Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Lĩnh Vực Trồng Trọt Do Biến Đổi Khí Hậu Tại Huyện Hòa Vang, Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá tính dễ bị tổn thương lĩnh vực trồng trọt do biến đổi khí hậu huyện hòa vang thành phố đà, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Dương Hồng Giang
• Người hướng dẫn: GS. TS Mai Trọng Nhuận
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh giá tính dễ bị tổn thương lĩnh vực trồng trọt do biến đổi khí hậu tại huyện Hòa Vang, Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT HUYỆN HÒA VANG, ĐÀ NẴNG
• 1.1. Khái niệm về tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu
• 1.1.1. Khái niệm chung về tính dễ bị tổn thương (TDBTT)
• 1.1.2. Phân loại các cách tiếp cận về khái niệm Tính dễ bị tổn thương
• 1.1.3. Khái niệm tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương lĩnh vực trồng trọt do biến đổi khí hậu huyện Hòa Vang
• 1.3. Số liệu và phương pháp xử lý số liệu
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT HUYỆN HÒA VANG, ĐÀ NẴNG
• 2.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên huyện Hòa Vang
• 2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2.1. Cơ cấu kinh tế
• 2.2.2. Cơ sở hạ tầng phục vụ trồng trọt huyện Hòa Vang
• 2.3. Thực trạng lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang
• 2.3.1. Thực trạng tăng trưởng ngành nông nghiệp huyện Hòa Vang
• 2.3.2. Tình hình phát triển trồng trọt huyện Hòa Vang
• 2.3.3. Xu thế biến đổi khí hậu huyện Hòa Vang
• 3. CHƯƠNG 3: TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT HUYỆN HÒA VANG, ĐÀ NẴNG
• 3.1. Hiện trạng cơ cấu cây trồng tại huyện Hòa Vang
• 3.2. Tác động của các tai biến đến sản xuất trồng trọt tại huyện Hòa Vang
• 3.3. Tính dễ bị tổn thương lĩnh vực trồng trọt của huyện Hòa Vang
• 3.4. Mức độ phơi bày trước hiểm họa biến đổi khí hậu đối với lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang
• 3.5. Độ nhạy cảm do biến đổi khí hậu trong lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang
• 3.6. Khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang
• 3.7. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu trong lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương ở Hòa Vang

Đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT) là yếu tố then chốt để ứng phó với biến đổi khí hậu và nông nghiệp Hòa Vang. Huyện Hòa Vang, Đà Nẵng, với nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực trồng trọt, đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ tác động của biến đổi khí hậu đến trồng trọt. Việc đánh giá TDBTT giúp xác định các khu vực và đối tượng dễ bị tổn thương nhất, từ đó đưa ra các giải pháp thích ứng phù hợp. Nghiên cứu này tập trung vào phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến TDBTT trong lĩnh vực trồng trọt tại Hòa Vang, bao gồm mức độ phơi bày, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng các chính sách và biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro biến đổi khí hậu trong nông nghiệp và bảo vệ sinh kế của nông dân Hòa Vang.

1.1. Tại sao cần đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH

Việc đánh giá TDBTT giúp xác định các khu vực và đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước tác động của biến đổi khí hậu. Đây là bước quan trọng để xây dựng các kế hoạch và chính sách thích ứng hiệu quả, tập trung nguồn lực vào những nơi cần thiết nhất. Đồng thời, đánh giá TDBTT cũng giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về rủi ro biến đổi khí hậu và khuyến khích sự tham gia của người dân vào quá trình ứng phó. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc ra quyết định trong lĩnh vực nông nghiệp, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững cho huyện Hòa Vang.

1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu trong đánh giá TDBTT

Nghiên cứu này tập trung vào lĩnh vực trồng trọt tại huyện Hòa Vang, Đà Nẵng, với phạm vi không gian là các xã Hòa Phong, Hòa Tiến và Hòa Phú. Đây là những xã có diện tích trồng trọt lớn và đại diện cho các vùng địa hình khác nhau của huyện. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các yếu tố gây tổn thương và tính dễ bị tổn thương đối với cây trồng do biến đổi khí hậu. Phạm vi thời gian đánh giá là 5 năm (2009-2013), đảm bảo có đủ số liệu thống kê để phân tích diễn biến của biến đổi khí hậu tại địa phương.

II. Thách Thức Biến Đổi Khí Hậu Gây Ra Cho Nông Nghiệp Hòa Vang

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang tạo ra nhiều thách thức lớn cho nông nghiệp huyện Hòa Vang, Đà Nẵng. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa, và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế nông nghiệp và năng suất cây trồng. Ngành trồng trọt vốn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương. Các loại cây trồng chính ở Hòa Vang như lúa, ngô, rau màu,... đều chịu tác động tiêu cực từ BĐKH. Ngoài ra, sự thay đổi của khí hậu còn ảnh hưởng đến chất lượng đất, nguồn nước và sự phát triển của sâu bệnh hại, làm gia tăng chi phí sản xuất và giảm lợi nhuận của nông dân Hòa Vang. Việc tìm hiểu rõ các thách thức này là bước đầu tiên để xây dựng các giải pháp thích ứng hiệu quả.

2.1. Tác động của hạn hán lũ lụt xâm nhập mặn đến trồng trọt

Hạn hán kéo dài làm thiếu nước tưới tiêu, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng, đặc biệt là trong mùa khô. Lũ lụt gây ngập úng, làm chết cây trồng và gây thiệt hại lớn về năng suất. Xâm nhập mặn làm suy thoái đất và nguồn nước, khiến nhiều vùng đất không còn phù hợp cho trồng trọt. Các hiện tượng thời tiết cực đoan này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho cây trồng mà còn ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng phục vụ nông nghiệp, làm gián đoạn quá trình sản xuất và tiêu thụ.

2.2. Thay đổi nhiệt độ và lượng mưa ảnh hưởng đến năng suất cây trồng

Sự thay đổi nhiệt độ có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh lý của cây trồng, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhiệt độ quá cao có thể gây stress nhiệt cho cây, trong khi nhiệt độ quá thấp có thể làm chậm quá trình sinh trưởng. Sự thay đổi lượng mưa cũng ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, đặc biệt là đối với các loại cây trồng phụ thuộc vào nước mưa. Lượng mưa không đủ hoặc phân bố không đều có thể gây ra tình trạng thiếu nước và làm giảm năng suất.

2.3. Các tác động của biến đổi khí hậu đến an ninh lương thực

Những tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực của địa phương và cả khu vực. Sản lượng nông nghiệp giảm sút do thiên tai, sâu bệnh và suy thoái đất làm giảm nguồn cung lương thực. Giá cả lương thực tăng cao do chi phí sản xuất tăng và nguồn cung giảm. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận lương thực của người dân, đặc biệt là những hộ nghèo và dễ bị tổn thương. Cần có những giải pháp toàn diện để đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Do BĐKH Chi Tiết

Đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT) do biến đổi khí hậu (BĐKH) đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện và có hệ thống. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp chỉ số, kết hợp với phân tích định lượng và định tính, để đánh giá TDBTT trong lĩnh vực trồng trọt tại huyện Hòa Vang. Phương pháp này bao gồm việc xác định các chỉ số thành phần của TDBTT, bao gồm mức độ phơi bày, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng. Các chỉ số này được lượng hóa và tổng hợp để tạo ra một chỉ số TDBTT tổng thể. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu khác nhau, bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn chuyên gia và phân tích số liệu thống kê. Kết quả đánh giá TDBTT sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp thích ứng phù hợp và hiệu quả.

3.1. Xác định các chỉ số thành phần phơi bày nhạy cảm thích ứng

Việc xác định các chỉ số thành phần là bước quan trọng nhất trong phương pháp đánh giá TDBTT. Mức độ phơi bày thể hiện mức độ tiếp xúc của lĩnh vực trồng trọt với các yếu tố biến đổi khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Độ nhạy cảm thể hiện mức độ dễ bị ảnh hưởng của cây trồng và hệ thống nông nghiệp trước các tác động của BĐKH. Khả năng thích ứng thể hiện khả năng của cộng đồng và hệ thống nông nghiệp trong việc đối phó và giảm thiểu các tác động tiêu cực của BĐKH. Các chỉ số này được lựa chọn dựa trên cơ sở khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

3.2. Lượng hóa và tổng hợp các chỉ số để đánh giá TDBTT

Sau khi xác định các chỉ số thành phần, bước tiếp theo là lượng hóa các chỉ số này bằng cách sử dụng các số liệu thống kê, kết quả khảo sát và phỏng vấn. Các chỉ số sau khi được lượng hóa sẽ được chuẩn hóa để đảm bảo tính so sánh giữa các khu vực và các chỉ số khác nhau. Các chỉ số chuẩn hóa sau đó được tổng hợp bằng cách sử dụng các phương pháp khác nhau, ví dụ như phương pháp trung bình có trọng số, để tạo ra một chỉ số TDBTT tổng thể. Chỉ số TDBTT này sẽ cho phép so sánh mức độ tổn thương của các khu vực khác nhau và xác định các khu vực cần ưu tiên can thiệp.

IV. Ứng Dụng Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Tại Ba Xã Của Hòa Vang

Để minh họa cho phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT), nghiên cứu này đã áp dụng tại ba xã đại diện của huyện Hòa Vang, Đà Nẵng: Hòa Phong, Hòa Tiến và Hòa Phú. Ba xã này đại diện cho các vùng địa hình và điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau của huyện, cho phép đánh giá TDBTT trong các bối cảnh khác nhau. Kết quả đánh giá TDBTT cho thấy sự khác biệt về mức độ tổn thương giữa các xã, với một số xã có mức độ tổn thương cao hơn do mức độ phơi bày cao hơn hoặc khả năng thích ứng thấp hơn. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho việc lập kế hoạch và triển khai các biện pháp thích ứng BĐKH phù hợp với từng địa phương, giúp nâng cao khả năng chống chịu của nông nghiệp Hòa Vang.

4.1. So sánh mức độ TDBTT giữa Hòa Phong Hòa Tiến và Hòa Phú

Kết quả so sánh cho thấy sự khác biệt về mức độ TDBTT giữa ba xã. Xã Hòa Phong, với địa hình đồi núi và phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp truyền thống, có mức độ tổn thương cao hơn so với Hòa Tiến và Hòa Phú. Xã Hòa Tiến, với sự phát triển của các ngành kinh tế khác ngoài nông nghiệp, có khả năng thích ứng tốt hơn. Xã Hòa Phú, với điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn, có mức độ phơi bày thấp hơn. Những khác biệt này cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các giải pháp thích ứng BĐKH phù hợp với từng địa phương.

4.2. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến TDBTT tại mỗi xã

Tại xã Hòa Phong, yếu tố chính ảnh hưởng đến TDBTT là mức độ phơi bày cao với các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt. Tại xã Hòa Tiến, yếu tố chính là độ nhạy cảm cao của cây trồng với sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa. Tại xã Hòa Phú, yếu tố chính là khả năng thích ứng còn hạn chế của cộng đồng và hệ thống nông nghiệp. Việc xác định các yếu tố chính này cho phép tập trung nguồn lực vào các biện pháp thích ứng hiệu quả nhất.

V. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Thích Ứng Nông Nghiệp Hòa Vang

Dựa trên kết quả đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT), nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH) trong lĩnh vực trồng trọt tại huyện Hòa Vang. Các giải pháp này bao gồm việc áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững, cải thiện hệ thống tưới tiêu, đa dạng hóa cây trồng, tăng cường khả năng tiếp cận thông tin và tín dụng cho nông dân Hòa Vang. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của chính sách hỗ trợ từ nhà nước và sự tham gia của cộng đồng vào quá trình ứng phó với BĐKH. Việc triển khai các giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do BĐKH gây ra và bảo vệ sinh kế nông nghiệp của người dân.

5.1. Áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững đa dạng hóa cây trồng

Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững như luân canh, xen canh, sử dụng phân hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp giúp tăng cường sức khỏe của đất, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn lực bên ngoài và tăng khả năng chống chịu của cây trồng trước các tác động của BĐKH. Đa dạng hóa cây trồng giúp giảm rủi ro do một loại cây trồng bị thiệt hại, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập ổn định hơn cho nông dân.

5.2. Cải thiện hệ thống tưới tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng nước

Cải thiện hệ thống tưới tiêu bằng cách xây dựng và nâng cấp các công trình thủy lợi, áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt và tưới phun mưa giúp đảm bảo nguồn nước tưới cho cây trồng trong mùa khô. Nâng cao hiệu quả sử dụng nước bằng cách khuyến khích nông dân áp dụng các kỹ thuật tưới nước hợp lý và bảo vệ nguồn nước.

5.3. Chính sách hỗ trợ nông dân thích ứng với BĐKH

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ nông dân Hòa Vang trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu, bao gồm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và thông tin. Cần có các chương trình đào tạo và tập huấn để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho nông dân về các biện pháp thích ứng BĐKH. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình ứng phó với BĐKH.

VI. Tương Lai và Nghiên Cứu Thêm Về Tổn Thương Do BĐKH

Nghiên cứu về đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT) trong lĩnh vực trồng trọt do biến đổi khí hậu (BĐKH) tại huyện Hòa Vang là một đóng góp quan trọng cho việc ứng phó với BĐKH tại địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xây dựng các kịch bản biến đổi khí hậu chi tiết hơn cho Đà Nẵng, đánh giá tác động của BĐKH đến các loại cây trồng cụ thể, và phân tích hiệu quả kinh tế của các giải pháp thích ứng BĐKH. Đồng thời, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng để đảm bảo rằng các nghiên cứu được thực hiện có tính ứng dụng cao và đóng góp vào việc xây dựng một nền nông nghiệp bền vững và thích ứng với BĐKH.

6.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo về TDBTT và thích ứng BĐKH

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xây dựng các mô hình đánh giá tính dễ bị tổn thương chi tiết hơn, tích hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Cần có các nghiên cứu về hiệu quả kinh tế của các giải pháp thích ứng BĐKH để giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý. Đồng thời, cần có các nghiên cứu về vai trò của cộng đồng trong việc ứng phó với BĐKH và các biện pháp khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

6.2. Vai trò của chính sách và cộng đồng trong ứng phó BĐKH

Chính sách hỗ trợ từ nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp thích ứng BĐKH. Cần có các chính sách về tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp và hỗ trợ kỹ thuật để giúp nông dân giảm thiểu rủi ro do BĐKH gây ra. Sự tham gia của cộng đồng cũng rất quan trọng trong việc ứng phó với BĐKH. Cần có các chương trình nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quá trình lập kế hoạch và triển khai các biện pháp thích ứng BĐKH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21, với các biểu hiện như gia tăng nhiệt độ toàn cầu, nước biển dâng và các hiện tượng khí hậu cực đoan ngày càng khốc liệt. Việt Nam, đặc biệt là thành phố Đà Nẵng, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề do BĐKH. Huyện Hòa Vang, chiếm 77,5% diện tích đất thành phố Đà Nẵng, trong đó đất nông nghiệp chiếm 81,38%, là vùng trọng điểm sản xuất nông nghiệp với giá trị sản xuất trồng trọt chiếm đến 56% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2008-2013. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã làm gia tăng các tai biến thiên nhiên như bão, lũ, hạn hán, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất trồng trọt tại đây.

Nghiên cứu tập trung đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT) của lĩnh vực trồng trọt tại ba xã đại diện của huyện Hòa Vang gồm Hòa Phong, Hòa Tiến và Hòa Phú trong giai đoạn 2009-2013. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến TDBTT, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng thích ứng với BĐKH nhằm giảm thiểu thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các xã đại diện cho ba vùng địa hình đồng bằng, trung du và đồi núi cao, với số liệu thu thập từ các cơ quan chức năng và khảo sát thực địa. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách thích ứng BĐKH cho ngành nông nghiệp địa phương, góp phần phát triển bền vững kinh tế nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), trong đó TDBTT được xác định là hàm số của ba yếu tố chính: mức độ phơi bày (Exposure), độ nhạy cảm (Sensitivity) và khả năng thích ứng (Adaptive Capacity). Mức độ phơi bày phản ánh mức độ tiếp xúc của hệ thống với các biến đổi khí hậu và thiên tai; độ nhạy cảm thể hiện mức độ ảnh hưởng của các tác động đó đến hệ thống; khả năng thích ứng là năng lực điều chỉnh để giảm thiểu tổn thương và tận dụng cơ hội từ biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các phương pháp đánh giá TDBTT phổ biến gồm: phương pháp chỉ số (Index-based approach), phương pháp mô hình kết hợp GIS và phương pháp đánh giá có sự tham gia của cộng đồng. Phương pháp chỉ số được lựa chọn làm công cụ chính để đánh giá định lượng TDBTT lĩnh vực trồng trọt tại Hòa Vang, với các chỉ số phụ được chuẩn hóa và tính toán trọng số cân bằng nhằm đảm bảo tính khách quan và khả năng so sánh giữa các vùng.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: chỉ số phơi bày (E), chỉ số nhạy cảm (S), chỉ số khả năng thích ứng (AC), chỉ số dễ bị tổn thương tổng hợp (V), các hiện tượng khí hậu cực đoan (bão, lũ, hạn hán), vốn xã hội, vốn con người, vốn tài chính và vốn vật chất trong nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê khí tượng thủy văn, kinh tế xã hội, sản xuất nông nghiệp và thiên tai của huyện Hòa Vang giai đoạn 2009-2013, thu thập từ các cơ quan như Sở Tài nguyên Môi trường, Phòng Nông nghiệp huyện, Trung tâm Nghiên cứu Đô thị Đại học Quốc gia Hà Nội và khảo sát thực địa tại ba xã nghiên cứu.

Phương pháp phân tích chính là xây dựng bộ chỉ số TDBTT dựa trên ba hợp phần E, S, AC với các chỉ số phụ cấp 1 và cấp 2 được chuẩn hóa theo công thức chuẩn hóa của UNDP, sau đó tính toán chỉ số tổng hợp theo công thức trọng số cân bằng. Phân tích dữ liệu được thực hiện trên phần mềm Excel, kết hợp với GIS để xây dựng bản đồ phân bố mức độ dễ bị tổn thương của các xã nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 5 năm (2009-2013), phù hợp với thời gian thu thập số liệu đầy đủ và phản ánh diễn biến biến đổi khí hậu tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ phơi bày trước hiểm họa (E):

   • Xã Hòa Phong có mức độ phơi bày cao nhất (0,89), tiếp theo là Hòa Phú (0,87) và thấp nhất là Hòa Tiến (0,76).
   • Các chỉ số thành phần như số trận bão, lũ, ngày nắng nóng và thiệt hại do thiên tai được chuẩn hóa và tính toán cụ thể cho từng xã.

2. Độ nhạy cảm (S):

   • Hòa Phú có độ nhạy cảm cao nhất (0,75), gấp hơn 2 lần so với Hòa Tiến (0,31) và Hòa Phong (0,33).
   • Nguyên nhân do Hòa Phú có diện tích đất trồng trọt lớn nhưng năng suất thấp, tỷ lệ đất bị thoái hóa cao và cơ cấu dân cư có nhiều đồng bào dân tộc với phương thức canh tác truyền thống.

3. Khả năng thích ứng (AC):

   • Hòa Tiến có khả năng thích ứng cao nhất (0,96), gấp hơn 2 lần so với Hòa Phong (0,46) và Hòa Phú (0,37).
   • Sự khác biệt chủ yếu do Hòa Tiến có cơ sở hạ tầng nông nghiệp tốt, thu nhập bình quân cao, tỷ lệ hộ nghèo thấp và mức độ tiếp cận thông tin, giáo dục cao hơn.

4. Chỉ số dễ bị tổn thương tổng hợp (V):

   • Hòa Phú là xã có mức độ dễ bị tổn thương cao nhất (0,75), tiếp theo là Hòa Phong (0,59) và thấp nhất là Hòa Tiến (0,37).
   • Mức độ tổn thương phản ánh sự kết hợp giữa mức độ phơi bày, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng của từng xã.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự phân hóa rõ rệt về mức độ dễ bị tổn thương giữa các xã nghiên cứu, phản ánh sự đa dạng về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và cơ sở hạ tầng. Xã Hòa Phú với địa hình đồi núi, tỷ lệ đất thoái hóa cao và năng lực thích ứng thấp là vùng dễ bị tổn thương nhất, trong khi Hòa Tiến với điều kiện đồng bằng thuận lợi, cơ sở hạ tầng phát triển và năng lực thích ứng cao có mức độ tổn thương thấp nhất.

So sánh với các nghiên cứu tương tự trong khu vực và quốc tế, kết quả phù hợp với mô hình TDBTT của IPCC và các nghiên cứu về nông nghiệp dễ bị tổn thương do BĐKH tại các vùng đồng bằng và trung du. Việc sử dụng phương pháp chỉ số giúp định lượng và so sánh mức độ tổn thương giữa các vùng, đồng thời hỗ trợ xây dựng bản đồ tổn thương phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh chỉ số E, S, AC giữa các xã và bản đồ phân bố mức độ dễ bị tổn thương, giúp trực quan hóa các khu vực ưu tiên can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao cơ sở hạ tầng nông nghiệp:

   • Kiên cố hóa hệ thống kênh mương, hồ chứa nước và đê điều nhằm đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định, giảm thiểu thiệt hại do ngập úng và hạn hán.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

2. Phát triển sinh kế bền vững và đa dạng hóa cây trồng:

   • Hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai, áp dụng các giống cây chịu hạn, chịu mặn và ngắn ngày.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên 2 năm đầu. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức nông nghiệp địa phương.

3. Tăng cường đào tạo, tập huấn và nâng cao nhận thức:

   • Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật canh tác thích ứng BĐKH, phòng chống thiên tai và quản lý rủi ro cho nông dân.
   • Thời gian thực hiện: hàng năm. Chủ thể: Hội Nông dân, các tổ chức phi chính phủ.

4. Phát triển vốn xã hội và con người:

   • Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động thích ứng, xây dựng mạng lưới chia sẻ thông tin và kinh nghiệm.
   • Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: UBND xã, các tổ chức cộng đồng.

5. Hỗ trợ tài chính và tín dụng cho nông dân:

   • Tạo điều kiện vay vốn ưu đãi để đầu tư vào công nghệ, giống mới và cơ sở vật chất phục vụ sản xuất.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý địa phương:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình, kế hoạch thích ứng BĐKH cho ngành nông nghiệp, đặc biệt tại các vùng dễ bị tổn thương.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và nông nghiệp:

   • Tham khảo phương pháp đánh giá TDBTT bằng chỉ số, áp dụng cho các nghiên cứu tương tự tại các vùng khác.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển nông thôn và ứng phó BĐKH:

   • Dựa trên kết quả để thiết kế các dự án hỗ trợ nâng cao năng lực thích ứng cho cộng đồng nông dân.

4. Người nông dân và cộng đồng địa phương:

   • Nắm bắt thông tin về mức độ tổn thương và các giải pháp thích ứng, từ đó chủ động điều chỉnh phương thức sản xuất phù hợp với biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu là gì?
   TDBTT là mức độ mà một hệ thống dễ bị ảnh hưởng và không thể ứng phó hiệu quả với các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, bao gồm mức độ phơi bày, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng. Ví dụ, một vùng trồng trọt có nhiều bão lũ, đất bạc màu và ít hỗ trợ kỹ thuật sẽ có TDBTT cao.

2. Tại sao chọn phương pháp chỉ số để đánh giá TDBTT?
   Phương pháp chỉ số cho phép định lượng, so sánh và tổng hợp các yếu tố phức tạp thành một giá trị duy nhất, thuận tiện cho việc phân tích và ra quyết định. Ví dụ, chỉ số dễ bị tổn thương tổng hợp giúp xác định vùng ưu tiên can thiệp.

3. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến TDBTT trong lĩnh vực trồng trọt là gì?
   Bao gồm mức độ phơi bày với các hiện tượng khí hậu cực đoan (bão, lũ, hạn hán), độ nhạy cảm của đất đai và cây trồng, cũng như khả năng thích ứng của cộng đồng như cơ sở hạ tầng, vốn xã hội và tài chính.

4. Làm thế nào để nâng cao khả năng thích ứng của nông dân?
   Thông qua cải thiện cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế, đào tạo kỹ thuật canh tác thích ứng, hỗ trợ tài chính và tăng cường mạng lưới cộng đồng. Ví dụ, áp dụng mô hình tươi nhỏ giọt giúp tiết kiệm nước và tăng năng suất.

5. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng như thế nào trong thực tế?
   Kết quả giúp các cấp chính quyền và tổ chức xây dựng kế hoạch thích ứng phù hợp, phân bổ nguồn lực hiệu quả, đồng thời hỗ trợ nông dân điều chỉnh phương thức sản xuất để giảm thiểu thiệt hại do BĐKH.

Kết luận

• Đánh giá tính dễ bị tổn thương lĩnh vực trồng trọt tại huyện Hòa Vang cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các xã về mức độ phơi bày, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng.
• Xã Hòa Phú có mức độ tổn thương cao nhất do phơi bày và nhạy cảm lớn, khả năng thích ứng thấp; Hòa Tiến ít bị tổn thương nhất với năng lực thích ứng cao.
• Phương pháp chỉ số là công cụ hiệu quả để định lượng và so sánh TDBTT, hỗ trợ xây dựng bản đồ tổn thương phục vụ quản lý.
• Các giải pháp nâng cao khả năng thích ứng cần tập trung vào cải thiện cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế, đào tạo kỹ thuật và tăng cường vốn xã hội, tài chính, con người.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo với quy mô rộng hơn và bổ sung thêm các yếu tố đánh giá nhằm nâng cao độ chính xác và tính ứng dụng.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu toàn huyện, cập nhật số liệu mới, phối hợp với các tổ chức để triển khai các giải pháp thích ứng.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và phát triển bền vững vùng nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận văn có 3 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu tính dễ bị tổn thƣơng lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang, Đà Nẵng Chƣơng 2: Các yếu tố ảnh hƣởng đến tính dễ bị tổn thƣơng lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang, Đà Nẵng Chƣơng 3: Tính dễ bị tổn thƣơng do biến đổi khí hậu lĩnh vực trồng trọt huyện Hòa Vang, Đà Nẵng 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: PHƢƠNGPHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÍNH DỄ BỊ TỔN THƢƠNG LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT HUYỆN HÒA VANG, ĐÀ NẴNG 1. Khái niệm về tính dễ bị tổn thƣơng do biến đổi khí hậu 1. Khái niệm chung về tính dễ bị tổn thương(TDBTT) Khái niệm về tính dễ bị tổn thƣơng đã có nhiều thay đổi trong 20 năm qua. Đã có nhiều hƣớng nghiên cứu khác nhau nhằm phân loại các thành phần, yếu tố để đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng.

Tuy nhiên, việc sử dụng các thuật ngữ liên quan đến tính dễ bị tổn thƣơng giữa các ngành, lĩnh vực cũng khác nhau và đôi khi mâu thuẫn nên khó có thể phân loại thành một hệ thống thống nhất. Trong nỗ lực để phân loại các thuật ngữ này, Adger (2006) [22] đã thành công và chỉ ra rằng sự đa dạng trong khái niệm tính dễ bị tổn thƣơng phản ánh “tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc biểu hiện tại những nơi nhất định trong những thời điểm nhất định”. Điều đó nghĩa là tính dễ bị tổn thƣơng sẽ thay đổi phụ thuộc bối cảnh cụ thể, vùng cụ thể, thời điểm cụ thể và quan điểm, mục tiêu của ngƣời đánh giá tính dễ bị tổn thƣơng.1: Phân loại các cách tiếp cận về khái niệm Tính dễ bị tổn thƣơng Cách tiếp cận về Mục tiêu khái niệm Tính dễ bị tổn thƣơng Các nghiên cứu trƣớc đây (trƣớc 1999) Tính dễ bị tổn thƣơng về Tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc phát triển để giải thích tổn nạn đói và thiếu an ninh thƣơng về nạn đói do thiếu lƣơng thực hoặc mùa màng thất lƣơng thực bát, và để mô tả tính dễ bị tổn thƣơng nhƣ kết quả của việc thiếu quyền lợi và năng lực. Tính dễ bị tổn thƣơng về Xác định và dự đoán nhóm đối tƣợng, khu vực dễ bị tổn hiểm họa tự nhiên thƣơng thông qua phân tích hậu quả và khả năng xảy ra hiểm họa tự nhiên.

Sinh thái học nhân văn Phân tích một cách hệ thống về những nguyên nhân sâu xa dẫn đến tính dễ bị tổn thƣơng đối với hiểm họa tự nhiên với nỗ lực giải thích vì sao nhóm đối tƣợng ngƣời nghèo và yếu 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thế là dễ bị tổn thƣơng nhất trƣớc hiểm họa tự nhiên. Mô hình “Hiểm họa tự Phát triển hoàn thiện thêm mô hình sinh thái học nhân văn nhiên - Áp lực và giải nhằm liên kết chặt chẽ rủi ro hiểm họa với các yếu tố kinh tế, tỏa” chính trị, xã hội và quản lý thiên tai và các can thiệp, thể hiện hiểm họa là áp lực và cũng là tính chất của tính dễ bị tổn thƣơngvề xã hội và vật lý Các nghiên cứu sau này (sau 1999) Tính dễ bị tổn thƣơng về Giải thích tính dễ bị tổn thƣơng về xã hội và lý sinh (các yếu BĐKH và các dao động tố chính) trƣớc các rủi ro tƣơng lai bằng nhiều phƣơng pháp khí hậu nghiên cứu đã đƣợc áp dụng trƣớc đó. Sinh kế bền vững và tính Giải thích vì sao một số bộ phận dân số trở nên nghèo hoặc dễ bị tổn thƣơng về tiếp tục nghèo bằng cách phân tích mối quan hệ giữa các yếu nghèo đói tố kinh tế và xã hội. Tính dễ bị tổn thƣơng Giải thích tính dễ bị tổn thƣơng của hai hệ thống có mối quan của hệ thống sinh thái xã hệ chặt chẽ: con ngƣời và môi trƣờng.

hội Nguồn: Adger (2006) Nhìn chung, có thể chia thành 3 trƣờng pháiquan điểm chính về tính dễ bị tổn thƣơng là: (1) Chú trọng đến sự tiếp xúc với các hiểm họa vật lý, mức độ thiệt hại và các tác động; (2) Chú trọng đến các khía cạnh xã hội và các tổn thƣơng liên quan đến xã hội; (3) Kết hợp cả hai phƣơng pháp và xác định tính dễ bị tổn thƣơng nhƣ là hiểm họa nơi mà chứa đựng những rủi ro sinh lý cũng nhƣ những tác động thích ứng của xã hội [7]. Nhƣ vậy, theo các định nghĩa đã có trƣớc, thì TDBTT gồm 2 yếu tố: 1) mức độ tổn thất, suy thoái của (hệ thống) và 2) mức độ chống chịu, phục hồi, ứng phó của đối tƣợng bị tổn thƣơng. Khái niệm tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu Liên quan đến khía cạnh BĐKH, nghiên cứu và đánh giá TDBTT đã đƣợc đề cập, thực hiện với nhiều công trình của các giả và tổ chức trên thế giới đƣợc dựa trên các ý niệm và phƣơng pháp nghiên cứu trƣớc đây về TDBTT, nhƣng tiến bộ hơn các nghiên cứu trƣớc trong việc phát triển những phân tích về TDBTT một cách đa ngành, đa hệ 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thống, đa góc độ và đa quy mô. Khái niệm về tính dễ bị tổn thƣơng do BĐKH đã đƣợc đƣa ra từ nhiều nghiên cứu, nhƣng đƣợc xem xét một cách đầy đủ nhất, bao trùm nhất là định nghĩa của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), theo đó tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc định nghĩa nhƣ sau: IPCC, 1992[37] định nghĩa “Tính dễ bị tổn thƣơng là mức độ mà một hệ thống không thể đối phó đƣợc với tác động của BĐKH và nƣớc biển dâng”.

IPCC trong báo cáo lần thứ 2 SAR, 1996[38] định nghĩa: “Tính dễ bị tổn thƣơng là quy mô mà BĐKH có thể gây thiệt hại hoặc làm tổn hại đến một hệ thống, nó phụ thuộc không chỉ vào độ nhạy cảm của hệ thống mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các điều kiện khí hậu mới”. Trong báo cáo lần thứ 3 TAR, 2001[39], IPCC định nghĩa: “Tính dễ bị tổn thƣơng tới BĐKH là mức độmà ở đó một hệ thống dễ bị ảnh hƣởng và không thể ứng phó với các tác động tiêu cực của BĐKH, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực đoan của khí hậu. Tính dễ bị tổn thƣơng là hàm của độ nhạy cảm (mức độ mà một hệ thống phản ứng với một thay đổi về khí hậu, bao gồm tác động có lợi hay có hại), khả năng thích ứng (mức độ mà hệ thống điều chỉnh các thiệt hại tiềm năng hay tận dụng các cơ hội thuận lợi mà thay đổi về khí hậu mang lại) và mức độ mà hệ thống tiếp xúc với các hiểm họa khí hậu”. Điểm nổi bật trong định nghĩa của IPCC là định nghĩa này tích hợp các yếu tố hiểm họa, độ nhạy cảm và khả năng thích ứng.

Theo định nghĩa này, một hệ thống có khả năng tổn thƣơng cao là một hệ thống rất nhạy cảm với các thay đổi nhỏ của khí hậu. Năm 2007, trong báo cáo lần thứ 4 của IPCC[40], định nghĩa tính dễ bị tổn thƣơng và các yếu tố thành phần so với các định nghĩa trƣớc đó đã đƣợc làm rõ hơn, theo đó “Tính dễ bị tổn thƣơng do biến đổi khí hậu là mức độ mà một hệ thống dễ bị tổn thƣơng và không thể đối phó đƣợc, với tác động bất lợi của BĐKH, bao gồm cả những dao động và hiện tƣợng khí hậu cực đoan. Tính dễ bị tổn thƣơng là hàm của đặc tính, cƣờng độ và tỉ lệ của biến đổi và dao động khí hậu mà hệ thống bị phơi bày, mức độ nhạy cảm và khả năng thích ứng của nó”. Nhƣ vây, theo định nghĩa này, TDBTT gồm 3 hợp phần: mức độ phơi bày, mức độ 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhạy cảm và khả năng thích ứng.

Mức độ phơi bày là mức độ mà hệ thống bị phơi bàyvới các biến đổi và dao động khí hậu quan trọng. Mức độ nhạy cảm là mức độ mà hệ thống chịu tác động (trực tiếp hoặc gián tiếp) có lợi cũng nhƣ bất lợi bởi các tác nhân kích thích liên quan đến khí hậu(IPCC, 2007) [40].Khả năng thích ứng là khả năng của một hệ thống có thể điều chỉnh thành phần hoặc chức năng của nó trƣớc BĐKH (bao gồm các dao động và cực đoan khí hậu), nhằm mục đích (i) giảm nguy cơ bị tổn thƣơng, (ii) tận dụng cơ hội do môi trƣờng thay đổi đem lại, và/hoặc (iii) ứng phó với các hậu quả xảy ra(IPCC (2007) [40]. Các hợp phần của tính dễ bị tổn thƣơngbao gồm: TDBTT=f(Mức độ phơi bày, Độ nhạy cảm, Khả năng thích ứng) Trong đó: Tác động tiềm năng (potential impact) = Mức độ phơi bày(exposure) + Độ nhạy cảm (sensitivity) Định nghĩa này của IPCC thể hiện rằng một hệ thống càng bị coi là dễ bị tổn thƣơng nếu nó phơi bày và nhạy cảm càng nhiều với BĐKHvà khả năng thích ứng càng thấp, và ngƣợc lại, hệ thống ít tổn thƣơng hơn nếu mức độ phơi bày và nhạy cảm thấp nhƣng khả năng thích ứng cao.Trong đó, vai trò của khả năng thích ứng rất quan trọng. Khả năng thích ứng của hệ thống càng cao thì hệ thống đó càng có khả năng điều chỉnh trƣớc dao động và BĐKH, do đó càng tổn thƣơng ít hơn[40].

Căn cứ theo định nghĩa này, Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (2008)[1] đã đƣa ra định nghĩa trong Chƣơng trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKHnhƣ sau “Khả năng (tính) dễ bị tổn thƣơng do tác động của BĐKHlà mức độ mà một hệ thống (tự nhiên, xã hội, kinh tế) có thể bị tổn thƣơng do BĐKH, hoặc không có khả năng thích ứng với những tác động bất lợi của BĐKH”. Trong báo cáo lần thứ 5 năm 2013, IPCC định nghĩa “Tính dễ bị tổn thƣơng là xu hƣớng hay khuynh hƣớng bị tác động bất lợi. Tính dễ bị tổn thƣơng bao gồm các khái niệm và các yếu tố bao gồm độ nhạy cảm hoặc nhạy cảm với tổn hại và thiếu năng lực để đối phó và thích ứng”. Trong báo cáo này, tính dễ bị tổn thƣơng đƣợc xác định trong từng bối cảnh cụ thể, tƣơng tác với hiểm họa và mức độ phơi bày trƣớc hiểm họa tạo nên các rủi ro.

Tính dễ bị tổn thƣơng là một tậphợp các yếu tố từ bối cảnh văn hóa, xã hội, môi 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trƣờng, chính trị và kinh tế [41].