Đánh Giá Thực Trạng Mắc Sốt Rét và Các Yếu Tố Liên Quan Ở Người Gia Rai Tại 2 Xã Ianan và Ia ...

Luận văn thạc sĩ phân tích hay đánh giá thực trạng mắc sốt rét và một số yếu tố liên quan mắc sốt rét ở người gia rai tại 2 xã, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Vũ Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Xã
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Và Công Nghệ Việt Nam
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Sốt Rét Và Yếu Tố Liên Quan Ở Người Gia Rai Tại 2 Xã Ianan Và Ia Pnon, Huyện Đức Cơ, Tỉnh Gia Lai, Năm 2017
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình sốt rét và nghiên cứu sốt rét
• 1.2. Giới thiệu chung về bệnh sốt rét
• 1.3. Giới thiệu về nguồn bệnh sốt rét
• 1.4. Một số đặc điểm lâm sàng bệnh sốt rét
• 1.5. Chẩn đoán bệnh sốt rét
• 1.6. Tình hình sốt rét chung trên thế giới
• 1.7. Tình hình sốt rét khu vực Châu Á - Tây Thái Bình Dương
• 1.8. Tình trạng sốt rét ở các nước tiểu vùng sông Mê Kông
• 1.9. Tình hình sốt rét ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.4. Các biến số, chỉ số trong nghiên cứu
• 2.5. Vật liệu và công cụ nghiên cứu
• 2.6. Quản lý và phân tích số liệu
• 2.7. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét của người dân Gia Rai tại 2 xã Ianan và IaPnon huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai
• 3.2. Một số yếu tố liên quan mắc sốt rét của người Gia Rai ở 2 xã nghiên cứu
• 3.3. Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét của người dân Gia Rai tại 2 xã Ianan và IaPnon, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai 2017
• 3.4. Một số yếu tố liên quan mắc sốt rét của người Gia Rai ở 2 xã nghiên cứu (tiếp theo)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Tỷ lệ mắc sốt rét tại 2 xã Ianan và IaPnon, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai
• 4.2. Một số yếu tố liên quan mắc sốt rét tại địa điểm nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thực Trạng Sốt Rét Ở Người Gia Rai Năm 2017

Bệnh sốt rét là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên. Năm 2017, tình hình sốt rét ở người Gia Rai tại Gia Lai đã có những diễn biến phức tạp. Theo số liệu thống kê, số ca mắc sốt rét tại Gia Lai đã gia tăng, đặc biệt ở các vùng có nhiều người đi rừng và ngủ rẫy. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Dân Số Người Gia Rai Tại Gia Lai

Người Gia Rai là một trong những dân tộc thiểu số tại Việt Nam, sinh sống chủ yếu ở các vùng núi và rừng. Họ có những tập quán sinh hoạt đặc trưng, thường xuyên di chuyển qua lại giữa các khu vực, điều này làm tăng nguy cơ mắc sốt rét.

1.2. Tình Hình Sốt Rét Tại Gia Lai Năm 2017

Năm 2017, Gia Lai ghi nhận 10.446 ca mắc sốt rét, trong đó có 4.548 ca có ký sinh trùng sốt rét. Tình hình này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Những Thách Thức Trong Việc Kiểm Soát Sốt Rét Ở Người Gia Rai

Việc kiểm soát sốt rét ở người Gia Rai gặp nhiều thách thức do các yếu tố môi trường và xã hội. Các khu vực rừng núi có điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển, trong khi thói quen sinh hoạt của người dân cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Tác Động Của Môi Trường Đối Với Sốt Rét

Môi trường rừng núi với độ ẩm cao và nhiều nguồn nước là điều kiện lý tưởng cho muỗi Anopheles phát triển. Điều này làm tăng nguy cơ lây lan bệnh sốt rét trong cộng đồng.

2.2. Thói Quen Sinh Hoạt Của Người Gia Rai

Người Gia Rai thường có thói quen ngủ ngoài trời hoặc trong rừng, điều này làm tăng khả năng tiếp xúc với muỗi truyền bệnh. Việc thiếu kiến thức về phòng ngừa sốt rét cũng là một thách thức lớn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Sốt Rét Ở Người Gia Rai

Để đánh giá thực trạng sốt rét, nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp điều tra cắt ngang và phỏng vấn. Các dữ liệu thu thập được sẽ giúp xác định tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng và các yếu tố liên quan đến bệnh.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp điều tra cắt ngang, nhằm thu thập thông tin về tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét trong cộng đồng người Gia Rai.

3.2. Cỡ Mẫu Và Địa Điểm Nghiên Cứu

Cỡ mẫu được xác định dựa trên số lượng người dân tại hai xã Ianan và Ia Pnon, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai. Địa điểm nghiên cứu được chọn là những khu vực có tỷ lệ mắc sốt rét cao.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Hình Sốt Rét Ở Người Gia Rai

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét ở người Gia Rai là khá cao. Các yếu tố như thói quen ngủ ngoài trời và di chuyển qua lại biên giới có tác động lớn đến tình hình mắc bệnh.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Ký Sinh Trùng Sốt Rét

Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét ở người Gia Rai tại hai xã nghiên cứu là 15%, cho thấy mức độ lây lan của bệnh trong cộng đồng.

4.2. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Mắc Sốt Rét

Nghiên cứu chỉ ra rằng những người có thói quen ngủ ngoài trời và thường xuyên qua lại biên giới có nguy cơ mắc sốt rét cao hơn so với những người khác.

V. Giải Pháp Phòng Ngừa Sốt Rét Ở Người Gia Rai

Để giảm thiểu tình trạng sốt rét, cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức của người dân về bệnh sốt rét và các biện pháp bảo vệ là rất quan trọng.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe

Cần tổ chức các buổi tuyên truyền về bệnh sốt rét và cách phòng ngừa cho người dân, đặc biệt là ở những khu vực có nguy cơ cao.

5.2. Cung Cấp Công Cụ Bảo Vệ

Cung cấp màn ngủ và thuốc chống muỗi cho người dân là một trong những biện pháp hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ mắc sốt rét.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Trong Kiểm Soát Sốt Rét

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy tình hình sốt rét ở người Gia Rai vẫn còn phức tạp. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan y tế và cộng đồng để kiểm soát bệnh hiệu quả hơn trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Kiểm Soát Sốt Rét

Kiểm soát sốt rét không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại các khu vực bị ảnh hưởng.

6.2. Định Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình sốt rét và phát triển các biện pháp can thiệp hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sốt rét là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, do ký sinh trùng Plasmodium gây ra và lây truyền qua muỗi Anopheles. Trên toàn cầu, năm 2017 ghi nhận khoảng 10.446 ca sốt rét tại Việt Nam, trong đó có 4.548 ca dương tính với ký sinh trùng sốt rét và 6 trường hợp tử vong. Mặc dù tỷ lệ mắc và tử vong đã giảm đáng kể so với những năm trước, các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên vẫn là vùng có tình hình sốt rét phức tạp nhất, đặc biệt là các khu vực biên giới với Campuchia và Lào. Gia Lai là tỉnh có số ca mắc sốt rét cao nhất trong khu vực Tây Nguyên và đứng thứ hai toàn quốc về số lượng ký sinh trùng sốt rét.

Nghiên cứu được thực hiện tại hai xã Ianan và Ia Pnon, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai trong năm 2017 nhằm đánh giá thực trạng mắc sốt rét và các yếu tố liên quan ở cộng đồng người dân tộc Gia Rai. Mục tiêu cụ thể gồm xác định tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét và phân tích các yếu tố nguy cơ như thói quen ngủ rừng, ngủ rẫy, sử dụng màn chống muỗi và giao lưu biên giới. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chiến lược phòng chống sốt rét hiệu quả, góp phần giảm thiểu gánh nặng bệnh tật tại khu vực có nguy cơ cao này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết dịch tễ học về bệnh sốt rét, bao gồm:

• Chu kỳ phát triển của ký sinh trùng sốt rét: Ký sinh trùng Plasmodium phát triển qua hai giai đoạn chính là sinh sản vô tính trong cơ thể người và sinh sản hữu tính trong muỗi Anopheles, vật chủ chính truyền bệnh.
• Mô hình truyền bệnh sốt rét: Bao gồm ba yếu tố chính là tác nhân (ký sinh trùng), véc tơ truyền bệnh (muỗi Anopheles) và vật chủ cảm thụ (con người). Sự tương tác giữa các yếu tố này quyết định mức độ lây truyền và dịch tễ của bệnh.
• Các yếu tố nguy cơ lây truyền sốt rét: Môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, mùa mưa), sinh cảnh (rừng núi, vùng biên giới), hành vi con người (ngủ rừng, ngủ rẫy, sử dụng màn chống muỗi), và giao lưu dân cư qua biên giới.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét, tỷ lệ mắc sốt rét theo nhóm tuổi, tỷ lệ nhiễm giao bào, và các yếu tố liên quan như thói quen ngủ màn, ngủ rừng, giao lưu biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang mô tả có phân tích, tiến hành tại hai xã Ianan và Ia Pnon, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai trong năm 2017. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ hiện mắc sốt rét tham khảo dao động từ 10-14,32%, với tổng số 728 người dân tộc Gia Rai được chọn ngẫu nhiên theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách hộ gia đình.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Xét nghiệm lam máu nhuộm Giemsa để phát hiện ký sinh trùng sốt rét.
• Khám lâm sàng phát hiện triệu chứng sốt, lách to.
• Phỏng vấn điều tra kiến thức, thái độ và thực hành (KAP) về phòng chống sốt rét.
• Thu thập thông tin về hành vi ngủ rừng, ngủ rẫy, sử dụng màn chống muỗi và giao lưu biên giới.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Stata 12.0 với các phương pháp mô tả tần số, tỷ lệ phần trăm, kiểm định chi bình phương và phân tích hồi quy đa biến để xác định các yếu tố liên quan đến mắc sốt rét. Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, người tham gia tự nguyện và được điều trị miễn phí khi phát hiện mắc bệnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét: Trong tổng số 728 người được khảo sát, tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét là 5,5%, trong đó xã IaNan có tỷ lệ 5,8% và xã IaPnon là 5,2% (p>0,05). Tỷ lệ nhiễm giao bào chiếm 38% trong số các mẫu dương tính, chủ yếu là P. falciparum và P. vivax.

2. Phân bố theo nhóm tuổi: Người lớn (>15 tuổi) có tỷ lệ nhiễm cao hơn trẻ em từ 5-15 tuổi (6,9% so với 4,2%), trẻ em dưới 5 tuổi không phát hiện nhiễm (p<0,05).

3. Hành vi ngủ rừng, ngủ rẫy và sử dụng màn: 40% người dân có thói quen đi rừng, ngủ rẫy, trong đó 83,8% ngủ trong nhà rẫy và 16,2% ngủ ngoài trời. Tỷ lệ nhiễm sốt rét ở nhóm ngủ rừng, rẫy là 10%, cao gấp 4 lần so với nhóm không ngủ rừng/rẫy (p<0,01). Người không sử dụng màn chống muỗi khi đi rừng có nguy cơ mắc sốt rét cao gấp 4,57 lần so với người sử dụng màn (p<0,05).

4. Giao lưu biên giới: 14,3% người dân có thói quen qua lại biên giới Campuchia – Việt Nam, trong đó 68,1% qua lại ≥2 lần/tháng, thường lưu lại trên 3 ngày mỗi lần. Đây là nhóm có nguy cơ cao mang mầm bệnh và góp phần duy trì sự lưu hành sốt rét tại khu vực.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét 5,5% tại hai xã nghiên cứu phản ánh mức độ lưu hành bệnh còn đáng kể, phù hợp với các báo cáo trước đó tại khu vực Tây Nguyên. Tỷ lệ nhiễm cao hơn ở người lớn có thể do họ thường xuyên tham gia các hoạt động ngoài trời như đi rừng, ngủ rẫy, làm tăng nguy cơ phơi nhiễm với muỗi truyền bệnh. Việc phát hiện 60% người nhiễm ký sinh trùng không có triệu chứng sốt cho thấy sự tồn tại của nguồn lây tiềm ẩn trong cộng đồng, làm khó khăn cho công tác kiểm soát dịch bệnh.

Hành vi ngủ rừng, ngủ rẫy và không sử dụng màn chống muỗi là những yếu tố nguy cơ quan trọng, làm tăng khả năng bị muỗi đốt và nhiễm bệnh. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong khu vực cho thấy việc bảo vệ cá nhân khi đi rừng là biện pháp then chốt giảm nguy cơ mắc sốt rét. Giao lưu biên giới thường xuyên cũng tạo điều kiện cho sự lan truyền ký sinh trùng giữa các vùng sốt rét lưu hành cao và thấp, làm phức tạp thêm tình hình dịch tễ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhiễm sốt rét theo nhóm tuổi và biểu đồ tròn phân bố các yếu tố nguy cơ như thói quen ngủ rừng, sử dụng màn chống muỗi. Bảng phân tích hồi quy đa biến minh họa các yếu tố liên quan với giá trị OR và khoảng tin cậy 95% giúp làm rõ mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc sử dụng màn chống muỗi khi đi rừng, ngủ rẫy nhằm giảm tỷ lệ mắc sốt rét. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng; chủ thể: Trung tâm y tế huyện và các tổ chức cộng đồng.

2. Phát triển và phân phối màn chống muỗi chất lượng cao cho người dân tại các xã biên giới, đặc biệt là nhóm dân đi rừng, ngủ rẫy. Mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng màn lên trên 90% trong 2 năm tới; chủ thể: Sở Y tế tỉnh Gia Lai phối hợp với các tổ chức phi chính phủ.

3. Tăng cường giám sát và quản lý giao lưu biên giới nhằm kiểm soát nguồn lây và phát hiện sớm các ca sốt rét, phối hợp với các cơ quan y tế Campuchia để xây dựng kế hoạch phòng chống chung. Thời gian: liên tục; chủ thể: Ban chỉ đạo phòng chống sốt rét tỉnh và các cơ quan biên phòng.

4. Nâng cao năng lực xét nghiệm và điều trị tại các trạm y tế xã để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp sốt rét, đặc biệt là các trường hợp không có triệu chứng sốt. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: Sở Y tế và Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngành y tế công cộng và phòng chống dịch bệnh: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình phòng chống sốt rét phù hợp với đặc điểm vùng biên giới Tây Nguyên.

2. Các nhà nghiên cứu dịch tễ học và sinh học ký sinh trùng: Tham khảo dữ liệu về tỷ lệ nhiễm, phân bố ký sinh trùng và các yếu tố nguy cơ để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế lây truyền và kháng thuốc.

3. Cơ quan quản lý y tế địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Áp dụng các khuyến nghị trong việc triển khai các hoạt động can thiệp, giáo dục cộng đồng và phân phối vật tư y tế.

4. Cộng đồng dân tộc thiểu số và người dân vùng biên giới: Nâng cao nhận thức về phòng chống sốt rét, thay đổi hành vi nguy cơ như ngủ màn, hạn chế giao lưu biên giới không kiểm soát.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao người lớn lại có tỷ lệ nhiễm sốt rét cao hơn trẻ em?
   Người lớn thường tham gia nhiều hoạt động ngoài trời như đi rừng, ngủ rẫy, làm tăng nguy cơ bị muỗi đốt. Trẻ em dưới 5 tuổi có tỷ lệ nhiễm thấp hơn do được bảo vệ nhiều hơn và có thể ít tiếp xúc với môi trường nguy cơ.

2. Tỷ lệ người nhiễm ký sinh trùng không có triệu chứng sốt là bao nhiêu?
   Khoảng 60% người nhiễm ký sinh trùng sốt rét tại khu vực nghiên cứu không có biểu hiện sốt, điều này làm tăng nguy cơ lây truyền bệnh trong cộng đồng do khó phát hiện và điều trị kịp thời.

3. Việc sử dụng màn chống muỗi có hiệu quả như thế nào trong phòng chống sốt rét?
   Người không sử dụng màn chống muỗi khi đi rừng có nguy cơ mắc sốt rét cao gấp 4,57 lần so với người sử dụng màn, cho thấy đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và cần được khuyến khích rộng rãi.

4. Giao lưu biên giới ảnh hưởng ra sao đến tình hình sốt rét?
   Giao lưu biên giới thường xuyên tạo điều kiện cho sự lan truyền ký sinh trùng giữa các vùng có mức độ lưu hành khác nhau, làm phức tạp công tác kiểm soát và có thể gây bùng phát dịch.

5. Các biện pháp nào nên được ưu tiên triển khai tại khu vực nghiên cứu?
   Ưu tiên tăng cường giáo dục cộng đồng về sử dụng màn chống muỗi, nâng cao năng lực xét nghiệm và điều trị tại cơ sở y tế địa phương, đồng thời phối hợp quản lý giao lưu biên giới để kiểm soát nguồn lây.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét tại hai xã Ianan và Ia Pnon là 5,5%, với tỷ lệ nhiễm cao hơn ở người lớn và nhóm đi rừng, ngủ rẫy.
• Khoảng 60% người nhiễm không có triệu chứng sốt, tiềm ẩn nguy cơ lây truyền trong cộng đồng.
• Thói quen ngủ rừng, ngủ rẫy và không sử dụng màn chống muỗi làm tăng nguy cơ mắc sốt rét đáng kể.
• Giao lưu biên giới thường xuyên là yếu tố nguy cơ làm duy trì và lan truyền bệnh sốt rét tại khu vực.
• Cần triển khai các biện pháp phòng chống đồng bộ, bao gồm giáo dục cộng đồng, cung cấp màn chống muỗi, nâng cao năng lực y tế và quản lý giao lưu biên giới để giảm thiểu gánh nặng sốt rét.

Tiếp theo, các cơ quan chức năng nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm kiểm soát và tiến tới loại trừ sốt rét tại khu vực biên giới Tây Nguyên. Đề nghị các nhà nghiên cứu và quản lý y tế tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả các can thiệp và cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chiến lược phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT *************** Vũ Thị Ánh Tuyết ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG MẮC SỐT RÉT VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN MẮC SỐT RÉT Ở NGƯỜI GIA RAI TẠI 2 XÃ IANAN VÀ IA PNON, HUYỆN ĐỨC CƠ, TỈNH GIA LAI, NĂM 2017 LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC Hà Nội - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT *************** Vũ Thị Ánh Tuyết ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG MẮC SỐT RÉT VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN MẮC SỐT RÉT Ở NGƯỜI GIA RAI TẠI 2 XÃ IANAN VÀ IA PNON, HUYỆN ĐỨC CƠ, TỈNH GIA LAI, NĂM 2017 Chuyên ngành: Động vật học Mã số: 8 42 01 03 LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN XUÂN XÃ Hà Nội - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Xuân Xã, người Thầy đã tận tâm, động viên và trực tiếp giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo tại cơ sở đạo tạo sau Đại học của Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật đã giảng dạy, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập tại đây. Tôi xin được gửi đến quý Thầy, Cô trong Hội đồng chấm luận văn lời cảm ơn chân thành nhất vì đã có nhiều ý kiến tâm huyết đóng góp thiết thực để việc hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được học tập và nghiên cứu nâng cao trình độ. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn sự ủng hộ, giúp đỡ quý báu của tập thể lãnh đạo và cán bộ Khoa Dịch tễ sốt rét đã tạo điều kiện tốt nhất trong thời gian tôi học tập, triển khai nghiên cứu và hoàn thành luân văn của tôi. Tôi cũng xin được cảm ơn đến các Quý các cơ quan y tế địa phương, nơi tôi thực hiện nghiên cứu, đã ủng hộ và tạo điều kiện để tôi hoàn thành được việc thu thập số liệu nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã ủng hộ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập, làm việc và nghiên cứu. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Học viên Vũ Thị Ánh Tuyết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy TS.BS Nguyễn Xuân Xã. Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu khoa học nào khác. Học viên Vũ Thị Ánh Tuyết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng Nội dung Trang 3.1 Phân bố giới và giao lưu biên giới tại 2 xã nghiên cứu 33 3.2 Tỷ lệ ngủ rừng, ngủ rẫy của người dân Gia Rai tại 2 xã 34 nghiên cứu 3.3 Số lần qua lại biên giới của người dân tại các điểm nghiên 34 cứu 3.4 Biện pháp bảo vệ khi ngủ rừng, rẫy, qua lại BG tại điểm 35 hai xã 3.5 Tỷ lệ nhiễm KSTSR của người dân tại 2 xã nghiên cứu 35 3.6 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng theo nhóm tuổi tại 2 xã nghiên 36 cứu 3.7 Tỷ lệ nhiễm giao bào trong số lam máu có ký sinh trùng 36-37 sốt rét tại 2 xã nghiên cứu 3.8 Cơ cấu các loài ký sinh trùng sốt rét tại 2 xã nghiên cứu 37 3.9 Biểu hiện triệu chứng sốt ở các trường hợp nhiễm KSTSR 38 3.10 Biểu hiện triệu chứng sốt ở các trường hợp nhiễm KSTSR 39 3.11 Nguy cơ nhiễm sốt rét ở đối tượng không ngủ màn 39 thường xuyên 3.12 Nguy cơ mắc sốt rét ở người ngủ ngoài trời và ngủ trong 40 lán 3.13 Nguy cơ nhiễm sốt rét giữa nam và nữ ở khu vực nghiên 40 cứu 3.14 Nguy cơ nhiễm sốt rét ở những người qua lại biên giới 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình Nội dung Trang 1.1 Phân bố KSTSR khu vực tiểu vùng Mê Kông năm 2008 19 2.1 Khu vực nghiên cứu 2 xã Ianan và IaPnon huyện 34 Đức Cơ 3.1 Thành phần loài ký sinh trùng sốt rét tại 2 xã nghiên cứu 38 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Mục Nội dung Trang ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1.1 Tình hình sốt rét và nghiên cứu sốt rét 3 1.1 Giới thiệu chung về bệnh sốt rét 3 1.2 Giới thiệu về nguồn bệnh sốt rét.3 Những yếu tố nguy cơ đến lây truyền bệnh sốt rét 9 1.4 Một số đặc điểm lâm sàng bệnh sốt rét 11 1.5 Chẩn đoán bệnh sốt rét 15 1.2 Tình hình sốt rét chung trên thế giới 16 1.1 Tình hình sốt rét khu vực Châu á - Tây Thái Bình Dương 16 1.2 Tình trạng sốt rét ở các nước tiểu vùng sông Mê Kông 18 1.3 Tình hình sốt rét ở Việt Nam 21 CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP 24 NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 24 2.1 Đối tượng nghiên cứu 24 2.2 Địa điểm nghiên cứu 24 2.3 Thời gian nghiên cứu 25 2.2 Phương pháp nghiên cứu 25 2.1 Thiết kế nghiên cứu 25 2.2 Cỡ mẫu điều tra cắt ngang và điều tra hộ gia đình 25 2.1 Cỡ mẫu điều tra cắt ngang (điều tra lam máu) 25 2.2 Cỡ mẫu điều tra hộ gia đình 26 2.3 Phương pháp chọn mẫu 26 2.4 Thời gian điều tra cắt ngang 26 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Tiêu chuẩn chọn mẫu 26 2.1 Tiêu chuẩn đưa mẫu vào nghiên cứu 26 2.2 Tiêu chuẩn loại trừ 26 2.3 Các biến số, chỉ số trong nghiên cứu 27 2.1 Các biến độc lập 27 2.2 Các biến phụ thuộc 27 2.2 Các chỉ số đánh giá 27 2.1 Thực trạng mắc sốt rét tại quần thể nghiên cứu 27 2.2 Phân bố mắc sốt rét ở các nhóm đối tượng 27 2.4 Vật liệu và công cụ nghiên cứu 28 2.1 Vật liệu lấy mẫu, bảo quản và xét nghiệm 28 2.2 Dụng cụ khám bệnh 28 2.3 Thuốc sốt rét và thuốc bổ trợ 28 2.4 Phiếu điều tra 28 2.5 Các kỹ thuật nghiên cứu 28 2.1 Kỹ thuật xét nghiệm máu tìm ký sinh trùng sốt rét 28 2.2 Kỹ thuật khám lâm sàng 29 2.3 Kỹ thuật phỏng vấn điều tra KAP 29 2.4 Một số định nghĩa và khái niệm sử dụng trong nghiên 30 cứu 2.1 Điều kiện nhà ở 30 2.2 Quy định chung về chẩn đoán và điều trị bệnh nhân sốt 30 rét 2.3 Quy định về điều trị bệnh nhân sốt rét 31 2.6 Quản lý và phân tích số liệu 31 2.1 Nhập và làm sạch số liệu 31 2.2 Phân tích số liệu 32 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.7 Đạo đức nghiên cứu 32 CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 33 3.1 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét của người dân Gia 33 Raitại 2 xã Ianan và IaPnon huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai 3.1 Đặc điểm về giới và giao lưu biên giới ở các điểm 33 nghiên cứu 3.2 Hình thức ngủ trong rừng, rẫy 34 3.3 Số lần giao lưu biên giới của người dân 34 3.4 Biện pháp tự bảo vệ của người dân đi rừng, rẫy 35 3.5 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét tại các điểm điều tra 35 3.1 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét 35 3.2 Tỷ lệ mắc sốt rét theo nhóm tuổi 36 3.3 Tỷ lệ nhiễm giao bào tại các nhóm nghiên cứu 37 3.4 Cơ cấu ký sinh trùng sốt rét tại khu vực nghiên cứu 37 3.5 Biểu hiện triệu chứng sốt ở các trường hợp nhiễm ký 38 sinh trùng sốt rét 3.2 Một số yếu tố liên quan mắc sốt rét của người Gia Rai ở 39 2 nghiên cứu 3.1 Liên quan giữa ngủ rừng, rẫy với mắc sốt rét tại khu 39 vực nghiên cứu 3.2 Liên quan giữa thói quen ngủ màn với nguy cơ mắc sốt 39 rét khi đi rừng 3.3 Liên quan giữa nơi ngủ với nguy cơ sốt rét tại địa điểm 40 nghiên cứu 3.4 Nguy cơ mắc sốt rét giữa nam và nữ tại khu vực nghiên 40 cứu 3.5 Nguy cơ mắc sốt rét ở những người có qua lại biên giới 41 3.3 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét của người dân Gia Rai 42 tại 2 xã Ianan và IaPnon, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai 2017 3.1 Đặc điểm về tuổi, giới và giao lưu biên giới ở hai xã 42 nghiên cứu 3.2 Nơi ngủ người dân địa phương trong thời gian qua đêm 43 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ở rừng, rẫy 3.3 Số lần giao lưu biên giới của người dân 44 3.4 Biện pháp tự bảo vệ của người dân giao lưu biên giới, 44 đi rừng, rẫy 3.5 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét tại các điểm điều tra 45 3.1 Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét 45 3.2 Tỷ lệ mắc sốt rét theo nhóm tuổi 46 3.3 Tỷ lệ nhiễm giao bào tại các điểm nghiên cứu 47 3.4 Cơ cấu ký sinh trùng sốt rét tại khu vực nghiên cứu 48 3.5 Biểu hiện sốt ở các trường hợp nhiễm ký sinh trùng sốt 48 rét 3.4 Một số yếu tố liên quan mắc sốt rét của người Gia Rai ở 50 2 xã nghiên cứu 3.1 Liên quan giữa tuổi, giới tính với mắc sốt rét tại khu vực 50 nghiên cứu 3.2 Nguy cơ mắc sốt rét ở những người có qua lại biên giới 51 3.3 Liên quan giữa ngủ rừng, rẫy với mắc sốt rét tại khu 52 vực nghiên cứu 3.4 Liên quan giữa thói quen ngủ màn với nguy cơ mắc sốt 53 rét 3.5 Liên quan giữa nơi ngủ với nguy cơ mắc sốt rét tại điểm 54 nghiên cứu CHƯƠNG IV. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 56 KẾT LUẬN 56 4.1 Tỷ lệ mắc sốt rét tại 2 xã Ianan và IaPnon, huyện Đức 56 Cơ, tỉnh Gia Lai 4.2 Một số yếu tố liên quan mắc sốt rét tại địa điểm nghiên 56 cứu KHUYẾN NGHỊ 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO 58 Các phụ lục 67-88 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BNSR: Bệnh nhân sốt rét P: Plasmodium An: Anopheles WHO: Tổ chức Y tế thế giới SRLH: Sốt rét lưu hành KSTSR: Ký sinh trùng sốt rét TYT: Trạm y tế BV: Bệnh viện P.v Plasmodium vivax PH Phối hợp 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.