HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHẠM QUANG HUY ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG TỒN LƯU DIOXIN TRONG ĐẤT TẠI KHU VỰC SÂN BAY A SO (XÃ ĐÔNG SƠN, HUYỆN A LƯỚI, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ) Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Trịnh Quang Huy TS. Nguyễn Hùng Minh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình bảo vệ một học vị nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và thông tin trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Phạm Quang Huy i LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể các thầy cô giáo Khoa Môi trường, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam đã truyền đạt cho tôi những kiến thức cơ bản và tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học cao học trong suốt hai năm qua. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới TS. Trịnh Quang Huy và TS.
Nguyễn Hùng Minh đã dành nhiều thời gian trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này. Tôi cũng xin cảm ơn Phòng Phân tích Dioxin và Độc chất, Trung tâm Quan Trắc Môi trường, Tổng Cục Môi Trường, chương trình nghiên cứu khoa học KHCN- 33.01/11-15, Văn phòng Ban Chỉ đạo 33 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi tiếp cận và thu thập những thông tin, lấy mẫu phân tích cần thiết cho đề tài. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, những người đã động viên và giúp đỡ tôi về tinh thần, vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài này. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Phạm Quang Huy ii MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.
ix Thesis Abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Yêu cầu của đề tài.
Tổng quan tài liệu. Tổng quan về các hợp chất dioxin. Độc tính của Dioxin và Cơ chế gây độc. Nguồn phơi nhiễm Dioxin ở người.
Hiện trạng tồn lưu dioxin trong đất ở việt nam. Tồn lưu Dioxin trong đất do hậu quả chiến tranh ở Việt Nam. Ảnh hưởng của Dioxin đến sản xuất nông nghiệp và sức khỏe con người tại các khu vực tồn lưu. Các giải pháp khống chế và xử lý tồn lưu dioxin.
Các giải pháp khống chế Dioxin lan tỏa ra môi trường. Kỹ thuật và công nghệ xử lý Dioxin trong đất. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp.
Phương pháp lựa chọn số mẫu và vị trí lấy mẫu. Phương pháp phân tích và các chỉ tiêu phân tích. Phương pháp xác định tổng độ độc tương đương. Phương pháp so sánh.
Phương pháp xử lý số liệu. 42 Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xã đông sơn, huyện a lưới, tỉnh thừa thiên huế. Điều kiện tự nhiên.
Kinh tế xã hội. Đánh giá hiện trạng tồn lưu dioxin trong đất tại khu vực nghiên cứu. Hồi cứu về nguồn gốc tồn lưu Dioxin trong đất tại khu vực nghiên cứu. Hiện trạng nồng độ Dioxin trong đất tại sân bay A So.
Đánh giá nguy cơ ảnh hưởng liên quan tới mục đích sử dụng đất. Đánh giá nguy cơ ảnh hưởng tới mục đích sử dụng đất đối với tiểu khu A. Đánh giá nguy cơ ảnh hưởng tới mục đích sử dụng đất đối với tiểu khu B. Đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro và xử lý tồn lưu dioxin trong đất tại sân bay a so.
Giải pháp tuyên truyền. Giải pháp xử lý tồn lưu Dioxin trong đất tại sân bay A So bằng phương pháp sinh học. Kết luận và kiến nghị. 72 Tài liệu tham khảo.
75 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt Bw Khối lượng cơ thể (body weight BCF Đánh giá chỉ số nồng độ sinh học (bioconcentration factor) BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường GC Sắc ký khí (Gas Chromatography) HpCDD Heptaclo Dibenzo-Para Dioxin HpCDF Heptaclo Dibenzo Furan HRMS High Resolution Mass Spectrometry HxCDD Hexaclo Dibenzo-Para Dioxin HxCDF Hexaclo Dibenzo Furan OCDD Octaclo Dibenzo-Para Dioxin OCDF Octaclo Dibenzo Furan PCB Polyclobiphenyl PCDD Polyclobiphenyl PCDF Polyclo Dibenzo Furan PeCDD Pentaclo Dibenzo-Para Dioxin PeCDF Pentaclo Dibenzo Furan Ppt Một phần nghìn tỉ (parts-per-trillion) Ppm Một phần triệu (parts per million TCDD Tetraclo Dibenzo-Para Dioxin TCDF Tetraclo Dibenzo Furan TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TDI Lượng tiêu thụ hàng ngày (Tolerable Daily Intake) TEQ Độ độc tương đương (Toxic Equivalency Quantity) TB Trung bình STT Số thứ tự LD50 Liều lượng gây chết trung bình (Median Lethal Dose) USDA Bộ nông nghiệp Mỹ (United States Department of Agriculture) USAID Cơ quan Phát triển Quốc tế của Hoa Kỳ US EPA Cục bảo vệ môi trường Mỹ QCVN Quy chuẩn Việt Nam WHO Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Số nhóm đồng loại của các hợp chất Dioxin. Thông số thể hiện tính chất của một số đồng loại Dioxin. LD50 của 2,3,7,8-TCDD đối với một số loài động vật.
Các điểm tàng trữ chính các chất da cam/Dioxin trong thời gian chiến tranh. Hàm lượng trung bình của Dioxin và chất da cam theo chiều sâu tầng đất tại khu vực sân bay Đà Nẵng. Nồng độ dioxin (2,3,7,8-TCDD và TEQ; pg/g) trong mẫu đất lấy tại khu vực Z1, sân bay Biên Hoà, Việt Nam. Hàm lượng 2,3,7,8-TCDD trong đất, bùn ở các địa phương khác nhau.
So sánh hàm lượng 2,7,3,8- TCDD trong đất tại rừng núi và đồng bằng. Hàm lượng Dioxin trong đất và trong bùn đáy ở Việt Nam. Bệnh/tật liên quan với phơi nhiễm Dioxin. Tổng hợp kết quả 2,3,7,8-TCDD máu cư dân tại A Lưới năm 1999.
Kết quả phân tích 2,3,7,8-TCDD trong mẫu sữa mẹ ở A Lưới năm 1999. Khả năng phân giải 2,4-D bởi vi sinh vật. Danh sách các mẫu đất thu thập tại tiểu khu A. Danh sách các mẫu đất thu thập tại tiểu khu B.
Bảng quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2015 và 2020. Thống kê các chất diệt cỏ quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Thừa Thiên – Huế và A Lưới. Tổng hợp ô nhiễm dioxin trong môi trường ở A Lưới. Kết quả phân tích Dioxin (ng/kg) trong các mẫu đất thu thập tại tiểu khu A sân bay A So.
Kết quả phân tích Dioxin (ng/kg) trong các mẫu đất thu thập tại tiểu khu A sân bay A So (tiếp). Kết quả phân tích Dioxin (ng/kg) trong các mẫu đất thu thập tại tiểu khu A sân bay A So (tiếp). Kết quả phân tích Dioxin (ng/kg) trong các mẫu đất thu thập tại tiểu khu A sân bay A So (tiếp). Kết quả phân tích Dioxin (ng/kg) trong các mẫu đất thu thập tại tiểu khu B sân bay A So.
Kết quả phân tích Dioxin (ng/kg) trong các mẫu đất thu thập tại tiểu khu B sân bay A So (tiếp). Tổng hợp số lượng mẫu đất bề mặt khu A có giá trị TEQ vượt quá mục đích sử dụng đất theo QCVN:45/2012/BTNMT. Số lượng mẫu đất bề mặt khu B có giá trị TEQ vượt quá QCVN:45/2012/BTNMT. 68 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2.
Cấu trúc hóa học của 17 đồng loại Dioxin. Cơ chế gây độc của các đồng loại Dioxin. Máy bay đang chuẩn bị cất cánh phun rải chất diệt cỏ (Ảnh tư liệu). Đồ thị lan truyền Dioxin trong đất theo chiều sâu (%).
Sơ đồ con đường phơi nhiễm dioxin vào cơ thể người. Khu bãi chôn lấp xử lý Dioxin tại sân bay phú cát. Quy trình xử lý Dioxin bằng công nghệ khử hấp thu nhiệt. Khu vực lấy mẫu tại sân bay A So.
Vị trí điểm lấy mẫu đất ở sân bay A So. Sân bay A So và các khu vực ô nhiễm. Nồng độ Dioxin trong các mẫu đất tại tiểu khu A. Tỉ lệ phần trăm đóng góp của 17 đồng phân Dioxin/Furan xuất hiện trong mẫu đất tiểu khu A.
Biểu đồ so sánh nồng độ cao nhất của tiểu khu A với nồng độ các khu vực nghiên cứu tồn lưu Dioxin khác. Biểu đồ nồng độ dioxin trong mẫu đất phẫu diện AL-A7. Biểu đồ nồng độ dioxin trong mẫu đất phẫu diện AL-A18. Nồng độ Dioxin trong các mẫu đất tại tiểu khu B.
Tỉ lệ phần trăm đóng góp của 17 đồng phân Dioxin/Furan xuất hiện trong mẫu đất tiểu khu B. Biểu đồ so sánh nồng độ cao nhất của tiểu khu B với nồng độ các khu vực nghiên cứu tồn lưu Dioxin khác. Biểu đồ nồng độ dioxin trong mẫu đất phẫu diện AL-B8. Biểu đồ nồng độ dioxin trong mẫu đất phẫu diện AL-B11.
Nồng độ Dioxin trong đất tại tiểu khu A So sánh với QCVN:45/2012/ BTNMT. Sơ đồ vị trí phân bố nồng độ Dioxin (ng/kg TEQ) trong đất bề mặt tiểu khu A sân bay A So. Nồng độ Dioxin trong đất tại tiểu khu B so sánh với QCVN:45/2012/ BTNMT. Sơ đồ vị trí phân bố nồng độ dioxin (ng/kg TEQ) trong đất bề mặt tiểu khu B sân bay A So.
69 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Phạm Quang Huy Tên Luận văn: Đánh giá hiện trạng tồn lưu Dioxin trong đất tại khu vực sân bay A So (Xã Đông Sơn, Huyện A Lưới, Tỉnh Thừa Thiên Huế) Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nhằm mục đích đánh giá lại nồng độ tồn lưu của Dioxin trong môi trường đất để đưa ra các mục đích sử dụng đất thích hợp cho chính quyền địa phương và người dân địa phương. Đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro và xử lý tồn lưu Dioxin trong đất hợp lý đối với khu vực nghiên cứu.