Khóa luận: Nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại xã Trung Hội, Định Hóa, Thái Nguyên

Hiệu quả sử dụng đất là một trong những vấn đề trọng tâm của nghiên cứu. 102 trang · Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Vũ Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Nông
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa nghiên cứu đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Khái niệm về đất
• 2.3. Khái niệm về đất nông nghiệp
• 2.4. Vai trò của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
• 2.5. Sử dụng đất và những quan điểm về sử dụng đất bền vững
• 2.5.1. Khái niệm sử dụng đất và những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất
• 2.5.2. Yếu tố điều kiện tự nhiên
• 2.5.3. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 2.5.4. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.2. Khái quát về công tác Quản lý nhà nước về đất đai của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.3. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.4. Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.5. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững
• 3.3.6. Định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp
• 3.4.3. Phương pháp tính hiệu quả của các loại hình sử dụng đất
• 3.4.4. Phương pháp đánh giá tính bền vững
• 3.4.5. Phương pháp phân vùng nghiên cứu
• 3.4.6. Phương pháp tính toán phân tích số liệu
• 3.4.7. Phương pháp xác định các đặc tính đất đai
• 3.4.8. Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Khái quát công tác quản lý Nhà nước về đất đai của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Công tác lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
• 4.2.2. Xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản đồ hành chính
• 4.2.3. Công tác đăng ký thống kê, lập hồ sơ địa chính và cấp GCNQSDĐ
• 4.2.4. Công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật, xử lý vi phạm trong quản lý sử dụng đất đai
• 4.2.5. Công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo trong quản lý và sử dụng đất đai
• 4.3. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp xã Trung Hội, huyện Định Hóa
• 4.4. Đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.5. Thực trạng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Mô tả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.7. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn toàn xã
• 4.8. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững
• 4.8.1. Lựa chọn loại hình sử dụng đất
• 4.8.2. Hướng lựa chọn các loại hình sử dụng đất
• 4.9. Định hướng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 4.9.1. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp
• 4.9.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Phiếu điều tra nông hộ
• Phụ lục 2. Giá phân bón và giá một số loại nông sản trên địa bàn
• Phụ lục 3. Mức đầu tư cho các loại cây trồng hàng năm
• Phụ lục 4. Hiệu quả kinh tế của các loại cây hàng năm
• Phụ lục 5. Hiệu quả kinh tế của cây Lúa
• Phụ lục 6. Hiệu quả kinh tế cây Ngô
• Phụ lục 7. Hiệu quả kinh tế cây khoai lang
• Phụ lục 8. Hiệu quả kinh tế cây lạc và rau đông (cải bắp)
• Phụ lục 9. Hiệu quả kinh tế cây sắn
• Phụ lục 10. Hiệu quả kinh tế cây chè
• Phụ lục 11. Hiệu quả kinh tế cây ăn quả

Tóm tắt

I. Hiệu quả sử dụng đất

Hiệu quả sử dụng đất là một trong những vấn đề trọng tâm của nghiên cứu. Tại xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, việc sử dụng đất nông nghiệp còn nhiều hạn chế. Các loại hình sử dụng đất chưa đạt hiệu quả cao do sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các mô hình sử dụng đất hiệu quả như trồng chè, cây ăn quả có thể mang lại lợi nhuận kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng truyền thống. Điều này không chỉ cải thiện đời sống người dân mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Thực trạng sử dụng đất

Thực trạng sử dụng đất tại xã Trung Hội cho thấy, diện tích đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn nhưng hiệu quả kinh tế chưa tương xứng. Các loại cây trồng chủ yếu là lúa, ngô, khoai lang, mang lại giá trị kinh tế thấp. Ngoài ra, việc sử dụng đất chưa hợp lý dẫn đến tình trạng đất bị thoái hóa, ảnh hưởng đến bền vững trong sản xuất nông nghiệp.

1.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, nghiên cứu đề xuất các giải pháp như chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các mô hình sản xuất bền vững. Việc trồng chè và cây ăn quả được xem là hướng đi tiềm năng, vừa mang lại giá trị kinh tế cao, vừa góp phần bảo vệ môi trường. Ngoài ra, cần tăng cường công tác quản lý đất đai, hỗ trợ người dân trong việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến.

II. Bền vững trong sử dụng đất

Bền vững là yếu tố không thể thiếu trong việc sử dụng đất nông nghiệp. Tại xã Trung Hội, việc sử dụng đất chưa đảm bảo tính bền vững do tình trạng khai thác quá mức, thiếu các biện pháp bảo vệ đất. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các mô hình nông nghiệp bền vững, vừa đảm bảo năng suất, vừa duy trì chất lượng đất. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách quản lý đất đai và sự tham gia tích cực của người dân.

2.1. Phát triển bền vững

Phát triển bền vững trong sử dụng đất đòi hỏi sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Tại xã Trung Hội, việc áp dụng các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường như canh tác hữu cơ, luân canh cây trồng là cần thiết. Ngoài ra, cần tăng cường công tác giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường và sử dụng đất hợp lý.

2.2. Chính sách đất đai

Chính sách đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sử dụng đất bền vững. Nghiên cứu đề xuất các chính sách hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đầu tư vào các mô hình sản xuất hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý, giám sát việc sử dụng đất để đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

III. Quản lý đất đai

Quản lý đất đai là yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tại xã Trung Hội, công tác quản lý đất đai còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng sử dụng đất không hợp lý. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc hoàn thiện hệ thống quản lý đất đai, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra là cần thiết. Điều này không chỉ đảm bảo việc sử dụng đất hiệu quả mà còn góp phần vào phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

3.1. Hiện trạng quản lý

Hiện trạng quản lý đất đai tại xã Trung Hội cho thấy, hệ thống quản lý còn lỏng lẻo, thiếu sự giám sát chặt chẽ. Điều này dẫn đến tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu đề xuất việc hoàn thiện hệ thống quản lý, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để đảm bảo việc sử dụng đất hợp lý.

3.2. Giải pháp quản lý

Để cải thiện quản lý đất đai, nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường công tác đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý. Đồng thời, cần xây dựng các chính sách hỗ trợ người dân trong việc sử dụng đất hiệu quả, đảm bảo phát triển bền vững. Ngoài ra, cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý đất đai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế trong sản xuất nông nghiệp. Dưới tác động của sự gia tăng dân số, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, nhu cầu sử dụng đất cho các mục đích phi nông nghiệp ngày một mở rộng, khiến quỹ đất nông nghiệp có xu hướng bị thu hẹp đáng kể. Song song với sự suy giảm về diện tích, đất nông nghiệp còn đứng trước nguy cơ bị thoái hóa do các hiện tượng xói mòn tự nhiên và tập quán canh tác thiếu bền vững của con người. Do đó, việc đánh giá tiềm năng và hiệu quả sử dụng đất theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững là yêu cầu cấp thiết nhằm duy trì sức sản xuất lâu dài của đất đai.

Tại xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên – một xã miền núi thuần nông, hoạt động sản xuất nông nghiệp vẫn bộc lộ nhiều hạn chế điển hình: quy mô canh tác nhỏ lẻ, ruộng đất manh mún, trình độ ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật chưa cao, năng suất và chất lượng nông sản còn thấp, cơ cấu cây trồng chuyển dịch chậm và khả năng liên kết chuỗi giá trị hàng hóa còn yếu. Nhằm giải quyết các thách thức trên, đề tài khóa luận "Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm phân tích thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả canh tác bền vững.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững cho địa bàn xã Trung Hội.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp trên cơ sở các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Trung Hội.
   • Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của một số loại hình sử dụng đất (LUT) chính trên địa bàn.
   • Lựa chọn các loại hình sử dụng đất có hiệu quả cao và phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững.
   • Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững trong quản lý, sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp; tiềm năng đất đai phục vụ sản xuất; các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tập quán canh tác của người dân tại địa bàn.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ ranh giới hành chính xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên (gồm 19 xóm).
• Phạm vi thời gian: Thời gian triển khai nghiên cứu thực địa và thu thập số liệu được thực hiện từ ngày 18/8/2014 đến ngày 30/11/2014; các mốc số liệu thống kê hiện trạng đất đai và kinh tế - xã hội được sử dụng chủ yếu từ năm 2013 và 6 tháng đầu năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nội dung dựa trên hệ thống cơ sở khoa học về đất đai và quản lý sử dụng đất bền vững:

• Khái niệm và vai trò của đất: Vận dụng quan điểm phát sinh thổ nhưỡng học của V.V. Dokuchaev (đất là vật thể tự nhiên hình thành do sự tương tác tổng hợp của 5 yếu tố: khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian); quan điểm của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO, 1976) xem đất đai là một nhân tố sinh thái bao gồm tất cả các thuộc tính tự nhiên và sinh học của bề mặt trái đất; và định nghĩa đất nông nghiệp theo quy định của pháp luật đất đai Việt Nam.
• Khung lý thuyết sử dụng đất bền vững: Dựa trên định nghĩa phát triển nông nghiệp bền vững của Hội nghị Môi trường toàn cầu Rio de Janeiro (1992), quan điểm của Fetry (FAO, 1994) và khung đánh giá quản lý đất đai bền vững tại Hội thảo Nairobi (1991) với 5 nguyên tắc trụ cột: duy trì và nâng cao sản lượng (hiệu quả sản xuất), giảm thiểu rủi ro (an toàn), bảo vệ tài nguyên và ngăn chặn thoái hóa đất (bảo vệ), duy trì hiệu quả lâu dài (tính lâu bền), và được cộng đồng chấp nhận (tính chấp nhận xã hội). Từ đó, đánh giá tính bền vững trên 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường.

Tác giả đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu thực tiễn để thu thập và xử lý dữ liệu:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu, số liệu thống kê, báo cáo kinh tế - xã hội, hồ sơ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất từ UBND huyện Định Hóa, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện, UBND xã Trung Hội cùng các công trình nghiên cứu chuyên ngành.
• Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp (Đánh giá nhanh nông thôn - RRA): Đi thực tế quan sát, phỏng vấn cán bộ chuyên môn và người dân tại 19 xóm thuộc 3 vùng sinh thái đại diện; phát và thu thập 100 phiếu điều tra nông hộ về tình hình đầu tư, chi phí sản xuất, năng suất và tiêu thụ nông sản.
• Phương pháp phân vùng nghiên cứu: Căn cứ vào điều kiện địa hình, đặc điểm đất đai và hệ thống canh tác, chia địa bàn xã thành 3 tiểu vùng nghiên cứu: tiểu vùng núi cao, tiểu vùng thung lũng và tiểu vùng đồi thoải.
• Phương pháp tính toán và đánh giá hiệu quả:
  • Hiệu quả kinh tế: Xác định Giá trị sản xuất ($GTSX = \text{Sản lượng} \times \text{Đơn giá}$), Chi phí trung gian ($CPTG$), Giá trị gia tăng ($GTGT = GTSX - CPTG$), Tổng giá trị sản phẩm ($T = \sum p_i \cdot q_i$), Thu nhập thuần ($N = T - C_{sx}$), Hiệu quả đồng vốn ($H_v = T / C_{sx}$), Giá trị ngày công lao động ($H_{Lđ} = N / \text{Số công lao động/ha/năm}$).
  • Hiệu quả xã hội: Đánh giá mức độ giải quyết việc làm (công lao động/ha), giá trị gia tăng trên công lao động ($GTGT/LĐ$), mức độ bảo đảm an ninh lương thực và tỷ lệ giảm nghèo.
  • Hiệu quả môi trường: Đánh giá thông qua hệ số sử dụng đất, độ che phủ đất, mức độ cải tạo/bảo vệ độ phì và tình hình sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật của người dân.
• Phương pháp xác định đặc tính đất đai: Đối chiếu bản đồ thổ nhưỡng, xác định thành phần cơ giới đất bằng phương pháp vê giun ngoài thực địa và phân loại thế đất (vàn, vàn cao, vàn thấp).
• Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia: Tham vấn ý kiến của cán bộ lãnh đạo UBND xã, cán bộ phụ trách nông nghiệp - địa chính và các hộ nông dân sản xuất giỏi tại địa phương.
• Phương pháp xử lý số liệu: Kiểm tra, tổng hợp và xử lý dữ liệu trên máy vi tính bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu nêu rõ tầm quan trọng của tài nguyên đất đai đối với sản xuất nông nghiệp và đời sống xã hội; phân tích tính cấp thiết của việc nghiên cứu sử dụng đất bền vững tại khu vực miền núi; xác định rõ mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, 3 yêu cầu nghiên cứu và ý nghĩa của đề tài đối với công tác học tập cũng như thực tiễn quản lý đất đai tại xã Trung Hội.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp:

• Trình bày các khái niệm cơ bản về đất, đất nông nghiệp, vai trò của đất đai và bản chất của sử dụng đất nông nghiệp bền vững.
• Tổng hợp tình hình sử dụng đất canh tác và biến động dân số trên thế giới qua chuỗi số liệu từ năm 1965 đến 2000 và dự báo đến năm 2025 (diện tích đất canh tác bình quân đầu người giảm từ 0,46 ha/người năm 1965 xuống 0,25 ha/người năm 2000 và dự báo còn 0,20 ha/người vào năm 2025).
• Khái quát hiện trạng đất nông nghiệp của một số quốc gia Đông Nam Á và thực trạng tại Việt Nam (tính đến 01/01/2014, diện tích đất tự nhiên cả nước là 33.731 nghìn ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 81,05%, đất phi nông nghiệp chiếm 11,47%, đất chưa sử dụng chiếm 7,48%).
• Khái quát cơ cấu đất đai của huyện Định Hóa với tổng diện tích tự nhiên 51.966,00 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 44.534,97 ha (58,70%), đất phi nông nghiệp chiếm 3.751,22 ha (7,22%), đất chưa sử dụng chiếm 3.679,81 ha (7,08%).
• Phân tích các nhân tố ảnh hưởng (tự nhiên, kinh tế, xã hội) và hệ thống tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả sử dụng đất trên 3 phương diện: kinh tế, xã hội, môi trường.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu (các loại hình sử dụng đất, điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội, tập quán canh tác); phạm vi nghiên cứu tại 19 xóm thuộc xã Trung Hội; thời gian tiến hành từ tháng 8/2014 đến tháng 11/2014; xác định khung 6 nội dung nghiên cứu chính và làm rõ quy trình thực hiện các phương pháp: thu thập số liệu thứ cấp, điều tra nhanh nông thôn RRA với 100 phiếu nông hộ, phân vùng nghiên cứu, các công thức tính toán chỉ tiêu kinh tế - xã hội - môi trường, phương pháp vê giun xác định cơ giới đất và phương pháp chuyên gia.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ kết quả nghiên cứu thực nghiệm và thảo luận các vấn đề quản lý, sử dụng đất tại địa bàn nghiên cứu:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Trung Hội

• Vị trí và địa hình: Xã nằm ở phía Nam huyện Định Hóa, cách trung tâm huyện 5 km theo Quốc lộ 268; địa hình phức tạp, đồi núi chia cắt mạnh, hình thành 3 tiểu vùng sinh thái (tiểu vùng núi cao, tiểu vùng thung lũng, tiểu vùng đồi thoải).
• Khí hậu và thủy văn: Lượng mưa trung bình 1.710 mm/năm (tập trung 90% từ tháng 6 đến tháng 9); nhiệt độ trung bình năm 22,5°C (tháng 7 cao nhất 28,7°C, tháng 1 thấp nhất 15°C); có 4 hồ và 2 đập lớn cùng nguồn nước dẫn từ hồ Bảo Linh; mực nước ngầm sâu từ 15 đến 25 m.
• Thổ nhưỡng: Đất feralit màu đỏ vàng (độ dốc 15–25°), đất thung lũng dốc tụ ven khe suối và đất màu nâu vàng trên phù sa cổ.
• Kinh tế - xã hội năm 2013: Toàn xã có 1.342 hộ, 4.784 nhân khẩu (50,4% nam, 49,6% nữ), mật độ 381 người/km²; lực lượng lao động là 3.034 người (lao động nông lâm nghiệp chiếm 62,0%, công nghiệp xây dựng 10,0%, dịch vụ 28,0%). Sản lượng lương thực có hạt năm 2013 đạt 1.569,8 tấn (lúa gieo cấy 269,45 ha, năng suất trung bình 51 tạ/ha; ngô gieo trồng 25 ha vụ xuân, 6 ha vụ hè thu, 4,6 ha vụ đông). Đàn gia súc gồm 195 con trâu bò, 598 con dê. Hạ tầng giao thông được nâng cấp với nhiều tuyến đường liên thôn, đường nội đồng được kiên cố hóa.

2. Khái quát công tác quản lý Nhà nước về đất đai

• Quy hoạch và địa giới: Thực hiện quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011–2020 gắn với đề án xây dựng nông thôn mới được phê duyệt năm 2012; quản lý hồ sơ mốc địa giới hành chính theo Chỉ thị số 364/CT-HĐBT.
• Hồ sơ địa chính: Đang lưu trữ và sử dụng bộ bản đồ 299 (31 tờ, tỷ lệ 1/1000 lập năm 1990), bộ bản đồ địa chính chính quy năm 2003 (50 tờ: 3 tờ 1/1000, 47 tờ 1/5000), bản đồ địa giới hành chính 1998 (1/5000), bản đồ hiện trạng sử dụng đất 2010 (1/5000) và bản đồ quy hoạch sử dụng đất 2010 (1/5000).
• Giao đất và thu hồi: Đã giao theo đối tượng sử dụng 1.047,68 ha (83,44% diện tích tự nhiên), trong đó hộ gia đình cá nhân sử dụng 1.028,85 ha (81,94%); đất giao UBND xã quản lý là 207,90 ha (16,56%). Nhân dân đã tự nguyện hiến 20.067,9 m² đất (210 hộ) để mở rộng đường giao thông nông thôn.
• Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Tính đến 31/12/2013, tổng diện tích cần cấp là 1.092,97 ha; đã cấp được 861,13 ha (đạt 78,79%), trong đó đất nông nghiệp cấp được 819,90 ha, đất phi nông nghiệp 41,23 ha; còn 239,34 ha tương ứng với 985 thửa cần tiếp tục cấp.
• Thanh tra và giải quyết khiếu nại: Năm 2013 phát hiện và xử lý 3 hộ vi phạm, phạt hành chính 2 trường hợp (3 triệu đồng), đình chỉ 2 trường hợp; tiếp nhận 6 đơn thư (2 đơn đề nghị, 4 đơn tranh chấp), đã giải quyết hòa giải thành 4 đơn, chuyển cấp trên 1 đơn và đang xác minh 1 đơn.

3. Hiện trạng và cơ cấu sử dụng đất năm 2013

Tổng diện tích tự nhiên của xã Trung Hội là 1.255,58 ha, phân bổ cụ thể qua bảng số liệu sau:

STT	Mục đích sử dụng đất	Mã đất	Diện tích (ha)	Cơ cấu so với DTTN (%)
1	Đất nông nghiệp	NNP	1.046,08	83,31
1.1	Đất sản xuất nông nghiệp	SXN	414,42	33,01
-	Đất trồng cây hàng năm	CHN	181,19	14,43
+	Đất trồng lúa	LUA	161,14	12,83
+	Đất trồng cây hàng năm khác	HNK	20,05	1,60
-	Đất trồng cây lâu năm	CLN	233,23	18,58
1.2	Đất lâm nghiệp	LNP	604,27	48,13
-	Đất rừng sản xuất	RSX	531,44	42,33
-	Đất rừng đặc dụng	RDD	72,83	5,80
1.3	Đất nuôi trồng thuỷ sản	NTS	27,39	2,18
2	Đất phi nông nghiệp	PNN	93,15	7,42
2.1	Đất ở tại nông thôn	ONT	42,05	3,35
2.2	Đất chuyên dùng	CDG	46,31	3,69
2.3	Đất trụ sở cơ quan	CTS	0,53	0,04
2.4	Đất quốc phòng	CQP	0,45	0,04
2.5	Đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp	CSK	0,70	0,06
2.6	Đất có mục đích công cộng	CCC	44,63	3,55
2.7	Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng	SMN	3,83	0,31
3	Đất chưa sử dụng	CSD	116,35	9,27
3.1	Đất bằng chưa sử dụng	BCS	7,87	0,63
3.2	Đất đồi núi chưa sử dụng	DCS	12,26	0,98
3.3	Núi đá không có rừng cây	NCS	96,22	7,66
	TỔNG DIỆN TÍCH TỰ NHIÊN		1.255,58	100,00

4. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất (LUT) và định hướng giải pháp

• Đánh giá chi tiết các loại hình sử dụng đất chính: chuyên trồng lúa (2 vụ lúa), lúa kết hợp cây màu vụ đông (Lúa xuân - Lúa mùa - Cây vụ đông), chuyên canh cây màu (Ngô, Khoai lang, Lạc, Rau), cây công nghiệp ngắn ngày, cây lâu năm (chè) và cây ăn quả.
• Phân tích hiệu quả kinh tế trên 1 ha canh tác (GTSX, chi phí, thu nhập thuần, ngày công lao động); đánh giá hiệu quả giải quyết việc làm xã hội và tác động môi trường (tỷ lệ che phủ, bảo vệ chống xói mòn).
• Lựa chọn các LUT có triển vọng cao: mô hình lúa năng suất cao kết hợp rau đông, mở rộng chuyên canh chè cành giống mới và thâm canh cây ăn quả giá trị cao.
• Đề xuất các nhóm giải pháp: hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới; tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật; mở rộng cơ giới hóa; hỗ trợ tín dụng ưu đãi; củng cố hệ thống thủy lợi nội đồng và thiết lập chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm nông sản.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tình hình quản lý, hiện trạng phân bổ đất đai, đánh giá các loại hình sử dụng đất tại xã Trung Hội và kiến nghị các cơ quan ban ngành cấp trên hỗ trợ kinh phí đầu tư cơ sở hạ tầng, cấp đổi GCNQSDĐ và thúc đẩy liên kết tiêu thụ nông sản.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Hiện trạng quỹ đất: Xác lập bức tranh toàn diện về cơ cấu đất đai xã Trung Hội năm 2013 với tổng diện tích 1.255,58 ha; trong đó đất nông nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 1.046,08 ha (83,31%), đất phi nông nghiệp chiếm 93,15 ha (7,42%) và đất chưa sử dụng còn 116,35 ha (9,27%).
• Đánh giá hiệu quả công tác quản lý Nhà nước về đất đai:
  • Hoàn thiện việc giao 1.047,68 ha đất cho các đối tượng sử dụng (đạt 83,44% diện tích tự nhiên), chủ yếu là giao cho hộ gia đình và cá nhân quản lý sản xuất (1.028,85 ha).
  • Kết quả cấp GCNQSDĐ tính đến cuối năm 2013 đạt 861,13 ha trên tổng số 1.092,97 ha cần cấp (đạt tỷ lệ 78,79%), trong đó đất nông nghiệp đã cấp được 819,90 ha.
  • Vận động nhân dân hiến được 20.067,9 m² đất phục vụ xây dựng hạ tầng giao thông nông thôn mới.
  • Xử lý dứt điểm 4/6 vụ việc đơn thư tranh chấp, khiếu nại phát sinh trên địa bàn.
• Đánh giá thực trạng sản xuất nông nghiệp: Làm rõ quy mô canh tác lúa (269,45 ha/năm, năng suất trung bình 51 tạ/ha), ngô (25 ha ngô xuân, năng suất 45 tạ/ha), các loại cây rau màu và hiệu quả của các mô hình cây chè, cây ăn quả, trồng rừng sản xuất (đạt 60 ha năm 2013).

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Giải pháp quy hoạch và quản lý: Lồng ghép quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011–2020; đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện cấp đổi, cấp mới 985 thửa đất còn tồn đọng (239,34 ha).
• Giải pháp kỹ thuật nông nghiệp: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng tăng vụ đông (rau, ngô), đưa các giống lúa thuần chất lượng cao và lúa lai có năng suất đạt 57,8 tạ/ha vào thay thế dần giống cũ; phát triển mô hình chè cành thâm canh bảo đảm tiêu chuẩn an toàn.
• Giải pháp đầu tư cơ sở hạ tầng: Tiếp tục kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu lấy nước từ hồ Bảo Linh và 4 hồ chứa trên địa bàn; mở rộng đường giao thông nội đồng tạo thuận lợi đưa máy móc cơ giới vào đồng ruộng.
• Giải pháp chính sách và xã hội: Tạo điều kiện cho các nông hộ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi; tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác bền vững, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách nhằm bảo vệ môi trường sinh thái đất.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp bộ dữ liệu điều tra thực tế chi tiết, phản ánh đúng thực trạng sản xuất nông nghiệp và quản lý đất đai tại xã Trung Hội ở thời điểm nghiên cứu.
• Xác định cụ thể các loại hình sử dụng đất (LUT) thích hợp, làm cơ sở khoa học để chính quyền địa phương và các nông hộ chuyển dịch cơ cấu cây trồng, phát huy tối đa tiềm năng đất đai miền núi theo hướng nâng cao giá trị và bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Thời gian thực hiện nghiên cứu thực địa diễn ra trong khoảng thời gian ngắn (từ 18/8/2014 đến 30/11/2014), chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng và hiệu quả kinh tế cả năm của một số loại cây trồng lâu năm.
  • Số lượng mẫu khảo sát điều tra nhanh nông thôn giới hạn ở 100 hộ dân, tập trung chủ yếu vào các loại cây trồng chính, chưa bao quát hết toàn bộ các tiểu mô hình kinh tế ngách.
  • Việc đánh giá đặc tính thổ nhưỡng chủ yếu dựa trên bản đồ có sẵn, phương pháp quan sát địa hình và vê giun ngoài thực địa, chưa có điều kiện phân tích lý hóa chuyên sâu các chỉ tiêu độ phì trong phòng thí nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng theo dõi chuỗi số liệu kinh tế nông hộ qua nhiều năm liên tiếp để đánh giá mức độ ổn định thu nhập và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của các loại hình sử dụng đất.
  • Phân tích chi tiết các chỉ tiêu hóa học, lý học của đất (mức độ chua, hàm lượng mùn, đạm, lân, kali) để đưa ra quy trình bón phân cân đối cho từng tiểu vùng.
  • Nghiên cứu sâu hơn về thị trường tiêu thụ và chuỗi liên kết giá trị đối với các sản phẩm thế mạnh như cây chè và rau màu an toàn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên các chuyên ngành Quản lý Đất đai, Khoa học Đất, Nông học, Kinh tế Nông nghiệp và Quản lý Tài nguyên Môi trường làm tài liệu tham khảo phương pháp luận và cấu trúc khóa luận đánh giá đất cấp cơ sở.
  • Cán bộ địa chính - nông nghiệp cấp xã, cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện trong công tác lập kế hoạch sử dụng đất và xây dựng phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông nghiệp miền núi.
• Nội dung có giá trị sử dụng cao:
  • Khung phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) kết hợp mẫu phiếu điều tra nông hộ và các công thức tính toán chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường trong đánh giá đất.
  • Hệ thống dữ liệu kiểm kê cơ cấu đất đai, số liệu thống kê quản lý đất đai và thực trạng hồ sơ địa chính cấp xã.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu đất nông nghiệp của xã Trung Hội năm 2013 có đặc điểm gì nổi bật?
Năm 2013, đất nông nghiệp của xã có tổng diện tích 1.046,08 ha, chiếm tới 83,31% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 604,27 ha (chiếm 57,76% đất nông nghiệp), tiếp theo là đất sản xuất nông nghiệp với 414,42 ha (chiếm 39,62% đất nông nghiệp), còn lại là đất nuôi trồng thủy sản 27,39 ha (2,62%).

2. Kết quả cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại xã Trung Hội tính đến cuối năm 2013 đạt mức độ nào?
Tính đến ngày 31/12/2013, toàn xã đã cấp được 861,13 ha trên tổng số 1.092,97 ha diện tích cần cấp (đạt tỷ lệ 78,79%). Trong đó, đất nông nghiệp cấp được 819,90 ha và đất phi nông nghiệp cấp được 41,23 ha. Diện tích còn tồn đọng cần cấp là 239,34 ha với 985 thửa đất.

3. Tác giả sử dụng những chỉ tiêu và công thức nào để tính toán hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất?
Tác giả sử dụng các chỉ tiêu: Tổng giá trị sản phẩm ($T = \sum p \cdot q$), Chi phí sản xuất ($C_{sx}$), Thu nhập thuần ($N = T - C_{sx}$), Hiệu quả đồng vốn ($H_v = T / C_{sx}$), Giá trị ngày công lao động ($H_{Lđ} = N / \text{Số công lao động/ha/năm}$), Giá trị sản xuất ($GTSX$) và Giá trị gia tăng ($GTGT = GTSX - CPTG$).

4. Địa phương đang quản lý và sử dụng những loại bản đồ địa chính nào phục vụ công tác quản lý đất đai?
Xã Trung Hội quản lý bộ bản đồ 299 lập năm 1990 (31 tờ tỷ lệ 1/1000), bộ bản đồ địa chính chính quy lập năm 2003 (50 tờ: 3 tờ 1/1000, 47 tờ 1/5000), bản đồ địa giới hành chính năm 1998 (tỷ lệ 1/5000), bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2010 và bản đồ quy hoạch sử dụng đất năm 2010 (cùng tỷ lệ 1/5000).

5. Người dân xã Trung Hội đã đóng góp như thế nào cho chương trình xây dựng nông thôn mới liên quan đến đất đai?
Trong quá trình triển khai quy hoạch xây dựng nông thôn mới, đã có 210 hộ gia đình trên địa bàn xã tự nguyện hiến tổng cộng 20.067,9 m² đất để mở rộng và xây dựng các công trình đường giao thông nông thôn và đường nội đồng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Phương Thảo đã phản ánh toàn diện hiện trạng quản lý và sử dụng đất nông nghiệp tại xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên qua hệ thống số liệu kiểm kê và điều tra thực tế năm 2013–2014. Bằng việc kết hợp phương pháp điều tra nhanh nông thôn (RRA) trên 100 hộ dân và khung đánh giá đa tiêu chí (kinh tế, xã hội, môi trường), công trình đã chỉ rõ tiềm năng và các rào cản trong sản xuất nông nghiệp vùng miền núi. Các đề xuất chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thâm canh tăng vụ và hoàn thiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được trình bày có cơ sở khoa học rõ ràng, phục vụ thiết thực cho định hướng phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt. Với sản xuất nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế được, không có đất thì không có sản xuất nông nghiệp (Lê Thanh Bồn, 2006) [1].Mac: “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản và phổ biến, quý báu nhất của sản xuất nông nghiệp, là điều kiện không thể thiếu được của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạt thế hệ loài người kế tiếp nhau”. Xã hội phát triển, dân số tăng nhan kéo theo nhu cầu về chỗ ở,sinh hoạt vật chất, tinh ngày càng tăng theo. Điều này đồng nghĩa với diện tích đất phi nông nghiệp tăng lên và phần đất dành cho đất nông nghiệp giảm đi.

Như vậy đất đai, đặc biệt là đất nông nghiệp có hạn về diện tích nhưng lại có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất. Do vậy, việc đánh giá tiềm năng đất đai để sử dụng hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề cấp thiết với mỗi quốc gia, nhằm duy trì sức sản xuất của đất đai cho hiện tại và cho tương lai (Hoàng Thanh Oai, Hoàng Văn Hùng, 2012) [16]. Tuy nhiên, cũng như các huyện nông nghiệp khác xã Trung Hội, huyện Định Hóa đang phải đối mặt với hàng loạt các vấn đề như: sản xuất nhỏ, manh mún, công nghệ lạc hậu, chất lượng nông sản thấp, khả năng hợp tác liên doanh cạnh tranh còn yếu, sự chuyển dịch cơ cấu còn chậm (UBND xã Trung Hội, 2014) [19]. Trong điều kiện diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do sức ép của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và gia tăng dân 2 số thì mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là hết sức cần thiết, tạo ra giá trị lớn về kinh tế, đồng thời tạo đà cho phát triển nông nghệp bền vững.

Xuất phát từ thực tiễn, được sự đồng ý của Ban giám hiệu, ban chủ nhiệm khoa Quản lí Tài nguyên, trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo PGS. Nguyễn Ngọc Nông. Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên ”. Mục tiêu của đề tài 1.

Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiệu quả sử dụng đất và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững cho khu vực nghiên cứu. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được thực trạng sử dụng đất nông nghiệp trên cơ sở các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Trung Hội - Đánh giá hiệu quả một số loại hình sử dụng đất - Lựa chọn một số loại hình sử dụng đất có hiệu quả - Đề xuất các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả, hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất 1. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu các điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên - Đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Trung Hội, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. 3 - Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần giúp người dân lựa chọn phương thức sử dụng đất phù hợp và nâng cao hiệu quả sử dụng đất đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững 1.

Ý nghĩa nghiên cứu đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Cơ hội tốt để sinh viên củng cố kiến thức đã được học, nghiên cứu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho bản thân trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin trong quá trình làm đề tài. Ý nghĩa trong thực tiễn Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng nhóm đất nông nghiệp từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao và bền vững phù hợp với điều kiện của địa phương.

4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái niệm về đất Đất là một phần của vỏ trái đất, nó là lớp phủ lục địa mà bên dưới nó là đá và khoáng sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì và khí quyển. Đất là lớp mặt tươi xốp của lục địa có khả năng sản sinh ra sản phẩm của cây trồng.

Đất là lớp phủ thổ nhưỡng là thổ quyển, là một vật thể tự nhiên, mà nguồn gốc của thể tự nhiên đó là do hợp điểm của 4 thể tự nhiên khác của hành tinh là thạch quyển, khí quyển, thủy quyển và sinh quyển. Sự tác động qua lại của bốn quyển trên và thổ quyển có tính thường xuyên và cơ bản (Nguyễn Ngọc Nông, 2008) [12]. Theo nguồn gốc phát sinh, tác giả Đôkutraiep coi đất là một vật thể tự nhiên được hình thành do sự tác động tổng hợp của năm yếu tố là: Khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian. Đất được xem như một thể sống, nó luôn vận động, biến đổi và phát triển (Nguyễn Thế Đặng, Nguyễn Thế Hùng, 1999) [3].

Các nhà kinh tế, thổ nhưỡng và quy hoạch Việt Nam cho rằng: “Đất đai là phần trên mặt của vỏ trái đất mà ở đó cây cối có thể mọc được”. Trong phạm vi nghiên cứu về sử dụng đất, đất đai được nhìn nhận như một nhân tố sinh thái (FAO, 1976). Trên quan điểm nhìn nhận của FAO thì đất đai bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất. Như vậy, đất được hiểu như một tổng thể của nhiều yếu tố bao gồm: (khí hậu, địa mạo/địa hình, đất, thổ nhưỡng, thủy văn, thảm thực vật tự nhiên, động vật tự nhiên, những biến đổi của đất do hoạt động của con người).

5 Có rất nhiều khái niệm và định nghĩa khác nhau về đất nhưng khái niệm chung nhất có thể hiểu: Đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng và có những thuộc tính tổng hợp của các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội gồm: Khí hậu của bầu khí quyển, lớp phủ thổ nhưỡng, thảm thực vật, động vật, địa chất/địa mạo, diện tích mặt nước, tài nguyên nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất; theo chiều ngang, trên mặt đất là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn thảm thực vật với các thành phần khác, nó tác động giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người (Hội khoa học đất Việt Nam, 2000) [9]. Khái niệm về đất nông nghiệp Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; Bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất sản xuất nông nghiệp khác. Vai trò của đất đai trong sản xuất nông nghiệp - Là cơ sở không gian. - Là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của con người trong quá trình sản xuất.

- Là nơi con người thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm. - Được coi như là một công cụ sản xuất, có vai trò quyết định lớn đối với năng xuất, chất lượng của cây trồng, đất tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng, nước, không khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng sinh trưởng và phát triển (Lương Văn Hinh và cs, 2003) [7]. Sử dụng đất và những quan điểm về sử dụng đất bền vững 2. Khái niệm sử dụng đất và những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất 2.Khái niệm sử dụng đất Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường.

Căn cứ vào quy luật phát triển kinh tế xã hội cùng với yêu cầu không ngừng ổn định và bền vững về mặt sinh thái, quyết định phương hướng chung và mục tiêu sử dụng đất hợp lý nhất là tài nguyên đất đai, phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu ích sinh thái, kinh tế, xã hội cao nhất (Nguyễn Thế Đặng, Nguyễn Thế Hùng, 1999) [3]. Với vai trò là nhân tố của sức sản xuất, các nhiệm vụ và nội dung sử dụng đất đai được thể hiện ở các khía cạnh sau: - Sử dụng đất hợp lý về không gian, hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất. - Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất đai được sử dụng, hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng đất. - Quy mô sử dụng đất cần có sự tập trung thích hợp, hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất.

- Giữ mật độ sử dụng đất đai thích hợp, hình thành việc sử dụng đất đai một cách kinh tế, tập trung, thâm canh. Những yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng đất *Yếu tố điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên gồm nhiều yếu tố như: đất đai, khí hậu, thủy văn, v.… trong các yếu tố đó khí hậu là nhân tố hàng đầu của việc sử dụng đất đai, sau đó là điều kiện đất đai chủ yếu là địa hình, thổ nhưỡng và các nhân tố khác. + Điều kiện khí hậu: Đây là nhóm yếu tố ảnh hưởng rất lớn, trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và điều kiện sinh hoạt của con người. Tổng tích ôn nhiều hay ít, nhiệt độ cao hay thấp, sự sai khác về nhiệt độ về thời gian và 7 không gian, biên độ tối cao hay tối thấp giữa ngày và đêm v.… trực tiếp ảnh hưởng đến sự phân bố, sinh trưởng và phát triển của cây trồng.

Lượng mưa nhiều hay ít, bốc hơi mạnh yếu có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ nhiệt độ và ẩm độ của đất, cũng như khả năng đảm bảo cung cấp nước. + Điều kiện đất đai: Sự khác nhau giữa địa hình, địa mạo, độ cao so với mực nước biển, độ dốc, hướng dốc v.… thường dẫn đến đất đai, khí hậu khác nhau, từ đó ảnh hưởng đến sản xuất và phân bố các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp. Địa hình và độ dốc ảnh hưởng đến phương thức sử dụng đất nông nghiệp, là căn cứ cho việc lựa chọn cơ cấu cây trồng, xây dựng đồng ruộng, thủy lợi canh tác và cơ giới hóa.