Đặt vấn đề Chăn nuôi bò sữa giữ một vai trò quan trọng đối với ngành nông nghiệp của nước ta. Nhu cầu tiêu dùng sữa tươi của người dân tăng cao, bò sữa cũng như các gia súc nhai lại khác đều có lợi thế sử dụng hiệu quả các loại thức ăn thô xanh và phụ phẩm nông nghiệp giàu xơ. Ngoài ra trong những năm gần đây, do tác động của nền kinh tế thế giới, nền kinh tế Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn phục hồi và tác động tốt đến Chương trình phát triển bò sữa của nước ta ở giai đoạn mới. Quyết định số 167/2001/QĐ-TTg, ngày 26/10/2001 của Thủ tướng Chính phủ về một số biện pháp và chính sách phát triển bò sữa Việt Nam giai đoạn 2001-2010 đã thúc đẩy nghề chăn nuôi bò sữa của Việt Nam tiến lên một tầm cao mới.
Đàn bò sữa của nước ta hiện nay đang tăng nhanh cả về số và chất lượng. Quy mô chăn nuôi tăng, chất lượng giống được cải thiện, sữa tươi sản xuất ra đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và đang chiếm được lòng tin của người tiêu dùng trong nước. Theo số liệu thống kê tính đến ngày 01/4/2014 đàn bò sữa cả nước Việt Nam đạt khoảng 200,4 ngàn con tăng 14% so với năm 2013. Tỷ lệ sữa tươi sản xuất trong nước so với tổng lượng sữa chế biến tiêu dùng trong cả nước hiện nay mới chỉ đạt khoảng 28 % (Cục Chăn nuôi, Bộ NN & PTNT,2014).
Đối với thành phố Hà Nội hiện nay, tuy là một thủ đô xong lại có phong trào phát triển chăn nuôi bò sữa rất mạnh. Tổng đàn bò sữa của thành phố Hà Nội tính đến thời điểm 30/8/2014 là 14.053 con tăng 6,04% so với cùng kỳ năm 2013, đứng ở vị trí thứ tư trong 10 tỉnh, thành có đàn bò sữa lớn nhất cả nước. Chỉ đứng sau TP Hồ Chí Minh, Nghệ An, Sơn La và lớn hơn rất nhiều so với các tỉnh khác như Vĩnh Phúc (3.499 con); Tuyên Quang (2.783 con), Lâm Đồng (7.Với đặc thù điều kiện tự nhiên thuận lợi (vùng 1 đồi gò, vùng bãi bồi ven sông), diện tích đất nông nghiệp rộng lớn, khí hậu mát mẻ và nhiều vùng nông thôn có điều kiện trồng các loại cây thức ăn phù hợp cho bò sữa (các huyện thuộc tỉnh Hà Tây cũ). Đồng thời lại có nhiều các Công ty, doanh nghiệp, Trung tâm nghiên cứu hoạt động trong lĩnh vực thu gom, chế biến, tiêu thụ sữa và nghiên cứu về bò sữa như Công ty cổ phần sữa Quốc tế (IDP), Công ty cổ phần sữa Ba Vì, Trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì, Trung tâm tinh đông lạnh Moncada.Đây là điều kiện thuận lợi cho nghề chăn nuôi bò sữa phát triển.
Nhằm khuyến khích nghề chăn nuôi bò sữa phát triển, tạo sản phẩm hàng hoá chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm. Tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định cho người lao động nông thôn, góp phần giảm thiểu các tệ nạn xã hội, đảm bảo trật tự an toàn xã hội khu vực nông thôn, giảm thiểu ô nhiễm môi trường sinh thái, chăn nuôi an toàn vệ sinh thực phẩm và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới. Để thực hiện tốt các chủ trương trên, năm 2011 UBND thành phố Hà Nội đã có Quyết định số 2801/QĐ-UBND ngày 17/6/2011 của UBND thành phố Hà Nội về phê duyệt chương trình phát triển chăn nuôi theo vùng, xã trọng điểm và chăn nuôi quy mô lớn ngoài khu dân cư thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2015. Tập chung chủ yếu tại các vùng có phong trào chăn nuôi bò sữa phát triển như Ba Vì, Quốc Oai, Gia Lâm, Đan Phượng, Phúc Thọ, Đông Anh.
Qua 3 năm triển khai thực hiện Chương trình đã đạt được những kết quả bước đầu như đàn bò sữa của thành phố hiện đang tăng cả về số và chất lượng, quy mô chăn nuôi nông hộ tăng, có nhiều hộ chăn nuôi quy mô lớn ngoài khu dân cư và đặc biệt là tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định cho người lao động ở nông thôn. Tuy nhiên để tiếp tục phát triển chăn nuôi bò sữa hiệu quả, bền vững, mang lại thu nhập cao cho người chăn nuôi, đòi hỏi phải đánh giá sát thực 2 trạng hơn nữa tình hình chăn nuôi bò sữa hiện nay, tìm ra những khó khăn, thuận lợi, cũng như tiềm năng của các điạ phương này, để định hướng và đưa ra những giải pháp sát thực tế, đặc biệt là các xã có phong trào phát triển chăn nuôi bò sữa lớn như Tản Lĩnh, Vân Hòa, Yên Bài huyện Ba Vì. Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng phát triển chăn nuôi bò sữa ở huyện Ba Vì - Hà Nội” 1. Mục đích, yêu cầu của đề tài 1.
Mục đích - Đánh giá thực trạng, tiềm năng phát triển chăn nuôi bò sữa tại 3 xã Tản Lĩnh, Vân Hòa, Yên Bài huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. - Năng suất, hiệu quả kinh tế, thuận lợi và khó khăn trong chăn nuôi bò sữa theo quy mô nông hộ - Đề xuất một số giải pháp về phát triển chăn nuôi bò sữa hiệu quả, bền vững tại các vùng nghiên cứu trên. Yêu cầu - Thu thập đầy đủ, chính xác các thông tin và số liệu liên quan đến các quy mô chăn nuôi bò sữa của vùng nghiên cứu. - Đánh giá tình hình phát triển chăn nuôi, hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi bò sữa ở các nông hộ.
- Đề xuất các giải pháp phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng ở huyện Ba Vì, Hà Nội. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Điều tra chăn nuôi bò sữa được tiến hành ở huyện Ba Vì một cách hệ thống, khá toàn diện để khẳng định với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương và với chính sách phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng, xã trọng điểm, phát triển chăn nuôi quy mô lớn ngoài khu dân cư của UBND thành phố Hà Nội có phù hợp cho sự phát triển chăn nuôi bò sữa hay không. 3 - Đánh giá được giống bò sữa nào trong cơ cấu giống đã và đang nuôi ở đây là phù hợp và phát triển được.
- Đưa ra những cơ sở khoa học, thực tiễn cho định hướng phát triển chăn nuôi bò sữa bền vững của huyện Ba Vì và Thành phố Hà Nội trong những năm tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn - Đề xuất những giải pháp về phát triển chăn nuôi bò sữa nhằm phát huy tiềm năng sẵn có của 3 xã nghiên cứu và huyện Ba Vì. - Các giải pháp đề tài đề xuất có vai trò, tác dụng quan trọng trong công tác chỉ đạo phát triển chăn nuôi bò sữa trên địa bàn thành phố Hà Nội nói chung và huyện Ba Vì cũng như 3 xã Tản Lĩnh, Vân Hòa, Yên Bài nói riêng, tạo một nghề đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái niệm, vai trò và đặc điểm của phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng 2. Khái niệm - Khái niệm phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng là hình thức tổ chức chăn nuôi bò sữa theo vùng có lợi thế, nhằm chăn nuôi bò sữa tập trung theo vùng, thuận tiện cho việc tiêu thụ và quản lý nguồn gốc sản phẩm, thuận lợi về dịch vụ kỹ thuật, quản lý dịch bệnh và vệ sinh môi trường. - Vùng chăn nuôi bò sữa là một khu vực có từ một xã trở lên, người dân chăn nuôi chủ yếu là bò sữa và sữa cũng là sản phẩm nông nghiệp chủ yếu của vùng. Vai trò của phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng - Vai trò của việc phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng, giúp khai thác tốt hơn tiềm năng lợi thế của địa phương, tạo ra khu vực sản xuất hàng hóa lớn thuận tiện cho việc tiêu thụ và quản lý nguồn gốc sản phẩm, thuận lợi về dịch vụ kỹ thuật, quản lý dịch bệnh và xử lý môi trường.
- Quy hoạch phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng tạo cho người dân yên tâm đầu tư sản xuất từ đó hình thành những vùng sản xuất hàng hóa, xây dựng các thương hiệu sữa cho từng vùng, hơn nữa khi được quy hoạch thì từ chính quyền các cấp, các nhà quản lý, nhà chuyên môn và người nông dân quan tâm đầu tư chiều sâu phát triển sản xuất, bên cạnh đó các doanh nghiệp sẽ đầu tư phát triển vùng nguyên liệu. - Chăn nuôi bò sữa với đặc điểm về sản phẩm sữa tươi rất khó bảo quản nó là môi trường tốt cho vi khuẩn phát triển. Sữa tươi sau khi vắt xong phải được làm lạnh sâu xuống 50C, sau 2 giờ đồng hồ. Do vậy ngay trong vùng chăn nuôi phải có các trạm thu gom sữa, có đầy đủ các trang thiết bị để bảo quản, làm lạnh sữa, bán kính tốt nhất từ hộ chăn nuôi đến trạm thu gom sữa tối đa không quá 5 km.
Việc xác định theo vùng, chăn nuôi theo vùng trọng điểm 5 giúp xác định đầu tư cơ sở hạ tầng, kinh tế kỹ thuật và việc hạch toán tổ chức sản xuất theo vùng được thiết thực, hiệu quả. - Vấn đề xử lý chất thải trong chăn nuôi cũng rất quan trọng. Ngoài việc các hộ tự xử lý nguồn phân ngay tại chuồng, cũng cần phải có 1 hệ thống xử lý chất thải đồng bộ như xây dựng hầm biogas, hố đựng phân. để hạn chế ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi.
Đặc điểm của chăn nuôi bò sữa theo vùng - Phát triển chăn nuôi bò sữa theo vùng phải là nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi (vùng đồi gò, vùng bãi bồi ven sông), có diện tích đất bình quân/hộ lớn để có khả năng mở rộng quy mô chăn nuôi. - Vùng chăn nuôi bò sữa phải đảm bảo các điều kiện để phát triển sản xuất, số lượng bò sữa lớn, tập trung và tạo thành nghề chính của người dân trong vùng. - Một vùng chăn nuôi bò sữa ít nhất phải có quy mô từ 1 xã trở lên, chính quyền cơ sở cấp xã là lực lượng quan trọng, không thể tách rời trong việc chỉ đạo sản xuất, phát triển chăn nuôi. - Hạ tầng kinh tế kỹ thuật khép kín, đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện để phát triển chăn nuôi bò sữa.
Ảnh hưởng của điều kiện nhiệt đới đối với bò sữa 2. Ảnh hưởng của nhiệt độ đối với bò sữa Các yếu tố khí hậu, thời tiết ảnh hưởng trực tiếp đến trao đổi nhiệt của cơ thể và do vậy mà ảnh hưởng đến khả năng thu nhận thức ăn, sức khỏe của bò.