CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của việc nghiên cứu 1. Khái niệm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Pháp luật Việt Nam quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Là chủ sở hữu đại diện, Nhà nước có đầy đủ ba quyền năng là chiếm hữu, sử dụng, định đoạt đối với đất đai.
Tuy nhiên, trên thực tế, Nhà nước không trực tiếp khai thác, sử dụng đất đai mà trao quyền sử dụng cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân… Nhà nước thực hiện quyền quản lý, kiểm soát các quan hệ đất đai đối với các chủ thể khai thác và sử dụng đối với các tài sản đó bằng công cụ pháp lý quan trọng, đó là Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cấp GCN QSDĐ là một trong những nội dung quan trọng của hoạt động quản lý nhà nước về đất đai và cũng là một quyền đầu tiên mà người sử dụng đất hợp pháp được hưởng. Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là chứng thư pháp lý để Nhà nước xác nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất hợp pháp của người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất” [29, Điều 3]. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất đất được cấp cho người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất theo một loại mẫu thống nhất trong cả nước do Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định.
Vai trò của công tác cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Cấp GCN QSDĐ là hoạt động có vai trò vô cùng quan trọng trong quản lý nhà nước, đời sống xã hội và mỗi công dân; Có những lợi ích có thể nhận biết một cách rõ ràng, nhưng cũng có những lợi ích không thể đo lường được; Có những lợi ích tác động trực tiếp đối với cá nhân, cho từng trường hợp, từng lĩnh vực nhưng cũng có những lợi ích ảnh hưởng gián tiếp đến toàn xã hội và mang tính chất lâu dài, cụ thể: PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 1. Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là công cụ hiệu quả để nhà nước quản lý chặt chẽ quỹ đất trên phạm vi cả nước Đối tượng quản lý nhà nước về đất đai là toàn bộ diện tích các loại đất đai trong phạm vi lãnh thổ của các cấp hành chính. Vì vậy, Nhà nước muốn quản lý chặt chẽ toàn bộ đất đai thì cần phải nắm chắc các thông tin về tình hình đất đai theo yêu cầu của công tác quản lý nhà nước về đất đai. Với yêu cầu về các thông tin đó, qua việc cấp GCN QSDĐ, lập hồ sơ địa chính đầy đủ, chi tiết với từng thửa đất trên cơ sở thực hiện đồng bộ với các nội dung: đo đạc, lập bản đồ địa chính, quy hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, phân hạng và định giá đất,.
Nhà nước mới thực sự quản lý được tình hình đất đai theo đúng pháp luật. Tất cả các vấn đề nảy sinh về tranh chấp QSDĐ đều có thể được giải quyết dựa trên cơ sở là căn cứ hồ sơ địa chính, GCN QSDĐ đã cấp. Có thể thấy rằng, công tác cấp GCN QSDĐ là hết sức quan trọng và cần thiết. Nó giúp công tác quản lý nhà nước về đất đai được dễ dàng, thuận tiện hơn trong việc quản lý, nắm bắt và cập nhật thông tin về đất đai đầy đủ, chính xác.
Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là cơ sở để đảm bảo sự thống nhất quản lý của nhà nước Chế định đất đai thuộc sở hữu toàn dân là phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; Là nguồn lực quan trọng để phục vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Nhà nước thay mặt toàn dân quản lý và phân bổ đất đai, đảm bảo điều tiết quá trình phân phối công bằng, ngăn ngừa khả năng số ít chiếm dụng phần lớn đất đai, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận bình đẳng và trực tiếp với đất đai. Do đó, đất đai phải thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý theo quy định của pháp luật thì việc khai thác, sử dụng đất đai mới bảo đảm hiệu quả cao, nhằm phục vụ đắc lực cho phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh của đất nước. Đất đai là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý theo quy định của Hiến pháp là cần thiết và đúng đắn, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh nước ta hiện nay, bảo đảm sự thống nhất lợi ích của người dân và lợi ích quốc gia.
Thông qua việc cấp GCN QSDĐ, xây dựng thông tin đất đai làm cơ sở pháp lý chặt chẽ để xác định các quyền của người sử dụng đất được bảo vệ khi bị xâm phạm, tranh chấp, cũng như xác định các nghĩa vụ mà người sử dụng đất phải tuân thủ theo pháp luật như nghĩa vụ tài chính về sử dụng đất, nghĩa vụ bảo vệ và sử dụng đất đai có hiệu quả… PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 1. Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có quan hệ chặt chẽ và ảnh hưởng đến các nội dung, nhiệm vụ khác của quản lý nhà nước về đất đai Luật Đất đai năm 2013 quy định cụ thể các nội dung quản lý nhà nước đối với đất đai. Các nội dung này có quan hệ rất chặt chẽ với nhau, liên quan và tác động hỗ trợ lẫn nhau. Nội dung quản lý này làm cơ sở cho nội dung quản lý khác.
Cấp GCN QSDĐ là một trong những nội dung quản lý nhà nước đối với đất đai, có ảnh hưởng đến tất cả các nội dung, nhiệm vụ khác, cụ thể như sau: - Xây dựng, ban hành các văn bản pháp quy về quản lý và sử dụng đất. Đây là cơ sở pháp lý cho việc cấp GCN đúng trình tự, thủ tục, đúng đối tượng, đúng quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất; - Công tác điều tra, đo đạc: Kết quả điều tra, đo đạc là cơ sở khoa học cho việc xác định vị trí, hình thể, kích thước, diện tích, loại đất và tên chủ đang sử dụng đất thực tế để phục vụ cho yêu cầu, tổ chức cấp GCN QSDĐ; - Công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất: Kết quả quy hoạch và lập kế hoạch sử dụng đất sẽ là căn cứ khoa học định hướng cho việc giao đất, đảm bảo việc sử dụng quỹ đất một cách ổn định, hợp lý, có hiệu quả cao. Nếu làm tốt ngay từ những bước ban đầu sẽ tạo điều kiện cho việc xác minh nguồn gốc sử dụng đất cũng như các sai phạm khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất, tạo điều kiện cho quá trình đăng ký cấp GCN QSDĐ lần đầu được diễn ra nhanh chóng. - Công tác giao đất, cho thuê đất: Giao đất, cho thuê đất là bước tạo lập cơ sở pháp lý ban đầu để người được giao đất hoặc thuê đất đăng ký và cấp GCN QSDĐ mới chính thức có sự ràng buộc trách nhiệm pháp lý của người sử dụng đất.
- Công tác phân hạng và định giá đất: kết quả phân hạng và định giá đất là cơ sở cho việc xác định trách nhiệm tài chính của người sử dụng đất trước và sau khi cấp GCN QSDĐ. Đồng thời, là cơ sở để xác định trách nhiệm của người sử dụng đất trong quá trình sử dụng. - Công tác thanh tra và giải quyết tranh chấp đất đai: Công tác này giúp xác định đối tượng được đăng ký (trong những trường hợp có nguồn gốc sử dụng phức tạp), xử lý triệt để những tồn tại của lịch sử trong quy hoạch sử dụng đất, chấm dứt tình trạng sử dụng đất ngoài sổ sách, ngoài sự quản lý của Nhà nước trong quá trình thực hiện đăng ký đất ban đầu. - Công tác thống kê, kiểm kê đất đai: Hoạt động cấp GCN QSDĐ phát huy hiệu quả trong quản lý vĩ mô đất đai, đồng thời là cơ sở thống kê chính xác, đầy đủ PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 có tính pháp lý phục vụ cho công tác thống kê, kiểm kê đất đai.
Để đảm bảo thực hiện công tác cấp GCN QSDĐ đạt hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, pháp lý của hồ sơ địa chính và GCN, trước hết đòi hỏi phải triển khai thực hiện đồng bộ các nội dung xây dựng và ban hành đầy đủ các văn bản pháp quy. Đồng thời, hoàn thành tốt nhiệm vụ đăng ký QSDĐ không chỉ tạo tiền đề mà còn là cơ sở hết sức cần thiết cho việc triển khai thực hiện tốt các nội dung, nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai. Kết quả cấp GCN QSDĐ cung cấp những thông tin đầy đủ, chính xác thực trạng tình hình sử dụng đất để đánh giá và đề xuất, bổ sung và điều chỉnh các chủ trương, chính sách, chiến lược quản lý đất đai. Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của chủ thể sử dụng đất Hoạt động cấp GCN QSDĐ có ý nghĩa quan trọng không chỉ phục vụ vai trò của quản lý nhà nước, bảo vệ sở hữu toàn dân đối với đất đai mà còn có ý nghĩa, vai trò hết sức quan trọng đối với chủ thể sử dụng đất.
Sau khi được cấp GCN, chủ thể sử dụng đất được Nhà nước công nhận là người sử dụng đất hợp pháp. Kể từ thời điểm được Nhà nước trao các quyền của người sử dụng đất, họ có thể yên tâm đầu tư lâu dài trên đất và được Nhà nước bảo vệ khi thực hiện các quyền đó [26]. Khi sử dụng đất mà không có GCN QSDĐ thì người sử dụng đất chưa hợp pháp này phải gánh chịu một trong các hậu quả sau: - Không thể thực hiện được các giao dịch dân sự hợp pháp; - Có thể thực hiện được các giao dịch dân sự “chui” với giá trị QSDĐ thấp hơn nhiều so với đất có cùng vị trí, loại đất đã được cấp GCN QSDĐ.