Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá mức độ thiệt hại do ngập lụt ở thượng lưu sông sê san tỉnh kon tum

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá thiệt hại do ngập lụt ở thượng lưu sông Sê San, tỉnh Kon Tum, cung cấp thông tin và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: An Văn Tân
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Văn Tích
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh giá thiệt hại ngập lụt sông Sê San, Kon Tum
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.2. Vị trí địa lí
• 1.3. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 1.4. Đặc điểm địa chất, thổ nhưỡng, lớp phủ thực vật
• 1.5. Đặc điểm khí tượng khí hậu
• 1.6. Đặc điểm thủy văn
• 1.7. Tiềm năng thủy điện và tài nguyên đất
• 1.7.1. Tiềm năng thủy điện
• 1.7.2. Tài nguyên đất
• 1.8. Kinh tế - Xã hội. Tổ chức hành chính
• 1.9. Nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng, khai thác thủy sản
• 1.10. Công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp – xây dựng
• 1.11. Giao thông vận tải
• 1.12. Khái quát tình hình thiệt hại do mưa bão, lũ lụt trên địa bàn tỉnh Kon Tum
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ SỐ LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm và định nghĩa cơ bản liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu
• 2.2. Lũ lụt cục bộ (local flood). Vùng có nguy cơ ngập lụt (flood-prone area)
• 2.3. Khái niệm lũ tần suất 5%, 10%
• 2.4. Khoanh vùng nguy cơ ngập lụt
• 2.5. Đối tượng dễ bị tổn thương
• 2.6. Thiệt hại do thiên tai
• 2.7. Đánh giá thiệt hại
• 2.8. Bản đồ ngập lụt
• 2.9. Phương pháp luận
• 2.10. Phương pháp nghiên cứu
• 2.11. Phương pháp thống kê thiệt hại
• 2.12. Phương pháp chuyên gia
• 2.13. Phương pháp xây dựng bản đồ ngập lụt
• 2.14. Phương pháp đánh đánh giá mức độ thiệt hại do ngập lụt
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG BẢN ĐỒ NGẬP LỤT KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết lập mô hình thủy lực một chiều
• 3.2. Thiết lập mô hình
• 3.3. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình mùa lũ
• 3.4. Tính toán thủy lực các phương án
• 3.5. Lựa chọn kịch bản tính toán mô phỏng ngập lũ
• 3.6. Kết quả tính toán mô phỏng các kịch bản lũ
• 3.7. Xây dựng bản đồ ngập lụt
• 3.8. Tài liệu sử dụng. Kết quả xây dựng bản đồ ngập lụt
• 3.9. Tính toán diện tích ngập lụt
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THIỆT HẠI DO NGẬP LỤT KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1. Dự báo về dân số, tăng trưởng kinh tế và phát triển của ngành nông nghiệp tỉnh Kon Tum
• 4.1.1. Dự báo dân số
• 4.1.2. Dự báo các phương án tăng trưởng kinh tế
• 4.1.3. Dự báo phát triển của ngành nông nghiệp
• 4.2. Đánh giá mức độ thiệt hại giá trị sản xuất nông nghiệp
• 4.3. Thiệt hại theo kịch bản lũ thực đo tháng 9 năm 2009
• 4.4. Thiệt hại theo kịch bản lũ tần suất 5% và 10% dạng lũ tháng 9/2009
• 4.5. Dân số bị tác động
• 4.5.1. Theo kịch bản lũ thực đo tháng 9 năm 2009
• 4.5.2. Theo kịch bản lũ tần suất 5% và 10% dạng lũ tháng 9 năm 2009
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thiệt hại ngập lụt sông Sê San Kon Tum

Ngập lụt là một trong những thảm họa thiên nhiên gây thiệt hại lớn cho tỉnh Kon Tum, đặc biệt là khu vực thượng lưu sông Sê San. Theo số liệu từ EM-DAT, thiệt hại do thiên tai ở Việt Nam trong 100 năm qua đã ảnh hưởng đến hơn 43 triệu người và gây thiệt hại kinh tế lên tới 4,5 tỉ USD. Tỉnh Kon Tum, với địa hình đa dạng và khí hậu nhiệt đới gió mùa, thường xuyên phải đối mặt với các trận lũ lụt nghiêm trọng, đặc biệt trong mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 11. Việc đánh giá thiệt hại ngập lụt không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác động của thiên tai mà còn là cơ sở để xây dựng các biện pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Đặc điểm tự nhiên ảnh hưởng đến ngập lụt

Khu vực nghiên cứu nằm ở thượng lưu sông Sê San, có địa hình dốc và đa dạng. Đặc điểm này khiến cho nước mưa chảy nhanh và dễ gây ra lũ lụt. Địa hình cao nguyên và các thung lũng cũng tạo ra những khu vực dễ bị ngập lụt hơn. Theo nghiên cứu, các yếu tố như độ dốc, loại đất và lớp phủ thực vật đều ảnh hưởng đến mức độ thiệt hại do ngập lụt.

1.2. Tình hình ngập lụt tại Kon Tum

Tình hình ngập lụt tại Kon Tum thường diễn ra vào mùa mưa, với các trận lũ lớn xảy ra vào tháng 9 hàng năm. Các trận lũ này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Theo thống kê, thiệt hại do lũ lụt ở Kon Tum đã lên tới hàng triệu USD mỗi năm, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và cơ sở hạ tầng.

II. Vấn đề và thách thức trong đánh giá thiệt hại ngập lụt

Đánh giá thiệt hại ngập lụt là một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố như dữ liệu lịch sử, mô hình thủy văn và các phương pháp phân tích. Một trong những thách thức lớn nhất là việc thu thập dữ liệu chính xác về mức độ thiệt hại và số lượng người bị ảnh hưởng. Ngoài ra, việc dự báo các trận lũ trong tương lai cũng gặp nhiều khó khăn do sự biến đổi khí hậu.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu về thiệt hại do ngập lụt thường gặp khó khăn do thiếu thông tin từ các trận lũ trước đó. Nhiều khu vực không có hệ thống giám sát lũ lụt, dẫn đến việc thiếu dữ liệu cần thiết cho việc phân tích. Điều này làm giảm độ chính xác của các mô hình dự báo thiệt hại.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các trận lũ lụt. Điều này tạo ra những thách thức mới trong việc đánh giá thiệt hại, khi mà các mô hình dự báo hiện tại có thể không còn phù hợp. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu đến tình hình ngập lụt tại Kon Tum.

III. Phương pháp đánh giá thiệt hại ngập lụt hiệu quả

Để đánh giá thiệt hại ngập lụt một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng mô hình thủy văn, kết hợp với dữ liệu lịch sử và khảo sát thực địa, sẽ giúp đưa ra những dự báo chính xác hơn về thiệt hại. Các phương pháp này không chỉ giúp đánh giá thiệt hại mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch ứng phó với thiên tai.

3.1. Sử dụng mô hình thủy văn

Mô hình thủy văn là công cụ quan trọng trong việc dự báo lũ lụt. Các mô hình này giúp phân tích dòng chảy và xác định các khu vực có nguy cơ cao bị ngập lụt. Việc áp dụng mô hình thủy văn sẽ cung cấp thông tin cần thiết để đánh giá thiệt hại một cách chính xác.

3.2. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa là một phần không thể thiếu trong quá trình đánh giá thiệt hại. Việc thu thập dữ liệu từ các trận lũ thực tế sẽ giúp cải thiện độ chính xác của các mô hình dự báo. Các thông tin này bao gồm mức độ ngập lụt, thiệt hại về tài sản và số lượng người bị ảnh hưởng.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu đánh giá thiệt hại

Nghiên cứu đánh giá thiệt hại ngập lụt không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các kết quả từ nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch ứng phó với thiên tai, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao nhận thức của cộng đồng về nguy cơ ngập lụt. Điều này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ cuộc sống của người dân.

4.1. Xây dựng kế hoạch ứng phó với thiên tai

Kết quả từ nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch ứng phó với thiên tai hiệu quả. Các kế hoạch này cần bao gồm các biện pháp phòng ngừa, ứng phó và khắc phục sau thiên tai. Việc lập kế hoạch chi tiết sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về nguy cơ ngập lụt là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về cách phòng tránh và ứng phó với lũ lụt. Điều này sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ cuộc sống của người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về ngập lụt sông Sê San

Đánh giá thiệt hại ngập lụt sông Sê San, Kon Tum là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Các nghiên cứu hiện tại đã chỉ ra rằng thiệt hại do ngập lụt có thể được giảm thiểu thông qua các biện pháp ứng phó hiệu quả. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và cải thiện các phương pháp đánh giá để đáp ứng tốt hơn với các thách thức trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên tục

Nghiên cứu liên tục về thiệt hại ngập lụt là cần thiết để cập nhật thông tin và cải thiện các phương pháp đánh giá. Việc này sẽ giúp các nhà quản lý có được cái nhìn tổng quan hơn về tình hình ngập lụt và đưa ra các quyết định đúng đắn.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu ngập lụt

Hướng đi tương lai cho nghiên cứu ngập lụt cần tập trung vào việc phát triển các mô hình dự báo chính xác hơn và áp dụng công nghệ mới. Các nghiên cứu cũng nên xem xét đến tác động của biến đổi khí hậu và các yếu tố xã hội, kinh tế trong việc đánh giá thiệt hại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong vòng 100 năm qua, Việt Nam đã chịu ảnh hưởng của hơn 10 thảm họa thiên tai lớn, tác động đến hơn 43 triệu người và gây thiệt hại kinh tế ước tính trên 4,5 tỷ USD. Riêng cơn bão số 9 năm 2009 đã gây thiệt hại gần 1 tỷ USD và ảnh hưởng tới khoảng 2,5 triệu người. Tỉnh Kon Tum, thuộc khu vực Tây Nguyên, là vùng chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu với các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt ngày càng gia tăng về cường độ và tần suất. Khu vực thượng lưu sông Sê San, đặc biệt là các huyện Sa Thầy và thành phố Kon Tum, thường xuyên chịu thiệt hại nặng nề do ngập lụt, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư và phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá mức độ thiệt hại do ngập lụt tại thượng lưu sông Sê San tỉnh Kon Tum, dựa trên các kịch bản lũ thực đo và lũ tần suất 5% và 10%. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực thượng lưu sông Sê San trên địa bàn tỉnh Kon Tum, với dữ liệu thu thập từ các trận lũ lịch sử, đặc biệt là trận lũ tháng 9 năm 2009. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc dự báo thiệt hại, hỗ trợ công tác phòng chống và thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ người dân trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và khái niệm cơ bản về biến đổi khí hậu, thủy văn và đánh giá thiệt hại do thiên tai. Các khái niệm chính bao gồm:

• Lũ (riverine flood): Hiện tượng nước sông dâng cao vượt mức bình thường, gây ngập lụt trên diện rộng.
• Ngập lụt (inundation): Kết quả của việc nước vượt quá khả năng thẩm thấu và tiêu thoát, gây ngập úng vùng đất.
• Vùng có nguy cơ ngập lụt (flood-prone area): Vùng đất có khả năng bị ngập khi xảy ra lũ với chu kỳ lặp lại 100 năm.
• Thiệt hại do thiên tai: Sự phá hủy về người, tài sản và môi trường do thiên tai gây ra.
• Đánh giá thiệt hại: Quá trình thu thập, phân tích thông tin để xác định mức độ ảnh hưởng tiêu cực của thiên tai.

Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình thủy lực MIKE 11 và công cụ MIKE 11 GIS để mô phỏng dòng chảy và xây dựng bản đồ ngập lụt, dựa trên hệ phương trình Saint-Venant mô tả dòng chảy một chiều không ổn định. Mô hình này cho phép tính toán mực nước, lưu lượng và diện tích ngập lụt theo các kịch bản lũ khác nhau, đồng thời tích hợp với GIS để phân tích không gian thiệt hại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khí tượng thủy văn, địa hình số (DEM 30x30m), số liệu mực nước và lưu lượng tại các trạm thủy văn, số liệu điều tra thực địa, cùng các báo cáo kinh tế - xã hội của tỉnh Kon Tum. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các xã, phường thuộc huyện Sa Thầy và thành phố Kon Tum, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của các trận lũ lớn.

Phương pháp phân tích gồm:

• Mô hình thủy lực MIKE 11: Giải hệ phương trình Saint-Venant bằng phương pháp sai phân hữu hạn 6 điểm ẩn Abbott để tính toán mực nước và lưu lượng dọc sông.
• MIKE 11 GIS: Tích hợp kết quả mô hình thủy lực với dữ liệu GIS để xây dựng bản đồ ngập lụt chi tiết, thể hiện độ sâu và thời gian ngập.
• Phương pháp thống kê thiệt hại: Tổng hợp số liệu thiệt hại từ các cơ quan địa phương, phân loại thiệt hại theo lĩnh vực.
• Phương pháp chuyên gia: Hiệu chỉnh và đánh giá kết quả mô hình dựa trên kinh nghiệm thực tế và khảo sát thực địa.
• Phương pháp lượng giá thiệt hại: Sử dụng công thức tính tổng thiệt hại giá trị sản xuất nông nghiệp và ước tính số dân bị tác động dựa trên tỷ lệ tăng trưởng dân số và kinh tế.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 4 năm 2013 với khảo sát thực địa, thu thập số liệu đến phân tích mô hình và đánh giá thiệt hại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích ngập lụt và mực nước lũ: Trận lũ tháng 9 năm 2009 đã gây ngập lụt diện tích lớn tại thượng lưu sông Sê San, với mực nước đỉnh lũ tại trạm Kon Tum đạt mức báo động cấp 2. Diện tích ngập lụt theo kịch bản lũ thực đo là khoảng 1.200 ha, trong khi kịch bản lũ tần suất 5% và 10% tương ứng là khoảng 1.350 ha và 1.500 ha.

2. Thiệt hại nông nghiệp: Giá trị thiệt hại sản xuất nông nghiệp do trận lũ tháng 9/2009 ước tính khoảng 3.415 tỷ đồng, chiếm hơn 80% tổng thiệt hại thiên tai của tỉnh trong năm đó. Các cây trồng bị ảnh hưởng nặng gồm lúa, sắn, cà phê và cao su với diện tích thiệt hại lần lượt là 2.527 ha, 4.439 ha, 1.170 ha và 897 ha.

3. Dân số bị tác động: Ước tính có khoảng 125.000 người tại khu vực nghiên cứu bị ảnh hưởng trực tiếp bởi ngập lụt trong trận lũ 2009. Theo kịch bản lũ tần suất 5% và 10%, số người bị tác động dự báo tăng lên lần lượt khoảng 135.000 và 150.000 người do tăng trưởng dân số và mở rộng diện tích ngập.

4. Tác động đến cơ sở hạ tầng: Lũ lụt gây hư hỏng nghiêm trọng các công trình giao thông, thủy lợi và nhà ở, với hàng trăm công trình bị sập hoặc hư hại nặng, làm gián đoạn giao thông và sinh hoạt của người dân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thiệt hại lớn là do đặc điểm địa hình dốc, mạng lưới sông suối phức tạp và lượng mưa tập trung cao trong mùa mưa từ tháng 7 đến tháng 11. Việc phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các công trình thủy điện và khu dân cư tập trung dọc sông Sê San, làm tăng nguy cơ ngập lụt và thiệt hại khi lũ xảy ra.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Tây Nguyên và các tỉnh lân cận, mức độ thiệt hại tại Kon Tum tương đối cao do mật độ dân cư và diện tích sản xuất nông nghiệp lớn. Kết quả mô hình MIKE 11 GIS cho thấy sự phù hợp cao với số liệu thực đo, thể hiện qua biểu đồ so sánh mực nước và lưu lượng tại các trạm thủy văn.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp công cụ dự báo thiệt hại chính xác, hỗ trợ các cơ quan quản lý trong việc lập kế hoạch phòng chống thiên tai, quy hoạch phát triển bền vững và nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hệ thống cảnh báo sớm: Xây dựng và vận hành hệ thống cảnh báo lũ lụt dựa trên mô hình thủy lực MIKE 11 kết hợp dữ liệu thời gian thực, nhằm giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường. Thời gian: trong 2 năm tới.

2. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý: Hạn chế phát triển các khu dân cư và công trình quan trọng tại vùng có nguy cơ ngập lụt cao, đồng thời phát triển các vùng đệm xanh và hệ thống thoát nước tự nhiên. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Xây dựng. Thời gian: 5 năm.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng chống ngập: Đầu tư nâng cấp hệ thống đê điều, kênh mương, cống thoát nước và các công trình thủy lợi nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước trong mùa mưa. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải, Sở Nông nghiệp. Thời gian: 3-5 năm.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về phòng chống thiên tai, kỹ năng ứng phó lũ lụt cho người dân, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh, các tổ chức xã hội. Thời gian: liên tục hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về thiên tai và biến đổi khí hậu: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch ứng phó thiên tai hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, thủy văn và quản lý rủi ro thiên tai: Tham khảo phương pháp luận, mô hình và dữ liệu để phát triển nghiên cứu sâu hơn hoặc áp dụng cho các lưu vực khác.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư tại vùng ngập lụt: Nắm bắt thông tin về nguy cơ và thiệt hại để chủ động phòng tránh và ứng phó khi xảy ra lũ lụt.

4. Nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư phát triển hạ tầng: Đánh giá rủi ro và tác động của lũ lụt để đưa ra quyết định đầu tư bền vững, giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Lũ tần suất 5% và 10% là gì?
   Lũ tần suất 5% có nghĩa là trong trung bình 20 năm sẽ xảy ra một lần lũ có lưu lượng đỉnh bằng hoặc lớn hơn mức này; lũ tần suất 10% xảy ra trung bình 10 năm một lần. Đây là các kịch bản dùng để dự báo nguy cơ ngập lụt.

2. Mô hình MIKE 11 GIS có ưu điểm gì trong nghiên cứu ngập lụt?
   Mô hình kết hợp thủy lực và GIS giúp mô phỏng chính xác mực nước, lưu lượng và diện tích ngập lụt, đồng thời thể hiện kết quả dưới dạng bản đồ trực quan, hỗ trợ ra quyết định hiệu quả.

3. Thiệt hại nông nghiệp do lũ lụt được đánh giá như thế nào?
   Thiệt hại được tính dựa trên diện tích cây trồng bị ngập, mức độ thiệt hại từng loại cây, giá trị sản xuất nông nghiệp và số liệu thống kê thực tế, từ đó ước tính tổng thiệt hại kinh tế.

4. Ai là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong lũ lụt?
   Bao gồm trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc nuôi con nhỏ, người khuyết tật, người nghèo và những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

5. Làm thế nào để giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt tại Kon Tum?
   Cần kết hợp các giải pháp kỹ thuật như xây dựng hệ thống thoát nước, đê điều, cảnh báo sớm cùng với nâng cao nhận thức cộng đồng và quy hoạch sử dụng đất hợp lý.

Kết luận

• Đánh giá mức độ thiệt hại do ngập lụt tại thượng lưu sông Sê San tỉnh Kon Tum cho thấy thiệt hại kinh tế và xã hội rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và dân cư.
• Mô hình thủy lực MIKE 11 kết hợp GIS là công cụ hiệu quả để mô phỏng ngập lụt và hỗ trợ dự báo thiệt hại.
• Kịch bản lũ tần suất 5% và 10% cho thấy nguy cơ ngập lụt và thiệt hại có xu hướng gia tăng trong tương lai do biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội.
• Các giải pháp phòng chống cần được triển khai đồng bộ, bao gồm cảnh báo sớm, quy hoạch sử dụng đất, phát triển hạ tầng và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng trong công tác ứng phó với thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu tại khu vực Tây Nguyên.

Khuyến khích các cơ quan chức năng áp dụng kết quả nghiên cứu vào quy hoạch và quản lý rủi ro thiên tai, đồng thời tiếp tục cập nhật dữ liệu và hoàn thiện mô hình để nâng cao độ chính xác và hiệu quả ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1. Đặc điểm tự nhiên Trong nghiên cứu, xác lập vùng ngập lụt, dự báo nguy cơ lũ lụt và đánh giá thiệt hại thì một số điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu đóng vai trò quan trọng. Để có sự luận giải các kết quả nghiên cứu, một số thông số liên quan được trình bày ngắn gọn như sau: 1. Vị trí địa lí Khu vực nghiên cứu, vùng thượng lưu Sông Sê San (Hình 1-1), là chi lưu lớn của sông Mêkong bắt nguồn từ Bắc và Trung Tây Nguyên của Việt Nam, sông chảy sang lãnh thổ Campuchia và nhập vào hệ thống sông Sêrêpok.

Sông Sê San có lưu vực rộng 17.000 km2, tổng chiều dài sông chính là 237 km, diện tích lưu vực là 11. Khu vực nghiên cứu trong pham vi bản đồ hành chính tỉnh Kon Tum 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trên lãnh thổ Việt Nam, phần thượng lưu của sông Sê San gồm chi lưu Pô Kô (phía hữu ngạn) và Đăk Bla (phía tả ngạn) nằm hầu hết trên địa phận tỉnh Kon Tum. Diện tích tự nhiên của tỉnh Kon Tum là 9. Khu vực nghiên cứu nằm trong vùng lãnh thổ của tỉnh Kon Tum có giới hạn lãnh thổ là 107o20’15’’ đến 108o32’30’’ kinh độ Đông, 130o55’15’’ đến 15°27’15” vĩ độ Bắc.

Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía Nam giáp tỉnh Gia Lai, phía Đông giáp tỉnh Quảng Ngãi, phía Tây giáp hai nước CHDCND Lào và Campuchia, độ cao trung bình của toàn tỉnh so với mặt nước biển là 500 m. Đặc điểm địa hình, địa mạo Kon Tum nằm ở phía Tây dãy Trường sơn, địa hình dốc, thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Đông sang Tây. Khu vực phía Bắc của tỉnh có độ cao trung bình là 1.200 m, nơi đây có đỉnh Ngọc Linh cao nhất Miền Nam (2.596 m) và là nơi bắt nguồn của hầu hết sông suối trong vùng như sông Tranh, sông Cái, sông Sê San, sông Ba. Địa hình của tỉnh Kon Tum khá đa dạng gồm vùng đồi núi, cao nguyên và thung lũng xen kẽ nhau.

Trên cơ sở phân tích mô hình không gian 3 chiều (Hình 1-2) [26], theo đó: - Địa hình đồi, núi: Chiếm khoảng 2/5 diện tích toàn tỉnh, bao gồm những ngọn núi lớn như ngọn Bon San (cao 1.939 m), ngọn Ngọc Kring (cao 2.066 m) và những núi liền dải có độ dốc lớn. Địa hình núi cao liền dải phân bố chủ yếu ở phía Bắc - Tây Bắc, mặt địa hình bị phân cắt hiểm trở, tạo thành các thung lũng hẹp, khe, suối. Địa hình đồi tập trung chủ yếu ở huyện Sa Thầy có dạng nghiêng về phía Tây và thấp dần về phía Tây Nam, xen giữa vùng đồi là dãy núi Chưmomray; Chú dẫn 651 - 900 m 900 – 1. Mô hình không gian 3 chiều độ cao tỉnh Kon Tum 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Địa hình cao nguyên: Kon Tum có cao nguyên Kon Plong nằm giữa dãy An Khê và dãy Ngọc Linh có độ cao 1.300 m, đây là cao nguyên nhỏ, chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam; - Địa hình thung lũng: Nằm dọc theo sông Pô Kô đi về phía Nam của tỉnh là dạng thung lũng lòng máng thuộc huyện Sa Thầy, dọc theo thung lũng có những đồi lượn sóng như Đăk Uy, Đăk Hà và có nhiều chỗ bề mặt bằng phẳng như vùng thành phố Kon Tum, các thung lũng này được hình thành giữa những dãy núi kéo dài về phía Đông chạy dọc biên giới Việt Nam – Campuchia; Đặc điểm phức tạp của địa hình Kon Tum đã tạo ra những cảnh quan phong phú, đa dạng mang tính đặc thù của tiểu vùng vừa mang tính đan xen và hòa nhập.

Đặc điểm đó ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành các tiểu vùng khí hậu, phân bố mạng lưới giao thông (nhiều đường nhánh, đường cụt), phân bố các điểm dân cư, ảnh hưởng rất lớn đến chi phí đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Đặc điểm địa chất, thổ nhưỡng, lớp phủ thực vật 1. Địa chất Khu vực nghiên cứu nằm trong vùng có hoạt động địa chất trẻ. Do vậy, địa hình và mạng lưới sông suối có cấu tạo dạng tuyến liên quan trực tiếp đến các cấu trúc của các đới đứt gãy trẻ.

Do đó khu vực này thường liên quan tới lũ quét, lũ ống… và là nơi có động lực dòng chảy lớn [15]. Thổ nhưỡng Theo số liệu điều tra và phân tích thổ nhưỡng của Viện Quy hoạch thiết kế nông nghiệp, đất ở Kon Tum có tầng dầy mỏng, độ dốc lớn, hàm lượng dinh dưỡng trung bình, độ chua và độ kiềm thấp. Đất có khả năng nông nghiệp của vùng là các loại đất màu đỏ vàng trên phù sa cổ (diện tích 494.918 ha, chiếm 51,2% diện tích tự nhiên), đất xám trên mắc ma a xít, đất phù sa bồi (diện tích 15.167 ha, chiếm 1,57% diện tích tự nhiên), phù hợp với phát triển cây công nghiệp dài ngày và tập trung ở các khu vực huyện Đăk Tô, Ngọc Hồi, Sa Thầy và Tp. Thông tin về các loại đất chính của tỉnh Kon Tum STT Loại đất Diện tích (ha) Ghi chú 1 Đất phù sa ngòi sông 11.252 2 Đất phù sa được bồi 1.335 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] STT Loại đất Diện tích (ha) Ghi chú 3 Đất phù sa tầng loang lổ đỏ vàng 2.460 4 Đất Glei 120 5 Đất nâu đỏ trên bazan 10.311 6 Đất đỏ vàng trên đá sét 190.972 7 Đất đỏ vàng trên mac ma axit 238.914 8 Đất nâu vàng trên phù sa cổ 29.041 9 Đất vàng nhạt trên đá cát 25.545 10 Đất nâu tím trên đá bazan 40 11 Đất bazan 95 12 Đất xám trên phù sa cổ 985 13 Đất xám trên đá mac ma 9.669 14 Đất mùn vàng đỏ trên mac ma axit 130.369 15 Đất mùn vàng đỏ trên đất sét 287.630 16 Đất mùn nâu vàng trên đá bazan 9.993 17 Đất thung lũng dốc tụ 3.870 18 Đất xói mòn trơ sỏi đá 980 19 Ao, hồ, sông suối và đất khác 12.

Lớp phủ thực vật Qua nghiên cứu tổng quan các tài liệu về lớp phủ thực vật trong khu vực [18], qua đó cho thấy rằng trong khu vực nghiên cứu có sự phân tầng rõ rệt về dạng lớp phủ thực vật. Lớp phủ thực vật ở tầng cao, nơi có địa hình phân dị thì chủ yếu là cây bụi, các rừng bị chặt phá nhiều, trong khi ở tầng thấp hơn thì chủ yếu là các cây công nghiệp. Tại phần thấp, lớp phủ thực vật chủ yếu là cây nông, công nghiệp như cây hoa màu, cây cà phê, hồ tiêu, bời lời …. qua phân tích các lớp phủ này cho thấy: - Trong xây dựng mô hình ngập lụt, thảm thực vật đóng vai trò vật cản là không đáng kể mỗi khi có mưa lớn, vì rừng nguyên sinh không còn.

Do đó tác động của lũ cũng sẽ lớn hơn với vùng có lớp phủ dày đặc. - Mặt khác đối với phần thấp, với lớp phủ chủ yếu là cây trồng nông nghiệp phục vụ sinh hoạt đời sống hằng ngày của người dân (lúa nước, lúa nương, ngô, khoai, sắn); nhóm cây công nghiệp (cao su, cà phê, chè, đậu. Đây sẽ là các yếu tố bị tác động của lũ lụt và cần được xem xét kỹ trong phần đánh giá tác động. Đặc điểm khí tượng khí hậu 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo niên giám thống kê 2000 – 2011 của Cục Thống kê tỉnh Kon Tum, Kon Tum thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên, nhiệt độ trung bình năm dao động từ 220C đến 230C, biên độ nhiệt độ dao động trong ngày từ 80C đến 90C.

Kon Tum có 2 mùa rõ rệt, mùa mưa chủ yếu bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau. Hằng năm, lượng mưa trung bình toàn tỉnh khoảng 2.121 mm, lượng mưa năm cao nhất 2.260 mm, năm thấp nhất 1.234 mm, tháng có lượng mưa cao nhất là tháng 8, hướng gió chủ yếu của mùa khô là Đông Bắc, hướng gió chủ yếu của mùa mưa là Tây Nam, độ ẩm trung bình hằng năm của tỉnh Kon Tum dao động trong khoảng 78 - 87%, độ ẩm không khí tháng cao nhất vào tháng 8 và tháng 9 (khoảng 90%), thấp nhất vào tháng 3 (khoảng 66%). Số liệu về độ ẩm, lượng mưa, số giờ nắng tại Kom Tum qua một số năm Đơn TT Yếu tố 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 vị o 1 Nhiệt độ C 22,9 23,4 23,6 23,6 23,3 23,6 24,9 23,9 2 Độ ẩm % 82,4 79,0 79,3 77,0 78,7 79,8 75,3 75,5 3 Lượng mưa mm 2.520 4 Số giờ nắng giờ 2.285 Nguồn: [6] Từ tháng 7 đến tháng 11 hằng năm lượng mưa tập trung với cường độ cao nên thường xảy ra lũ lụt làm ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng, sản xuất và đời sống dân sinh khu vực nghiên cứu. Đặc điểm thủy văn Mạng lưới sông suối ở Kon Tum (Hình 1-3) bao gồm hệ thống sông Sê San và phần còn lại, hầu hết bắt nguồn từ vùng núi cao phía Bắc và Đông Bắc của tỉnh, lòng sông hẹp, có độ dốc lớn, nước chảy xiết.

6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. (a) Bản đồ hệ thống sông trên địa bàn tỉnh Kon Tum; (b) Các lưu vực sông chính trên địa bàn tỉnh Kon Tum Hệ thống sông Sê San do 2 nhánh chính là sông Pô Kô và Đăk Bla hợp thành: - Nhánh Pô Kô dài 121 km, bắt nguồn từ phía nam của khối núi Ngọc Linh, chảy theo hướng Bắc - Nam. Nhánh này có thêm các phụ lưu chính là suối Đăk Psi (dài 73 km, diện tích lưu vực 620 km2) và suối Đăk Tơ Kan (diện tích lưu vực 300 km2), cả hai suối này đều bắt nguồn phía nam núi Ngọc Linh. Trên địa phận huyện Đắk Glei, sông còn có tên Đăk Pô Kô, và đoạn gần chỗ hợp lưu với sông Đăk Bla, sông còn có tên Krông Pô Kô, bề rộng lòng sông 20-30 m vào mùa kiệt và khoảng 50- 70 m vào mùa mưa, đoạn này có độ dốc 1,8%.

Đặc trưng hình thái sông ngòi tỉnh Kon Tum Độ cao Mật độ Hệ số Flv Độ dẻo bình quân TT Tên sông L (km) sông uốn (km2) (%) lưu vực km/km2 khúc (m) 1 Sông Pô Kô 3.507 144 0,49 2,03 4,0 963 3 Sông Sa Thầy 1.216 5 Sông Sê San 11.450 230 0,38 1,45 2,9 737 Nguồn: [19, 26] - Nhánh Đăk Bla bắt nguồn từ vùng Đông Bắc của tỉnh, diện tích lưu vực tính đến vị trí nhập lưu với sông Pô Kô là 3.075 km2, chiều dài sông là 144 km. Nếu như 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hầu hết các dòng sông khác ở Việt Nam bắt nguồn từ Trường Sơn chảy về biển Đông thì sông Đăk Bla lại theo hướng Tây Trường Sơn, sông chảy dài 100 km từ địa phận huyện Kon Plong về Tp.