Nghiên Cứu Tổn Thất Kinh Tế Do Biến Đổi Khí Hậu Tại Đảo Phú Quốc

Đảo Phú Quốc, với vị trí chiến lược và tiềm năng kinh tế lớn, đang đối mặt với những… 54 trang · Viện Khoa Học Khí Tượng Thủy Văn Và Biến Đổi Khí Hậu · 2023.

• Tác giả: Đào Hương Giang
• Người hướng dẫn: TS. Bạch Quang Dũng
• Trường học: Viện Khoa Học Khí Tượng Thủy Văn Và Biến Đổi Khí Hậu
• Chuyên ngành: Biến Đổi Khí Hậu
• Đề tài: Đánh Giá Tổn Thất Kinh Tế Do Biến Đổi Khí Hậu Tại Đảo Phú Quốc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ LƯỢNG GIÁ TỔN THẤT KINH TẾ DO SUY THOÁI HỆ SINH THÁI DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.1. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan
• 1.2. Cơ sở khoa học của biến đổi khí hậu
• 1.2.1. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu
• 1.2.2. Biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 1.2.3. Kịch bản biến đổi khí hậu
• 1.3. Cơ sở lý luận về đánh giá tổn thất kinh tế liên quan đến biến đổi khí hậu
• 1.3.1. Phân biệt giữa tổn thất và thiệt hại
• 1.3.2. Tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu
• 1.3.3. Những cách tiếp cận đã có về tổng giá trị kinh tế hệ sinh thái
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu
• 1.4.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.4.1.1. Nghiên cứu về suy thoái hệ sinh thái do biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.4.1.2. Nghiên cứu về lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái trên thế giới
• 1.4.2. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4.2.1. Nghiên cứu về suy thoái hệ sinh thái do biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.4.2.2. Nghiên cứu về lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái ở Việt Nam
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. HƯỚNG TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Hướng tiếp cận
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 2.2.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
• 2.2.3. Phương pháp chuyên gia
• 2.2.4. Phương pháp trọng số dự báo mức độ suy thoái các hệ sinh thái theo kịch bản biến đổi khí hậu
• 2.2.5. Nhóm các phương pháp tính toán thiệt hại kinh tế do suy thoái hệ sinh thái
• 2.2.5.1. Phương pháp giá thị trường (Market Price – MP)
• 2.2.5.2. Phương pháp chi phí du lịch (Travel Cost Method – TCM)
• 2.2.5.3. Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (Contingent valuation Method - CVM)
• 2.3. Đặc điểm khu vực nghiên cứu – vùng biển đảo Phú Quốc
• 2.3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 2.3.1.1. Vị trí địa lý
• 2.3.1.2. Đặc điểm địa hình địa mạo
• 2.3.1.3. Đặc điểm khí hậu, thủy - hải văn
• 2.3.1.4. Đặc điểm các hệ sinh thái
• 2.3.1.5. Đặc điểm và xu thế của các yếu tố khí hậu tại Phú Quốc
• 2.3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.3.2.1. Cơ sở hạ tầng và dân cư
• 2.3.2.2. Hiện trạng phát triển kinh tế
• 2.4. Quy trình lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái tiêu biểu Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. KẾT QUẢ LƯỢNG GIÁ TỔN THẤT KINH TẾ DO SUY THOÁI HỆ SINH THÁI VÙNG BIỂN ĐẢO PHÚ QUỐC DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.1. Dự báo mức độ suy thoái các hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu
• 3.1.1. Dự báo mức độ suy thoái hệ sinh thái rừng trên đảo Phú Quốc theo kịch bản biến đổi khí hậu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Kinh Tế Của Biến Đổi Khí Hậu Phú Quốc

Đảo Phú Quốc, với vị trí chiến lược và tiềm năng kinh tế lớn, đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan và sự thay đổi của môi trường biển không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân mà còn đe dọa đến các hệ sinh thái quan trọng. Việc đánh giá và giảm thiểu tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu là vô cùng cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của đảo ngọc. Nghiên cứu này tập trung vào việc lượng giá các tác động này, từ đó đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Tác Động Kinh Tế Biến Đổi Khí Hậu

Đánh giá tác động kinh tế của biến đổi khí hậu Phú Quốc giúp xác định các lĩnh vực dễ bị tổn thương nhất, từ đó ưu tiên các biện pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro. Điều này bao gồm việc phân tích các thiệt hại kinh tế do biến đổi khí hậu ở Phú Quốc gây ra cho ngành du lịch, ngư nghiệp, và các ngành kinh tế biển khác. Việc lượng hóa các tổn thất này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và kế hoạch hành động.

1.2. Các Hệ Sinh Thái Quan Trọng Bị Ảnh Hưởng Bởi Biến Đổi Khí Hậu

Phú Quốc sở hữu các hệ sinh thái đa dạng và phong phú như rừng trên đảo, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và rạn san hô. Biến đổi khí hậu đe dọa sự tồn tại và chức năng của các hệ sinh thái này, gây ra những tổn thất kinh tế đáng kể. Theo tài liệu gốc, các hệ sinh thái này không chỉ có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu mà còn mang lại nhiều giá trị, lợi ích to lớn về kinh tế - xã hội.

II. Thách Thức Rủi Ro Kinh Tế Do Biến Đổi Khí Hậu Tại Phú Quốc

Phú Quốc đang đối mặt với nhiều rủi ro kinh tế do biến đổi khí hậu, bao gồm nước biển dâng, bão lũ, hạn hán và sự suy thoái của các hệ sinh thái. Những rủi ro này ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành kinh tế chủ lực của đảo, gây ra những tổn thất kinh tế không nhỏ. Việc đánh giá rủi ro kinh tế do biến đổi khí hậu Phú Quốc là bước quan trọng để xây dựng các biện pháp ứng phó hiệu quả.

2.1. Tác Động Của Nước Biển Dâng Lên Kinh Tế Phú Quốc

Tác động của nước biển dâng lên kinh tế Phú Quốc là một trong những thách thức lớn nhất. Nước biển dâng gây ngập lụt, xói lở bờ biển, ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng du lịch và các khu dân cư ven biển. Điều này dẫn đến thiệt hại kinh tế trực tiếp và gián tiếp, bao gồm giảm doanh thu du lịch, tăng chi phí bảo trì cơ sở hạ tầng và mất đất đai.

2.2. Ảnh Hưởng Của Bão Lũ Và Hạn Hán Đến Nông Nghiệp Và Ngư Nghiệp

Tác động của bão lũ lên kinh tế Phú Quốc và tác động của hạn hán lên kinh tế Phú Quốc cũng rất đáng kể. Bão lũ gây thiệt hại cho mùa màng, phá hủy tàu thuyền và cơ sở hạ tầng nuôi trồng thủy sản. Hạn hán làm giảm năng suất cây trồng và gây khó khăn cho hoạt động nuôi trồng thủy sản. Điều này ảnh hưởng đến sinh kế của người dân và an ninh lương thực của đảo.

2.3. Nguy Cơ Suy Thoái Các Hệ Sinh Thái Biển Do Biến Đổi Khí Hậu

Sự suy thoái của các hệ sinh thái biển như rạn san hô và thảm cỏ biển do biến đổi khí hậu gây ra những tổn thất kinh tế lớn. Rạn san hô và thảm cỏ biển là môi trường sống của nhiều loài sinh vật biển, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và cung cấp nguồn lợi thủy sản. Sự suy thoái của chúng ảnh hưởng đến ngư nghiệp và du lịch lặn biển, gây thiệt hại kinh tế cho cộng đồng địa phương.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tổn Thất Kinh Tế Do Biến Đổi Khí Hậu Phú Quốc

Để đánh giá tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu Phú Quốc, cần áp dụng các phương pháp khoa học và phù hợp. Các phương pháp này bao gồm đánh giá giá trị thị trường, chi phí du lịch, và đánh giá ngẫu nhiên. Việc kết hợp các phương pháp này giúp có được cái nhìn toàn diện về các tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu gây ra.

3.1. Phương Pháp Giá Thị Trường Để Đánh Giá Thiệt Hại Ngư Nghiệp

Phương pháp giá thị trường được sử dụng để đánh giá thiệt hại kinh tế trong ngành ngư nghiệp do biến đổi khí hậu. Phương pháp này dựa trên việc so sánh giá trị sản lượng thủy sản trước và sau khi xảy ra các tác động của biến đổi khí hậu, như bão lũ hoặc sự suy thoái của các hệ sinh thái biển. Sự khác biệt về giá trị sản lượng thể hiện tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu gây ra.

3.2. Phương Pháp Chi Phí Du Lịch Để Định Giá Tổn Thất Du Lịch

Phương pháp chi phí du lịch được sử dụng để định giá tổn thất kinh tế trong ngành du lịch do biến đổi khí hậu. Phương pháp này dựa trên việc phân tích chi phí mà du khách phải trả để đến tham quan Phú Quốc, bao gồm chi phí đi lại, ăn ở và các hoạt động vui chơi giải trí. Sự suy giảm số lượng du khách do biến đổi khí hậu dẫn đến tổn thất kinh tế cho ngành du lịch.

3.3. Phương Pháp Đánh Giá Ngẫu Nhiên Để Định Giá Giá Trị Phi Sử Dụng

Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (CVM) được sử dụng để định giá các giá trị phi sử dụng của các hệ sinh thái biển, như giá trị bảo tồn đa dạng sinh học và giá trị thẩm mỹ. Phương pháp này dựa trên việc hỏi người dân về mức sẵn lòng chi trả của họ để bảo tồn các hệ sinh thái này. Kết quả khảo sát được sử dụng để ước tính tổn thất kinh tế do sự suy thoái của các hệ sinh thái.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Tổn Thất Kinh Tế Do Biến Đổi Khí Hậu Phú Quốc

Để giảm thiểu tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu Phú Quốc, cần triển khai các giải pháp thích ứng và giảm nhẹ hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm tăng cường khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng, bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái biển, và phát triển các ngành kinh tế xanh.

4.1. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng Chống Chịu Biến Đổi Khí Hậu

Đầu tư cho ứng phó biến đổi khí hậu tại Phú Quốc là rất quan trọng. Cần xây dựng các công trình bảo vệ bờ biển, nâng cấp hệ thống thoát nước, và xây dựng các công trình chống lũ. Điều này giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế do các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra.

4.2. Bảo Tồn Và Phục Hồi Các Hệ Sinh Thái Biển Quan Trọng

Bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái biển như rạn san hô và thảm cỏ biển là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu tổn thất kinh tế. Cần thực hiện các biện pháp bảo vệ rạn san hô khỏi ô nhiễm và khai thác quá mức, đồng thời phục hồi các khu vực rạn san hô bị suy thoái. Điều này giúp duy trì đa dạng sinh học và cung cấp nguồn lợi thủy sản.

4.3. Phát Triển Du Lịch Bền Vững Và Các Ngành Kinh Tế Xanh

Phát triển du lịch bền vững và các ngành kinh tế xanh giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu lên kinh tế Phú Quốc. Cần khuyến khích các hoạt động du lịch thân thiện với môi trường, như du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Đồng thời, cần phát triển các ngành kinh tế xanh, như năng lượng tái tạo và nông nghiệp hữu cơ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Lượng Giá Tổn Thất Kinh Tế Phú Quốc

Nghiên cứu này cung cấp các kết quả lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu. Các kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách và kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu hiệu quả.

5.1. Kết Quả Dự Báo Mức Độ Suy Thoái Các Hệ Sinh Thái

Nghiên cứu dự báo mức độ suy thoái của các hệ sinh thái biển đảo Phú Quốc theo các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau. Theo kịch bản RCP4.5, rừng trên đảo bị suy thoái 15,36%, trong đó yếu tố biến đổi khí hậu gây suy thoái 1,92% rừng. Theo kịch bản RCP 8.5, rừng trên đảo bị suy thoái 17,28%, trong đó yếu tố biến đổi khí hậu gây suy thoái.

5.2. Lượng Giá Tổn Thất Kinh Tế Do Suy Thoái Rừng Trên Đảo

Nghiên cứu lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái rừng trên đảo Phú Quốc. Tổn thất kinh tế này bao gồm giảm giá trị gỗ, giảm khả năng hấp thụ CO2, và giảm các dịch vụ hệ sinh thái khác mà rừng cung cấp. Các kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo tồn rừng.

VI. Kết Luận Phát Triển Bền Vững Phú Quốc Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu

Việc đánh giá tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu và triển khai các giải pháp ứng phó hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của Phú Quốc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, cộng đồng địa phương và các tổ chức quốc tế để thực hiện các giải pháp này.

6.1. Vai Trò Của Chính Quyền Địa Phương Trong Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu

Vai trò của chính quyền địa phương trong ứng phó biến đổi khí hậu tại Phú Quốc là rất quan trọng. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách và kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời huy động nguồn lực để thực hiện các giải pháp thích ứng và giảm nhẹ.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế Về Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu Tại Phú Quốc

Hợp tác quốc tế về ứng phó biến đổi khí hậu tại Phú Quốc có thể giúp đảo tiếp cận các nguồn lực tài chính và kỹ thuật cần thiết. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác để chia sẻ kinh nghiệm và thực hiện các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đào Hương Giang dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Bạch Quang Dũng tại Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu (Hà Nội, 2023), thuộc chuyên ngành Biến đổi khí hậu, mã số 9440221. Luận án mang tên: "Nghiên cứu lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu". Về mặt tiếp cận học thuật, luận án kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm giải quyết bài toán lượng giá tài nguyên môi trường trong bối cảnh khí hậu biến đổi.

Về tính cấp thiết, vùng biển đảo Phú Quốc thuộc vùng biển Tây Nam Bộ giữ vị trí trọng yếu về an ninh quốc phòng và sở hữu tiềm năng lớn về phát triển kinh tế biển. Phú Quốc có tính đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái đặc trưng gồm: rừng trên đảo, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và rạn san hô. Tuy nhiên, khu vực này đang đối mặt với nhiều tai biến thiên nhiên, đặc biệt là biến đổi khí hậu. Sự biến đổi khí hậu làm suy giảm diện tích, độ che phủ cũng như chức năng sinh thái của các hệ sinh thái tiêu biểu, gây ra tổn thất lớn về kinh tế đối với một địa bàn hành chính - kinh tế đặc thù như huyện đảo Phú Quốc. Khoảng trống nghiên cứu được chỉ ra là: các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu đánh giá thiệt hại hệ sinh thái do các hoạt động khai thác, ô nhiễm nhân tạo mà ít gắn kết trực tiếp với các kịch bản biến đổi khí hậu; đồng thời, tại vùng biển đảo Phú Quốc chưa có công trình nào lượng giá toàn diện các tổn thất kinh tế của các hệ sinh thái theo kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật.

Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế tại khu vực này.

Luận án đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Các hệ sinh thái ở vùng biển đảo Phú Quốc đã, đang và sẽ phải đối mặt với những vấn đề, thách thức nào dưới tác động của biến đổi khí hậu?
2. Làm thế nào để dự báo được mức độ suy thoái các hệ sinh thái và lượng giá được các tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái theo kịch bản biến đổi khí hậu?
3. Có những giải pháp nào nhằm giảm tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu?

Luận án xây dựng hai luận điểm bảo vệ:

• Luận điểm 1: Tổng giá trị tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu ở vùng biển đảo Phú Quốc có thể được lượng giá từ các giá trị tổn thất kinh tế thành phần (giá trị sử dụng trực tiếp, gián tiếp và phi sử dụng) với sự trợ giúp của các phương pháp lượng giá kinh tế có độ tin cậy cao.
• Luận điểm 2: Có thể căn cứ vào giá trị tổn thất do suy thoái hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu để có giải pháp phù hợp.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các giá trị tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu, bao gồm: giá trị sử dụng trực tiếp (khai thác thủy sản, du lịch); giá trị sử dụng gián tiếp (phòng hộ, hấp thụ CO2, cung cấp môi trường sống và nguồn giống thủy sản); và giá trị phi sử dụng. Phạm vi nghiên cứu về không gian giới hạn tại vùng đảo và vùng biển ven đảo Phú Quốc. Phạm vi thời gian nghiên cứu thực hiện từ năm 2018 và dự báo kéo dài đến năm 2050. Phạm vi học thuật tập trung vào lý luận lượng giá tổn thất kinh tế dựa trên khung lý thuyết tổng giá trị kinh tế.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu quốc tế cho thấy mối quan hệ giữa biến đổi khí hậu và suy thoái hệ sinh thái đã được phân tích qua các công trình của Dyer (1995), Amthor (1995), Short (1996), Gilman (2007), Inkyin và Su (2014). Các nghiên cứu này khẳng định biến đổi khí hậu là nguyên nhân trọng yếu dẫn tới suy thoái tài nguyên sinh thái, song đa số chỉ phân tích nguyên nhân và ảnh hưởng ở mức độ tổng quát, chưa lượng hóa được mức độ suy thoái cụ thể theo từng kịch bản biến đổi khí hậu. Về phương diện lượng giá kinh tế tài nguyên và môi trường, các cơ sở lý thuyết ban đầu về mối quan hệ giữa hệ thống kinh tế và hệ sinh thái được đặt nền móng bởi Gordon (1954), Barbier (1994) và Tietenbery (2003). Các nghiên cứu này đã thiết lập khuôn khổ phân chia tổng giá trị kinh tế thành giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng, tạo tiền đề phương pháp luận cho việc hạch toán tổn thất tài nguyên trên thế giới.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về suy thoái hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu đã được thực hiện bởi Nguyễn Huy Yết (2010), Phạm Anh Cường (2011), Nguyễn Đại An (2015), Phạm Văn Thanh (2015). Các công trình này đã tổng hợp được phương pháp đánh giá và bước đầu dự báo suy thoái hệ sinh thái, nhưng hạn chế là chưa cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành. Trong lĩnh vực lượng giá tổn thất kinh tế hệ sinh thái, các tác giả như Nguyễn Thế Chinh và Đinh Đức Trường (2011), Trần Đình Lân (2015), Nguyễn Ngọc Thanh (2015), Trần Thu Hà (2020) đã vận dụng linh hoạt các phương pháp kinh tế học để quy đổi giá trị thiệt hại ra tiền đồng Việt Nam. Dù vậy, các nghiên cứu này chủ yếu đánh giá thiệt hại do hoạt động nhân sinh gây ô nhiễm cục bộ, chưa gắn liền với các kịch bản diễn biến khí hậu dài hạn, và đặc biệt chưa có công trình chuyên biệt nào giải quyết bài toán này trên địa bàn biển đảo Phú Quốc.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án xác định và tập trung giải quyết là: xây dựng quy trình tích hợp giữa phương pháp dự báo suy thoái diện tích hệ sinh thái theo kịch bản biến đổi khí hậu với các phương pháp lượng giá kinh tế môi trường đa thành phần; lượng hóa đầy đủ các dòng giá trị sử dụng trực tiếp, gián tiếp và phi sử dụng cho bốn hệ sinh thái chủ lực (rừng trên đảo, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn san hô) tại Phú Quốc đến mốc thời gian 2050 theo kịch bản phát thải nồng độ đại diện (RCP4.5 và RCP8.5).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở khoa học về biến đổi khí hậu và khung lý thuyết đánh giá tổn thất kinh tế môi trường:

• Cơ sở khoa học biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu xuất phát từ các quá trình tự nhiên (tham số quỹ đạo Trái Đất, phát xạ mặt trời, hoạt động núi lửa) và hoạt động phát thải khí nhà kính của con người. Tại Việt Nam, số liệu giai đoạn 1958–2018 cho thấy nhiệt độ trung bình toàn quốc tăng 0,89°C, lượng mưa năm tăng nhẹ 2,1%, số ngày nắng nóng gia tăng, số ngày rét đậm rét hại ở phía Bắc giảm, bão mạnh tăng nhẹ và mực nước biển dâng ven bờ với tốc độ khoảng 3,6 mm/năm. Kịch bản biến đổi khí hậu áp dụng cách tiếp cận đường nồng độ khí nhà kính đại diện (RCP).
• Phân biệt tổn thất và thiệt hại: Tiếp thu phân định học thuật từ Boyd và cộng sự (2017), "tổn thất" (loss) gắn liền với những mất mát vĩnh viễn, không thể phục hồi (như việc rạn san hô bị phá hủy hoàn toàn), trong khi "thiệt hại" (damage) là những mất mát có khả năng sửa chữa, phục hồi hoặc giảm nhẹ (như công trình hạ tầng bị hư hại). Luận án định nghĩa tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu là các mất mát về số lượng hoặc chất lượng tài nguyên, hàng hóa và dịch vụ môi trường không thể phục hồi sau khi đã áp dụng các biện pháp thích ứng và giảm nhẹ.
• Khung phân tích Tổng giá trị kinh tế (Total Economic Value - TEV): Áp dụng công thức cấu trúc từ Gordon (1954), Barbier (1994), Tietenbery (2003): $$\text{TEV} = \text{UV} + \text{NUV} = [(\text{DUV} + \text{IUV} + \text{OV}) + (\text{EV} + \text{BV})]$$ Trong đó: UV là giá trị sử dụng; NUV là giá trị phi sử dụng; DUV là giá trị sử dụng trực tiếp; IUV là giá trị sử dụng gián tiếp; OV là giá trị quyền chọn; EV là giá trị tồn tại; BV là giá trị để lại.

Luận án triển khai 6 hướng tiếp cận chính: tiếp cận hệ thống, tiếp cận lịch sử - viễn cảnh, tiếp cận dựa vào thị trường, tiếp cận tổng hợp kết hợp định tính và định lượng, tiếp cận dựa theo tổng giá trị kinh tế và tổng giá trị thiệt hại, và tiếp cận thực tiễn địa bàn.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

1. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu hiện trạng, quy hoạch và quản lý được thu thập từ Sở Tài nguyên và Môi trường Kiên Giang, Ban quản lý Vườn quốc gia Phú Quốc, Ban quản lý Khu bảo tồn biển Phú Quốc, Phòng Kinh tế Ủy ban nhân dân huyện Phú Quốc và các đề tài khoa học liên quan.
2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa bằng bảng hỏi: Thực hiện khảo sát điều tra hành vi của khách du lịch nội địa và quốc tế khi hệ sinh thái suy thoái, đồng thời khảo sát mức sẵn lòng chi trả (WTP) của các hộ dân trên đảo.
3. Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến chuyên gia để xác định các nguyên nhân gây suy thoái hệ sinh thái ở hiện tại và tương lai, xác định tỷ trọng tác động của biến đổi khí hậu và lựa chọn kịch bản khí hậu phù hợp.
4. Phương pháp trọng số dự báo suy thoái: Quy trình chấm điểm trọng số gồm 4 bước: đánh giá hiện trạng hệ sinh thái; xác định các yếu tố gây suy thoái; xác định điểm trọng số cho từng yếu tố; tính toán mức độ suy thoái diện tích hệ sinh thái theo thời gian dự báo đến năm 2050.
5. Nhóm phương pháp lượng giá tổn thất kinh tế:
   • Phương pháp giá thị trường (Market Price - MP): Sử dụng để tính toán giá trị trực tiếp từ khai thác thủy sản và lượng giá giá trị hấp thụ CO2 của hệ sinh thái rừng dựa trên đơn giá tín chỉ carbon trên thị trường thế giới và thị trường châu Âu.
   • Phương pháp chi phí du lịch (Travel Cost Method - TCM) kết hợp điều tra phỏng vấn thay đổi hành vi du khách: Đánh giá tỷ lệ sụt giảm lượng khách du lịch nội địa và quốc tế khi các hệ sinh thái biển đảo bị suy thoái.
   • Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (Contingent Valuation Method - CVM): Dùng để xác định giá trị phi sử dụng thông qua mức độ sẵn sàng chi trả (WTP) bình quân của người dân cho mục đích bảo tồn đa dạng sinh học.
   • Phương pháp tính toán lợi ích sinh thái của Alan White: Dùng để xác lập mối quan hệ tỷ lệ giữa giá trị khai thác thủy sản với các dịch vụ sinh thái gián tiếp (đa dạng sinh học, bãi giống, bãi đẻ).
   • Kỹ thuật chiết khấu tài chính: Luận án sử dụng tỷ suất chiết khấu $r = 10%$ để đưa các giá trị tổn thất dự báo ở năm 2050 về mặt bằng giá trị hiện tại thời điểm gốc năm 2018.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận, tổng quan các nghiên cứu về lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về khoa học khí hậu, phân loại nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo, các chỉ số biểu hiện biến đổi khí hậu trên phạm vi Việt Nam và cấu trúc kịch bản nồng độ đại diện RCP. Chương này làm rõ cơ sở lý luận phân biệt giữa khái niệm "tổn thất" và "thiệt hại", định nghĩa tổn thất kinh tế tài nguyên môi trường và diễn giải chi tiết công thức tổng giá trị kinh tế (TEV).

Về mặt tổng quan tài liệu, chương điểm luận các công trình quốc tế nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu tới hệ sinh thái (Dyer, Amthor, Short, Gilman, Inkyin và Su) cũng như các nghiên cứu lượng giá thiệt hại kinh tế hệ sinh thái. Tại Việt Nam, chương tổng hợp các nghiên cứu về suy thoái hệ sinh thái (Nguyễn Huy Yết, Phạm Anh Cường, Nguyễn Đại An, Phạm Văn Thanh) và các nghiên cứu lượng giá tài nguyên (Nguyễn Thế Chinh, Đinh Đức Trường, Trần Đình Lân, Nguyễn Ngọc Thanh, Trần Thu Hà). Tiểu kết chương khẳng định khoảng trống tri thức: số lượng công trình nghiên cứu tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái vì biến đổi khí hậu ở Việt Nam còn hạn chế, các nghiên cứu chưa gắn với kịch bản biến đổi khí hậu mới của Bộ Tài nguyên và Môi trường, và tại đảo Phú Quốc chưa có công trình nào lượng giá tổn thất kinh tế do biến đổi khí hậu gây ra đối với các hệ sinh thái.

Chương 2: Hướng tiếp cận, phương pháp nghiên cứu và đặc điểm khu vực nghiên cứu

Chương 2 mô tả hệ thống phương pháp luận, các bước kỹ thuật thu thập và xử lý số liệu, quy trình chấm điểm trọng số dự báo suy thoái diện tích, và các phương pháp lượng giá kinh tế môi trường (MP, TCM, CVM, hệ số sinh thái Alan White). Bên cạnh đó, chương cung cấp bức tranh chi tiết về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của vùng nghiên cứu:

• Vị trí địa lý và địa hình: Huyện đảo Phú Quốc nằm ở vùng biển Tây Nam Bộ, có tổng diện tích tự nhiên là 567,88 km², chiều dài đường bờ biển xấp xỉ 150 km. Đảo có dạng hình tam giác, địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông với các dải đồi núi liên tục.
• Khí hậu và thủy - hải văn: Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mạng lưới thủy văn gồm các sông suối dài 281,5 km, trong đó có 3 hệ thống sông dài trên 10 km và 5 hệ thống suối có diện tích lưu vực trên 10 km². Chế độ hải văn mang đặc điểm nhật triều không đều, số ngày bán nhật triều rất ít, sóng phân hóa 2 mùa rõ rệt, độ mặn nước biển đạt 30,3‰. Giai đoạn 1979–2018, nhiệt độ trung bình tại đảo là 27,5°C (xu thế tăng 0,02°C/năm), lượng mưa trung bình năm đạt 2.831 mm (xu thế giảm 0,9 mm/năm).
• Hiện trạng 4 hệ sinh thái tiêu biểu:
  • Rừng trên đảo: Chủ yếu là rừng kín thường xanh và rừng úng phèn (rừng tràm).
  • Rừng ngập mặn: Diện tích khoảng 17,9 ha, mọc trên nền cát thành các dải hẹp ven cửa sông, rạch với mật độ trung bình đến thấp; ghi nhận 103 loài và dưới loài thực vật bậc cao có mạch; ít bị suy thoái do nằm trong ranh giới Vườn quốc gia Phú Quốc.
  • Thảm cỏ biển: Diện tích khoảng 10.000 ha phân bố tại vùng triều ven đảo phía Đông và Tây Bắc; gồm 9 loài; độ che phủ trung bình đạt 54,8%; nguồn lợi cá và động vật đáy lớn đã bị suy giảm, chỉ còn lại các nhóm kích thước nhỏ và giá trị kinh tế thấp.
  • Rạn san hô: Diện tích 473,9 ha phân bố chủ yếu ở phía Nam quần đảo An Thới và phía Tây Bắc đảo; thành phần phong phú với 260 loài; độ phủ san hô sống đạt trung bình 49,3%; tuy nhiên nguồn lợi cá và sinh vật đáy lớn đã bị khai thác cạn kiệt.
• Kịch bản biến đổi khí hậu cho Phú Quốc:
  • Kịch bản RCP4.5: Nhiệt độ trung bình năm tăng 1,2°C (giữa thế kỷ) và 1,7°C (cuối thế kỷ); lượng mưa năm tăng 6,7% (giữa thế kỷ) và 12,8% (cuối thế kỷ); mực nước biển dâng giữa thế kỷ là 23 cm, nguy cơ gây ngập 391,88 ha (khoảng 0,68% diện tích đảo).
  • Kịch bản RCP8.5: Nhiệt độ trung bình năm tăng 1,5°C (giữa thế kỷ) và 3,2°C (cuối thế kỷ); lượng mưa năm tăng 12,2% (giữa thế kỷ) và 16,5% (cuối thế kỷ); mực nước biển dâng giữa thế kỷ là 28 cm, nguy cơ gây ngập 434,63 ha (khoảng 0,76% diện tích đảo).
• Đặc điểm kinh tế - xã hội: Dân số đến năm 2018 đạt trên 125 nghìn người, mật độ trung bình 211 người/km²; lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên là 60.117 người, chiếm 48% dân số.

Chương này hoàn thiện khung logic lượng giá: xác định mức độ suy thoái diện tích hệ sinh thái gắn với kịch bản biến đổi khí hậu là căn cứ để tính toán tỷ lệ tổn thất các dòng giá trị kinh tế trực tiếp, gián tiếp và phi sử dụng.

Chương 3: Kết quả lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu

Chương 3 trình bày các kết quả tính toán định lượng về suy thoái diện tích và quy đổi tổn thất kinh tế cho các hệ sinh thái đến năm 2050:

1. Dự báo mức độ suy thoái các hệ sinh thái đến năm 2050:

• Rừng trên đảo: Theo RCP4.5 suy thoái tổng cộng 15,36% (biến đổi khí hậu đóng góp 1,92%); theo RCP8.5 suy thoái 17,28% (biến đổi khí hậu đóng góp 3,84%).
• Rừng ngập mặn: Theo RCP4.5 suy thoái tổng cộng 19,2% (biến đổi khí hậu đóng góp 6,4%); theo RCP8.5 suy thoái 22,4% (biến đổi khí hậu đóng góp 9,6%).
• Thảm cỏ biển: Theo RCP4.5 suy thoái tổng cộng 16,8% (biến đổi khí hậu đóng góp 4,8%); theo RCP8.5 suy thoái 21,6% (biến đổi khí hậu đóng góp 9,6%).
• Rạn san hô: Theo RCP4.5 suy thoái tổng cộng 21,12% (biến đổi khí hậu đóng góp 3,84%); theo RCP8.5 suy thoái 24,96% (biến đổi khí hậu đóng góp 7,68%).

2. Tính toán tổn thất kinh tế theo các hợp phần giá trị:

• Tổn thất giá trị sử dụng trực tiếp về khai thác thủy sản: Giá trị khai thác thủy sản trực tiếp hiện trạng của Phú Quốc đạt 2.351,042 tỷ đồng/năm. Theo kịch bản RCP4.5 đến năm 2050, diện tích hệ sinh thái biển mất trung bình 4,32% (cỏ biển suy thoái 4,8%, san hô suy thoái 3,84%), gây tổn thất 101,57 tỷ đồng/năm. Theo kịch bản RCP8.5, diện tích hệ sinh thái biển mất trung bình 8,64% (cỏ biển suy thoái 9,6%, san hô suy thoái 7,68%), gây tổn thất 203,13 tỷ đồng/năm.
• Tổn thất giá trị sử dụng trực tiếp về du lịch: Kết quả điều tra hành vi cho thấy mức độ suy thoái hệ sinh thái càng lớn thì tỷ lệ khách du lịch không quay trở lại càng cao; kịch bản RCP8.5 có tỷ lệ khách không quay lại lớn hơn kịch bản RCP4.5, và khách nội địa có xu hướng không quay lại cao hơn khách quốc tế. Tổn thất doanh thu du lịch theo kịch bản RCP4.5 là 361,012 tỷ đồng/năm (ghi nhận 361.012 triệu đồng/năm); theo kịch bản RCP8.5 là 1.081,94 tỷ đồng/năm (ghi nhận 1.081.937 triệu đồng/năm).
• Tổn thất giá trị gián tiếp về đa dạng sinh học, nơi sinh cư và bãi giống thủy sản: Dựa trên phương pháp của Alan White từ nền giá trị thủy sản 2.351,042 tỷ đồng, tổng lợi ích sinh thái đạt 470,21 tỷ đồng/năm. Theo kịch bản RCP4.5, diện tích hệ sinh thái biển mất trung bình 5,01% (rừng ngập mặn mất 6,4%, cỏ biển suy thoái 4,8%, san hô suy thoái 3,84%), tương ứng mức tổn thất 23,56 tỷ đồng/năm. Theo kịch bản RCP8.5, diện tích hệ sinh thái biển mất trung bình 8,96% (rừng ngập mặn mất 9,6%, cỏ biển suy thoái 9,6%, san hô suy thoái 7,68%), tương ứng mức tổn thất 42,13 tỷ đồng/năm.
• Tổn thất giá trị gián tiếp về hấp thụ CO2 của hệ sinh thái rừng: Tính toán theo phương pháp giá thị trường trực tiếp cho thấy:
  • Kịch bản RCP4.5: Rừng trên đảo suy thoái 1,92%, giá trị lưu trữ và hấp thụ carbon giảm 1.262,94 nghìn USD (thị trường thế giới) và giảm 2.210,14 nghìn Euro (thị trường châu Âu). Rừng ngập mặn suy thoái 6,4%, giá trị lưu trữ và hấp thụ carbon giảm 1,59 nghìn USD (thị trường thế giới) và giảm 2,79 nghìn Euro (thị trường châu Âu). Tổng tổn thất giá trị hấp thụ carbon dao động từ 29,4 đến 58,42 tỷ đồng/năm.
  • Kịch bản RCP8.5: Rừng trên đảo suy thoái 3,84%, giá trị giảm 2.525,88 nghìn USD (thế giới) và giảm 4.420,29 nghìn Euro (châu Âu). Rừng ngập mặn suy thoái 9,6%, giá trị giảm 2,39 nghìn USD (thế giới) và giảm 4,19 nghìn Euro (châu Âu). Tổng tổn thất giá trị hấp thụ carbon dao động từ 58,78 đến 116,8 tỷ đồng/năm.
• Tổn thất giá trị phi sử dụng: Mức sẵn sàng chi trả (WTP) trung bình đạt xấp xỉ 87.000 đồng/hộ/năm, tương đương tổng giá trị phi sử dụng nền của các hệ sinh thái đạt 2,41 tỷ đồng/năm. Theo kịch bản RCP4.5, diện tích suy thoái trung bình 4,24%, gây tổn thất 102,2 triệu đồng/năm (0,102 tỷ đồng/năm). Theo kịch bản RCP8.5, diện tích suy thoái trung bình 7,68%, gây tổn thất 185,1 triệu đồng/năm (0,185 tỷ đồng/năm).

Số liệu tổng hợp toàn bộ các dòng tổn thất kinh tế được trình bày trong bảng sau:

STT	Hợp phần tổn thất kinh tế	Kịch bản BĐKH RCP4.5 năm 2050 (tỷ đồng/năm)	Kịch bản BĐKH RCP8.5 năm 2050 (tỷ đồng/năm)
I	Tổn thất kinh tế các giá trị sử dụng trực tiếp
1.1	Tổn thất khai thác thủy sản	101,57	203,13
1.2	Tổn thất du lịch	361,00	1.081,94
II	Tổn thất kinh tế các giá trị sử dụng gián tiếp
2.1	Tổn thất giá trị hấp thụ CO2	29,40 – 58,42	58,78 – 116,80
2.2	Tổn thất giá trị cung cấp môi trường sống (sinh cư), nguồn giống thủy sản	23,56	42,13
III	Tổn thất kinh tế giá trị phi sử dụng	0,102	0,185
	Tổng tổn thất kinh tế (chưa chiết khấu về thời điểm 2018)	515,63 – 544,65	1.386,16 – 1.444,19
	Tổng tổn thất kinh tế (đã chiết khấu về thời điểm 2018, $r = 10%$)	24,42 – 25,80	65,65 – 68,40

Về các giải pháp, chương đề xuất 3 nhóm giải pháp chính:

1. Bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu: thiết lập cơ sở dữ liệu nền, theo dõi biến động hệ sinh thái, áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong phục hồi, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực cán bộ.
2. Nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng các hệ sinh thái: lồng ghép kết quả lượng giá tổn thất vào quy hoạch phát triển kinh tế ngành, quy hoạch bảo tồn thiên nhiên và xây dựng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường.
3. Tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng: tổ chức các cuộc thi sáng tạo ý tưởng bảo tồn hệ sinh thái, đẩy mạnh truyền thông đại chúng và lồng ghép giáo dục môi trường cho học sinh phổ thông các cấp.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn:

• Về lý luận: Luận án góp phần xây dựng cơ sở lý luận và hoàn thiện quy trình lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu áp dụng cho địa bàn huyện đảo, thiết lập mối liên kết giữa mức độ suy thoái diện tích với từng cấu phần giá trị kinh tế.
• Về dự báo suy thoái: Luận án đã dự báo định lượng mức độ suy thoái diện tích của bốn hệ sinh thái điển hình (rừng trên đảo, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn san hô) tại vùng biển đảo Phú Quốc theo các kịch bản RCP4.5 và RCP8.5 đến năm 2050.
• Về kết quả lượng giá: Luận án tính toán được tổng tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái theo hai kịch bản biến đổi khí hậu. Trong đó, tổn thất đối với ngành du lịch và hoạt động khai thác thủy sản chiếm tỷ trọng lớn nhất, tổn thất giá trị phi sử dụng chiếm tỷ trọng nhỏ nhất.
• Về thực tiễn và giải pháp: Luận án đề xuất được ba nhóm giải pháp khả thi nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế sinh thái tại địa phương, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững huyện đảo Phú Quốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ các tồn tại và hạn chế kỹ thuật trong quá trình thực hiện:

• Công tác thu thập tài liệu gặp nhiều rào cản do tính bản quyền thông tin; hệ thống số liệu thứ cấp thu nhận từ các cơ quan quản lý tại địa phương chưa thực sự đồng bộ và đầy đủ.
• Số liệu sơ cấp điều tra bằng bảng hỏi còn tồn tại sai số nhất định do sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng hồi đáp phỏng vấn và tỷ lệ phỏng vấn thành công trên tổng số phiếu khảo sát (mặc dù mức độ sai số nằm trong phạm vi chấp nhận được).
• Hệ sinh thái thảm cỏ biển có vai trò sinh thái và diện tích phân bố rất lớn tại Phú Quốc (khoảng 10.000 ha), song luận án chưa lượng giá được toàn bộ các dòng giá trị của hệ sinh thái này, đặc biệt là giá trị hấp thụ và lưu trữ CO2.
• Các giải pháp đề xuất nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế cho hệ sinh thái mới dừng ở mức xây dựng định hướng và cơ chế, chưa được đưa vào thử nghiệm và kiểm chứng hiệu quả thực tế trên địa bàn.
• Do phạm vi đối tượng nghiên cứu rộng, tổng giá trị tổn thất của toàn bộ các hệ sinh thái chưa được bóc tách và lượng giá ở mức độ tuyệt đối chi tiết.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất bao gồm:

1. Tiếp tục mở rộng nghiên cứu chuyên sâu về các dòng giá trị bị tổn thất của hệ sinh thái cỏ biển, trọng tâm là lượng giá định lượng khả năng hấp thụ và lưu trữ CO2.
2. Thực hiện nghiên cứu đánh giá và lượng giá tổn thất kinh tế sau khi đã triển khai các nhóm giải pháp thích ứng, nhằm tính toán chính xác mức độ chênh lệch kinh tế giữa kịch bản "có giải pháp" và kịch bản "không có giải pháp".

Giá trị tham khảo

Kết quả nghiên cứu của luận án cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp luận hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương (Ủy ban nhân dân thành phố Phú Quốc, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kiên Giang): Kết quả lượng giá tổn thất là tài liệu tham khảo trong quá trình thẩm định quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng chính sách thu hút đầu tư, quy hoạch mạng lưới các khu bảo tồn và thiết lập đề án chi trả dịch vụ môi trường rừng, dịch vụ môi trường biển đảo.
• Ban quản lý Vườn quốc gia Phú Quốc và Ban quản lý Khu bảo tồn biển Phú Quốc: Dữ liệu dự báo mức độ suy thoái cụ thể của 17,9 ha rừng ngập mặn, 10.000 ha thảm cỏ biển và 473,9 ha rạn san hô hỗ trợ các nhà quản lý xây dựng kế hoạch khoanh vùng bảo vệ, quan trắc biến động sinh thái và điều chỉnh phân khu chức năng phù hợp với các kịch bản nước biển dâng.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và các viện nghiên cứu chuyên ngành biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và kinh tế môi trường: Luận án là tài liệu tham khảo về khung logic tích hợp giữa phương pháp chấm điểm trọng số nguyên nhân suy thoái sinh thái với các kỹ thuật kinh tế học môi trường (MP, TCM, CVM, hệ số sinh thái Alan White).

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái tại đảo Phú Quốc theo kịch bản RCP4.5 và RCP8.5 đến năm 2050 được xác định là bao nhiêu?
Theo kịch bản RCP4.5, tổng tổn thất kinh tế chưa chiết khấu dao động từ 515,63 đến 544,65 tỷ đồng/năm (khi chiết khấu về thời điểm gốc năm 2018 với tỷ suất $r = 10%$ thì đạt 24,42 đến 25,80 tỷ đồng/năm). Theo kịch bản RCP8.5, tổng tổn thất kinh tế chưa chiết khấu dao động từ 1.386,16 đến 1.444,19 tỷ đồng/năm (khi chiết khấu về năm 2018 với $r = 10%$ thì đạt 65,65 đến 68,40 tỷ đồng/năm).

2. Hợp phần kinh tế nào chịu thiệt hại nặng nề nhất và hợp phần nào chiếm tỷ trọng tổn thất thấp nhất?
Tổn thất đối với hoạt động du lịch chịu mức thiệt hại lớn nhất (đạt 361 tỷ đồng/năm ở kịch bản RCP4.5 và 1.081,94 tỷ đồng/năm ở kịch bản RCP8.5), tiếp theo là tổn thất khai thác thủy sản (101,57 tỷ đồng/năm ở RCP4.5 và 203,13 tỷ đồng/năm ở RCP8.5). Hợp phần có giá trị tổn thất thấp nhất là giá trị phi sử dụng (chỉ chiếm 0,102 tỷ đồng/năm ở kịch bản RCP4.5 và 0,185 tỷ đồng/năm ở kịch bản RCP8.5).

3. Phương pháp nào được sử dụng để dự báo mức độ suy thoái của các hệ sinh thái theo kịch bản biến đổi khí hậu?
Luận án sử dụng phương pháp chấm điểm trọng số kết hợp tham vấn chuyên gia. Quy trình thực hiện qua 4 bước: đánh giá hiện trạng suy thoái của hệ sinh thái; xác định các yếu tố gây suy thoái; chấm điểm trọng số cho các yếu tố gây suy thoái theo từng kịch bản biến đổi khí hậu; tính toán mức độ suy thoái hệ sinh thái theo mốc thời gian dự báo đến năm 2050.

4. Cơ sở dữ liệu và công cụ nào được dùng để tính toán giá trị tổn thất hấp thụ CO2 của hệ sinh thái rừng tại Phú Quốc?
Luận án áp dụng phương pháp giá thị trường trực tiếp (Market Price - MP), tính toán dựa trên mức độ suy thoái diện tích rừng trên đảo và rừng ngập mặn, kết hợp tham chiếu đơn giá giao dịch tín chỉ carbon trên thị trường thế giới (tính bằng USD) và thị trường châu Âu (tính bằng EUR).

5. Vì sao giá trị hấp thụ CO2 của hệ sinh thái cỏ biển chưa được lượng giá trong công trình này?
Mặc dù thảm cỏ biển có diện tích rất lớn (khoảng 10.000 ha) và giữ vai trò sinh thái quan trọng tại Phú Quốc, nhưng do hạn chế về nguồn tài liệu thứ cấp, số liệu thực nghiệm nền và phạm vi nghiên cứu, luận án chưa có đủ dữ liệu kiểm chứng để lượng giá chỉ tiêu hấp thụ CO2 của cỏ biển; đây được tác giả xếp vào phần hạn chế và kiến nghị nghiên cứu chuyên sâu ở giai đoạn sau.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đào Hương Giang đã hoàn thiện quy trình khoa học để lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái hệ sinh thái dưới tác động của biến đổi khí hậu tại vùng biển đảo Phú Quốc đến năm 2050. Kết quả tính toán chỉ ra rằng kịch bản phát thải cao RCP8.5 gây ra mức tổn thất kinh tế lớn gấp gần ba lần so với kịch bản phát thải trung bình RCP4.5, trong đó ngành du lịch và khai thác thủy sản chịu thiệt hại trực tiếp nặng nề nhất. Các phát hiện định lượng này cùng hệ thống ba nhóm giải pháp đề xuất cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác quản lý tài nguyên, quy hoạch không gian biển và xây dựng chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới đã rút ra được quy trình lượng giá kinh tế, tài nguyên môi trường cũng như thiệt hại kinh tế các HST. Tại Việt Nam, số lượng các công trình nghiên cứu đánh giá tổn thất kinh tế do suy thoái các HST còn ít. Các nghiên cứu mới hầu hết -8- quan tâm đến khía cạnh tổn thất HST do ô nhiễm môi trường bởi hoạt động khai thác của con người, yếu tố BĐKH ít được đề cập đến. Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng chưa đánh giá được tổn thất kinh tế các hệ sinh thái gắn liền với các kịch bản biến đổi khí hậu.

Tại Phú Quốc, các nghiên cứu về suy thoái các HST cũng chưa cập nhật theo kịch bản mới. Ngoài ra cũng chưa có nghiên cứu nào lượng giá tổn thất kinh tế các hệ sinh thái Phú Quốc bị suy thoái do BĐKH. HƯỚNG TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU 2. Hướng tiếp cận Những hướng tiếp cận chính được sử dụng: Tiếp cận hệ thống, Tiếp cận lịch sử - viễn cảnh, Tiếp cận dựa vào thị trường, Tiếp cận tổng hợp, kết hợp giữa các đánh giá định tính và định lượng, Tiếp cận dựa theo tổng giá trị kinh tế và tổng giá trị thiệt hại, Tiếp cận dựa trên thực tiễn đang xảy ra tại địa bàn nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu 2. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp Thu thập tài liệu thông tin từ các cơ quan quản lý như Sở tài nguyên và môi trường Kiên Giang, BQL VQG Phú Quốc, BQL KBT biển Phú Quốc, Phòng Kinh tế Ủy ban nhân dân huyện Phú Quốc và các dự án, đề tài nghiên cứu khoa học liên quan đến luận án. Phương pháp điều tra khảo sát thực tế Quy trình điều tra bằng bảng hỏi như sau: Thực hiện xây dựng mẫu phiếu điều tra; Tổ chức điều tra thực tế; Xử lý phiếu điều tra. Phương pháp chuyên gia -9- Phối hợp với các chuyên gia để xây dựng nội dung nghiên cứu và xử lý tài liệu thu thập, đặc biệt trong việc lựa chọn kịch bản BĐKH, đánh giá các nguyên nhân gây suy thoái HST ở hiện tại và tương lai.

Phương pháp trọng số dự báo mức độ suy thoái các hệ sinh thái theo kịch bản biến đổi khí hậu Phương pháp chấm điểm trọng số để dự báo mức độ suy thoái HST dựa vào tốc độ suy thoái ở hiện tại gồm các bước như sau: Đánh giá hiện trạng suy thoái của HST; Xác định các yếu tố gây suy thoái HST; Xác định điểm trọng số cho các yếu tố gây suy thoái; Tính mức độ suy thoái hệ sinh thái theo thời gian dự báo. Nhóm các phương pháp tính toán thiệt hại kinh tế do suy thoái hệ sinh thái a. Phương pháp giá thị trường (Market Price – MP) b. Phương pháp chi phí du lịch (Travel Cost Method – TCM) c.

Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (Contingent valuation Method - CVM) 2. Đặc điểm khu vực nghiên cứu – vùng biển đảo Phú Quốc 2. Đặc điểm điều kiện tự nhiên 2. Vị trí địa lý Đảo Phú Quốc nằm ở phía Tây Nam nước ta, có diện tích là 567,88 km với đường bờ biển dài khoảng 150 km.

Đặc điểm địa hình địa mạo Đảo Phú Quốc có dạng hình tam giác, địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông với những đồi núi cao liên tục. Đặc điểm khí hậu, thủy - hải văn - Khí hậu: nhiệt đới gió mùa. - 10 - - Thủy văn: Mạng lưới sông suối với chiều dài 281,5km; trong đó, có 3 hệ thống sông dài trên 10km, 5 hệ thống suối có diện tích lưu vực trên 10km². - Hải văn: Chế độ nhật triều không đều, số ngày xuất hiện bán nhật triều trong năm rất ít, chế độ sóng hình thành hai mùa rõ rệt, độ mặn nước biển 30,3‰.

Đặc điểm các hệ sinh thái - Rừng trên đảo Phú Quốc chủ yếu là rừng kín thường xanh và rừng úng phèn (rừng tràm) mang đặc trưng của vùng khí hậu mưa ẩm nhiệt đới gió mùa. - RNM có diện tích khoảng 17,9 ha, chủ yếu mọc trên nền cát và phân bố thành các dải hẹp ven các cửa sông, rạch với mật độ từ trung bình đến thấp. Thành phần loài có 103 loài/dưới loài thực vật bậc cao có mạch. RNM nằm trong VQG Phú Quốc nên ít bị suy thoái [33].

- TCB với diện tích khoảng 10.000 ha thường phân bố phía Đông và Tây Bắc ở những vùng nước nông dọc theo vùng triều ven đảo. Thành phần loài cỏ biển vùng nước xung quanh Phú Quốc khá đa dạng với 9 loài. Các TCB còn duy trì tương đối tốt với độ phủ trung bình của cỏ biển đạt 54,8%. Tuy nhiên, nguồn lợi cá và động vật đáy lớn trong HST suy giảm, chỉ còn lại là những nhóm ít có giá trị và kích thước bé [14], [26].

- RSH phân bố ở phía nam quần đảo An Thới, các đảo phía Tây Bắc với diện tích 473,9 ha. Thành phần đa dạng với 260 loài. Tình trạng các RSH còn duy trì tương đối tốt với độ phủ trung bình san hô sống đạt 49,3%. Tuy nhiên, nguồn lợi cá và động vật đáy lớn trong HST bị khai thác cạn kiệt, phần còn lại là những nhóm ít có giá trị và kích thước bé [14], [26].

Đặc điểm và xu thế của các yếu tố khí hậu tại Phú Quốc Trong giai đoạn 1979-2018, nhiệt độ có xu thế tăng với tốc độ khoảng 0,02oC/năm, lượng mưa trung bình năm có xu thế giảm với tốc độ 0,9mm/năm. Nhiệt độ trung bình tại Phú Quốc khoảng 27,5oC; lượng mưa năm khoảng 2. Những năm gần đây nhiệt độ cao hơn so với trung bình nhiều năm và lượng mưa thấp hơn so với trung bình nhiều năm [36]. Kịch bản BĐKH cho Phú Quốc: - Về nhiệt độ: Theo kịch bản RCP4.5, nhiệt độ trung bình năm có mức tăng 1,2 oC vào giữa thế kỷ và tăng 1,7 oC vào cuối thế kỷ.

Theo kịch bản RCP8.5, nhiệt độ trung bình năm có mức tăng 1,5oC vào giữa thế kỷ và tăng 3,2oC vào cuối thế kỷ [36]. - Về lượng mưa năm: Theo kịch bản RCP4.5, lượng mưa năm có mức tăng 6,7% vào giữa thể kỷ và tăng 12,8% vào cuối thế kỷ. Theo kịch bản RCP8.5, lượng mưa năm có mức tăng 12,2% vào giữa thế kỷ và tăng 16,5% vào cuối thế kỷ [36]. - Nước biển dâng: Đến giữa thế kỷ, Phú Quốc có mực nước biển dâng theo các kịch bản RCP4.5 lần lượt là 23 cm và 28 cm.

Ở Phú Quốc, nguy cơ ngập do tác động của NBD và BĐKH cũng sẽ gia tăng. Ở kịch bản RCP4.5 năm 2050 nguy cơ ngập khoảng 391,88 ha (khoảng 0,68% diện tích). Ở kịch bản RCP8.5 năm 2050, nguy cơ ngập khoảng 434,63 ha (khoảng 0,76% diện tích) [36]. Đặc điểm kinh tế - xã hội 2.

Cơ sở hạ tầng và dân cư Đến năm 2018, dân cư sinh sống trên đảo trên 125 nghìn người, với mật độ trung bình là 211 người/km². Lao động từ 15 tuổi trở lên có 60.117 người chiếm 48% dân số [9]. - 12 - Cơ sở hạ tầng phát triển đồng bộ và hiện đại với đầy đủ hệ thống điện, nước, giao thông, y tế. Hiện trạng phát triển kinh tế Kinh tế Phú Quốc trong những năm gần đây có sự tăng trưởng khá ổn định với tốc độ khá cao.

Cơ cấu nền kinh tế đã và đang chuyển dịch theo hướng tích cực, từng bước phát huy thế mạnh của ngành sản xuất mũi nhọn như công nghiệp, thủy sản, du lịch, … 2. Quy trình lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái tiêu biểu Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu Lượng giá tổn thất giá trị kinh tế do suy thoái các HST trong bối cảnh BĐKH dựa trên 2 trạng thái là giá trị kinh tế của các HST tại thời điểm hiện tại (khi mà các HST đang được phát triển ổn định) và giá trị của các HST tại thời điểm bị suy thoái theo các kịch bản BĐKH. Tổn thất có thể được tính theo tỷ lệ % nguồn lợi giá trị kinh tế của các HST bị mất đi do suy thoái về diện tích (tương đương với % diện tích các HST tiêu biểu bị suy giảm). - 13 - Xác định mục tiêu, phạm vi, đối tượng nghiên cứu Thu thập tài liệu + Khảo sát thực địa Xử lý số liệu Dự báo mức độ suy thoái các HST theo kịch bản PP tham vấn chuyên gia + PP trọng số Lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các HST Tổn thất giá trị sử dụng Tổn thất giá trị sử dụng Tổn thất giá trị phi trực tiếp gián tiếp sử dụng Tổn Tổn thất giá trị Tổn thất giá trị bảo tồn Tổn thất Tổn thất cung cấp môi thất du giá trị ĐDSH, đóng góp cho khai thác lịch trường sống (sinh nghiên cứu, giáo dục, thủy sản hấp thụ cư), nguồn giống (RTĐ, CO2 sinh kế.

cho thế hệ (TCB, thủy sản (RNM, RNM, (RTĐ, mai sau (RTĐ, RNM, RSH) TCB, RSH) TCB, RNM) TCB, RSH) RSH) PP giá thị trường và các công trình PP đánh giá ngẫu PP giá thị PP chi phí nghiên cứu có liên quan nhiên trường du lịch Tổng hợp tổn thất giá trị kinh tế do suy thoái các HST liên quan đến BĐKH Đề xuất giải pháp nhằm giảm tổn thất kinh tế biển đảo Phú Quốc do suy thoái các HST dưới tác động của BĐKH Hình 2. Khung logic của luận án lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái tiêu biểu Phú Quốc dưới tác động của Biến đổi khí hậu - 14 - 2. Tiểu kết chương 2 Trong chương này, tác giả đã xây dựng được hướng tiếp cận của luận án. Trên cơ sở xây dựng lý luận tác giả lựa chọn các phương pháp sử dụng để lượng giá tổn thất do suy thoái HST chủ yếu biển đảo Phú Quốc dưới tác động của BĐKH.

Việc dự báo mức độ suy thoái của hệ sinh thái được thực hiện theo phương pháp trọng số và tham vấn chuyên gia. Các phương pháp tính toán lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái Phú Quốc dưới tác động của BĐKH gồm có: Phương pháp giá thị trường, phương pháp chi phí du lịch, phương pháp chi phí thay thế, phương pháp thị trường và các công trình nghiên cứu có liên quan, phương pháp đánh giá ngẫu nhiên. Qua đó, tác giả cũng xây dựng quy trình lượng giá tổn thất kinh tế do suy thoái các hệ sinh thái Phú Quốc dưới tác động của BĐKH. KẾT QUẢ LƯỢNG GIÁ TỔN THẤT KINH TẾ DO SUY THOÁI HỆ SINH THÁI VÙNG BIỂN ĐẢO PHÚ QUỐC DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 3.

Dự báo mức độ suy thoái các hệ sinh thái vùng biển đảo Phú Quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu 3.