Luận văn đánh giá tác động xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế xã hội môi trường của người dân tại xã quảng tâm thành phố thanh hóa tỉnh thanh hóa

Phát triển nông thôn không chỉ là vấn đề của các nước đang phát triển mà còn là mối quan tâm chung của cộng đồng quốc… 88 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Lê Thị Yến
• Người hướng dẫn: Th. Nguyễn Sơn Tùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Xây Dựng Nông Thôn Mới Đến Đời Sống Kinh Tế - Xã Hội Tại Xã Quảng Tâm
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.4. Đóng góp mới của đề tài
• 1.5. Bố cục
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Một số khái niệm liên quan
• 2.1.2. Một số văn bản chính sách của Nhà nước và địa phương có liên quan
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.2.1. Tình hình xây dựng nông thôn mới ở Thế Giới
• 2.2.2. Tình hình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam
• 2.2.3. Bài học kinh nghiệm
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế văn hóa xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên trong tiến trình xây dựng nông thôn mới của xã
• 4.2. Kết quả của việc xây dựng nông thôn mới tại xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
• 4.3. Đánh giá tác động của việc xây dựng nông thôn mới đến đời sống kinh tế- xã hội – môi trường của các hộ dân được điều tra tại xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
• 4.3.1. Các chỉ tiêu về kinh tế
• 4.3.2. Các chỉ tiêu về xã hội
• 4.3.3. Các chỉ tiêu về môi trường
• 4.4. Đánh giá chung
• 4.5. Quan điểm, phương hướng, mục tiêu
• 4.5.1. Phương hướng, mục tiêu
• 4.5.2. Kiến nghị và kết luận
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Quảng Tâm

Phát triển nông thôn không chỉ là vấn đề của các nước đang phát triển mà còn là mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế. Việt Nam, với phần lớn dân số sống ở nông thôn, coi trọng vai trò của nông thôn trong sự nghiệp phát triển đất nước. Thực trạng nông thôn Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế so với thành thị, đặc biệt về trình độ văn hóa, đời sống vật chất và tinh thần, cũng như khả năng tiếp cận khoa học kỹ thuật. Tuy nhiên, nông thôn Việt Nam sở hữu tiềm năng lớn về đất đai, tài nguyên và nguồn nhân lực. Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ cấp thiết để sử dụng hiệu quả các nguồn lực, thay đổi diện mạo nông thôn và phát triển bền vững. Chương trình này là bước quan trọng hướng tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Xã Quảng Tâm, sau khi sáp nhập vào thành phố Thanh Hóa, đã nỗ lực thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, đạt được những kết quả đáng kể.

1.1. Bối Cảnh Xây Dựng Nông Thôn Mới Ở Việt Nam Hiện Nay

Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân và nông thôn, xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới đến năm 2020. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg về bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, làm cơ sở chỉ đạo xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Chương trình này được triển khai trên cả nước nhằm phát triển nông thôn toàn diện, hiện đại hóa hạ tầng, cơ cấu kinh tế hợp lý, gắn kết nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, đồng thời bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới sẽ được triển khai trên địa bàn cấp xã trong phạm vi cả nước nhằm phát triển nông thôn toàn diện.

1.2. Vị Trí Và Đặc Điểm Của Xã Quảng Tâm Trong Chương Trình Nông Thôn Mới

Xã Quảng Tâm, sau khi sáp nhập vào thành phố Thanh Hóa, đã đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới do không thuộc diện chỉ đạo điểm ban đầu. Tuy nhiên, với sự nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân, cùng với sự quan tâm của UBND thành phố, xã đã lập kế hoạch, huy động nguồn lực và quyết tâm thực hiện các mục tiêu đề ra. Đến nay, xã đã cơ bản hoàn thành các mục tiêu, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong đời sống kinh tế - xã hội. Xã Quảng Tâm là một xã thuộc huyện Quảng Xương được sáp nhập vào thành phố Thanh Hóa từ 01/07/2012.

II. Cách Đánh Giá Tác Động Nông Thôn Mới Đến Kinh Tế Xã Hội

Đánh giá tác động của xây dựng nông thôn mới là quá trình xem xét những thay đổi về kinh tế, xã hội và môi trường do chương trình này mang lại. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, bao gồm thu nhập, việc làm, cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường. Phương pháp đánh giá có thể sử dụng cả định lượng và định tính, kết hợp khảo sát, phỏng vấn và phân tích số liệu. Mục tiêu là xác định những tác động tích cực và tiêu cực, từ đó đề xuất giải pháp để phát huy hiệu quả và giảm thiểu rủi ro. Đánh giá tác động kinh tế và đánh giá tác động xã hội là hai khía cạnh quan trọng cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Phương Pháp Thu Thập Và Phân Tích Dữ Liệu Đánh Giá

Để đánh giá tác động một cách chính xác, cần sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu đa dạng, bao gồm khảo sát hộ gia đình, phỏng vấn sâu cán bộ địa phương và người dân, thu thập số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng. Dữ liệu thu thập được cần được phân tích một cách khoa học, sử dụng các công cụ thống kê và phần mềm chuyên dụng để đưa ra những kết luận khách quan và chính xác. PRA (Đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân) là một phương pháp hữu ích để thu thập thông tin từ cộng đồng.

2.2. Các Tiêu Chí Đánh Giá Tác Động Kinh Tế Và Xã Hội Cụ Thể

Các tiêu chí đánh giá tác động kinh tế bao gồm tăng trưởng thu nhập, tạo việc làm mới, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Các tiêu chí đánh giá tác động xã hội bao gồm nâng cao trình độ dân trí, cải thiện chất lượng y tế, bảo tồn văn hóa truyền thống, tăng cường an ninh trật tự. Cần có hệ thống chỉ số rõ ràng để đo lường sự thay đổi của các tiêu chí này trước và sau khi thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới. Thu nhập người dân nông thôn và chất lượng cuộc sống nông thôn là hai tiêu chí quan trọng.

III. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Nông Thôn Mới Tại Xã Quảng Tâm

Nghiên cứu tại xã Quảng Tâm cho thấy xây dựng nông thôn mới đã mang lại những tác động tích cực đáng kể đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân. Thu nhập bình quân đầu người tăng lên, tỷ lệ hộ nghèo giảm, cơ sở hạ tầng được cải thiện, chất lượng giáo dục và y tế được nâng cao. Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức cần giải quyết, như tình trạng ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng về thu nhập và sự tham gia của cộng đồng vào quá trình xây dựng nông thôn mới. Thay đổi kinh tế xã hội ở nông thôn là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư liên tục.

3.1. Phân Tích Chi Tiết Về Tăng Trưởng Kinh Tế Và Tạo Việc Làm

Số liệu thống kê cho thấy xây dựng nông thôn mới đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại xã Quảng Tâm, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ. Nhiều mô hình sản xuất mới được triển khai, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, chương trình cũng tạo ra nhiều việc làm mới cho người dân địa phương, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp và tăng thu nhập. Phát triển kinh tế hộ gia đình là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.2. Đánh Giá Về Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng Và Dịch Vụ Công Cộng

Chương trình xây dựng nông thôn mới đã đầu tư mạnh vào cải thiện cơ sở hạ tầng tại xã Quảng Tâm, bao gồm đường giao thông, hệ thống điện, nước sạch, trường học và trạm y tế. Nhờ đó, điều kiện sống của người dân được nâng cao, khả năng tiếp cận các dịch vụ công cộng được cải thiện. Hạ tầng nông thôn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển bền vững của xã.

3.3. Tác Động Đến Văn Hóa Giáo Dục Và Y Tế Của Người Dân

Chương trình xây dựng nông thôn mới không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến nâng cao đời sống văn hóa, giáo dục và y tế của người dân. Các hoạt động văn hóa được khuyến khích, trình độ dân trí được nâng cao, chất lượng dịch vụ y tế được cải thiện. Nhờ đó, đời sống tinh thần của người dân trở nên phong phú hơn. Nâng cao trình độ dân trí và cải thiện dịch vụ y tế là những mục tiêu quan trọng.

IV. Giải Pháp Phát Triển Nông Thôn Mới Bền Vững Tại Xã Quảng Tâm

Để phát huy tối đa hiệu quả của xây dựng nông thôn mới và đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội. Giải pháp phát triển nông thôn bền vững cần được xây dựng dựa trên những đặc điểm và tiềm năng của địa phương.

4.1. Phát Triển Nông Nghiệp Công Nghệ Cao Và Du Lịch Nông Thôn

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, xây dựng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, cần phát triển du lịch nông thôn để tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân và quảng bá văn hóa địa phương. Ứng dụng khoa học công nghệ vào nông nghiệp và phát triển du lịch nông thôn là hai hướng đi tiềm năng.

4.2. Bảo Vệ Môi Trường Và Sử Dụng Tài Nguyên Bền Vững

Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần chú trọng đến bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên một cách hợp lý. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm, xử lý chất thải và khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Bảo vệ môi trường sinh thái là một yếu tố quan trọng trong xây dựng nông thôn mới bền vững.

4.3. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Và Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Để đảm bảo hiệu quả của chương trình xây dựng nông thôn mới, cần nâng cao năng lực quản lý của cán bộ địa phương và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện và giám sát. Cần tạo điều kiện để người dân được tham gia đóng góp ý kiến và quyết định các vấn đề liên quan đến đời sống của họ. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của chương trình.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Và Hướng Đi Tương Lai Cho Quảng Tâm

Quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Quảng Tâm đã mang lại những bài học kinh nghiệm quý báu. Để tiếp tục phát triển, xã cần tập trung vào những hướng đi mới, như phát triển kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các địa phương khác và các tổ chức quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và thu hút đầu tư. Nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới thông minh là những mục tiêu hướng tới trong tương lai.

5.1. Tổng Kết Những Thành Công Và Thách Thức Đã Qua

Nhìn lại quá trình xây dựng nông thôn mới, xã Quảng Tâm đã đạt được nhiều thành công đáng kể, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc tổng kết những thành công và thách thức này sẽ giúp xã rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu để tiếp tục phát triển. Tác động tích cực của nông thôn mới cần được phát huy, trong khi tác động tiêu cực của nông thôn mới cần được giảm thiểu.

5.2. Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Trong Giai Đoạn Mới

Trong giai đoạn mới, xã Quảng Tâm cần xác định rõ định hướng phát triển kinh tế xã hội, phù hợp với điều kiện và tiềm năng của địa phương. Cần tập trung vào phát triển các ngành nghề có lợi thế cạnh tranh, đồng thời chú trọng đến bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn là một nhiệm vụ quan trọng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Tính đến năm 2011, Việt Nam có gần 70% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn; tuy nhiên, đời sống vật chất, văn hóa tinh thần, cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận khoa học kỹ thuật của người dân nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập so với khu vực đô thị. Nhằm định hướng phát triển toàn diện khu vực này, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/08/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X và Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí.

Tại tỉnh Thanh Hóa, xã Quảng Tâm trước đây thuộc huyện Quảng Xương, sau đó được sáp nhập vào địa giới hành chính thành phố Thanh Hóa từ ngày 01/07/2012 theo Nghị quyết số 05/NQ-CP của Chính phủ. Trong quá trình triển khai, xã Quảng Tâm không nằm trong danh sách 117 xã điểm của tỉnh Thanh Hóa nên gặp nhiều khó khăn ban đầu về cơ chế hỗ trợ cũng như công tác chỉ đạo chuyên biệt. Tuy nhiên, thông qua sự đồng thuận của chính quyền và người dân địa phương, xã đã từng bước huy động nguồn lực để hoàn thành các mục tiêu đề ra. Xuất phát từ bối cảnh chuyển dịch địa giới và thực tiễn thực hiện chính sách, tác giả Lê Thị Yến đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm đánh giá cụ thể những chuyển biến về kinh tế, xã hội và môi trường tại địa bàn.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá tác động của việc thực hiện xây dựng nông thôn mới tới đời sống kinh tế - xã hội - môi trường của người dân, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp phát triển lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá những kết quả xây dựng nông thôn mới đạt được tại xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa.
   • Phân tích và đánh giá tác động của quá trình xây dựng nông thôn mới tới đời sống của người dân trên ba phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường.
   • Đề xuất định hướng và các nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới đối với sự phát triển bền vững tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của chương trình xây dựng nông thôn mới đến đời sống kinh tế, xã hội và môi trường của các hộ dân trên địa bàn xã.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015.
• Giới hạn dữ liệu: Số liệu phục vụ phân tích, so sánh và đối chiếu được thu thập trong hai giai đoạn: giai đoạn 2005 – 2009 (trước khi triển khai xây dựng nông thôn mới) và giai đoạn 2013 – 2015 (sau khi triển khai và đạt chuẩn).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm học thuật và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành:

• Khung lý thuyết và khái niệm: Tác giả hệ thống hóa các khái niệm nền tảng bao gồm "Nông thôn", "Phát triển nông thôn" (quá trình cải thiện có chủ ý và bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường), "Nông thôn mới" (mô hình phát triển toàn diện theo 5 nội dung cơ bản của Nghị quyết 26-NQ/TW), "Mô hình nông thôn mới", cùng các định nghĩa về "Tác động" (tích cực và tiêu cực) và "Ảnh hưởng". Đề tài áp dụng khung đánh giá chuẩn gồm 19 tiêu chí nông thôn mới áp dụng cho vùng Bắc Trung Bộ ban hành kèm theo Quyết định số 491/QĐ-TTg và Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT.
• Hệ thống văn bản chính sách: Các căn cứ pháp lý trực tiếp gồm Nghị quyết 26-NQ/TW, Quyết định 491/QĐ-TTg, Quyết định 800/QĐ-TTg, Nghị quyết số 05/NQ-CP của Chính phủ; Quyết định số 1442/QĐ-UBND, Quyết định số 2005/QĐ-UBND, Quyết định số 1457/QĐ-UBND của UBND tỉnh Thanh Hóa; Kế hoạch số 203/KH-UBND của UBND huyện Quảng Xương và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Quảng Tâm nhiệm kỳ 2010 – 2015.
• Cơ sở thực tiễn quốc tế và bài học kinh nghiệm: Khóa luận phân tích bài học từ công cuộc cải cách nông thôn của Trung Quốc (chính sách "hai mở, một điều chỉnh", xóa bỏ thuế nông nghiệp năm 2006, tăng ngân sách hỗ trợ tam nông đạt 391,7 tỷ NDT năm 2007); phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc từ năm 1970 với 6 bài học lớn về phát huy nội lực, nâng cao thu nhập, đào tạo cán bộ, phát huy dân chủ, phát triển hợp tác xã và bảo vệ môi trường; mô hình kinh doanh nông nghiệp quy mô lớn tại Hoa Kỳ; cùng thực tiễn thí điểm tại 11 xã điểm trên toàn quốc và các địa phương như Thái Nguyên, Thanh Hóa.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp tiếp cận: Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA - Participatory Rural Appraisal) nhằm thu hút sự tương tác, chia sẻ và đánh giá trực tiếp từ cộng đồng.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các báo cáo kinh tế - xã hội, quy hoạch, số liệu thống kê lưu trữ tại UBND xã Quảng Tâm và các cơ quan ban ngành liên quan.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Kết hợp giữa quan sát trực tiếp hiện trạng cơ sở hạ tầng với phỏng vấn điều tra bảng hỏi. Tác giả tiến hành điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên $n = 60$ hộ dân tại 4 thôn đại diện trên địa bàn xã:
  • Thôn Phú Quý: 15 hộ
  • Thôn Tiến Thành: 15 hộ
  • Thôn Quang Trung: 15 hộ
  • Thôn Phố Môi: 15 hộ
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Dữ liệu điều tra được tổng hợp và phân tích bằng bảng tính Microsoft Excel. Phương pháp so sánh đối chiếu được sử dụng chủ đạo để phân tích sự biến động của các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường giữa hai mốc thời gian trước và sau khi xây dựng nông thôn mới.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh nông thôn Việt Nam bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Phần mở đầu xác lập mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, ý nghĩa lý luận, ý nghĩa thực tiễn và những điểm đóng góp mới của đề tài; đồng thời phác thảo đối tượng, phạm vi thời gian (2005 – 2009 và 2013 – 2015), phạm vi không gian nghiên cứu tại xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương này tổng kết hệ thống lý luận về nông thôn, các tiêu chí nông thôn mới vùng Bắc Trung Bộ và các cơ chế chính sách của Trung ương và tỉnh Thanh Hóa. Tác giả phân tích kinh nghiệm phát triển nông thôn tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và tổng kết bài học từ 11 xã điểm xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam, rút ra 5 bài học kinh nghiệm về công tác tuyên truyền, xây dựng đội ngũ cán bộ, đa dạng hóa nguồn lực huy động, sự chỉ đạo đồng bộ và tính linh hoạt, sáng tạo phù hợp với từng địa phương.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết phương pháp tiếp cận nghiên cứu có sự tham gia (PRA), thiết kế mẫu khảo sát 60 hộ tại 4 thôn (Phú Quý, Tiến Thành, Quang Trung, Phố Môi), phương pháp quan sát thực địa, phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp tại UBND xã và kỹ thuật tổng hợp, phân tích số liệu bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh đối chiếu trên Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các dữ liệu thực địa và phân tích tác động:

1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên

Tổng diện tích tự nhiên của xã Quảng Tâm là 373,75 ha. Cơ cấu đất đai bao gồm:

• Đất nông nghiệp: 207,16 ha (chiếm 55,43% diện tích tự nhiên).
• Đất phi nông nghiệp: 159,23 ha (chiếm 42,60%).
• Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng: 7,36 ha (chiếm 1,97%).

Về thổ nhưỡng, địa bàn xã có hai nhóm đất chính: nhóm đất cát biển với diện tích 95,00 ha (chiếm 25,42%) và nhóm đất phù sa với diện tích 112,16 ha (chiếm 30,01%), trong đó đất phù sa không được bồi là 105,16 ha và đất phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng là 7,00 ha.

2. Tình hình kinh tế - xã hội địa phương năm 2014

• Dân số và lao động: Dân số toàn xã là 7.794 nhân khẩu với 1.935 hộ gia đình, phân bố trên 8 thôn và 1 cụm dân cư (Phú Quý, Tiến Thành, Chiến Thắng, Thanh Kiên, Quang Trung, Phố Môi, Đình Cường, Phúc Thọ, Thanh Tâm). Dân cư 100% là người dân tộc Kinh. Ngoài ra, địa bàn có hơn 15.000 người tạm trú là sinh viên các trường chuyên nghiệp và cán bộ y tế. Lực lượng lao động trong độ tuổi là 4.635 người.
• Cơ cấu kinh tế: Tổng giá trị sản xuất năm 2014 có sự chuyển dịch mạnh sang khu vực phi nông nghiệp:

Lĩnh vực kinh tế	Giá trị sản xuất (tỷ đồng)	Tỷ trọng cơ cấu (%)
Nông nghiệp (Trồng trọt: 8,98; Chăn nuôi: 10,30)	19,28	8,50
Dịch vụ thương mại	99,23	43,50
Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng	109,15	48,00
Tổng cộng	227,66	100,00

• Sản xuất nông nghiệp: Tổng diện tích gieo trồng đạt 378,95 ha (lúa chiếm 300,97 ha). Đàn vật nuôi có 102 con trâu bò, 937 con lợn và 8.587 con gia cầm; sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt 17,8 tấn và sản lượng cá thương phẩm đạt 36 tấn.
• Dịch vụ thương mại và tiểu thủ công nghiệp: Toàn xã có 263 hộ kinh doanh dịch vụ phòng trọ với 1.800 phòng và 5 nhà nghỉ (hiệu suất sử dụng đạt khoảng 20%); 896 hộ kinh doanh dịch vụ vừa và nhỏ; chợ Môi duy trì hơn 400 hộ buôn bán cố định. Ngành tiểu thủ công nghiệp có 16 công ty, doanh nghiệp; 40 hộ kinh doanh cá thể và 20 tổ thợ nề tạo việc làm cho hơn 2.000 lao động.
• Văn hóa - Xã hội: Tỷ lệ gia đình văn hóa năm 2014 đạt 85,57%. Tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ mầm non giảm còn 4,8%; tỷ lệ phổ cập tiểu học đạt 98,2%; tốt nghiệp THCS đạt 100%. Quỹ khuyến học toàn xã đạt 207 triệu đồng. Trạm y tế thực hiện khám và điều trị cho 3.560 lượt người, cấp phát 1.065 thẻ BHYT.

3. Kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới

• Quy hoạch: Hoàn thành 3 đồ án quy hoạch theo Quyết định số 3070/QĐ-UBND của UBND huyện Quảng Xương và tiếp tục điều chỉnh theo quy hoạch phân khu của UBND thành phố Thanh Hóa.
• Giao thông: Tổng chiều dài 31,46 km đường giao thông được kiên cố hóa. Đường trục xã, liên xã (5,44 km), đường trục thôn (18,4 km) và đường ngõ xóm đạt tỷ lệ nhựa hóa, bê tông hóa 100%; đường trục chính nội đồng được cứng hóa 3,52/4,8 km (đạt 73,4%).
• Thủy lợi: Kiên cố hóa 10,15/11,5 km kênh mương nội đồng do xã quản lý (đạt 88%) với tổng vốn đầu tư gần 12 tỷ đồng (tiêu biểu như kênh Mả Móc dài 0,9 km vốn 8 tỷ đồng; kênh H2 dài 0,5 km vốn 4,15 tỷ đồng; kênh tiêu Cống Trắng - Quảng Phú dài 0,9 km vốn 1,2 tỷ đồng).
• Điện và Trường học: Hạ tầng điện gồm 4 km đường dây cao thế, 13 km đường dây hạ thế và 10 trạm biến áp, đảm bảo 100% hộ dân dùng điện thường xuyên, an toàn. Cả 5 trường học trên địa bàn (Đại học Công nghiệp TP.HCM cơ sở Thanh Hóa, Trung cấp Thương mại, THCS, Tiểu học, Mầm non) đều đạt chuẩn quốc gia.
• Cơ sở vật chất văn hóa và Chợ: Trung tâm văn hóa xã được xây dựng năm 2012 với diện tích 14.500 m2 (kinh phí hơn 7 tỷ đồng gồm sân khấu 120 m2, nhà hóa trang 200 m2, sân thể thao tiêu chuẩn); 8/8 thôn có nhà văn hóa đạt chuẩn. Chợ Môi là chợ hạng 3 đạt tiêu chuẩn TCVN 9222:2012 với diện tích bán kính phục vụ trên 2 vạn dân và hơn 200 điểm kinh doanh cố định.
• Nhà ở và Thu nhập: Tỷ lệ nhà ở kiên cố đạt chuẩn Bộ Xây dựng là 1.949/2.051 hộ (đạt 95%), không còn nhà tạm dột nát. Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt 27,2 triệu đồng/người/năm.

Phần 5: Định hướng, giải pháp và kiến nghị

Chương này đề xuất phương hướng phát triển kinh tế - xã hội của xã Quảng Tâm sau khi sáp nhập vào không gian đô thị thành phố Thanh Hóa. Tác giả kiến nghị các giải pháp cụ thể: quy hoạch chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, nâng cao chất lượng dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp, tiếp tục hoàn thiện cơ sở hạ tầng xử lý rác thải, nước thải sinh hoạt và củng cố hệ thống chính trị cơ sở.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa các kết quả cụ thể trong quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới tại địa phương:

Hạng mục / Tiêu chí	Kết quả thực hiện tại xã Quảng Tâm	Mức chuẩn quy định vùng BTB	Đánh giá
Đường trục xã, liên xã nhựa/bê tông hóa	5,44 km / 5,44 km (100%)	100%	Đạt
Đường trục thôn, xóm bê tông hóa	18,4 km / 18,4 km (100%)	70%	Đạt
Đường trục chính nội đồng kiên cố hóa	3,52 km / 4,8 km (73,4%)	70%	Đạt
Kênh mương nội đồng kiên cố hóa	10,15 km / 11,5 km (88%)	85%	Đạt
Tỷ lệ hộ sử dụng điện an toàn	100% (10 trạm biến áp)	98%	Đạt
Tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia	5/5 trường (100%)	80%	Đạt
Tỷ lệ thôn có nhà văn hóa đạt chuẩn	8/8 thôn (100%)	100%	Đạt
Tỷ lệ nhà ở dân cư đạt chuẩn Bộ Xây dựng	1.949 / 2.051 hộ (95%)	80%	Đạt
Thu nhập bình quân đầu người (năm 2013)	27,2 triệu đồng/người/năm	Đạt chuẩn tỉnh	Đạt

Các giải pháp và kiến nghị của tác giả:

• Về kinh tế: Tăng cường chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật trong trồng trọt, mở rộng mô hình nuôi trồng thủy sản nước ngọt thâm canh; quy hoạch lại mạng lưới dịch vụ thương mại thích ứng với tình hình tuyển sinh mới của các trường đại học, cao đẳng; hỗ trợ vốn mở rộng quy mô các tổ thợ nề và cơ sở chế biến mộc, cơ khí.
• Về hạ tầng và môi trường: Tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy hoạch phân khu theo chuẩn đô thị thành phố Thanh Hóa; hoàn thiện hệ thống tiêu thoát nước thải tại các khu dân cư tập trung đông sinh viên trọ; quy hoạch khu xử lý rác thải tập trung và cải tạo cảnh quan môi trường.
• Về xã hội: Nâng cao chất lượng hoạt động của các trung tâm văn hóa thôn; đẩy mạnh công tác tuyên truyền bảo hiểm y tế tự nguyện; duy trì và phát huy quỹ khuyến học khuyến tài.

Đóng góp mới của đề tài: Khóa luận cung cấp hệ thống dẫn liệu thực chứng về tác động của chương trình nông thôn mới tại một địa bàn đặc thù (chuyển đổi từ đơn vị hành chính cấp huyện sang trực thuộc thành phố). Nghiên cứu chỉ ra sự thay đổi trong tư duy của người dân từ sản xuất tự cung tự cấp sang phát triển đa dạng các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn giúp chính quyền địa phương hoàn thiện công tác quản lý sau đạt chuẩn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Dung lượng mẫu điều tra sơ cấp còn ở mức tương đối ($n = 60$ hộ trên tổng số 1.935 hộ toàn xã) và chỉ tập trung tại 4 trên 8 thôn. Khóa luận chủ yếu dựa vào các chỉ tiêu định tính và thống kê mô tả so sánh giai đoạn trước - sau, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng để lượng hóa mức độ tác động biên của từng chính sách hỗ trợ cụ thể. Bên cạnh đó, thời điểm nghiên cứu diễn ra ngay sau giai đoạn sáp nhập hành chính (2012 – 2015), khiến một số dữ liệu quy hoạch đô thị đang trong trạng thái điều chỉnh, chưa ổn định dài hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô mẫu khảo sát đến toàn bộ các thôn/cụm dân cư trên địa bàn xã; đi sâu đánh giá tác động của quá trình đô thị hóa đối với biến động giá đất và chuyển đổi sinh kế của các hộ nông dân bị thu hồi đất; nghiên cứu các giải pháp khai thác hạ tầng phòng trọ dôi dư nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn dân cư.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế và Quản lý đất đai khi thực hiện các nghiên cứu liên quan đến đánh giá tác động chính sách công khu vực nông thôn.

Các phần có giá trị tham khảo cao gồm:

• Quy trình áp dụng công cụ PRA và bảng hỏi điều tra hộ gia đình phục vụ đánh giá tiêu chí nông thôn mới cấp xã.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng (đất cát biển, đất phù sa) gắn liền với quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp.
• Mô hình so sánh cơ cấu kinh tế và hạ tầng nông thôn trước và sau khi triển khai chương trình mục tiêu quốc gia tại địa bàn ven đô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Xã Quảng Tâm có đặc thù gì khác biệt so với các xã điểm xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Thanh Hóa?
Xã Quảng Tâm không nằm trong danh sách 117 xã điểm của tỉnh Thanh Hóa nên không nhận được các cơ chế chỉ đạo ưu tiên ban đầu. Đồng thời, ngày 01/07/2012, xã được sáp nhập từ huyện Quảng Xương về thành phố Thanh Hóa theo Nghị quyết số 05/NQ-CP, dẫn đến việc phải điều chỉnh lại toàn bộ đồ án quy hoạch nông thôn mới cho phù hợp với quy hoạch đô thị chung của thành phố. Ngoài ra, địa bàn xã có trên 15.000 người tạm trú (chủ yếu là sinh viên đại học, trung cấp và cán bộ y tế), tạo nên cơ cấu dân cư và thị trường dịch vụ đặc thù.

2. Cơ cấu giá trị sản xuất kinh tế của xã Quảng Tâm năm 2014 được phân bổ như thế nào?
Theo số liệu thống kê năm 2014 của UBND xã, tổng giá trị sản xuất toàn xã đạt 227,66 tỷ đồng. Trong đó, ngành tiểu thủ công nghiệp - xây dựng chiếm tỷ trọng cao nhất với 48,0% (109,15 tỷ đồng); ngành dịch vụ thương mại chiếm 43,5% (99,23 tỷ đồng); ngành nông nghiệp chỉ còn chiếm 8,5% (19,28 tỷ đồng, bao gồm 8,98 tỷ đồng từ trồng trọt và 10,30 tỷ đồng từ chăn nuôi, thủy sản).

3. Tỷ lệ kiên cố hóa hệ thống giao thông và thủy lợi nội đồng của xã Quảng Tâm đạt mức bao nhiêu khi hoàn thành tiêu chí NTM?
Toàn xã có 31,46 km đường giao thông, trong đó đường liên xã (5,44 km), đường trục thôn (18,4 km) và đường ngõ xóm đạt tỷ lệ nhựa hóa, bê tông hóa 100%; đường trục chính nội đồng được bê tông hóa 3,52/4,8 km (đạt 73,4%). Hệ thống kênh mương nội đồng do xã quản lý đã kiên cố hóa được 10,15/11,5 km (đạt 88%) với tổng mức đầu tư gần 12 tỷ đồng.

4. Mẫu khảo sát hộ dân sơ cấp trong khóa luận được tác giả thực hiện với quy mô và phân bổ như thế nào?
Tác giả thực hiện điều tra phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu hỏi cấu trúc sẵn trên cỡ mẫu 60 hộ gia đình, phân bổ đều tại 4 thôn đại diện: Phú Quý (15 hộ), Tiến Thành (15 hộ), Quang Trung (15 hộ) và Phố Môi (15 hộ) thông qua phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên kết hợp quan sát thực địa.

5. Hoạt động kinh doanh dịch vụ phòng trọ tại địa phương gặp khó khăn gì trong giai đoạn nghiên cứu?
Toàn xã có 263 hộ kinh doanh dịch vụ nhà trọ với quy mô 1.800 phòng và 5 nhà nghỉ. Tuy nhiên, do ảnh hưởng từ suy thoái kinh tế và quy mô tuyển sinh của các trường đại học, trung cấp chuyên nghiệp đóng trên địa bàn sụt giảm, hiệu suất sử dụng phòng trọ tại thời điểm điều tra chỉ đạt khoảng 20%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Yến đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình nông thôn mới, đồng thời phản ánh toàn diện kết quả thực hiện 19 tiêu chí quốc gia tại xã Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa giai đoạn 2005 – 2015. Kết quả nghiên cứu chứng minh chương trình nông thôn mới đã thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ sang lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, hoàn thiện kết cấu hạ tầng kỹ thuật và nâng cao thu nhập bình quân đầu người lên 27,2 triệu đồng/năm. Các định hướng và giải pháp do tác giả đề xuất cung cấp tài liệu tham khảo thực tiễn cho công tác quản lý và duy trì tiêu chí nông thôn mới tại các địa bàn chuyển tiếp từ huyện nông nghiệp sang không gian đô thị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Giải pháp 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận của đề tài 2.1 Một số khái niệm liên quan 2.1 Nông thôn Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu phát triển cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là sản xuất nông nghiệp.

Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước. Nông thôn là khái niệm chỉ hệ thống cộng đồng xã hội lãnh thổ được hình thành trong quá trình phân công lao động xã hội mà ở đó dân cư tương đối thấp; lao động nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao, mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ; do vậy, lối sống, phương thức sống của cộng đồng dân cư nông thôn khác biệt cộng đồng dân cư thành thị [5]. Như vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay của Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.

Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác [6]. Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ này ở nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam thuật ngữ này được đề cập và có sự thay đổi nhận thức qua các thời kỳ.

Tuy nhiên chúng ta vẫn chưa có sự tổng hợp lý luận về thuật ngữ này. Nhiều tổ chức phát triển quốc tế đã nghiên cứu và vận dụng thuật ngữ này ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Phát triển là một quá trình làm thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả trong xã hội. Phát triển nông thôn là quá trình thay đổi bền vững có chủ ý về xã hội, kinh tế, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân [4].

Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi từ sự phát triển. Trong điều kiện của Việt Nam tổng hợp các quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ, thuật ngữ này được hiểu như sau: Phát triển nông thôn là quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác [5]. Nông thôn mới Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xă hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo 7 quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự xã hội được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Như vậy, nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn, không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát theo 5 nội dung cơ bản sau: Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn ngày càng được nâng cao; bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ và phát triển; xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ [3]. Nông thôn mới chính là nông thôn tiến bộ, cơ sở hạ tầng đồng bộ, đời sống văn hóa phong phú. Song, có điều không bao giờ thay đổi là nông thôn mới cũng phải giữ được tính truyền thống, những nét đặc trưng nhất, bản sắc từng vùng, từng dân tộc và nâng cao giá trị đoàn kết của cộng đồng, mức sống của người dân. Trước hết NTM phải là nơi sản xuất nông nghiệp, tạo ra các sản phẩm có năng suất, chất lượng cao theo hướng sản xuất hàng hóa.

Bên cạnh đó nông thôn mới phải đảm nhận được vai trò gìn giữ văn hóa truyền thống dân tộc. Làng quê nông thôn Việt Nam khác hẳn so với các nước xung quanh, ngay cả ở Việt Nam, làng quê dân tộc Thái khác với H’Mông, khác với Êđê, Bana, người Kinh.Nếu quá trình xây dựng NTM làm phá vỡ chức năng này là đi ngược lại với lòng dân và làm xóa nhòa truyền thống văn hóa muôn đời của người dân Việt Nam.Nông thôn mới phải giữ được môi trường sinh thái hài hòa. Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: Đáp ứng yêu cầu phát triển; có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường; 8 đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội; tiến bộ hơn so với mô hình cũ; chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước. Như vậy, có thể quan niệm: Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt [15].

* Đặc trưng của mô hình nông thôn mới: - Nông thôn là lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Uỷ ban nhân dân xã [2]. - Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại. - Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch. - Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc.

- Dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường. - Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững mạnh, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa [1]. Ngày 16/4/2009 Thủ tướng Chính Phủ đã ký Quyết định số 491/QĐ-TT về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới gồm 19 tiêu chí áp dụng riêng cho từng vùng của Việt Nam. Bộ tiêu chí cụ thể hóa đặc tính của xây dựng NTM thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH.

Bộ tiêu chí cũng là căn cứ để xây dựng nội dung chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM, là chuẩn mực để xác lập kế hoạch phấn đấu đạt 19 tiêu chí nông thôn mới. Ngoài ra nó còn là căn cứ để chỉ đạo và đánh giá 9 kết quả thực hiện xây dựng NTM của các địa phương trong từng thời kỳ; đánh giá công nhận xã, huyện, tỉnh đạt nông thôn mới. * Nội dung xây dựng mô hình nông thôn mới tại các xã vùng Bắc Trung Bộ.1: Các tiêu chí xây dựng mô hình nông thôn mới tại xã vùng Bắc Trung Bộ [7] Chỉ tiêu Tên TT Nội dung tiêu chí chung của tiêu chí BTB 1.1 Quy hoạch đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ Đạt Quy công nghiệp, dịch vụ hoạch và 1.2 Quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, thực hiện Đạt 1 môi trường theo tiêu chuẩn mới quy 1.3 Quy hoạch phát triển các khu dân cư mới và hoạch chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hướng văn Đạt minh, bảo tồn được bản sắc văn hóa tốt đẹp 2.1 Tỷ lệ km trục đường liên xã được nhựa hóa hoặc bê 100% tông hóa đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của Bộ GTVT 2.2 Tỷ lệ km đường trục thôn, xóm được cứng hóa 70% Giao đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của Bộ GTVT 2 thông 2.3 Tỷ lệ km đường ngõ, xóm sạch và không lầy lội 100% (70% vào mùa mưa cứng hóa) 2.4 Tỷ lệ km đường trục chính nội đồng được cứng 70% hóa, xe cơ giới đi lại thuận tiện 3.1 Hệ thống thủy lợi cơ bản đáp ứng yêu cầu sản 3 Thủy lợi Đạt xuất và dân sinh 10 3.2 Tỷ lệ km kênh mương do xã quản lý được kiên 85% cố hóa 4.1 Hệ thống điện được đảm bảo yêu cầu kỹ thuật Đạt của ngành điện 4 Điện 4.2 Tỷ lệ hộ sử dụng điện thường xuyên, an toàn từ 98% các nguồn Trường Tỷ lệ trường học các cấp: Mầm non, mẫu giáo, tiểu 5 80% học học, THCS có cơ sở vật chất đạt chuẩn quốc gia 6.1 Nhà văn hóa và khu thể thao đạt chuẩn của Bộ Cơ sở Đạt VH - TT – DL 6 vật chất 6.2 Tỷ lệ thôn có nhà văn hóa và khu dân cư thể thao văn hóa 100% thôn đạt quy định của Bộ VH - TT – DL Chợ 7 nông Chợ đạt chuẩn của Bộ xây dựng Đạt thôn 8.1 Có điểm phục vụ bưu chính viễn thông Đạt 8 Bưu điện 8.2 Có Internet đến thôn Đạt Nhà ở 9.1 Nhà tạm, dột nát Không 9 dân cư 9.