Đánh Giá Tính Minh Bạch và Công Khai Thông Tin của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Bài viết này đi sâu vào tính minh bạch và công khai thông tin của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. 97 trang · Banking Academy · 2021.

• Tác giả: Tr V
• Người hướng dẫn: Ph.D. Nguyễn Minh Phương
• Trường học: Banking Academy
• Chuyên ngành: Banking
• Đề tài: Đánh Giá Tính Minh Bạch và Công Khai Thông Tin của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Graduation Thesis
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• GUARANTEE STATEMENT
• ACKNOWLEDGEMENT
• TABLE OF CONTENT
• LIST OF SYMBOLS, ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES, CHARTS
• 1. CHAPTER 1: OVERVIEW OF COMMERCIAL BANK AND INFORMATION DISCLOSURE & TRANSPARENCY IN COMMERCIAL BANK
• 1.1. Overview of commercial banks
• 1.1.1. Concept and main operations of commercial bank
• 1.1.2. The roles of commercial bank in the economy
• 1.2. INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY IN COMMERCIAL BANKING SYSTEM
• 1.2.1. Concept, requirements and roles of information disclosure & transparency in commercial bank
• 1.2.2. The factors that affect information transparency in Vietnamese commercial banks
• 1.2.3. Lessons from other countries
• 2. CHAPTER 2: APPLYING STANDARD & POOR METHOD FOR MEASUREMENT OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS’ INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY
• 2.1. SITUATION OF INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS
• 2.1.1. Regulations of Vietnam
• 2.1.2. Practical application of regulation on information transparency in banking activities
• 2.2. MEASUREMENT METHOD FOR BANKING INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY
• 2.2.1. Baumann and Nier (2003) index
• 2.2.2. RTI measurement disclosure index
• 2.3. APPLICATION OF S&P METHOD
• 3. CHAPTER 3: ANALYSIS AND ASSESSMENT OF MEASUREMENT SCALE
• 3.1. ANALYSIS OF MEASUREMENT SCALE
• 3.1.1. Vietnamese commercial banks
• 3.1.2. Singaporean & Thai commercial banks
• 3.2. ASSESSMENT OF MEASUREMENT SCALE
• 3.2.1. Causes of shortcomings for Vietnamese commercial banks
• 4. CHAPTER 4: SOLUTIONS AND RECOMMENDATIONS TO IMPROVE INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY OF COMMERCIAL BANKS IN VIETNAM
• 4.1. SOLUTIONS TO IMPROVE INFORMATION TRANSPARENCY OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS
• 4.1.1. Commitment from senior leadership
• 4.2. RECOMMENDATIONS TO THE GOVERNMENT AND RELATED MINISTRIES
• 4.2.1. Recommendations to the Government
• 4.2.2. Recommendations to the Ministry of Finance
• 4.2.3. Recommendations to the State Bank
• 4.2.4. Recommendations to the commercial banks
• 4.2.5. Recommendations to the auditing firms
• LIST OF SYMBOLS, ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES, CHARTS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Minh Bạch Ngân Hàng Việt Nam Tại Sao Quan Trọng

Bài viết này đi sâu vào tính minh bạch và công khai thông tin của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của thị trường tài chính, minh bạch đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng niềm tin của nhà đầu tư, khách hàng và công chúng. Việc công khai thông tin ngân hàng đầy đủ và kịp thời giúp giảm thiểu rủi ro, tăng cường hiệu quả hoạt động và thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn hệ thống. Nghiên cứu này, dựa trên tài liệu gốc, sẽ phân tích, đánh giá và so sánh tính minh bạch của các ngân hàng, đồng thời đề xuất các giải pháp để cải thiện. Thông tin cổ đông ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng được xem xét.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò của Minh Bạch Ngân Hàng

Minh bạch ngân hàng không chỉ đơn thuần là công khai thông tin. Theo S&P, đó là việc công bố thông tin một cách kịp thời và đầy đủ về tình hình tài chính, hoạt động, cũng như các hoạt động quản lý liên quan đến cấu trúc sở hữu và quy trình quản lý. Thông tin liên quan đến nợ xấu cũng cần được minh bạch. Minh bạch giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác năng lực tài chính ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Tính minh bạch cũng góp phần hạn chế rủi ro ngân hàng và thúc đẩy hiệu quả hoạt động ngân hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng của Công Khai Thông Tin Theo Quy Định

Công khai thông tin theo quy định là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các quy định này bao gồm việc công bố báo cáo tài chính ngân hàng định kỳ, thông tin về kết quả kinh doanh ngân hàng, chính sách tín dụng ngân hàng và các thông tin quan trọng khác. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này không chỉ giúp ngân hàng đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn nâng cao uy tín và điểm tín nhiệm ngân hàng trên thị trường. Circular 96 of the Ministry of Finance guides information disclosure on the Vietnamese stock market, highlighting key reporting avenues.

II. Phân Tích Thực Trạng Công Khai Thông Tin Ngân Hàng Vẫn Còn Hạn Chế

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực cải thiện, thực trạng công khai thông tin của các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều ngân hàng vẫn chưa thực sự chủ động trong việc cung cấp thông tin, đặc biệt là các thông tin phi tài chính như quản trị ngân hàng, chiến lược phát triển và rủi ro ngân hàng. Phản hồi khách hàng ngân hàng cũng chưa được thu thập và công khai một cách đầy đủ. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá đánh giá ngân hàng một cách toàn diện và so sánh giữa các ngân hàng. Dẫn chứng từ nghiên cứu cho thấy điểm minh bạch của các công ty niêm yết Việt Nam thấp nhất so với các nước Đông Nam Á năm 2013.

2.1. Những Vấn Đề Tồn Tại trong Công Bố Báo Cáo Tài Chính Ngân Hàng

Báo cáo tài chính ngân hàng là nguồn thông tin quan trọng nhất để đánh giá năng lực tài chính ngân hàng. Tuy nhiên, nhiều báo cáo tài chính vẫn còn thiếu tính minh bạch, đặc biệt là trong việc trình bày các thông tin về nợ xấu, dự phòng rủi ro và các giao dịch liên quan đến cổ đông ngân hàng. Chuẩn mực kế toán ngân hàng cũng chưa được áp dụng một cách thống nhất và đầy đủ, gây khó khăn cho việc so sánh báo cáo tài chính giữa các ngân hàng. Các thông tin về lãi suất cũng chưa được công khai một cách rõ ràng.

2.2. Hạn Chế trong Công Khai Thông Tin Trên Website và Ứng Dụng Ngân Hàng

Website và ứng dụng ngân hàng là những kênh thông tin quan trọng để công khai thông tin đến khách hàng và nhà đầu tư. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn chưa tận dụng hiệu quả các kênh này. Thông tin trên website thường thiếu cập nhật, không đầy đủ và khó tìm kiếm. Quy trình xử lý khiếu nại cũng không được công khai rõ ràng, gây khó khăn cho khách hàng khi có tranh chấp. Bảo vệ quyền lợi người gửi tiền cần được thể hiện rõ ràng trên các kênh thông tin này.

III. Phương Pháp Đánh Giá Ngân Hàng Minh Bạch Áp Dụng Mô Hình S P

Để đánh giá mức độ minh bạch của các ngân hàng thương mại Việt Nam, bài viết này áp dụng phương pháp của Standard & Poor's (S&P). Mô hình này đánh giá tính minh bạch dựa trên nhiều tiêu chí, bao gồm thông tin cổ đông, quản trị ngân hàng, báo cáo tài chính và chính sách rủi ro. Việc áp dụng mô hình này giúp có cái nhìn khách quan và toàn diện về tính minh bạch của các ngân hàng, đồng thời cho phép so sánh với các ngân hàng trong khu vực và trên thế giới. Nghiên cứu này xây dựng trên cơ sở các nghiên cứu trước đây, đặc biệt là về đo lường thông tin được công khai trên báo cáo tài chính và website.

3.1. Các Tiêu Chí Đánh Giá Minh Bạch Ngân Hàng Theo S P

Mô hình S&P sử dụng nhiều tiêu chí để đánh giá tính minh bạch của ngân hàng. Các tiêu chí này bao gồm: Công khai thông tin về cấu trúc sở hữu và quyền của nhà đầu tư; Minh bạch trong báo cáo tài chính, bao gồm chính sách kế toán và kiểm toán; Quản trị ngân hàng hiệu quả, với sự tham gia tích cực của hội đồng quản trị; Công khai thông tin về các giao dịch với bên liên quan và chính sách rủi ro; Cuối cùng là thông tin về chủ sở hữu.

3.2. So Sánh Với Tiêu Chuẩn Minh Bạch Ngân Hàng Quốc Tế Basel

Ngoài mô hình S&P, bài viết cũng so sánh tính minh bạch của các ngân hàng thương mại Việt Nam với các tiêu chuẩn minh bạch ngân hàng quốc tế, đặc biệt là tiêu chuẩn Basel. Tiêu chuẩn Basel đặt ra các yêu cầu khắt khe về quản trị rủi ro, công khai thông tin và năng lực tài chính. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này giúp ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả hơn, đồng thời tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Minh Bạch Thông Tin Ngân Hàng Cần Đồng Bộ

Để nâng cao tính minh bạch của các ngân hàng thương mại Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, bản thân các ngân hàng và các tổ chức kiểm toán. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát và kiểm tra, nâng cao năng lực quản trị của ngân hàng và khuyến khích công khai thông tin một cách chủ động. Đặc biệt, cần tăng cường đào tạo về chuẩn mực kế toán quốc tế và quản trị rủi ro cho cán bộ ngân hàng. Báo cáo thường niên ngân hàng cần được chuẩn hóa và dễ tiếp cận.

4.1. Vai Trò của Ngân Hàng Nhà Nước trong Thúc Đẩy Minh Bạch Ngân Hàng

Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy minh bạch ngân hàng. Cần hoàn thiện các thông tư quy định về minh bạch ngân hàng, tăng cường giám sát việc thực hiện và xử lý nghiêm các vi phạm. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước cần chủ động cung cấp thông tin về tình hình hoạt động của hệ thống ngân hàng và các chính sách điều hành tiền tệ. Cần có tiêu chí đánh giá minh bạch cụ thể và công khai.

4.2. Nâng Cao Quản Trị Ngân Hàng Để Tăng Cường Tính Minh Bạch

Nâng cao quản trị ngân hàng là yếu tố then chốt để tăng cường tính minh bạch. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, đảm bảo công khai thông tin một cách đầy đủ và kịp thời. Hội đồng quản trị cần tăng cường vai trò giám sát và đảm bảo tuân thủ các quy định về minh bạch. Thông tin về quan hệ nhà đầu tư ngân hàng cần được cải thiện.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu So Sánh Minh Bạch Ngân Hàng Việt Nam Thái Lan Singapore

Nghiên cứu áp dụng phương pháp S&P để so sánh ngân hàng giữa Việt Nam, Thái Lan và Singapore, từ đó đánh giá vị thế minh bạch của ngân hàng thương mại Việt Nam trong khu vực. Kết quả cho thấy, tính minh bạch của ngân hàng Việt Nam còn thấp hơn so với các nước này, đặc biệt là trong các lĩnh vực như quản trị ngân hàng và báo cáo tài chính. Điều này cho thấy cần có những nỗ lực lớn hơn để cải thiện tính minh bạch và nâng cao khả năng cạnh tranh của ngân hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế. Nghiên cứu này còn đánh giá xếp hạng tín nhiệm quốc tế của các ngân hàng trong khu vực.

5.1. Phân Tích Điểm Mạnh và Điểm Yếu của Minh Bạch Ngân Hàng Việt Nam

Phân tích điểm mạnh và điểm yếu của minh bạch ngân hàng Việt Nam dựa trên kết quả so sánh ngân hàng. Điểm mạnh có thể là việc tuân thủ các quy định cơ bản về công khai thông tin, trong khi điểm yếu nằm ở tính chủ động, đầy đủ và kịp thời của thông tin. Việc cải thiện điểm yếu này sẽ giúp ngân hàng Việt Nam thu hút được nhiều vốn đầu tư hơn và nâng cao xếp hạng ngân hàng trên thị trường quốc tế.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm từ Thái Lan và Singapore về Minh Bạch Ngân Hàng

Nghiên cứu rút ra bài học kinh nghiệm từ Thái Lan và Singapore về minh bạch ngân hàng. Hai quốc gia này có hệ thống pháp luật và quản lý chặt chẽ hơn, đồng thời khuyến khích ngân hàng chủ động công khai thông tin. Việc áp dụng các bài học này sẽ giúp ngân hàng Việt Nam cải thiện tính minh bạch và nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế.

VI. Kết Luận Minh Bạch Ngân Hàng Yếu Tố Quyết Định Sự Phát Triển Bền Vững

Kết luận, minh bạch ngân hàng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc cải thiện tính minh bạch không chỉ giúp ngân hàng thu hút vốn đầu tư và nâng cao uy tín mà còn góp phần hạn chế rủi ro và tăng cường hiệu quả hoạt động. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, bản thân các ngân hàng và các tổ chức liên quan. Tương lai của ngành ngân hàng Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải thiện tính minh bạch và xây dựng niềm tin của công chúng.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo về Minh Bạch Ngân Hàng

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xây dựng chỉ số minh bạch riêng cho các ngân hàng thương mại Việt Nam, hoặc đánh giá tác động của tính minh bạch đến hiệu quả hoạt động và khả năng quản trị rủi ro của ngân hàng. Đồng thời, cần nghiên cứu sâu hơn về vai trò của công nghệ trong việc tăng cường tính minh bạch và công khai thông tin.

6.2. Lời Kêu Gọi Hành Động Cùng Xây Dựng Hệ Thống Ngân Hàng Minh Bạch

Lời kêu gọi hành động đến tất cả các bên liên quan để cùng chung tay xây dựng hệ thống ngân hàng minh bạch, an toàn và hiệu quả. Chỉ khi có một hệ thống ngân hàng như vậy, Việt Nam mới có thể đạt được mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vị trí huyết mạch trong nền kinh tế Việt Nam với tư cách là kênh dẫn vốn, cung ứng vốn cho sản xuất kinh doanh và là công cụ truyền dẫn chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và các biến động phức tạp của kinh tế toàn cầu—đặc biệt là tác động từ đại dịch Covid-19, sự phục hồi chậm của các thị trường mới nổi, sự sụt giảm của thị trường hàng hóa và nguy cơ thắt chặt thanh khoản—áp lực cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng ngày càng gia tăng. Để nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút vốn đầu tư và tiền gửi, tính minh bạch và công khai thông tin trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm giảm thiểu rủi ro thông tin bất đối xứng và duy trì sự ổn định hệ thống tài chính.

Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy hoạt động công bố thông tin tự nguyện của các ngân hàng thương mại vẫn còn sơ sài, mang tính bị động và thiếu chuyên nghiệp. Dẫn chứng từ số liệu năm 2013 cho thấy điểm số minh bạch và công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam đứng ở mức thấp nhất trong số các quốc gia Đông Nam Á tham gia khảo sát (bao gồm Singapore, Philippines, Indonesia, Thái Lan và Myanmar). Bất cập này xuất phát từ việc quản lý nhà nước chưa thực sự chặt chẽ, chế tài xử phạt vi phạm còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe và còn nhiều kẽ hở pháp lý để các tổ chức tín dụng né tránh nghĩa vụ minh bạch.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng thương mại, vai trò, yêu cầu và các yếu tố chi phối tính công khai, minh bạch thông tin trong hệ thống ngân hàng; đúc kết bài học quốc tế từ các cuộc khủng hoảng tài chính.
2. Phân tích thực trạng khung pháp lý và thực tiễn công bố thông tin của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, chỉ rõ các vi phạm và bất cập phổ biến.
3. Vận dụng bộ chỉ số Standard & Poor (S&P) gồm 98 tiêu chí để đo lường mức độ minh bạch của các ngân hàng thương mại đại diện tại Việt Nam và so sánh với các ngân hàng trong khu vực (Singapore và Thái Lan) trong năm 2020.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có căn cứ thực tiễn đối với Chính phủ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức kiểm toán và bản thân các ngân hàng thương mại nhằm nâng cao mức độ minh bạch thông tin.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là tính công khai và mức độ minh bạch thông tin của các NHTM Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu công bố năm 2020 thông qua các tài liệu chính thức (Báo cáo thường niên, Báo cáo tài chính, website, thông tin trên sàn chứng khoán) của 9 ngân hàng thương mại tại 3 quốc gia: Việt Nam, Singapore và Thái Lan. Trong đó, phạm vi phân tích chuyên sâu tại Việt Nam được thực hiện trên 3 ngân hàng đại diện cho 3 quy mô: Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV - ngân hàng có vốn nhà nước chi phối), Ngân hàng TMCP Quân đội (MBB - quy mô vừa), và Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB - quy mô nhỏ).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các chuẩn mực quốc tế và các công trình nghiên cứu kinh điển về minh bạch thông tin:

• Khái niệm và chuẩn mực: Khái niệm công bố thông tin theo Thông tư số 96 của Bộ Tài chính; định nghĩa về tính minh bạch theo Standard & Poor (2001), Bushman và Smith (2003), Bushman, Piotroski và Smith (2003); Nguyên tắc số 12 về quản trị công ty của Ủy ban Basel (Basel Committee); các thuộc tính thông tin kế toán theo Kulzick (2004), Barth và Schipper (2008), Williams (2007, 2012); 5 thuộc tính thông tin minh bạch theo Vishwanath và Kaufmann (2001) gồm: Tính tiếp cận (Accessibility), Tính toàn diện (Comprehensiveness), Tính thích hợp (Relevance), Chất lượng và độ tin cậy (Quality and reliability).
• Yếu tố tác động: Kế thừa mô hình của Phuong.H và cộng sự (2020) xác định 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến tính minh bạch ngân hàng: Quản lý nhà nước, Hoạt động kiểm toán (nội bộ và độc lập), Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm (Boot & Thakor, 2010), và Cam kết của lãnh đạo cấp cao (Paul M., Ha, 2014).
• Bài học quốc tế: Phân tích sự sụp đổ của Lehman Brothers (Mỹ) năm 2008 do lạm dụng kỹ thuật Repo 105 và Repo 108 lợi dụng kẽ hở của chuẩn mực kế toán SFAS 140 để che giấu nợ xấu, dẫn đến sự ra đời của Đạo luật Dodd-Frank và áp dụng gói Basel III; bài học khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 tại Hàn Quốc do thiếu tuân thủ chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) trong phân loại nợ và phái sinh, từ đó thực hiện cải cách kiểm toán và giám sát độc lập.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Phân tích, tổng hợp tài liệu, phương pháp diễn dịch và quy nạp từ các quy định pháp luật (Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Doanh nghiệp, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán, Luật Chứng khoán, các Thông tư của NHNN và Bộ Tài chính) và nghiên cứu tiền nhiệm để xây dựng khung đánh giá.
• Phương pháp định lượng: Áp dụng phương pháp đánh giá thực chứng bằng bảng câu hỏi nhị phân (gán giá trị 1 nếu công bố, 0 nếu không công bố) dựa trên bộ chỉ số đo lường Standard & Poor (S&P Index) gồm 98 tiêu chí. Ngoài ra, tác giả điểm qua các mô hình đo lường khác như chỉ số Baumann và Nier (2003) với 17 chỉ tiêu tài chính, chỉ số CIFAR (~90 thuộc tính) và chỉ số RTI (Helder Ferreira de Mendonça và cộng sự, 2012 dựa trên Basel II).
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán, điều lệ, quy chế quản trị, nghị quyết ĐHĐCĐ và các công bố thông tin trên website chính thức của các ngân hàng cũng như các sở giao dịch chứng khoán (HOSE, HNX, UPCoM) năm 2020.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về ngân hàng thương mại và tính công khai, minh bạch thông tin trong ngân hàng thương mại

Chương này tập trung làm rõ các khái niệm căn bản về NHTM theo thông lệ quốc tế (Mỹ, Pháp, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ) và quy định của Luật Các tổ chức tín dụng tại Việt Nam. Tác giả phân tích 4 vai trò trọng yếu của NHTM: cung ứng vốn cho nền kinh tế, công cụ để Nhà nước điều tiết kinh tế vĩ mô, cầu nối giữa tài chính quốc gia với tài chính quốc tế, và cầu nối giữa doanh nghiệp với thị trường.

Về phương diện minh bạch, chương 1 phân tích các khái niệm, yêu cầu thuộc tính thông tin và vai trò của việc công khai thông tin trong việc giảm thiểu rủi ro thông tin bất đối xứng, giảm biến động giá cổ phiếu (Baumann, 2004) và duy trì kỷ luật thị trường theo Trụ cột 3 của Basel II. Tác giả phân tích chi tiết 4 yếu tố tác động đến tính minh bạch tại Việt Nam và phân tích sâu bài học kinh nghiệm từ sự sụp đổ của Lehman Brothers tại Mỹ (gian lận Repo 105/108) và cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 tại Hàn Quốc, từ đó rút ra các bài học mang tính cảnh báo cho hệ thống ngân hàng Việt Nam về nợ xấu, sở hữu chéo và thanh khoản.

Chương 2: Áp dụng phương pháp Standard & Poor đo lường tính công khai và minh bạch thông tin của ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 tổng hợp hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh nghĩa vụ công bố thông tin tại Việt Nam: Nghị quyết 19-2017/NQ-CP, Luật Kế toán số 88/2015/QH13, Luật Thống kê số 89/2015/QH13, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán (Thông tư 155/2015/TT-BTC), Thông tư 49/2014/TT-NHNN, Thông tư 180/2015/TT-BTC và Thông tư 41/2016/TT-NHNN.

Tác giả chỉ ra các kẽ hở pháp lý và thực trạng vi phạm trong thực tế:

• Tình trạng không công bố hoặc thiếu thuyết minh báo cáo tài chính kéo dài nhiều năm tại các ngân hàng như PVcomBank (từ 2012), Vietbank (từ 2013), OceanBank, SouthernBank, BaoVietBank, DongABank (từ 2014), LienVietPostBank, SaigonBank, MaritimeBank, VietcapitalBank.
• Tình trạng thiếu báo cáo tài chính giữa niên độ (ví dụ trong thương vụ sáp nhập DaiABank và HDBank).
• Công bố thông tin chậm trễ hoặc không đầy đủ (DongABank, Agribank theo Nghị định 81/2015/NĐ-CP, 3 ngân hàng mua lại bắt buộc giá 0 đồng).
• Tỷ lệ niêm yết trên thị trường chứng khoán còn thấp (tính đến thời điểm nghiên cứu chỉ có 14/35 NHTM niêm yết trên HOSE, HNX và đăng ký giao dịch trên UPCoM).

Chương này trình bày chi tiết cấu trúc bộ thang đo Standard & Poor (S&P) với 98 tiêu chí được chia thành 3 nhóm lớn:

1. Cơ cấu sở hữu và quyền của nhà đầu tư (28 thuộc tính): Tính minh bạch về sở hữu (11 tiêu chí), Mức độ tập trung sở hữu (8 tiêu chí), Quy trình biểu quyết và đại hội cổ đông (9 tiêu chí).
2. Minh bạch tài chính và công bố thông tin (35 thuộc tính): Định hướng kinh doanh (15 tiêu chí), Đánh giá chính sách kế toán (9 tiêu chí), Chi tiết chính sách kế toán (3 tiêu chí), Cơ cấu và giao dịch bên liên quan (4 tiêu chí), Thông tin về kiểm toán viên (4 tiêu chí).
3. Cơ cấu và quy trình của Hội đồng quản trị (35 thuộc tính): Cơ cấu và thành phần HĐQT (8 tiêu chí), Vai trò của HĐQT (12 tiêu chí), Đào tạo và thù lao thành viên HĐQT (6 tiêu chí), Thù lao và đánh giá ban điều hành (9 tiêu chí).

Quy trình khảo sát được thiết kế theo 3 bước: (1) Khảo sát thực tế các NHTM Việt Nam; (2) Khảo sát các NHTM Singapore và Thái Lan; (3) Phân tích, đánh giá, so sánh và xác định nguyên nhân tồn tại.

+-----------------------------------------------------------------------------+
| Quy trình 3 bước đánh giá minh bạch thông tin theo phương pháp S&P          |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Bước 1: Khảo sát thu thập dữ liệu 98 tiêu chí tại 3 NHTM Việt Nam           |
|         (BIDV, MBB, MSB) qua Báo cáo thường niên, BCTC và Website (2020)    |
| Bước 2: Khảo sát đối chuẩn trên nhóm NHTM khu vực (Singapore và Thái Lan)   |
| Bước 3: Đánh giá, phân tích độ phân tán điểm số và tìm nguyên nhân hạn chế  |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Chương 3: Phân tích và đánh giá thang đo đo lường

Chương 3 trình bày kết quả khảo sát chi tiết đối với 3 ngân hàng thương mại Việt Nam đại diện cho 3 quy mô khác nhau:

• BIDV: Tổng tài sản năm 2019 đạt 1.458.740 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hợp nhất 10.768 tỷ đồng; Moody's nâng triển vọng tín nhiệm từ tiêu cực lên tích cực vào tháng 3/2021.
• MBB: Vốn điều lệ năm 2020 đạt 27.988 tỷ đồng, tổng tài sản đạt 494.982 tỷ đồng.
• MSB: Vốn điều lệ năm 2020 đạt 11.750 tỷ đồng, tổng tài sản đạt 176.698 tỷ đồng; niêm yết trên HOSE vào tháng 12/2020.

Kết quả đo lường tổng thể và phân tích nhóm chỉ tiêu "Cơ cấu sở hữu và quyền của nhà đầu tư" được ghi nhận chi tiết:

Ngân hàng	Phân loại quy mô	Tính minh bạch sở hữu (11 điểm)	Mức độ tập trung sở hữu (8 điểm)	Quy trình biểu quyết & ĐHĐCĐ (9 điểm)	Tổng điểm Cơ cấu sở hữu (28 điểm)	Tổng điểm S&P chung (98 điểm)
BIDV	Lớn (Vốn nhà nước)	5	4	4	13	49
MBB	Vừa (Cổ phần)	3	0	3	6	36
MSB	Nhỏ (Cổ phần)	4	1	2	7	35

Phân tích chi tiết từng nhóm thành phần:

• Tính minh bạch về sở hữu: MBB và MSB không đề cập đến cổ phiếu hoãn lại (deferred shares), chỉ công bố thông tin cổ phiếu phổ thông đã phát hành. BIDV có đề cập đến loại cổ phiếu nhưng cả 3 ngân hàng đều không công bố thông tin về cổ phiếu chưa phát hành. Cả 3 ngân hàng đều công bố quyền biểu quyết của từng loại cổ phần.
• Mức độ tập trung sở hữu: Điểm số của cả 3 ngân hàng ở mức rất thấp (MSB: 1 điểm, MBB: 0 điểm, BIDV: 4 điểm). BIDV đạt điểm cao hơn do tính chất ngân hàng quốc doanh với cổ đông Nhà nước nắm giữ trên 80% vốn. MBB có công bố danh sách sở hữu trên 5% nhưng chỉ dừng lại ở số lượng cổ đông mà không công khai tên thể nhân/pháp nhân cụ thể. Đáng chú ý, 100% ngân hàng khảo sát không công bố tỷ lệ sở hữu chéo.
• Quy trình biểu quyết và đại hội cổ đông: Biên bản và nghị quyết ĐHĐCĐ của các ngân hàng chỉ ghi nhận các nội dung đã được biểu quyết thông qua mà không mô tả chi tiết quy trình bầu cử, cách thức triệu tập ĐHĐCĐ bất thường. Cả 3 ngân hàng đều có Quy chế quản trị nội bộ nhưng không ngân hàng nào ban hành hoặc công bố Bộ quy tắc thực hành tốt nhất (Code of Best Practices).

Chương 3 đồng thời phân tích đối chiếu với các NHTM Singapore và Thái Lan, làm rõ nguyên nhân dẫn đến các điểm nghẽn về tính minh bạch của các ngân hàng Việt Nam.

Chương 4: Giải pháp và kiến nghị nâng cao tính công khai và minh bạch thông tin của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Trên cơ sở kết quả đánh giá, chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp:

• Nâng cao cam kết từ lãnh đạo cấp cao: Chú trọng đạo đức kinh doanh, nâng cao nhận thức của Hội đồng quản trị và Ban điều hành về lợi ích dài hạn của minh bạch thông tin đối với việc giảm chi phí vốn và phòng ngừa rủi ro.
• Kiến nghị đối với Chính phủ: Hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, nâng cao mức xử phạt vi phạm hành chính để đảm bảo tính răn đe; gắn trách nhiệm pháp lý trực tiếp của các cá nhân lãnh đạo cấp cao thay vì chỉ phạt pháp nhân ngân hàng.
• Kiến nghị đối với Bộ Tài chính: Đẩy nhanh lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS/IAS) thay thế cho VAS; quy định bắt buộc đối với việc công bố đầy đủ thuyết minh BCTC và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
• Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: Sửa đổi Thông tư 49/2014/TT-NHNN, chuyển các quy định "khuyến khích" công bố thuyết minh BCTC thành điều khoản bắt buộc; kiểm soát chặt chẽ tình trạng sở hữu chéo và minh bạch hóa kết quả xếp hạng tín nhiệm nội bộ.
• Kiến nghị đối với các ngân hàng thương mại: Chủ động công bố thông tin tự nguyện, thiết lập Bộ quy tắc thực hành quản trị tốt nhất, minh bạch hóa chính sách thù lao của HĐQT và ban điều hành, thúc đẩy đăng ký niêm yết trên thị trường chứng khoán chính thức.
• Kiến nghị đối với các công ty kiểm toán độc lập: Nâng cao tính độc lập của kiểm toán viên, tăng cường kiểm tra các giao dịch với các bên liên quan và các khoản mục ngoại bảng.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các kết quả định lượng cụ thể về thực trạng công bố thông tin của các ngân hàng thương mại Việt Nam:

1. Phân hóa rõ nét theo quy mô và hình thức sở hữu: Ngân hàng có vốn nhà nước chi phối (BIDV) đạt điểm số minh bạch tổng thể (49/98 điểm) và điểm cơ cấu sở hữu (13/28 điểm) cao hơn đáng kể so với ngân hàng TMCP tư nhân quy mô vừa (MBB: 36 điểm tổng, 6 điểm sở hữu) và quy mô nhỏ (MSB: 35 điểm tổng, 7 điểm sở hữu).
2. Chỉ ra các "vùng trũng" thông tin nghiêm trọng: Toàn bộ các ngân hàng khảo sát tại Việt Nam đều không công bố tỷ lệ sở hữu chéo, không công bố Bộ quy tắc thực hành quản trị tốt nhất (Code of Best Practice), che giấu thông tin định danh của các cổ đông lớn trên 5% (như trường hợp của MBB), và không chi tiết hóa quy trình bầu cử ĐHĐCĐ trong biên bản.
3. Phát hiện kẽ hở pháp lý: Văn bản quản lý chuyên ngành (Thông tư 49/2014/TT-NHNN) chỉ dừng lại ở mức "khuyến khích" công bố Thuyết minh báo cáo tài chính và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, tạo điều kiện cho nhiều ngân hàng (PVcomBank, Vietbank, OceanBank, LienVietPostBank,...) che giấu các thông tin trọng yếu trong nhiều năm mà không bị xử lý nghiêm minh.

Đóng góp của nghiên cứu thể hiện ở việc kết hợp khung đánh giá quốc tế chuẩn hóa (S&P 98 tiêu chí) vào thực tiễn ngành ngân hàng tại Việt Nam, đặt các ngân hàng trong nước vào tương quan so sánh với các định chế tài chính khu vực (Singapore, Thái Lan), cung cấp góc nhìn đa chiều thay vì chỉ tập trung vào các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết như các nghiên cứu trong nước trước đây.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phương pháp: Thang đo S&P chủ yếu ghi nhận sự hiện diện cơ học của thông tin (có/không công bố) trên các tài liệu công khai cốt lõi (Báo cáo thường niên, BCTC, Website), không đi sâu kiểm định tính xác thực, phát hiện gian lận kiểm toán chuyên sâu hay đánh giá chất lượng chi tiết bên trong của số liệu được công bố.
• Hạn chế về phạm vi mẫu và thời gian: Nghiên cứu khảo sát chuyên sâu tại Việt Nam trên mẫu đại diện gồm 3 ngân hàng (BIDV, MBB, MSB) và dữ liệu được thu thập giới hạn trong năm tài chính 2020.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Mở rộng quy mô mẫu khảo sát lên toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam; thực hiện phân tích chuỗi thời gian (time-series) qua nhiều năm liên tục để đánh giá xu hướng chuyển dịch minh bạch; kết hợp mô hình kinh tế lượng nhằm kiểm định tác động của mức độ minh bạch thông tin đến hiệu quả tài chính (ROA, ROE) và rủi ro thanh khoản của các ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán, Kiểm toán: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về quản trị ngân hàng, kỹ thuật sử dụng thang đo S&P 98 tiêu chí, chỉ số Baumann & Nier (2003) và RTI index để đo lường tính minh bạch thông tin.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính): Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về những lỗ hổng trong các thông tư hiện hành (như Thông tư 49/2014/TT-NHNN, Thông tư 155/2015/TT-BTC) và tình trạng vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin, phục vụ cho công tác hoàn thiện khung khổ pháp lý và chế tài xử phạt.
• Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Tham khảo hệ thống tiêu chuẩn 98 thuộc tính của S&P để rà soát, tự hoàn thiện báo cáo thường niên, quy chế quản trị nội bộ và lộ trình chuyển đổi áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thang đo Standard & Poor (S&P) áp dụng trong nghiên cứu gồm những nhóm tiêu chí nào và có bao nhiêu thuộc tính?
Thang đo S&P gồm tổng cộng 98 thuộc tính (tiêu chí nhị phân gán điểm 1 hoặc 0), được chia làm 3 nhóm chính:

• Cơ cấu sở hữu và quyền của nhà đầu tư: 28 thuộc tính.
• Minh bạch tài chính và công bố thông tin: 35 thuộc tính.
• Cơ cấu và quy trình của Hội đồng quản trị: 35 thuộc tính.

2. Điểm số minh bạch thông tin tổng thể và điểm số cơ cấu sở hữu của 3 ngân hàng Việt Nam được khảo sát là bao nhiêu?

• BIDV: Tổng điểm minh bạch đạt 49/98 điểm; điểm cơ cấu sở hữu đạt 13/28 điểm.
• MBB: Tổng điểm minh bạch đạt 36/98 điểm; điểm cơ cấu sở hữu đạt 6/28 điểm.
• MSB: Tổng điểm minh bạch đạt 35/98 điểm; điểm cơ cấu sở hữu đạt 7/28 điểm.

3. Nghiên cứu chỉ ra những thông tin trọng yếu nào về cơ cấu sở hữu mà cả 3 ngân hàng Việt Nam đều không công bố?
Cả 3 ngân hàng (BIDV, MBB, MSB) đều không công bố tỷ lệ sở hữu chéo (cross-ownership), không công bố Bộ quy tắc thực hành tốt nhất (Code of Best Practice), và không công bố thông tin chi tiết về các loại cổ phiếu chưa phát hành.

4. Vì sao Ngân hàng TMCP Quân đội (MBB) bị chấm 0 điểm ở mục "Mức độ tập trung sở hữu"?
Mặc dù MBB có nêu số lượng các cổ đông nắm giữ trên 5% vốn cổ phần trong báo cáo, tuy nhiên ngân hàng chỉ dừng lại ở việc công bố số lượng cổ đông mà không công khai danh tính, tên tuổi cụ thể của các cá nhân hay tổ chức nắm giữ, do đó không thỏa mãn tiêu chí minh bạch của thang đo S&P.

5. Nghiên cứu đã phân tích bài học từ sự sụp đổ của Ngân hàng Lehman Brothers (Mỹ) như thế nào?
Khóa luận phân tích việc Lehman Brothers lợi dụng kẽ hở của chuẩn mực kế toán SFAS 140 để thực hiện các giao dịch mua lại giả tạo (Repo 105 và Repo 108), chuyển các khoản vay thành doanh thu nhằm che giấu tỷ lệ nợ xấu và đòn bẩy tài chính quá cao trước mỗi kỳ báo cáo, dẫn đến sự phá sản năm 2008. Từ đó, Mỹ đã phải ban hành Đạo luật Dodd-Frank và áp dụng Basel III để siết chặt giám sát và minh bạch tài chính.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Tr V tại Học viện Ngân hàng đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về tính công khai, minh bạch thông tin trong hệ thống ngân hàng thương mại. Bằng việc vận dụng chuẩn mực quốc tế Standard & Poor (S&P) gồm 98 tiêu chí trên dữ liệu năm 2020, nghiên cứu đã lượng hóa mức độ minh bạch của 3 ngân hàng đại diện (BIDV, MBB, MSB), chỉ ra khoảng cách phân hóa lớn và những lỗ hổng nghiêm trọng trong việc công bố sở hữu chéo và thuyết minh tài chính. Các phát hiện thực nghiệm là căn cứ xác đáng để tác giả kiến nghị các giải pháp hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước, đẩy nhanh áp dụng chuẩn mực IFRS và nâng cao kỷ luật thị trường cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

STATE BANK OF VIETNAM MINISTRY OF EDUCATION & TRAINING BANKING ACADEMY BANKING FACULTY --------------------- GRADUATION THESIS MEASUREMENT OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS’S INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY Student : Tr V Class : K20 CLCB Course : 2017 - 2021 Student ID : 20A7510065 Advisor : Ph.D Ngu M HA NOI - 2021 17014127738001000000 GUARANTEE STATEMENT I declare that the graduation thesis “ Measurement of Vietnamese commercial banks' information disclosure and transparency ” is my own work. The information used is indicated by the sources cited in the references. The results of this thesis have not been published in any previous research and I take full responsibility for the authenticity of this thesis. Ha Noi, May 20, 2021 Author T V i ACKNOWLEDGEMENT The graduation thesis majoring in Banking with the topic " Measurement of Vietnamese commercial banks' information disclosure and transparency " is the result of my own relentless efforts and the enthusiastic support and encouragement of the teachers, friends and family.

Through this, I would like to express my sincere thanks to those who have helped me during my study - scientific research recently. I respectfully send my regards to Ph.D Nguy n Minh Phương - the person who directly and enthusiastically guided as well as provided necessary documents and scientific information for this essay, I sincerely and deeply thank you. I would like to thank the leadership, the current board of directors and all the teachers of Banking Academy and the Banking Faculty for creating conditions for me to successfully complete my scientific research. Finally, I would like to thank my family, relatives and friends for always being there for me, supporting and encouraging.

Best regards! Ha Noi, May 20, 2021 Author T V ii TABLE OF CONTENT GUARANTEE STATEMENT. i TABLE OF CONTENT. iii LIST OF SYMBOLS, ABBREVIATIONS. v LIST OF TABLES, CHARTS.

1 CHAPTER I: OVERVIEW OF COMMERCIAL BANK AND INFORMATION DISCLOSURE & TRANSPARENCY IN COMMERCIAL BANK. OVERVIEW OF COMMERCIAL BANKS.1: Concept and main operations of commercial bank. The roles of commercial bank in the economy. INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY IN COMMERCIAL BANKING SYSTEM.

Concept, requirements and roles of information disclosure & transparency in commercial bank. The factors that affect information transparency in Vietnamese commercial banks. Lessons from other countries. 17 CHAPTER 2: APPLYING STANDARD & POOR METHOD FOR MEASUREMENT OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS’ INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY.

SITUATION OF INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS. Regulations of Vietnam. Practical application of regulation on information transparency in banking activities. MEASUREMENT METHOD FOR BANKING INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY.

Baumann and Nier (2003) index. RTI measurement disclosure index. APPLICATION OF S&P METHOD:. 38 CHAPTER 3: ANALYSIS AND ASSESSMENT OF MEASUREMENT SCALE.

ANALYSIS OF MEASUREMENT SCALE. Vietnamese commercial banks. Singaporean & Thai commercial banks. ASSESSMENT OF MEASUREMENT SCALE.

Causes of shortcomings for Vietnamese commercial banks. 64 CHAPTER 4: SOLUTIONS AND RECOMMENDATIONS TO IMPROVE INFORMATION DISCLOSURE AND TRANSPARENCY OF COMMERCIAL BANKS IN VIETNAM. SOLUTIONS TO IMPROVE INFORMATION TRANSPARENCY OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS. Commitment from senior leadership.

RECOMMENDATIONS TO THE GOVERNMENT AND RELATED MINISTRIES. Recommendations to the Government. Recommendations to the Ministry of Finance. Recommendations to the State Bank:.

Recommendations to the commercial banks. Recommendations to the auditing firms. 77 iv LIST OF SYMBOLS, ABBREVIATIONS Abbreviation Word meaning S&P Standard & Poor SEC Securities and Exchange Commission MCCG Malaysian Code on Corporate Governance SBV State Bank of Vietnam IFRS International Financial Reporting Standard IAS International Accouting Standard SFRS(I) Singapore Financial Reporting Standard (International) TFRS Thailand Financial Reporting Standard GTI Governance and Transparent Index VAS Vietnamese Accouting Standard WTO World Trade Organization ITDRS Information Transparency and Disclosure Rankings System SFAS Statements of Financial Accounting Standard GAAP Generally Accepted Accounting Principles CIFAR Center for International Financial Analysis and Research HOSE Ho Chi Minh City Stock Exchange HNX Ha Noi Stock Exchange UPCOM Unlisted Public Company Market v LIST OF TABLES, CHARTS Table 2.1: Regulations of Vietnam to information disclosure & transparency .2: Financial information disclosure index. 32 Chart 1: Dispersion of Transparency & Disclosure Final ranking .