Luận văn thạc sĩ hay đánh giá tiềm năng và đề xuất giải pháp phát triển thực vật cho lâm sản ngoài gỗ tại vùng đệm khu bảo tồn thiên nhiên đăkrông

Luận văn thạc sĩ đánh giá tiềm năng và đề xuất giải pháp phát triển thực vật cho lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên Đăkrông.

• Tác giả: Bé Giò Dôc
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Xuân Hoàn Hà Tây
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Tiềm Năng Phát Triển Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Đakrông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Lâm Nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Quảng Trị

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về LSNG và thực vật cho LSNG
• 1.2. Tình hình sử dụng và nghiên cứu thực vật cho LSNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiềm năng phát triển lâm sản ngoài gỗ tại Đakrông

Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, với diện tích 37.640 ha, là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao tại tỉnh Quảng Trị. Nơi đây không chỉ nổi bật với sự đa dạng sinh học mà còn chứa đựng nhiều tiềm năng phát triển lâm sản ngoài gỗ (LSNG). Việc khai thác và phát triển bền vững các nguồn tài nguyên này có thể mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương và bảo vệ môi trường.

1.1. Đặc điểm sinh thái và tài nguyên thiên nhiên tại khu bảo tồn

Khu bảo tồn Đakrông có hệ sinh thái phong phú với 1.175 loài thực vật và nhiều loài động vật quý hiếm. Đặc biệt, khu vực này là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật có giá trị kinh tế cao, như gỗ lau, gỗ mộc, và các loại thảo dược.

1.2. Vai trò của lâm sản ngoài gỗ trong phát triển kinh tế

LSNG đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thu nhập cho người dân địa phương. Việc phát triển các sản phẩm từ LSNG không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển lâm sản ngoài gỗ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển LSNG tại khu bảo tồn Đakrông đang gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác không bền vững, thiếu quy hoạch và quản lý tài nguyên hiệu quả đang ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực.

2.1. Khai thác không bền vững và tác động đến môi trường

Việc khai thác LSNG không có kế hoạch có thể dẫn đến suy giảm nguồn tài nguyên và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Nhiều loài thực vật đang bị đe dọa do khai thác quá mức.

2.2. Thiếu sự tham gia của cộng đồng địa phương

Cộng đồng địa phương chưa được tham gia đầy đủ vào quá trình quản lý và phát triển LSNG. Điều này dẫn đến việc họ không nhận được lợi ích từ các nguồn tài nguyên này.

III. Phương pháp phát triển bền vững lâm sản ngoài gỗ

Để phát triển bền vững LSNG tại khu bảo tồn Đakrông, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất cần thiết.

3.1. Quy hoạch và quản lý tài nguyên hiệu quả

Cần xây dựng các kế hoạch quản lý tài nguyên rõ ràng, đảm bảo khai thác bền vững và bảo vệ môi trường. Việc này bao gồm việc theo dõi và đánh giá thường xuyên tình trạng tài nguyên.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về giá trị của LSNG và cách khai thác bền vững là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của việc bảo tồn tài nguyên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát triển LSNG có thể mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho cộng đồng địa phương. Các sản phẩm từ LSNG không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mà còn có thể xuất khẩu.

4.1. Các mô hình phát triển thành công

Một số mô hình phát triển LSNG tại Đakrông đã thành công trong việc tạo ra thu nhập cho người dân. Các sản phẩm như thảo dược và thực phẩm từ rừng đã được thị trường đón nhận.

4.2. Kết quả từ các dự án nghiên cứu

Các dự án nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát triển LSNG có thể giúp giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương. Những kết quả này cần được nhân rộng.

V. Kết luận và tương lai của lâm sản ngoài gỗ tại Đakrông

Tiềm năng phát triển LSNG tại khu bảo tồn Đakrông là rất lớn. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ chính quyền đến cộng đồng địa phương.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững cho LSNG, đảm bảo lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường. Việc này sẽ giúp bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế địa phương.

5.2. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các tổ chức, chính quyền và cộng đồng là rất cần thiết để phát triển LSNG bền vững. Chỉ khi có sự đồng lòng, tiềm năng của LSNG mới được khai thác hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT TR­êng ®¹i häc L©m nghiÖp Lª c«ng nam ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn thùc vËt cho l©m s¶n ngoµi gç t¹i vïng ®Öm khu b¶o tån thiªn nhiªn ®akr«ng Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. Ph¹m Xu©n Hoµn Hµ T©y, n¨m 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Víi diÖn tÝch ban ®Çu lµ 40.526 ha, hiÖn nay ®­îc ®iÒu chØnh xuèng cßn 37.640 ha, trong ®ã diÖn tÝch ph©n khu b¶o vÖ nghiªm ngÆt lµ 23.590 ha, ph©n khu phôc håi sinh th¸i 13.409 ha vµ ph©n khu hµnh chÝnh dÞch vô lµ 641 ha; Khu b¶o tån thiªn nhiªn §akr«ng, tØnh Qu¶ng TrÞ lµ khu b¶o tån loµi, sinh c¶nh ®­îc thµnh lËp tõ n¨m 2001 nh»m ®¶m b¶o diÔn thÕ tù nhiªn, b¶o tån bÒn v÷ng c¸c hÖ sinh th¸i Ýt biÕn ®æi vµ cã c¸c loµi sinh vËt ®Æc h÷u ®ang bÞ ®e do¹ cña ViÖt Nam vµ thÕ giíi. Do ®Æc ®iÓm vÒ vÞ trÝ ®Þa lý, ®Æc biÖt vÒ khÝ hËu vµ cÊu tróc ®Þa h×nh ®a d¹ng nªn n¬i ®©y ®· h×nh thµnh nªn khu hÖ ®éng, thùc vËt rÊt phong phó. Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra cña tæ chøc Birdlife International n¨m 2000, Trung t©m nghiªn cøu tµi nguyªn vµ m«i tr­êng - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi n¨m 2004 vµ ViÖn Sinh th¸i vµ tµi nguyªn sinh vËt n¨m 2005, Khu BTTN §akr«ng cã 1.175 loµi thùc vËt thuéc 528 chi vµ 130 hä; 67 loµi thó thuéc 25 hä vµ 10 bé; 193 loµi chim thuéc 27 hä; 17 loµi l­ìng c­; 32 loµi bß s¸t; 71 loµi c¸ thuéc 17 hä vµ 9 bé; 279 loµi c«n trïng thuéc 12 hä, 127 gièng; 228 loµi thuû sinh vËt,.

Trong ®ã cã nhiÒu loµi cã tªn trong s¸ch ®á ViÖt Nam nh­: Gô lau, Gô mËt, Thæ phôc linh, Lan kim tuyÕn, Kim giao, C¸ ch×nh hoa, R¾n hæ mang chóa, Gµ l«i lam mµo tr¾ng, Gµ l«i lam mµo ®en, Hæ, Sao la, Bß tãt,.[3],[15] Khu BTTN §akr«ng lµ mét trong sè 200 vïng sinh th¸i träng yÕu cña thÕ giíi, mét trong 3 vïng chim ®Æc h÷u cña ViÖt Nam víi gi¸ trÞ khoa häc cao ®­îc thõa nhËn. Khu BTTN §akr«ng lµ mét m¾t xÝch quan träng trong chuçi c¸c khu b¶o tån, t¹o nªn m«i tr­êng sèng thÝch hîp cho c¸c loµi cã nguy c¬ tuyÖt chñng. Vïng ®Öm cña Khu BTTN §akr«ng gåm 8 x· víi diÖn tÝch ®Êt l©m nghiÖp trªn 42.000 ha ®­îc coi lµ vïng cã tiÒm n¨ng vÒ LSNG, tuy nhiªn do nguån tµi nguyªn thùc vËt cho LSNG ch­a ®­îc thèng kª m« t¶, c¸c loµi thùc vËt cho LSNG kh«ng ®­îc qu¶n lý tèt, bÞ thu h¸i vµ khai th¸c qu¸ møc trong mét thêi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 gian dµi ®· dÉn dÕn suy gi¶m nghiªm träng, mét sè loµi ®ang ®øng tr­íc nguy c¬ biÕn mÊt. VÊn ®Ò ®Æt ra ë ®©y lµ gi÷a sù cÇn thiÕt ph¶i b¶o tån c¸c gi¸ trÞ vÒ ®a d¹ng sinh häc, vÒ phßng hé cña khu b¶o tån víi nh÷ng nhu cÇu vÒ cuéc sèng thiÕt yÕu th­êng ngµy cña ng­êi d©n ®ang sinh sèng trong vïng ®Öm ®· n¶y sinh nh÷ng m©u thuÉn, xung ®ét.

§Ó gi¶i quyÕt nh÷ng xung ®ét ®ã, viÖc t¹o ra nguån thu nhËp æn ®Þnh tõ LSNG nh»m h¹n chÕ ¸p lùc cña ng­êi d©n ®èi víi khu b¶o tån lµ h­íng ®i rÊt ®¸ng quan t©m. ChiÕn l­îc ph¸t triÓn L©m nghiÖp ViÖt Nam giai ®o¹n 2006 - 2010 ®­îc Thñ t­íng ChÝnh phñ ban hµnh th¸ng 2 n¨m 2007 khi ®­a ra ®Þnh h­íng vÒ b¶o vÖ rõng, b¶o tån thiªn nhiªn vµ b¶o tån ®a d¹ng sinh häc t¹i c¸c khu rõng ®Æc dông ®· nªu râ: “ph¶i chuyÓn ®æi nhËn thøc tõ b¶o vÖ ®¬n thuÇn c©y rõng sang b¶o vÖ rõng nh­ b¶o vÖ mét hÖ sinh th¸i lu«n ph¸t triÓn, võa b¶o ®¶m kh¶ n¨ng t¸i t¹o vµ sö dông rõng mét c¸ch tèi ­u. ViÖc ph¸t triÓn hîp lý, kiÓm so¸t khai th¸c, l­u th«ng, tiªu thô l©m s¶n lµ biÖn ph¸p gãp phÇn b¶o vÖ rõng. B¶o vÖ vµ b¶o tån rõng trªn nguyªn t¾c lÊy ph¸t triÓn ®Ó b¶o vÖ, t¹o mäi ®iÒu kiÖn cho chñ rõng vµ ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng tham gia c¸c ho¹t ®éng b¶o vÖ, ph¸t triÓn rõng vµ t¹o thu nhËp hîp ph¸p ®Ó cã thÓ sèng ®­îc b»ng nghÒ rõng”.[22] Tuy nhiªn, do nhiÒu nguyªn nh©n, cho ®Õn nay nh÷ng c«ng tr×nh ®iÒu tra c¬ b¶n ®Ó ®¸nh gi¸ ®óng, ®Çy ®ñ hiÖn tr¹ng LSNG t¹i vïng ®Öm vÉn cßn rÊt Ýt, ch­a cã nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ ®Ò xuÊt nh÷ng khuyÕn nghÞ, c¸c gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò sö dông hîp lý vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng LSNG t¹i vïng ®Öm.

Tr­íc t×nh tr¹ng trªn, viÖc nghiªn cøu tiÒm n¨ng hiÖn cã, t×m ra c¸c biÖn ph¸p ®Ó phôc håi c¸c loµi LSNG ®· vµ ®ang bÞ suy tho¸i, ®ång thêi ph¸t triÓn c¸c loµi cã triÓn väng cho s¶n phÈm hµng ho¸, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ n©ng cao møc sèng cña ng­êi d©n vïng ®Öm lµ yªu cÇu hÕt søc cÇn thiÕt. §Ò tµi “§¸nh gi¸ tiÒm n¨ng vµ ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn thùc vËt cho LSNG t¹i vïng ®Öm Khu B¶o tån thiªn nhiªn §akr«ng” nh»m gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu trªn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Kh¸i niÖm vÒ LSNG vµ thùc vËt cho LSNG ThuËt ng÷ l©m s¶n ngoµi gç (LSNG) hiÖn cã kh¸ nhiÒu ®Þnh nghÜa víi tªn gäi theo tiÕng Anh th«ng dông nhÊt lµ Non-Timber Forest Products (NTFPs) hoÆc còng cã c¸ch gäi kh¸c lµ Non-Wood Forest Products (NWFPs) ®­îc ®Ò cËp vµo nh÷ng n¨m cuèi thËp kû 80, ®Çu thËp kû 90, song nh÷ng nghiªn cøu vÒ LSNG ®· ®­îc tiÕn hµnh tõ l©u, ®ã lµ nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ thùc vËt, ®éng vËt,.

lµm tiÒn ®Ò cho c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu hiÖn nay. ViÖc ph©n biÖt vµ hiÓu ®óng vÒ c¸c thuËt ng÷ LSNG vµ thùc vËt cho LSNG lµ hÕt søc cÇn thiÕt. L©m s¶n ngoµi gç Theo De Beer (1989) [31], LSNG lµ: “tÊt c¶ c¸c vËt liÖu sinh häc kh¸c gç mµ chóng ®­îc khai th¸c tõ rõng tù nhiªn ®Ó phôc vô nhu cÇu tiªu dïng cña loµi ng­êi. LSNG bao gåm thùc phÈm, thuèc, gia vÞ, tinh dÇu, nhùa c©y, keo d¸n, nhùa mñ, ta nanh, thuèc nhuém, c©y c¶nh, ®éng vËt hoang d· (c¸c s¶n phÈm vµ ®éng vËt sèng), chÊt ®èt vµ c¸c nguyªn liÖu th«, song m©y, tre nøa, tróc, gç nhá vµ gç cho sîi”.

Quan niÖm cña De Beer chØ bao gåm c¸c s¶n phÈm h÷u h×nh mµ ch­a ®Ò cËp ®Çy ®ñ ®Õn c¸c gi¸ trÞ kh¸c gç, v« h×nh cña rõng, cña hÖ canh t¸c NLKH. NhËn ra h¹n chÕ trªn, tæ chøc FAO (1995) [34] ®· chØ râ yªu cÇu cña ®Þnh nghÜa vÒ LSNG lµ ®Þnh nghÜa ph¶i võa diÔn t¶ ®­îc râ rµng ý nghÜa cña thuËt ng÷ LSNG, võa ph¶i x¸c ®Þnh chÝnh x¸c giíi h¹n, ph¹m vi vµ ®Æc tr­ng cña nã víi ®Þnh nghÜa: “LSNG bao gåm tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm cã nguån gèc sinh häc (trõ gç) vµ c¸c dÞch vô thu ®­îc tõ rõng hoÆc tõ c¸c kiÓu sö dông ®Êt t­¬ng tù”. §Þnh nghÜa nµy ®· nhËn biÕt ®­îc chøc n¨ng dÞch vô quan träng ®ang gia t¨ng cña tµi nguyªn LSNG. Tõ viÖc xem xÐt vµ ph©n tÝch c¸c quan niÖm vÒ LSNG ë trªn, thuËt ng÷ LSNG ®­îc ®Þnh nghÜa nh­ sau: “LSNG bao gåm tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm cã nguån LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 gèc sinh häc vµ c¸c dÞch vô thu ®­îc tõ rõng hoÆc tõ bÊt kú vïng ®Êt nµo cã kiÓu sö dông ®Êt t­¬ng tù, lo¹i trõ gç ë tÊt c¶ c¸c h×nh th¸i cña nã”.[10] CÇn l­u ý r»ng, 2 thuËt ng÷ trong tiÕng Anh nªu ë phÇn trªn còng cã sù kh¸c biÖt, tuy c¶ 2 thuËt ng÷ nµy ®Òu ®­îc hiÓu b»ng tiÕng ViÖt lµ LSNG nh­ng nÕu hiÓu mét c¸ch chÝnh x¸c h¬n th× NTFPs nh»m chØ c¸c l©m s¶n kh«ng ph¶i lµ gç lín (timber), cßn NWFPs nh»m chØ c¸c LSNG nãi chung, v× vËy mét sè lo¹i s¶n phÈm nh­ gç nhá, gç cñi, cµnh ngän,.

cã thÓ ®­îc xÕp vµo NTFPs, nh­ng kh«ng thÓ xem chóng lµ NWFPs. Thùc vËt cho LSNG Theo c¸c t¸c gi¶ Lª Méng Ch©n, Vò Dòng (1992) [4], “Thùc vËt rõng gåm tÊt c¶ c¸c loµi c©y, loµi cá, d©y leo bËc cao vµ bËc thÊp ph©n bè trong rõng. Nh÷ng loµi c©y kh«ng cho gç hoÆc ngoµi gç cßn cho c¸c s¶n phÈm quý kh¸c nh­ nhùa th«ng, qu¶ håi, vá quÕ hoÆc sîi song m©y lµ lµ thùc vËt ®Æc s¶n rõng”. Tr­íc hÕt cÇn ph©n biÖt thùc vËt cho LSNG víi LSNG cã nguån gèc tõ thùc vËt, ®©y lµ 2 thuËt ng÷ hoµn toµn kh¸c nhau.

Thùc vËt cho LSNG nh»m chØ c¸c loµi thùc vËt rõng (hoÆc thùc vËt cña hÖ thèng sö dông ®Êt t­¬ng tù), kh«ng ph©n biÖt vÒ d¹ng sèng, cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ra LSNG. ThuËt ng÷ LSNG cã nguån gèc tõ thùc vËt l¹i nhÊn m¹nh vµo yÕu tè s¶n phÈm, tøc nh÷ng thø mµ c¸c thùc vËt rõng nãi trªn s¶n xuÊt ra. Theo nghÜa hÑp, nh÷ng thùc vËt (cña rõng hoÆc cña hÖ thèng sö dông ®Êt t­¬ng tù rõng) cho s¶n phÈm kh«ng ph¶i gç, hoÆc ngoµi viÖc cung cÊp gç chóng cßn cho c¸c s¶n phÈm kh¸c gç tõ thùc vËt nh­ qu¶, h¹t, vá, nhùa, tinh dÇu, ta nanh, thuèc nhuém, thuèc ch÷a bÖnh,. ®­îc gäi chung lµ thùc vËt cho LSNG (plant yielding non-wood forest products).

Theo nghÜa réng, thùc vËt cho LSNG bao gåm mäi thùc vËt cña hÖ sinh th¸i rõng hoÆc cña hÖ thèng sö dông ®Êt t­¬ng tù, cã kh¶ n¨ng cung cÊp LSNG.[10] Nh­ vËy, thùc vËt cho LSNG nhÊt thiÕt ph¶i lµ thµnh viªn cÊu tróc cña hÖ sinh th¸i rõng hoÆc cña hÖ sinh th¸i hay hÖ thèng sö dông ®Êt t­¬ng tù rõng (nh­ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 c¸c l« rõng cña th«n b¶n, tr¶ng c©y bôi, ®ån ®iÒn cao su, rõng trang tr¹i, rõng trång vµ c¸c vïng ®Êt canh t¸c NLKH,. V× vËy, nÕu mét loµi thùc vËt nµo ®ã mÆc dï cung cÊp c¸c s¶n phÈm nh­ nÊm, méc nhÜ, hoa, qu¶, h¹t, tinh dÇu,. nh­ng chóng ®­îc g©y trång trong v­ên hé, trªn ®Êt trèng träc, ven ®­êng, trong c«ng viªn, ngoµi c¸nh ®ång lóa hay mäc ph©n t¸n,. th× kh«ng thÓ lµ thùc vËt cho LSNG vµ nh÷ng s¶n phÈm do nh÷ng thùc vËt nµy t¹o ra còng kh«ng ph¶i lµ LSNG.

Ph©n lo¹i thùc vËt cho LSNG Do ®èi t­îng vµ môc tiªu sö dông, nghiªn cøu LSNG còng rÊt ®a d¹ng, chÝnh v× vËy viÖc ph©n lo¹i chóng cã rÊt nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau. Nh÷ng ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i LSNG chñ yÕu lµ:. Ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i theo hÖ thèng sinh: §©y lµ c¸ch ph©n lo¹i theo hÖ thèng tiÕn ho¸ cña sinh giíi. §­îc s¾p xÕp mét c¸ch kh¸ch quan vµo hÖ thèng c¸c bËc ph©n lo¹i tõ lín ®Õn nhá: Giíi/Ngµnh/Líp/Hä/Loµi.