Đánh Giá Thực Trạng Canh Tác Nương Rẫy Và Định Hướng Sử Dụng Đất Tại Xã Cổ Linh, Pác Nặm, Bắc Kạn

• Tác giả: Lường Thị Nự
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Thu Hoàn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh giá thực trạng canh tác nương rẫy và định hướng sử dụng đất nương rẫy tại xã Cổ Linh - Pác Nặm - Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CỤM, TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.4. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.4.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.4.3. Thuận lợi, khó khăn của xã Cổ Linh
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa các tài liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp đánh giá nông dân có sự tham gia (PRA)
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và đất nương rẫy tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tập quán sử dụng đất nương rẫy của người dân tại xã Cổ Linh
• 4.3. Đánh giá mức độ tham gia và đặc điểm của từng loại hình CTNR tại xã Cổ Linh
• 4.4. Đánh giá hiệu quả một số hệ thống CTNR tại xã Cổ Linh
• 4.5. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình CTNR tại xã Cổ Linh
• 4.6. Hiệu quả kinh tế của mô hình CTNR của một số hộ gia đình điển hình tại xã Cổ Linh
• 4.7. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả CTNR tại xã Cổ Linh - Pác Nặm - Bắc Kạn
• 4.7.1. Ảnh hưởng của yếu tố địa hình và kỹ thuật canh tác
• 4.7.2. Ảnh hưởng của mức đầu tư
• 4.8. Ảnh hưởng của CTNR đến tài nguyên rừng, tài nguyên đất tại xã Cổ Linh - Pác Nặm - Bắc Kạn
• 4.8.1. Ảnh hưởng đến tài nguyên rừng
• 4.8.2. Ảnh hưởng đến tài nguyên đất
• 4.9. Đề xuất giải pháp
• 4.9.1. Giải pháp về chính sách
• 4.9.2. Giải pháp về tổ chức quản lý
• 4.9.3. Giải pháp về kỹ thuật
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng canh tác nương rẫy tại xã Cổ Linh Pác Nặm Bắc Kạn

Canh tác nương rẫy là hình thức sản xuất nông nghiệp truyền thống phổ biến tại xã Cổ Linh, Pác Nặm, Bắc Kạn. Địa hình chủ yếu là đồi núi với độ dốc cao, khiến canh tác nương rẫy trở thành phương thức chính của người dân. Tuy nhiên, phương pháp này còn nhiều hạn chế như kỹ thuật lạc hậu, hiệu quả kinh tế thấp và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Thực trạng canh tác cho thấy, các hộ gia đình chủ yếu sử dụng các mô hình nương rẫy cố định, nương rẫy không cố định và nương rẫy bán cố định. Các yếu tố như địa hình, kỹ thuật canh tác và mức đầu tư ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế của các mô hình này.

1.1. Các mô hình canh tác nương rẫy

Tại xã Cổ Linh, canh tác nương rẫy được chia thành ba mô hình chính: nương rẫy cố định, nương rẫy không cố định và nương rẫy bán cố định. Nương rẫy cố định thường được canh tác liên tục trên cùng một diện tích, dẫn đến thoái hóa đất nhanh chóng. Nương rẫy không cố định thường xuyên thay đổi vị trí, gây áp lực lên diện tích rừng. Nương rẫy bán cố định là sự kết hợp giữa hai mô hình trên, mang lại hiệu quả kinh tế tương đối nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu bền vững.

1.2. Yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả canh tác

Các yếu tố như địa hình, kỹ thuật canh tác và mức đầu tư ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả của canh tác nương rẫy. Địa hình dốc cao làm tăng nguy cơ xói mòn đất, trong khi kỹ thuật canh tác lạc hậu không đảm bảo năng suất cây trồng. Mức đầu tư thấp cũng hạn chế khả năng áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp và không bền vững.

II. Định hướng sử dụng đất nương rẫy bền vững

Để phát triển bền vững, cần có định hướng sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của xã Cổ Linh. Quy hoạch sử dụng đất cần tập trung vào việc chuyển đổi từ canh tác nương rẫy truyền thống sang các mô hình nông lâm kết hợp, nhằm tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Các giải pháp kỹ thuật như trồng cây che phủ, áp dụng phương pháp canh tác bảo tồn đất và nước cũng cần được triển khai. Chính sách sử dụng đất cần hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận vốn và kỹ thuật, đồng thời tăng cường quản lý đất đai để đảm bảo sử dụng hiệu quả và bền vững.

2.1. Giải pháp kỹ thuật

Các giải pháp kỹ thuật như trồng cây che phủ, áp dụng phương pháp canh tác bảo tồn đất và nước cần được triển khai để giảm thiểu xói mòn và thoái hóa đất. Việc kết hợp cây trồng ngắn ngày với cây lâm nghiệp trong mô hình nông lâm kết hợp cũng giúp tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

2.2. Chính sách hỗ trợ

Chính sách sử dụng đất cần hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận vốn và kỹ thuật, đồng thời tăng cường quản lý đất đai để đảm bảo sử dụng hiệu quả và bền vững. Các chương trình khuyến nông, khuyến lâm cũng cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức và kỹ năng canh tác của người dân.

III. Tác động của canh tác nương rẫy đến môi trường

Canh tác nương rẫy có tác động đáng kể đến tài nguyên rừng và tài nguyên đất tại xã Cổ Linh. Việc phát đốt rừng để làm nương rẫy làm giảm diện tích rừng tự nhiên, gây mất cân bằng sinh thái. Đất nương rẫy cũng bị thoái hóa nhanh chóng do xói mòn và rửa trôi, dẫn đến giảm năng suất cây trồng. Bảo vệ môi trường cần được coi trọng trong quá trình phát triển nông nghiệp bền vững, bằng cách áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường và tăng cường quản lý tài nguyên rừng.

3.1. Tác động đến tài nguyên rừng

Việc phát đốt rừng để làm nương rẫy làm giảm diện tích rừng tự nhiên, gây mất cân bằng sinh thái. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tài nguyên rừng mà còn làm giảm khả năng hấp thụ carbon, góp phần vào biến đổi khí hậu.

3.2. Tác động đến tài nguyên đất

Đất nương rẫy bị thoái hóa nhanh chóng do xói mòn và rửa trôi, dẫn đến giảm năng suất cây trồng. Các biện pháp bảo vệ đất như trồng cây che phủ và áp dụng phương pháp canh tác bảo tồn cần được triển khai để duy trì độ phì nhiêu của đất.