Đầu Tư Trực Tiếp Của Doanh Nghiệp Việt Nam Sang Các Nước ASEAN

Khám phá thực trạng đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam sang ASEAN, phân tích cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Đào Hồng Quyên
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Đầu Tư Trực Tiếp Của Doanh Nghiệp Việt Nam Sang Các Nước ASEAN: Cơ Hội Và Thách Thức
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Tổng quan về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
• 1.2. Khái niệm và hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài với nước đi đầu tư
• 1.4. Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước đi đầu tư
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước đi đầu tư
• 1.6. Kinh nghiệm của một số nước đầu tư trực tiếp vào các nước ASEAN
• 1.6.1. Đầu tư trực tiếp của Nhật Bản sang ASEAN
• 1.6.2. Đầu tư trực tiếp của Singapore sang ASEAN
• 1.6.3. Đầu tư trực tiếp của Thái Lan sang ASEAN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM SANG ASEAN
• 2.1. Tổng quan về các nước ASEAN
• 2.2. Đặc điểm kinh tế xã hội của các nước ASEAN
• 2.3. Quan hệ kinh tế, chính trị, ngoại giao giữa Việt Nam và các nước ASEAN
• 2.4. Tình hình đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang các nước ASEAN
• 2.4.1. Theo lĩnh vực đầu tư
• 2.4.2. Theo hình thức đầu tư
• 2.4.3. Theo giai đoạn đầu tư
• 2.4.4. Theo địa điểm đầu tư
• 2.5. Những yếu tố tác động tới đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam sang các nước ASEAN
• 2.5.1. Về phía các nước tiếp nhận đầu tư
• 2.5.2. Về phía Việt Nam
• 2.6. Đánh giá tình hình đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang ASEAN
• 2.6.1. Các kết quả đạt được
• 2.6.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.7. Cơ hội và thách thức khi các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang ASEAN
• 2.7.1. Cơ hội
• 2.7.2. Thách thức
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM SANG ASEAN
• 3.1. Mục tiêu, định hướng của các doanh nghiệp Việt Nam và nhà nước thúc đẩy đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang ASEAN
• 3.2. Quan điểm của nhà nước
• 3.3. Đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy đầu tư trực tiếp sang ASEAN cho các doanh nghiệp Việt Nam đến năm 2030
• 3.3.1. Hoàn thiện thể chế, chính sách về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.3.2. Chuẩn bị kỹ các điều kiện cần và đủ về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.3.3. Các doanh nghiệp chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư
• 3.3.4. Tăng cường hoạt động xúc tiến đầu tư từ Việt Nam sang các nước ASEAN
• 3.3.5. Đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu của các nước ASEAN
• 3.4. Kiến nghị đối với nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài FDI Vào ASEAN

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt tại khu vực ASEAN. Các nước ASEAN được đánh giá là năng động, thu hút vốn FDI kỷ lục 155 tỷ USD năm 2018, tăng 3% so với năm trước. Tỷ lệ FDI vào ASEAN chiếm 11,5% tổng FDI toàn cầu. Xu hướng này dự kiến tiếp tục tăng nhờ phát triển công nghiệp và cải thiện môi trường đầu tư. Hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam cũng tăng mạnh, được thúc đẩy bởi chính sách của Nhà nước. Đầu tư ra nước ngoài góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ cao và nâng cao năng lực.

1.1. Khái niệm Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài FDI và Các Hình Thức

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư dài hạn, trong đó cá nhân hoặc công ty nước ngoài thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh và nắm quyền quản lý. Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) định nghĩa FDI là đầu tư mang tính dài hạn, thu về lợi ích lâu dài. Ủy ban Thương mại và Phát triển của Liên hiệp quốc (UNCTAD) nhấn mạnh yếu tố sở hữu vốn. WTO cho rằng FDI đi kèm với quyền quản lý tài sản. Luật Đầu tư Việt Nam (2020) định nghĩa đầu tư ra nước ngoài là việc chuyển vốn và tài sản hợp pháp khác từ Việt Nam ra nước ngoài để đầu tư. Bản chất của FDI là đầu tư tư nhân nhằm mục đích lợi nhuận. Các doanh nghiệp chọn đầu tư nước ngoài để hưởng tỷ suất lợi nhuận cao hơn trong nước.

1.2. Vai Trò Của Đầu Tư Trực Tiếp Với Nước Đi Đầu Tư Phân Tích Chi Tiết

Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (FDI) mang lại nhiều lợi ích cho nước đi đầu tư. Thứ nhất, nó giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt khi thị trường trong nước bão hòa. Thứ hai, FDI giúp tiếp cận nguồn tài nguyên và lao động giá rẻ ở nước ngoài. Thứ ba, nó tạo điều kiện học hỏi công nghệ mới và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Thứ tư, FDI giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư và giảm thiểu rủi ro. Theo tài liệu gốc, đầu tư ra nước ngoài giúp khai thác thị trường, đảm bảo nguồn lao động giá rẻ và chi phí đầu tư thấp. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thu lợi nhuận tại nước tiếp nhận đầu tư.

II. Thách Thức Rủi Ro Đầu Tư Tại ASEAN Doanh Nghiệp Cần Biết

Hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài tiềm ẩn nhiều thách thức và rủi ro. Thể chế chính sách chưa hoàn chỉnh và thường đi chậm so với thực tế, hạn chế tác động tích cực đến sự phát triển của hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Nhiều dự án đầu tư thua lỗ, phải giải thể và rút về nước. Các nước đối tác cũng thắt chặt chính sách đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực khai khoáng và tài nguyên thiên nhiên. Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh lớn từ các nước khác trong nội khối ASEAN. Mặc dù có nhiều cơ hội, không phải doanh nghiệp Việt Nam nào cũng tận dụng tốt các cơ hội đầu tư trực tiếp ra thị trường ASEAN.

2.1. Rủi Ro Pháp Lý Chính Trị Trong Đầu Tư Xuyên Biên Giới Vào ASEAN

Rủi ro pháp lý và chính trị là một trong những thách thức lớn nhất khi đầu tư vào ASEAN. Sự khác biệt về hệ thống pháp luật, quy định đầu tư và chính sách của các quốc gia thành viên có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp. Thay đổi chính trị, bất ổn xã hội và tranh chấp thương mại cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư. Để giảm thiểu rủi ro này, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ lưỡng môi trường pháp lý và chính trị của từng quốc gia, tuân thủ luật pháp địa phương và xây dựng mối quan hệ tốt với chính quyền địa phương.

2.2. Rủi Ro Tài Chính Biến Động Tỷ Giá Khi Đầu Tư Vào Thị Trường ASEAN

Biến động tỷ giá hối đoái, lãi suất và lạm phát có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và quản lý dòng tiền. Để giảm thiểu rủi ro tài chính, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch tài chính cẩn thận, quản lý rủi ro tỷ giá và lãi suất, và đa dạng hóa nguồn vốn.

III. Giải Pháp Đầu Tư Hiệu Quả Tại ASEAN Bí Quyết Thành Công

Để đầu tư hiệu quả tại ASEAN, doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng, nghiên cứu kỹ thị trường và đối thủ cạnh tranh, xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy, và quản lý rủi ro hiệu quả. Hoàn thiện thể chế, chính sách về đầu tư trực tiếp nước ngoài. Chuẩn bị kỹ các điều kiện cần và đủ về đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các doanh nghiệp chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư. Tăng cường hoạt động xúc tiến đầu tư từ Việt Nam sang các nước ASEAN. Đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu của các nước ASEAN.

3.1. Cách Xây Dựng Chiến Lược Đầu Tư Phù Hợp Với Thị Trường ASEAN

Một chiến lược đầu tư phù hợp là yếu tố then chốt để thành công tại ASEAN. Doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu đầu tư, phân tích thị trường và đối thủ cạnh tranh, lựa chọn ngành nghề phù hợp, và xây dựng kế hoạch kinh doanh chi tiết. Ngoài ra, doanh nghiệp cần linh hoạt điều chỉnh chiến lược để thích ứng với sự thay đổi của thị trường và chính sách.

3.2. Nghiên Cứu Thị Trường ASEAN Tìm Kiếm Cơ Hội Tiềm Năng

Nghiên cứu thị trường là bước quan trọng để xác định cơ hội đầu tư tiềm năng tại ASEAN. Doanh nghiệp cần tìm hiểu về nhu cầu thị trường, xu hướng tiêu dùng, quy định pháp luật và chính sách ưu đãi đầu tư của từng quốc gia. Thông tin này sẽ giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn và xây dựng kế hoạch kinh doanh hiệu quả.

3.3. Tận Dụng Hiệp Định Thương Mại Tự Do FTA Để Đầu Tư Hiệu Quả Tại ASEAN

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam và các nước ASEAN ký kết mang lại nhiều lợi thế cho doanh nghiệp. Các FTA giúp giảm thiểu hoặc loại bỏ thuế quan và các rào cản thương mại khác, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ. Doanh nghiệp cần tận dụng tối đa các ưu đãi từ các FTA để tăng cường khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường.

IV. Kinh Nghiệm Đầu Tư Thành Công Tại ASEAN Bài Học Quý Giá

Nghiên cứu kinh nghiệm đầu tư thành công của các doanh nghiệp khác tại ASEAN là một cách học hỏi hiệu quả. Các bài học từ thành công và thất bại có thể giúp doanh nghiệp tránh được những sai lầm tương tự và tăng cơ hội thành công. Các doanh nghiệp cần học hỏi cách xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy, quản lý rủi ro hiệu quả và thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

4.1. Phân Tích Case Study Doanh Nghiệp Việt Đầu Tư Thành Công Tại ASEAN

Phân tích các case study về doanh nghiệp Việt Nam đầu tư thành công tại ASEAN sẽ cung cấp những bài học quý giá. Ví dụ, tìm hiểu cách các doanh nghiệp xây dựng mối quan hệ đối tác, quản lý rủi ro và thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Các case study cũng giúp xác định những yếu tố then chốt dẫn đến thành công.

4.2. Bài Học Từ Thất Bại Tránh Sai Lầm Khi Đầu Tư Tại ASEAN

Nghiên cứu những thất bại khi đầu tư vào ASEAN có thể giúp doanh nghiệp tránh được những sai lầm tương tự. Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến thất bại, chẳng hạn như thiếu nghiên cứu thị trường, quản lý rủi ro kém hoặc không thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Bài học từ thất bại giúp doanh nghiệp chuẩn bị kỹ lưỡng hơn và tăng cơ hội thành công.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Đầu Tư Ra Nước Ngoài Của Việt Nam Cập Nhật Mới

Nhà nước Việt Nam có nhiều chính sách và chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài. Các chính sách này bao gồm hỗ trợ tài chính, tư vấn pháp lý, xúc tiến thương mại và đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ các chính sách hỗ trợ này để tận dụng tối đa lợi thế. Chính phủ ban hành các Nghị định mới như Nghị định số 78/2006/NĐ-CP, Nghị định số 121/2007/NĐ-CP và Nghị định số 17/2009/NĐ-CP.

5.1. Hướng Dẫn Chi Tiết Về Thủ Tục Quy Trình Đầu Tư Ra Nước Ngoài

Hiểu rõ thủ tục và quy trình đầu tư ra nước ngoài là điều cần thiết để tránh những rắc rối pháp lý. Doanh nghiệp cần tìm hiểu về các quy định liên quan đến giấy phép đầu tư, thủ tục chuyển vốn, thuế và các quy định khác. Việc tuân thủ đúng quy trình giúp doanh nghiệp hoạt động suôn sẻ và tránh bị phạt.

5.2. Các Chương Trình Hỗ Trợ Tài Chính Cho Doanh Nghiệp Đầu Tư Ra ASEAN

Nhà nước có nhiều chương trình hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp đầu tư ra ASEAN. Các chương trình này có thể bao gồm vay vốn ưu đãi, bảo lãnh tín dụng và hỗ trợ lãi suất. Doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ các chương trình này để giảm chi phí đầu tư và tăng khả năng cạnh tranh.

VI. Triển Vọng Đầu Tư Của Việt Nam Vào ASEAN Xu Hướng Cơ Hội

Triển vọng đầu tư của Việt Nam vào ASEAN là rất lớn. Với sự phát triển kinh tế năng động, hội nhập kinh tế sâu rộng và môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện, ASEAN tiếp tục là điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư Việt Nam. Doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng đầu tư mới, tận dụng cơ hội và đối phó với thách thức để đạt được thành công.

6.1. Ngành Nghề Tiềm Năng Cơ Hội Đầu Tư Hấp Dẫn Tại Thị Trường ASEAN

Một số ngành nghề tiềm năng tại thị trường ASEAN bao gồm: công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch và dịch vụ. Các ngành này đang phát triển mạnh mẽ và có nhu cầu lớn về vốn đầu tư, công nghệ và nhân lực. Doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ các ngành này để xác định cơ hội đầu tư phù hợp.

6.2. Đầu Tư Bền Vững Xu Hướng Tất Yếu Tại ASEAN

Đầu tư bền vững đang trở thành xu hướng tất yếu tại ASEAN. Doanh nghiệp cần chú trọng đến các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) trong hoạt động đầu tư. Đầu tư bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường và xã hội mà còn mang lại lợi ích kinh tế lâu dài cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI) là một xu thế tất yếu trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, giúp các quốc gia nâng cao vị thế và mở rộng không gian kinh tế. Khu vực Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những điểm đến đầu tư năng động nhất toàn cầu. Báo cáo Đầu tư ASEAN 2019 cho thấy dòng vốn FDI vào khu vực tăng trưởng ba năm liên tiếp, đạt mức kỷ lục 155 tỷ USD vào năm 2018 (tăng từ 147 tỷ USD năm 2017), nâng tỷ trọng của ASEAN trong tổng dòng vốn FDI toàn cầu từ 9,6% lên 11,5%. Sự hình thành của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) với các cam kết tự do hóa thương mại, đầu tư và dịch vụ đã tạo ra xung lực mạnh mẽ thúc đẩy dòng vốn luân chuyển nội khối.

Tại Việt Nam, hoạt động đầu tư ra nước ngoài bắt đầu từ những năm 1990 và phát triển mạnh mẽ qua các thời kỳ nhờ sự hoàn thiện dần của hành lang pháp lý, tiêu biểu như Nghị định số 78/2006/NĐ-CP, Nghị định số 121/2007/NĐ-CP, Nghị định số 17/2009/NĐ-CP và sau này là Nghị định số 83/2015/NĐ-CP cùng Luật Đầu tư năm 2015, 2020. Dù đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc mở rộng thị trường và khẳng định thương hiệu quốc gia, hoạt động đầu tư sang ASEAN của doanh nghiệp Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: khung thể chế chính sách đôi lúc chưa theo kịp thực tiễn, nhiều dự án gặp rủi ro pháp lý, văn hóa, môi trường, dẫn đến tình trạng thua lỗ, giải thể hoặc bị thắt chặt quản lý tài nguyên từ phía nước tiếp nhận. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hồng Nguyên tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng này nhằm tìm kiếm các giải pháp đồng bộ.

• Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm thúc đẩy hoạt động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang các nước ASEAN đến năm 2030.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tư trực tiếp nước ngoài của nước đi đầu tư.
  2. Phân tích thực trạng đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 1991–2019, tập trung vào giai đoạn 2015–2020.
  3. Đề xuất một số nhóm giải pháp và kiến nghị đối với Nhà nước nhằm thúc đẩy hoạt động đầu tư trực tiếp sang ASEAN đến năm 2030.
• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang các quốc gia thành viên ASEAN.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Phạm vi thời gian: Tập trung chuyên sâu vào giai đoạn 2015–2020, kết hợp số liệu chuỗi thời gian từ năm 1991 đến năm 2019 để đánh giá tiến trình phát triển.
  • Phạm vi không gian: Địa bàn các quốc gia thuộc khối ASEAN tiếp nhận dòng vốn đầu tư trực tiếp từ Việt Nam (đặc biệt là Lào, Campuchia, Myanmar, Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Brunei).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận vững chắc dựa trên các định nghĩa quốc tế và hệ thống pháp luật Việt Nam:

• Khái niệm và bản chất FDI: Khái niệm chuẩn hóa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Luật Đầu tư Việt Nam (2005, 2020), Nghị định số 83/2015/NĐ-CP. Bản chất FDI được xác định là dòng vốn dài hạn kèm quyền quản lý, kiểm soát tài sản ở nước sở tại, chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản trị nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.
• Khung lý thuyết đầu tư:
  • Khung lý thuyết OLI / điều kiện đầu tư ra nước ngoài của John Dunning (1977, 2008): Doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài khi nắm giữ lợi thế sở hữu (Ownership), lợi thế nội vi hóa (Internalization) và lợi thế vị trí địa lý (Location).
  • Lý thuyết hành vi đầu tư của Paul Romer (1986): Tác động của lãi suất, hệ thống tài chính, nguồn nhân lực, công nghệ và độ ổn định của môi trường thể chế đến quyết định đầu tư.
• Kinh nghiệm quốc tế: Nghiên cứu bài học thực tiễn từ ba quốc gia có hoạt động đầu tư mạnh vào ASEAN:
  • Nhật Bản: Mô hình đầu tư theo mạng lưới/chuỗi liên kết (kết hợp sản xuất với ngân hàng, bảo hiểm, vận tải), gắn kết giữa FDI và ODA, tận dụng khảo sát từ Tổ chức Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản (JETRO).
  • Singapore: Chiến lược nâng cao sức cạnh tranh, hỗ trợ của các cơ quan chuyên trách như Hội đồng Phát triển Kinh tế (EDB), Ban Tiêu chuẩn, Năng suất và Đổi mới (SPRING), cơ quan xúc tiến thương mại quốc tế (IE Singapore), thúc đẩy các công ty đa quốc gia (MNCs) và tập trung vào các ngành dịch vụ giá trị cao.
  • Thái Lan: Tận dụng không gian AEC để thiết lập chuỗi phân phối bán lẻ, sản xuất công nghiệp và khai thác hạ tầng thông qua các tập đoàn lớn (SCG, Amata, PTT).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận đa chiều từ góc độ nước đi đầu tư (Việt Nam) và nước tiếp nhận đầu tư (các quốc gia ASEAN), kết hợp phân tích các yếu tố vĩ mô và vi mô.
• Phương pháp xử lý thông tin: Thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh kinh tế lịch sử và đánh giá thực chứng dựa trên chuỗi dữ liệu.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp chính thống thu thập từ Ban Thư ký ASEAN, Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Bộ Công Thương, Ngân hàng Thế giới (World Bank), Tổng cục Thống kê, Tạp chí Tài chính, Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), Hiệp hội các nhà đầu tư Việt Nam sang Lào (AVIL) và kết quả nghiên cứu trong Luận án Tiến sĩ của Trịnh Quang Hưng (2019).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tư trực tiếp nước ngoài

Chương 1 hệ thống hóa khung lý luận về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, làm rõ sự khác biệt giữa FDI và các dòng tài chính khác thông qua quyền kiểm soát và quản lý dự án. Tác giả phân tích các hình thức đầu tư chính (thành lập doanh nghiệp 100% vốn, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh BCC, mua cổ phần/sáp nhập) và vai trò của FDI đối với việc tối ưu hóa chi phí đầu vào, mở rộng thị trường tiêu thụ và vượt qua các rào cản thương mại.

Bên cạnh mặt tích cực, chương này chỉ ra các tác động tiêu cực tiềm ẩn như hiện tượng chảy máu chất xám, rủi ro sai lệch pháp lý, xung đột văn hóa bản địa, tranh chấp tài nguyên và suy giảm việc làm phổ thông trong nước. Phân tích kinh nghiệm của Nhật Bản, Singapore và Thái Lan giúp tác giả rút ra 5 bài học cho Việt Nam: (1) xây dựng mạng lưới đầu tư theo chuỗi liên kết; (2) tận dụng tối đa lợi thế so sánh ngành; (3) đẩy mạnh tự do hóa đầu tư gắn với tìm kiếm nguồn tài nguyên thiếu hụt; (4) khuyến khích các tập đoàn quy mô lớn giữ vai trò dẫn dắt; (5) hoàn thiện các định chế và cơ quan nhà nước hỗ trợ chuyên biệt cho hoạt động xúc tiến đầu tư.

Chương 2: Thực trạng đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam sang ASEAN

Chương 2 trình bày bức tranh toàn cảnh về hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam sang 9 quốc gia ASEAN từ năm 1991 đến năm 2019, gắn liền với bối cảnh tăng trưởng GDP bình quân 4,8% (2019) của khu vực và vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam.

1. Diễn tiến đầu tư qua 4 giai đoạn lịch sử:

• Giai đoạn 1991–1998: Giai đoạn khởi đầu với quy mô nhỏ, chỉ có 7 dự án với tổng vốn đăng ký khiêm tốn. Lĩnh vực chủ đạo là xây dựng hạ tầng với các dự án tiêu biểu tại Lào như Công ty Xây dựng 11 (1 triệu USD) và Công ty Hợp tác Kinh tế COECCO Việt Lào (1,5 triệu USD).
• Giai đoạn 1999–2005: Mở rộng lên 10 lĩnh vực với 33 dự án. Khai khoáng vươn lên chiếm vị trí áp đảo với 79,76% tổng vốn đăng ký, điển hình là dự án thăm dò muối mỏ tại tỉnh Khăm Muộn (Lào) của Tổng công ty Hóa chất Việt Nam trị giá 522,4 triệu USD.
• Giai đoạn 2006–2015: Giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ với 465 dự án thuộc 18 ngành nghề khác nhau. Nông lâm thủy sản chiếm 36,27% vốn, xuất hiện nhiều dự án quy mô lớn trong lĩnh vực bất động sản, tài chính - ngân hàng và tổ hợp vui chơi giải trí (tiêu biểu như dự án Đặc khu kinh tế Long Thành - Viên Chăn tại Lào trị giá 1 tỷ USD).
• Giai đoạn 2016–2019: Duy trì 18 ngành nghề với 247 dự án mới, tổng vốn đăng ký 1,55 tỷ USD. Cơ cấu ngành có bước chuyển dịch căn bản: lĩnh vực Thông tin và Truyền thông vươn lên dẫn đầu tuyệt đối, chiếm 57,69% tổng vốn đăng ký; tiếp theo là Tài chính, Ngân hàng và Bảo hiểm (11,03%); Nông lâm thủy sản giảm xuống 8,88%; Khai khoáng chỉ còn chiếm 3,29%.

Giai đoạn	Số dự án	Tỷ trọng dự án (%)	Lĩnh vực trọng điểm	Đặc trưng chính
1991–1998	7	0,88%	Xây dựng, Dịch vụ	Khởi đầu, vốn nhỏ, địa bàn chủ yếu tại Lào
1999–2005	33	4,17%	Khai khoáng (79,76% vốn)	Khai khoáng và năng lượng bứt phá
2006–2015	465	58,79%	Nông lâm thủy sản (36,27%), Ngân hàng, Bất động sản	Bùng nổ số lượng, đa dạng hóa 18 ngành
2016–2019	247	31,23%	Thông tin & Truyền thông (57,69%), Tài chính	Công nghệ viễn thông chiếm ưu thế tuyệt đối

2. Cơ cấu theo hình thức đầu tư và địa bàn tiếp nhận:

• Theo hình thức: Thành lập tổ chức kinh tế 100% vốn Việt Nam là hình thức chủ đạo với 584 dự án (chiếm 73,90% tổng số dự án). Nhóm thành lập pháp nhân mới (gồm 100% vốn và liên doanh) chiếm 97% số lượng dự án và 89% tổng vốn đăng ký. Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) chiếm 1,64% số dự án (tập trung ở mảng dầu khí). Hình thức mua cổ phần và công ty hợp danh chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
• Theo địa bàn: Tính lũy kế đến hết năm 2019, Việt Nam thực hiện 791 dự án sang ASEAN với tổng vốn trên 11 tỷ USD (bình quân 14,2 triệu USD/dự án). Lào là đối tác nhận vốn lớn nhất với 290 dự án (chiếm 36,66% tổng dự án) và hơn 5,3 tỷ USD vốn đăng ký (bình quân trên 17 triệu USD/dự án), tập trung vào thủy điện, nông lâm nghiệp và hạ tầng viễn thông. Campuchia đứng thứ hai, chiếm 27,1% số dự án với 3,07 tỷ USD. Myanmar đứng thứ ba với 1,47 tỷ USD.

Quốc gia tiếp nhận	Số lượng dự án	Tỷ trọng số dự án (%)	Vốn đăng ký (USD)	Quy mô BQ/dự án (triệu USD)
Lào	290	36,66%	> 5,30 tỷ	~17,0
Campuchia	214	27,10%	~ 3,07 tỷ	~14,3
Myanmar	—	—	~ 1,47 tỷ	—
Toàn khối ASEAN	791	100%	> 11,0 tỷ	14,2

3. Cơ cấu chủ thể đầu tư và dấu ấn doanh nghiệp: Hoạt động đầu tư ghi nhận sự chuyển dịch chủ thể rõ nét:

• Khối doanh nghiệp Nhà nước: Giữ vai trò nền tảng với 13,8 tỷ USD trong tổng số 21 tỷ USD vốn đăng ký ra nước ngoài toàn cầu (đã giải ngân 6,7 tỷ USD). Tiêu biểu có Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN) với 27 dự án (7,1 tỷ USD), Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) với 10 dự án (3 tỷ USD), cùng khối ngân hàng thương mại (BIDV, MB, SHB, VietinBank, Vietcombank, Agribank) đầu tư khoảng 830 triệu USD. Tại Lào, mạng viễn thông Unitel của Viettel phát triển 4.000 trạm BTS, 23.000 km cáp quang, phủ sóng 100% huyện và 95% dân số, nắm giữ 35% thị phần; tại Campuchia, mạng Metfone đạt độ phủ sóng 97% dân cư, giữ vị trí số 1 thị phần.
• Khối doanh nghiệp tư nhân: Tăng trưởng vượt bậc. Năm 2019 ghi nhận 100% dự án đăng ký mới thuộc về các doanh nghiệp tư nhân. Điển hình là Công ty CP Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai với 7 dự án (1,1 tỷ USD) và Công ty CP Đầu tư & Kinh doanh Golf Long Thành với 2 dự án tại Lào (1,1 tỷ USD).

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy đầu tư trực tiếp nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam sang ASEAN

Chương 3 đưa ra định hướng chiến lược đến năm 2030, khẳng định quan điểm của Nhà nước trong việc khuyến khích doanh nghiệp vươn ra khu vực để khai thác thị trường, bảo đảm an ninh năng lượng và tài nguyên. Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Hoàn thiện thể chế, chính sách về đầu tư ra nước ngoài: Rà soát, đơn giản hóa quy trình cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài theo nguyên tắc hậu kiểm; minh bạch hóa các quy định quản lý ngoại hối và chuyển vốn.
2. Chuẩn bị kỹ các điều kiện cần và đủ về đầu tư ra nước ngoài: Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tài chính, năng lực quản trị rủi ro pháp lý quốc tế, tăng cường công tác thẩm định dự án và đánh giá tác động môi trường - xã hội tại địa bàn đầu tư.
3. Doanh nghiệp chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư: Chuyển dịch dòng vốn vào các ngành công nghệ cao, dịch vụ giá trị gia tăng, thương mại điện tử; xây dựng liên minh, liên kết theo chuỗi giá trị thay vì đầu tư riêng lẻ.
4. Tăng cường hoạt động xúc tiến đầu tư từ Việt Nam sang ASEAN: Thành lập các trung tâm xúc tiến và hội đồng tư vấn đầu tư chuyên trách; phát huy vai trò cầu nối của Hiệp hội các nhà đầu tư Việt Nam sang Lào (AVIL) và mở rộng mô hình sang các thị trường Campuchia, Myanmar.
5. Đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu của các nước ASEAN: Chú trọng đào tạo đội ngũ chuyên gia am hiểu luật pháp quốc tế, văn hóa bản địa và ngoại ngữ để trực tiếp vận hành dự án.

• Kiến nghị đối với Nhà nước: Đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, đàm phán ký kết và thực thi hiệu quả các hiệp định bảo hộ đầu tư song phương, hiệp định tránh đánh thuế hai lần; thiết lập kênh cảnh báo sớm về rủi ro chính trị - chính sách ở nước sở tại.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Lượng hóa quy mô đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam sang ASEAN đến hết năm 2019 đạt 791 dự án với tổng vốn đăng ký trên 11 tỷ USD.
  • Xác định rõ sự chuyển dịch cơ cấu ngành: giảm dần tỷ trọng khai khoáng (từ 79,76% giai đoạn 1999–2005 xuống 3,29% giai đoạn 2016–2019) và gia tăng tỷ trọng ngành Thông tin & Truyền thông (chiếm 57,69% vốn giai đoạn 2016–2019) cùng ngành Tài chính - Ngân hàng (11,03%).
  • Chứng minh sự phân bố không gian tập trung cao độ tại thị trường láng giềng: Lào (36,66% dự án, >5,3 tỷ USD) và Campuchia (27,1% dự án, ~3,07 tỷ USD).
  • Ghi nhận sự chuyển dịch cấu trúc chủ thể đầu tư: vốn tư nhân bứt phá mạnh mẽ, chiếm 100% số dự án mới trong năm 2019.
• Giải pháp đề xuất: Xây dựng 5 nhóm giải pháp mang tính khả thi gắn liền với định hướng phát triển đến năm 2030, tập trung vào hoàn thiện thể chế pháp lý, xúc tiến đầu tư chuyên biệt, mô hình liên kết chuỗi và đào tạo nhân lực.
• Đóng góp của khóa luận: Cung cấp bức tranh toàn cảnh có hệ thống số liệu dài hạn (1991–2019) về dòng vốn OFDI của Việt Nam sang ASEAN; tổng hợp các bài học kinh nghiệm quốc tế sát thực và luận giải các yếu tố cản trở doanh nghiệp trong quá trình hội nhập AEC.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu dừng lại ở các số liệu thống kê thứ cấp lũy kế đến giai đoạn 2019–2020, chưa phản ánh đầy đủ tác động sâu rộng của đại dịch COVID-19 và biến động kinh tế toàn cầu giai đoạn sau 2021 đến dòng vốn đầu tư.
  • Khóa luận chủ yếu tiếp cận theo phương pháp thống kê mô tả và phân tích định tính, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng (như mô hình trọng lực Gravity Model hoặc hồi quy đa biến) để đo lường mức độ tác động của từng biến số thể chế đến quy mô vốn đầu tư.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua điều tra, khảo sát trực tiếp các doanh nghiệp Việt Nam đang vận hành dự án tại ASEAN.
  • Ứng dụng các mô hình định lượng chuyên sâu để kiểm định các nhân tố ảnh hưởng và đánh giá hiệu quả tài chính sau đầu tư của các dự án OFDI.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên và giảng viên: Tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh tế quốc tế, Quản trị kinh doanh quốc tế và Luật thương mại quốc tế khi nghiên cứu về FDI hai chiều và hội nhập AEC.
  • Cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương trong việc rà soát, điều chỉnh chính sách quản lý và hỗ trợ hoạt động đầu tư ra nước ngoài.
  • Cộng đồng doanh nghiệp: Giúp các doanh nghiệp đang có định hướng đầu tư sang Lào, Campuchia, Myanmar và các nước ASEAN nhận diện rõ cơ hội, thách thức và phương thức đầu tư an toàn.
• Nội dung đáng giá nhất: Hệ thống bảng số liệu thống kê chi tiết theo từng ngành nghề, giai đoạn lịch sử và bài học kinh nghiệm về mô hình đầu tư theo chuỗi của Nhật Bản và Singapore.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tính đến hết năm 2019, quy mô tổng thể của các dự án đầu tư trực tiếp từ Việt Nam sang khu vực ASEAN đạt mức nào?

Tính đến hết năm 2019, các doanh nghiệp Việt Nam đã triển khai tổng cộng 791 dự án đầu tư sang khu vực ASEAN với tổng vốn đăng ký đạt trên 11 tỷ USD. Quy mô vốn bình quân đạt xấp xỉ 14,2 triệu USD cho mỗi dự án.

2. Quốc gia nào trong khối ASEAN tiếp nhận nhiều vốn đầu tư nhất từ Việt Nam?

Lào là quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư lớn nhất từ các doanh nghiệp Việt Nam với 290 dự án (chiếm 36,66% tổng số dự án của Việt Nam trong khối), tổng vốn đăng ký đạt hơn 5,3 tỷ USD và quy mô bình quân mỗi dự án đạt trên 17 triệu USD, tập trung chủ yếu vào các ngành năng lượng, khai khoáng, nông lâm nghiệp và viễn thông.

3. Cơ cấu ngành đầu tư của Việt Nam sang ASEAN giai đoạn 2016–2019 đã thay đổi ra sao so với giai đoạn 1999–2005?

Trong giai đoạn 1999–2005, vốn đầu tư tập trung chủ yếu vào ngành khai khoáng (chiếm 79,76% tổng vốn đăng ký). Đến giai đoạn 2016–2019, cơ cấu đã dịch chuyển mạnh sang công nghệ cao: ngành Thông tin và Truyền thông vươn lên chiếm vị trí số 1 với 57,69% tổng vốn đăng ký (876,7 triệu USD), Tài chính - Ngân hàng chiếm 11,03%, Nông lâm thủy sản chiếm 8,88%, trong khi Khai khoáng giảm xuống chỉ còn 3,29%.

4. Khối doanh nghiệp tư nhân thể hiện vai trò như thế nào trong làn sóng đầu tư ra nước ngoài gần đây?

Có sự chuyển dịch chủ thể rõ nét từ khối doanh nghiệp nhà nước sang khối tư nhân. Đến năm 2019, 100% số lượng dự án mới đầu tư ra nước ngoài thuộc về các doanh nghiệp tư nhân. Một số dự án tư nhân tiêu biểu có thể kể đến như Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (7 dự án với 1,1 tỷ USD) và Công ty CP Đầu tư & Kinh doanh Golf Long Thành (2 dự án tại Lào với 1,1 tỷ USD).

5. Bài học kinh nghiệm nổi bật từ Nhật Bản và Singapore được tác giả đề xuất ứng dụng cho Việt Nam là gì?

Tác giả nhấn mạnh hai bài học cốt lõi: (1) Từ Nhật Bản: Thực hiện đầu tư theo chuỗi liên kết (kết hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp sản xuất, ngân hàng tài trợ, dịch vụ bảo hiểm và vận tải logistics) nhằm giảm thiểu rủi ro; (2) Từ Singapore: Thành lập các tổ chức hỗ trợ chuyên trách của Nhà nước (như EDB, IE Singapore) để hỗ trợ xúc tiến, tư vấn pháp lý và đào tạo nhân lực chất lượng cao phục vụ mục tiêu vươn tầm quốc tế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hồng Nguyên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và bức tranh thực chứng về dòng vốn đầu tư trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam sang các nước ASEAN trong gần ba thập kỷ (1991–2019). Công trình phản ánh rõ nét sự chuyển dịch tích cực về cả cơ cấu ngành nghề (từ khai khoáng sang công nghệ, viễn thông và dịch vụ tài chính) lẫn chủ thể đầu tư (sự vươn lên mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân). Các bài học kinh nghiệm quốc tế và hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất cung cấp những luận cứ thực tiễn giá trị, đóng góp thiết thực cho công tác hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại và chiến lược thâm nhập thị trường khu vực của doanh nghiệp Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1. Tổng quan về đầu tư trực tiếp ra nước ngoài 1. Khái niệm và hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài 1.1 Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài Có nhiều khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI: Foreign Direct Investment). FDI là hình thức đầu tư dài hạn của các cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh đó. Theo Qũy tiền tệ Quốc tế (IMF), FDI được hiểu là: “Một hình thức đầu tư được thực hiện bởi nhà đầu tư (doanh nghiệp, cá nhân) ở nền kinh tế này vào nền kinh tế khác mang tính dài hạn nhằm thu về những lợi ích lâu dài cho nhà đầu tư”. Theo Ủy ban Thương mại và Phát triển của Liên hiệp quốc (UNCTAD) xét dưới góc độ sở hữu cho rằng: Luồng vốn FDI bao gồm vốn được cung cấp (trực tiếp hoặc thông qua các công ty liên quan khác) bởi nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài cho các doanh nghiệp FDI, hoặc vốn mà nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài nhận được từ doanh nghiệp FDI. WTO đã đưa ra nhận định như sau: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài diễn ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước tiếp nhận đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó”.

Như vậy phương diện quản lý là để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong trường hợp nhà đầu tư được gọi là “công ty mẹ” và các tài sản được gọi là “công ty con” hay “Chi nhánh công ty”. Theo Luật đầu tư 2005: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư” và “Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư”. UNTAD (1998) định nghĩa “đầu tư trực tiếp ra nước ngoài được định nghĩa là một khoản đầu tư trong thời gian dài, phản ánh lợi ích lâu dài và sự kiểm soát của 5 một công ty ở trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài hay công ty mẹ) đối với công ty con ở nền kinh tế khác”.

Theo quan điểm của John Dunning (2008): “đầu tư trực tiếp ra nước ngoài phải có dự di chuyển tài sản hay sản phẩm trung gian, bao gồm vốn tài chính, chuyên gia quản lý, công nghệ, và không bao gồm bất kỳ sự thay đổi nào về sở hữu hay quyền kểm soát các quyết định về việc sử dụng các nguồn lực nằm trong tay nhà đầu tư”. Ở Việt Nam, Luật đầu tư 2020 đã đưa ra các khái niệm: Đầu tư ra nước ngoài là việc nhà đầu tư đưa vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác từ Việt Nam ra nước ngoài để tiến hành hoạt động đầu tư. Khái niệm đầu tư trực tiếp ra nước ngoài được quy định trong Nghị định số 83/2015/NĐ-CP, theo đó, Đầu tư ra nước ngoài là việc nhà đầu tư chuyển vốn, hoặc thanh toán mua một phần hoặc toàn bộ cơ sở kinh doanh, hoặc xác lập quyền sở hữu để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh ngoài lãnh thổ Việt Nam, đồng thời trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư đó. Từ những khái niệm trên, có thể hiểu khái quát đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam là: Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài là việc nhà đầu tư chuyển vốn, mua một phần hoặc toàn bộ cơ sở kinh doanh hoặc xác lập quyền sở hữu ở nước ngoài để thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh ở ngoài lãnh thổ Việt Nam, trực tiếp tham gia hoạt động đầu tư đó nhằm mục đích thu lợi nhuận.

Vốn FDI là dòng vốn của các cá nhân, tổ chức của nền kinh tế này đầu tư vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh trên lãnh thổ của nền kinh tế khác nhằm mục đích tạo ra lợi nhuận hoặc các lợi ích khác cho nhà đầu tư. Nguồn gốc và bản chất của FDI. Mặc dù FDI ra đời muộn hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác như hoạt động ngoại thương (xuất- nhập khẩu), hợp tác quốc tế về đầu tư và lao động hay các dịch vụ ngoại tệ khác khá lâu nhưng đã nhanh chóng khẳng định vị trí và tầm quan trọng của mình trong các hoạt động quan hệ quốc tế. Kể từ những năm 60 dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chủ yếu từ các nước phát triển đổ sang các nước đang phát triển hoặc xuất hiện giữa các nước phát triển với nhau.

Sau đó bắt đầu từ những năm 1960 đến 1970 khi xuất hiện các nước mới công nghiệp hóa NICs dòng 6 đầu tư lại có thêm luồng vận chuyển mới di chuyển từ các nước đang phát triển sang các nước đang phát triển. Thứ nhất, FDI chủ yếu là đầu tư của tư nhân nhằm mục đích mang lại lợi nhuận cho nhà đầu tư. Khi sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp ở thị trường trong nước bão hòa hoặc thừa vốn tương đối ở trong nước thì các nhà đầu tư trong nước sẽ mang vốn đi đầu tư ra nước ngoài, các doanh nghiệp chọn đầu tư nước ngoài nhằm mục đích hưởng tỷ suất lợi nhuận cao hơn tỷ suất lợi nhuận ở trong nước. Theo luật của nhiều nước thì FDI là đầu tư tư nhân.

Tuy nhiên quy định của một số nước trong đó có Việt Nam là đầu tư FDI ngoài là đầu tư tư nhân còn có thể có vốn góp của nhà nước. Khi nhà đầu tư của Việt Nam đầu tư ra nước ngoài theo hình thức đầu tư trực tiếp hay gián tiếp, nhà đầu tư là tư nhân hay nhà nước thì mục đích ưu tiên hàng đầu vẫn là lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được về. Vì vậy đối với các nước nhận đầu tư FDI phải xây dựng cho mình chiến lược cụ thể rõ ràng định hướng thu hút đầu tư FDI phù hợp với tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, mục tiêu phát triển trong nước tránh tình trạng chỉ đem lại lợi ích kinh tế cho nước đi đầu tư FDI. Thứ hai, khi đầu tư trực tiếp ra nước ngoài các chủ đầu tư phải đóng góp một khối lượng vốn tối thiểu theo quy định của quốc gia đầu tư để dành quyền kiểm soát hoặc tham gia vào kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp.

Tỷ lệ góp vốn của nhà đầu tư sẽ tỷ lệ với quyền lợi, lợi nhuận và rủi ro của doanh nghiệp. Và tỷ lệ này cũng quy định quyền và nghĩa vụ của các bên khi hoạt động doanh nghiệp. Luật mỗi nước sẽ có những quy định khác nhau về vấn đề này. Riêng đối với Luật Đầu tư nước ngoài của Việt Nam quy định chủ đầu tư nước ngoài phải đóng góp tối thiểu 30% vốn pháp định của dự án khi đầu tư vào Việt Nam.

Thứ ba, FDI được thực hiện thông qua việc nhà đầu tư xây dựng doanh nghiệp mới, mua lại toàn bộ hoặc từng phần doanh nghiệp đang hoạt động hoặc sáp nhập các doanh nghiệp với nhau. Thứ tư, FDI thường kèm theo chuyển giao công nghệ, chuyển giao kiến thức và kinh nghiệm quản lý từ nước chủ đầu tư cho các nước tiếp nhận đầu tư thông qua việc đưa máy móc, thiết bị, bằng phát minh, sáng chế, bí quyết kỹ thuật, cán bộ quản lý…vào nước nhận đầu tư để thực hiện dự án.4 Hình thức đầu tư. Theo luật đầu tư của Việt Nam năm 2020, nhà đầu tư thực hiện hoạt động đầu tư theo hình thức đầu tư như sau: Thứ nhất, thành lập tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật nước tiếp nhận đầu tư. Thứ hai, đầu tư theo hình thức hợp đồng ở nước ngoài.

Thứ ba, góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của tổ chức kinh tế ở nước ngoài để tham gia quản lý tổ chức kinh tế đó. Thứ tư, mua, bán chứng khoán, giấy tờ có giá khác hoặc đầu tư thông qua các quỹ đầu tư chứng khoán, các định chế tài chính trung gian khác ở nước ngoài. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài với nước đi đầu tư Giúp chủ đầu tư tận dụng lợi thế của nước tiếp nhận đầu tư, khai thác lợi thế so sánh của nước tiếp nhận đầu tư, giảm chi phí sản xuất, tìm kiếm nguồn vốn cung cấp nguyên vật liệu ổn định tại thị trường nước tiếp nhận đầu tư. Giúp chủ đầu tư có điều kiện đổi mới cơ cấu sản xuất, áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Giúp chủ đầu bành trướng sức mạnh kinh tế, nâng cao uy tín, mở rộng thị trường tiêu thụ và tránh được hàng rào bảo hộ mậu dịch của các nước. Tuy nhiên, ngoài những lợi tích mà FDI mang lại thì cũng có những hạn chế nhất định do những nước tiếp nhận đầu tư chỉ thu hút những dự án FDI giải quyết được tình hình kinh tế còn hạn chế trong nước. Do các nước thu hút đầu tư có những quy định, chính sách để phân luồng đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hướng phát triển có lợi cho nước nhận đầu tư. Vì vậy nước chủ đầu tư cần có những chính sách, chiến lược cụ thể, chi tiết và rõ ràng tránh tình trạng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài chỉ để thỏa mãn mục đích mở rộng thị trường, đáp ứng nhu cầu thực trạng của nước tiếp nhận đầu tư mà không thu về lợi nhuận tương xứng.3 Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nước đi đầu tư 1.1 Tác động tích cực 8 Khi chủ đầu tư đầu tư trực tiếp ra nước ngoài đều mong muốn tận dụng được các lợi ích từ nước tiếp nhận đầu tư để tôí đa hóa lợi ích của mình, cụ thể như: • Khai thác đầu vào với chi phí thấp hơn ở trong nước.

Do chi phí là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận hoạt động của doanh nghiệp. Một số chi phí liên quan đến đầu vào của doanh nghiệp như chi phí về việc thuê đất đai, chi phí về nhân công, nguyên vật liệu, điện nước,. Khi chủ đầu tư xem xét đầu tư vào nước nào đó thì không thể bỏ qua những yếu tố trên. • Lợi nhuận cao hơn: đây là mục đích chính khi chủ đầu tư nhìn thấy tiềm năng khi doanh nghiệp của mình đầu tư trực tiếp sang nước ngoài.