồn tài nguyên cũng sẵn có cho các nhà đầu tư có thể tận dụng. Trong khi đó nguồn tài nguyên thiên nhiên của các quốc gia đang phát triển có rất nhiều nhưng không có điều kiện khai thác vì thiếu vốn hoặc thiếu công nghệ.

Vì vậy việc ĐTTT vào những nước này sẽ giúp nhà đầu tư có thể khai thác, tận dụng nguồn tài nguyên với giá rẻ và thu được lợi nhuận cao hơn qua quá trình sản xuất, chế biến. Chính vì điều này mà những nhà đầu tư trong các quốc gia không có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào xem đây là một hình thức đầu tư quan trọng giúp họ bù đắp được sự thiếu hụt nguồn tài nguyên của nước mình [8]. + ĐTTTRNN giúp nhà đầu tư sử dụng nguồn lao động một cách có hiệu quả nhất. Ở một số nước phát triển, nguồn nhân lực có rất ít và mức lương các doanh nghiệp phải trả cho họ là khá cao, trong khi những nước đang phát triển luôn có nguồn nhân lực dồi dào với mức lương khá thấp.

Việc đầu tư vào những nước này sẽ giúp nhà đầu tư giải quyết được bài toán về sự thiếu hụt lao động cũng như vấn đề tiền lương cho họ, qua đó nâng cao được tỉ suất lợi nhuận đầu tư. Khóa luận tốt nghiệp Trương Quang Anh – KT33C 7 + ĐTTTRNN giúp nhà đầu tư mở rộng được thị trường tiêu thụ cho sản phẩm của mình. Các nhà đầu tư có thể mở rộng thị trường của mình thông qua hoạt động xuất khẩu, tuy nhiên việc xuất khẩu sản phẩm của mình sang các nước khác sẽ nảy sinh ra nhiều vấn đề đi kèm như hàng rào thuế quan hay hàng rào bảo hộ phi thuế quan của các nước nhập khẩu. Việc này sẽ đẩy giá sản phẩm của các nhà đầu tư lên cao hơn rất nhiều qua đó vô hình chung đã làm giảm tính cạnh tranh của sản phẩm của họ so với các sản phẩm khác.

Hoạt động ĐTTTRNN giúp cho các nhà đầu tư có thể dễ dàng đưa sản phẩm của mình vào thị trường của các nước khác mà không gặp bất kì rào cản nào, qua đó giúp sản phẩm của họ có sức cạnh tranh cao hơn rất nhiều. + ĐTTTRNN giúp cho các nhà đầu tư có những trải nghiệm mới, thử thách mới qua đó tự hoàn thiện mình về mặt tổ chức, sản phẩm. - Đối với nước có nhà đầu tư trực tiếp ra nước ngoài + Quốc gia có nhà đầu tư trực tiếp ra nước ngoài nhận một lượng tiền gián tiếp thông qua thuế hoặc dòng tiền được gửi từ nước ngoài về đầu tư ngược lại doanh nghiệp trong nước qua đó thúc đẩy kinh tế phát triển hơn.