Đánh Giá Tác Động Của Trồng Keo Lai Đến Nguồn Lợi Cá Đồng Và Mật Ong Trong Khu Vực Rừng U Minh Hạ

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động trồng keo lai đến nguồn lợi cá đồng và mật ong tại rừng U Minh Hạ, cung cấp cái nhìn sâu sắc về quản lý đất đai.

• Tác giả: Hồ Thị Kiều Trân
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Tấn Lợi
• Trường học: Đại học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Trồng Keo Lai Đến Nguồn Lợi Cá Đồng Và Mật Ong Tại Rừng U Minh Hạ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Cà Mau

Mục lục chi tiết

• LÝ LỊCH KHOA HỌC
• LỜI CẢM TẠ
• TÓM LƯỢC
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về cây Keo Lai
• 2.1.1. Thông tin chung về cây Keo Lai
• 2.1.2. Diện tích trồng Keo Lai
• 2.1.3. Tình hình nghiên cứu về cây Keo Lai
• 2.1.3.1. Trên thế giới
• 2.1.4. Ứng dụng của cây Keo Lai
• 2.2. Giới thiệu về cây tràm
• 2.3. Đất than bùn phèn tiềm tàng
• 2.4. Các thông số cơ bản đánh giá chất lượng nước
• 2.4.1. Độ dẫn điện EC
• 2.4.2. Chỉ số Fe & Al
• 2.4.3. Chỉ số DO (Oxy hòa tan– Dissolved oxigen)
• 2.4.4. Chỉ số COD (Nhu cầu oxi hóa học - Chemical Oxygen Demand)
• 2.4.5. Chỉ số BOD5 (Nhu cầu oxi sinh hóa - Biochemical Oxygen Demand)
• 2.4.6. Chỉ số N-NH4+
• 2.5. Đặc điểm vùng nghiên cứu
• 2.5.1. Vị trí địa lý
• 2.5.2. Khí hậu và thủy văn
• 2.5.3. Địa hình và đất đai
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.1.2.2. Thu thập số liệu thứ cấp
• 3.1.2.3. Thu thập số liệu thực tế
• 3.1.2.4. Phân tích và đánh giá số liệu
• 3.2. Phương tiện nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc tính nước vùng trồng Keo Lai
• 4.1.1. Tính chất hóa học nước trong mương khu vực phèn nông và phèn sâu
• 4.1.1.1. Chỉ số pH
• 4.1.1.2. Chỉ số EC (mS/cm)
• 4.1.1.3. Chỉ số Fe (mg/l)
• 4.1.1.4. Chỉ số Al (mg/l)
• 4.1.1.5. Chỉ số DO (mg/l)
• 4.1.1.6. Chỉ số COD (mg/l)
• 4.1.1.7. Chỉ số BOD5 (mg/l)
• 4.1.1.8. Chỉ số N-NH4+ (mg/l)
• 4.2. Vùng trồng Tràm
• 4.2.1. Chỉ số pH
• 4.2.2. Chỉ số EC (mS/cm)
• 4.2.3. Chỉ số Fe (mg/l)
• 4.2.4. Chỉ số Al (mg/l)
• 4.2.5. Chỉ số COD (mg/l)
• 4.2.6. Chỉ số DO (mg/l)
• 4.2.7. Chỉ số BOD5 (mg/l)
• 4.2.8. Chỉ số N-NH4+ (mg/l)
• 4.3. So sánh chất lượng nước mặt giữa hai khu vực trồng Keo Lai và trồng tràm
• 4.3.1. Chỉ số pH
• 4.3.2. Chỉ số EC (mS/cm)
• 4.3.3. Chỉ số Fe (mg/l)
• 4.3.4. Chỉ số Al (mg/l)
• 4.3.5. Chỉ số DO (mg/l)
• 4.3.6. Chỉ số COD (mg/l)
• 4.3.7. Chỉ số BOD5 (mg/l)
• 4.3.8. Chỉ số N-NH4+ (mg/l)
• 4.4. Nguyên nhân làm thay đổi tính chất hóa học nước
• 4.5. Một số giải pháp khắc phục
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Trồng Keo Lai Đến Môi Trường

Trồng cây Keo Lai [Acacia spp (hybrid)] đã trở thành một xu hướng phổ biến tại rừng U Minh Hạ. Việc này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đặt ra nhiều thách thức cho môi trường. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tác động của việc trồng Keo Lai đến nguồn lợi cá đồng và mật ong, từ đó tìm ra giải pháp bền vững cho việc quản lý rừng.

1.1. Tác Động Môi Trường Của Cây Keo Lai

Cây Keo Lai có khả năng cải thiện sinh khối nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến chất lượng nước. Nghiên cứu cho thấy rằng việc trồng cây này có thể làm giảm đa dạng sinh học trong khu vực.

1.2. Lợi Ích Kinh Tế Từ Việc Trồng Keo Lai

Việc trồng Keo Lai mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Tuy nhiên, cần cân nhắc giữa lợi ích kinh tế và bảo tồn môi trường.

II. Vấn Đề Chất Lượng Nước Tại Khu Vực Rừng U Minh Hạ

Chất lượng nước tại khu vực rừng U Minh Hạ đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi việc trồng Keo Lai. Nghiên cứu chỉ ra rằng nồng độ các chất ô nhiễm trong nước đang gia tăng, ảnh hưởng đến nguồn lợi cá đồng và mật ong.

2.1. Các Chỉ Số Đánh Giá Chất Lượng Nước

Các chỉ số như pH, EC, và nồng độ Fe, Al được sử dụng để đánh giá chất lượng nước. Kết quả cho thấy nước tại khu vực trồng Keo Lai có nhiều chỉ số vượt ngưỡng cho phép.

2.2. Tác Động Đến Đa Dạng Sinh Học

Việc giảm chất lượng nước đã dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học, đặc biệt là nguồn lợi cá đồng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đến sinh kế của người dân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của Trồng Keo Lai

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc khảo sát chất lượng nước tại các khu vực trồng Keo Lai và tràm. Phương pháp này giúp xác định rõ ràng tác động của việc trồng cây đến môi trường.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế với các khu vực khảo sát khác nhau để so sánh chất lượng nước giữa các loại cây trồng. Điều này giúp đưa ra kết luận chính xác hơn về tác động của Keo Lai.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để đánh giá sự thay đổi trong chất lượng nước. Các chỉ số sẽ được so sánh giữa các khu vực trồng Keo Lai và tràm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Trồng Keo Lai

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc trồng Keo Lai có tác động tiêu cực đến chất lượng nước. Nồng độ các chất ô nhiễm trong nước tại khu vực trồng Keo Lai cao hơn so với khu vực trồng tràm.

4.1. So Sánh Chất Lượng Nước Giữa Hai Khu Vực

Kết quả cho thấy rằng chất lượng nước tại khu vực trồng Keo Lai có nhiều chỉ số vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến nguồn lợi cá đồng và mật ong.

4.2. Tác Động Đến Nguồn Lợi Cá Đồng

Sự suy giảm chất lượng nước đã dẫn đến sự giảm sút nguồn lợi cá đồng, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân trong khu vực.

V. Giải Pháp Quản Lý Bền Vững Đối Với Trồng Keo Lai

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của việc trồng Keo Lai, cần có các giải pháp quản lý bền vững. Điều này bao gồm việc áp dụng các biện pháp bảo tồn và cải thiện chất lượng nước.

5.1. Các Biện Pháp Bảo Tồn Sinh Thái

Cần áp dụng các biện pháp bảo tồn sinh thái để duy trì đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng nước trong khu vực.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Quản Lý

Chính sách quản lý cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực rừng U Minh Hạ.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc trồng Keo Lai có tác động đáng kể đến chất lượng nước và nguồn lợi cá đồng. Cần có các giải pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường trong việc trồng Keo Lai.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn cho việc quản lý rừng và bảo vệ chất lượng nước tại khu vực U Minh Hạ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực rừng U Minh Hạ, tỉnh Cà Mau, với diện tích rừng tràm khoảng 75.000 ha, trong đó chỉ có khoảng 38.000 ha được phủ bởi tràm, đang chứng kiến sự gia tăng diện tích trồng cây Keo Lai (Acacia spp. hybrid) từ năm 2010. Đến năm 2015, diện tích trồng Keo Lai đạt gần 8.000 ha và dự kiến tăng lên 20.000 ha trong tương lai gần. Keo Lai được đánh giá cao về hiệu quả kinh tế nhờ khả năng sinh trưởng nhanh, chu kỳ khai thác ngắn hơn so với cây tràm bản địa, góp phần cải thiện thu nhập cho người dân địa phương. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích trồng Keo Lai cũng đặt ra những thách thức về môi trường, đặc biệt là ảnh hưởng đến chất lượng nước trong hệ sinh thái rừng ngập nước U Minh Hạ.

Luận văn tập trung nghiên cứu sự thay đổi các chỉ tiêu chất lượng nước trong mương liếp giữa khu vực trồng Keo Lai và khu vực trồng tràm, trên hai biểu loại đất phèn nông và phèn sâu, với quy mô diện tích dưới và trên 10 ha, cùng ba cấp tuổi cây khác nhau. Mục tiêu chính là đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc trồng Keo Lai đến chất lượng nước, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý bền vững nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, duy trì nguồn lợi thủy sản và sinh kế của cộng đồng dân cư trong vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về hệ sinh thái rừng ngập nước, đặc biệt là hệ sinh thái rừng tràm và rừng trồng Keo Lai, cùng các khái niệm về chất lượng nước và các chỉ tiêu đánh giá môi trường nước mặt. Các khái niệm chính bao gồm:

• Chất lượng nước: Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu pH, độ dẫn điện (EC), nồng độ sắt (Fe), nhôm (Al), oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5), amoni (N-NH4+) và hydrosunfua (H2S).
• Đất phèn nông và phèn sâu: Phân biệt theo độ sâu tầng phèn hoạt động, ảnh hưởng đến sự rửa trôi các độc tố phèn và kim loại nặng vào nguồn nước.
• Ảnh hưởng của cây trồng đến môi trường nước: Tác động của việc trồng Keo Lai và tràm đến các chỉ tiêu chất lượng nước trong hệ sinh thái rừng ngập nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại ba khu vực đại diện cho các điều kiện sinh thái khác nhau trong rừng U Minh Hạ, tỉnh Cà Mau:

• Khu vực trồng Keo Lai trên đất phèn nông (xã Khánh Thuận, huyện U Minh).
• Khu vực trồng Keo Lai trên đất phèn sâu (xã Trần Hợi, huyện Trần Văn Thời).
• Khu vực trồng tràm bản địa không có Keo Lai làm đối chứng (Vườn Quốc gia U Minh Hạ).

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Thu thập số liệu thực tế: Lấy mẫu nước ngẫu nhiên trong mương liếp tại các khu vực nghiên cứu, với tổng cộng 72 mẫu nước (36 mẫu vùng Keo Lai, 36 mẫu vùng tràm), phân tích 9 chỉ tiêu chất lượng nước.
• Phân tích số liệu: Sử dụng các phương pháp chuẩn hóa tại phòng thí nghiệm Khoa Môi trường, Đại học Cần Thơ, bao gồm đo pH, EC, Fe, Al, DO, COD, BOD5, N-NH4+, H2S. Phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS 20, Excel 2003, kiểm định sự khác biệt ở mức ý nghĩa p < 0,05.
• Bố trí thí nghiệm: Mẫu được lấy theo 3 cấp tuổi cây (1, 3, 4 năm đối với Keo Lai; dưới 3, 3-7, trên 7 năm đối với tràm), trên hai quy mô diện tích (<10 ha và >10 ha), trên hai biểu loại đất phèn nông và phèn sâu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ số pH:

   • Ở vùng trồng Keo Lai trên đất phèn nông, pH nước trong mương liếp rất thấp, dao động từ 1,75 đến 4,85, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn bảo tồn động vật thủy sinh (6-8,5).
   • Trên đất phèn sâu, pH cao hơn, dao động từ 7,05 đến 7,65, phù hợp với tiêu chuẩn.
   • So sánh giữa hai khu vực, pH ở đất phèn nông thấp hơn đất phèn sâu với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).

2. Chỉ số EC (độ dẫn điện):

   • EC ở vùng Keo Lai trên đất phèn nông dao động từ 1,33 đến 5,59 mS/cm, cao hơn ở cấp tuổi 1 do việc đào đất lên liếp làm tăng nồng độ ion kim loại hòa tan.
   • Ở đất phèn sâu, EC dao động từ 3,81 đến 5,59 mS/cm, cao hơn so với đất phèn nông, phản ánh sự tích tụ độc tố kim loại do địa hình thấp hơn.
   • EC có xu hướng giảm theo thời gian canh tác trên đất phèn nông và tăng nhẹ trên đất phèn sâu.

3. Chỉ số Fe (sắt hòa tan):

   • Nồng độ Fe trong nước mương liếp ở đất phèn nông rất cao, từ 9,31 đến 71,85 mg/l, vượt xa giới hạn cho phép (1 mg/l), ảnh hưởng tiêu cực đến sinh vật thủy sinh.
   • Ở đất phèn sâu, Fe thấp hơn nhiều, dao động từ 0,39 đến 12,87 mg/l, giảm dần theo thời gian trồng cây.
   • Sự khác biệt Fe giữa hai loại đất có ý nghĩa thống kê rõ rệt.

4. Chỉ số Al (nhôm hòa tan):

   • Al ở đất phèn nông dao động từ 0,19 đến 18,48 mg/l, cao hơn nhiều so với đất phèn sâu (0,005 đến 9,45 mg/l).
   • Nồng độ Al biến động theo cấp tuổi và quy mô diện tích, phản ánh sự rửa trôi vật liệu sinh phèn và ảnh hưởng của mùa mưa.
   • Al có khả năng gây độc cho cây trồng và sinh vật thủy sinh khi vượt ngưỡng.

5. Chỉ số DO (oxy hòa tan):

   • DO trong vùng trồng Keo Lai thấp, dao động từ 1,03 đến 1,55 mg/l, thấp hơn nhiều so với mức tối thiểu 6 mg/l theo tiêu chuẩn, cho thấy môi trường nước bị thiếu oxy, ảnh hưởng đến sinh vật hiếu khí.
   • DO có xu hướng tăng nhẹ theo cấp tuổi cây.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy việc trồng Keo Lai trên đất phèn nông làm giảm pH nước mặt, tăng nồng độ các kim loại hòa tan như Fe và Al, đồng thời làm giảm oxy hòa tan trong nước. Nguyên nhân chính là do quá trình đào đất lên liếp làm vật liệu sinh phèn và các độc tố phèn được rửa trôi vào mương liếp, gây ô nhiễm nước. Đất phèn sâu có tầng sinh phèn nằm sâu hơn nên ảnh hưởng đến chất lượng nước ít nghiêm trọng hơn.

So với vùng trồng tràm bản địa, vùng trồng Keo Lai có pH thấp hơn và EC, Fe, Al cao hơn, đồng thời DO và COD thấp hơn, cho thấy Keo Lai có tác động tiêu cực hơn đến chất lượng nước. Các chỉ số BOD5 và N-NH4+ cũng phản ánh sự khác biệt về mức độ ô nhiễm hữu cơ và amoni giữa hai vùng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động pH, EC, Fe, Al, DO theo cấp tuổi và quy mô diện tích, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các khu vực và biểu loại đất. Bảng so sánh các chỉ số với tiêu chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT cũng làm nổi bật mức độ vượt ngưỡng của các chỉ tiêu ô nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiểm soát quy mô trồng Keo Lai: Hạn chế diện tích trồng Keo Lai trên đất phèn nông dưới 10 ha trong ngắn hạn (1-3 năm) để giảm thiểu rửa trôi độc tố phèn vào nguồn nước. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý rừng và chính quyền địa phương.

2. Áp dụng kỹ thuật cải tạo đất và quản lý nước: Sử dụng các biện pháp cải tạo đất như bổ sung vôi, phân hữu cơ để nâng pH đất, đồng thời xây dựng hệ thống thoát nước hợp lý nhằm giảm tích tụ độc tố. Thời gian thực hiện: 2-5 năm. Chủ thể: Các đơn vị lâm nghiệp và nông dân.

3. Giám sát chất lượng nước định kỳ: Thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng nước tại các khu vực trồng Keo Lai và tràm để phát hiện sớm các biến động bất lợi, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời. Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm quan trắc môi trường.

4. Đào tạo và nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình tập huấn cho người dân và cán bộ quản lý về tác động môi trường của việc trồng Keo Lai và các biện pháp bảo vệ nguồn nước. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Trường Đại học, các tổ chức phi chính phủ.

5. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển giống Keo Lai thích nghi: Phát triển các giống Keo Lai có khả năng chịu phèn tốt hơn, giảm thiểu tác động đến môi trường nước. Chủ thể: Viện Khoa học Lâm nghiệp, các trung tâm nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý lâm nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý rừng trồng Keo Lai phù hợp, bảo vệ chất lượng nước và đa dạng sinh học.

2. Người trồng rừng và cộng đồng địa phương: Hiểu rõ tác động của việc trồng Keo Lai đến môi trường nước, từ đó áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành môi trường, quản lý đất đai: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về ảnh hưởng của cây trồng đến môi trường.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển nông thôn: Dựa trên luận văn để thiết kế các chương trình hỗ trợ cộng đồng phát triển kinh tế rừng bền vững, đồng thời bảo vệ tài nguyên nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc trồng Keo Lai ảnh hưởng như thế nào đến pH nước trong rừng U Minh Hạ?
   Việc trồng Keo Lai trên đất phèn nông làm giảm pH nước trong mương liếp xuống mức rất thấp (khoảng 1,75 - 4,85), vượt ngưỡng tiêu chuẩn bảo tồn sinh vật thủy sinh, do quá trình rửa trôi vật liệu sinh phèn và độc tố phèn từ đất lên liếp.

2. Chỉ số Fe và Al trong nước có ảnh hưởng gì đến sinh thái?
   Nồng độ Fe và Al vượt ngưỡng cho phép (Fe lên đến 71,85 mg/l, Al lên đến 18,48 mg/l) gây độc cho thực vật thủy sinh và các sinh vật khác, làm suy giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến nguồn lợi cá đồng.

3. Tại sao EC lại cao hơn ở đất phèn sâu so với đất phèn nông?
   Đất phèn sâu có địa hình thấp hơn, tích tụ nhiều độc tố kim loại và ion hòa tan hơn, dẫn đến độ dẫn điện (EC) cao hơn, phản ánh mức độ ô nhiễm vô cơ trong nước.

4. Làm thế nào để cải thiện chất lượng nước trong vùng trồng Keo Lai?
   Có thể áp dụng các biện pháp cải tạo đất như bón vôi, phân hữu cơ, quản lý nước hợp lý, hạn chế diện tích trồng Keo Lai trên đất phèn nông, đồng thời giám sát chất lượng nước định kỳ để kịp thời xử lý.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng rừng khác không?
   Mặc dù nghiên cứu tập trung tại U Minh Hạ, các kết quả và phương pháp có thể tham khảo để đánh giá và quản lý chất lượng nước trong các hệ sinh thái rừng ngập nước khác có điều kiện đất phèn tương tự.

Kết luận

• Việc trồng Keo Lai trên đất phèn nông tại rừng U Minh Hạ làm giảm pH nước mặt, tăng nồng độ Fe, Al và EC vượt ngưỡng tiêu chuẩn, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng nước và sinh vật thủy sinh.
• Đất phèn sâu ít bị ảnh hưởng hơn do tầng sinh phèn nằm sâu, pH và các chỉ số kim loại hòa tan trong nước phù hợp hơn với tiêu chuẩn bảo tồn.
• Chất lượng nước trong vùng trồng Keo Lai kém hơn so với vùng trồng tràm bản địa, đặc biệt về các chỉ số pH, Fe, Al và DO.
• Cần áp dụng các giải pháp quản lý đất đai và nước, giám sát chất lượng nước định kỳ, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng để phát triển rừng Keo Lai bền vững.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về ảnh hưởng của cây trồng đến môi trường nước và quản lý tài nguyên rừng ngập nước.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu để đánh giá tác động lâu dài và đa chiều của việc trồng Keo Lai tại các vùng rừng khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay, cây Keo Lai được trồng và phát triển ngày càng nhiều tại khu vực rừng U Minh Hạ. Với khả năng cho sinh khối gỗ cao và có hiệu quả kinh tế hơn cây tràm, vì thế diện tích trồng Keo Lai ngày càng lan rộng. Với ưu điểm có khả năng cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ và tỏ ra có hiệu quả kinh tế cao hơn cây tràm, cây Keo Lai đã mở ra hướng thu nhập và cải thiện đời sống cho cư dân trong vùng. Trước đây, rừng trồng trên lâm phần U Minh Hạ chủ yếu là cây tràm cừ bản địa.

Qua các chu kỳ khai thác cây tràm cho thấy kém hiệu quả do chu kỳ khai thác dài và năng suất không cao, giá trị sinh lời trên một đơn vị diện tích so với một số loài cây trồng khác thấp hơn. Vì thế nhiều đơn vị lâm nghiệp ở tỉnh Cà Mau đã đưa cây Keo Lai vào trồng trên đất rừng U Minh Hạ, vừa rút ngắn chu kỳ kinh doanh, vừa cho hiệu quả kinh tế cao. Tuy việc trồng cây Keo Lai có ưu điểm hơn cây tràm bản địa, đã tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập và nâng cao đời sống cho một số người làm nghề rừng, nhưng trên vùng đất trồng cây Keo Lai qua thời gian cho thấy đã có biểu hiện xấu làm cho môi trường bị giảm cấp, nhất là chất lượng nước trong kênh mương bị ô nhiễm phèn tác động việc lên liếp và vật rụng từ đó ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và sinh kế của nông hộ. Vấn đề này đã trở thành mối quan ngại cho nhà quản lý và người dân đang sinh sống trong khu vực.

Như vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa việc sử dụng các giá trị của cây Keo Lai và môi trường, cũng như cần nghiên cứu xác định được nguyên nhân cụ thể tác động đến môi trường, trong đó chất lượng nước đóng vai trò cầu nối cho sự đa dạng sinh học trong vùng, đặc biệt là nguồn lợi cá đồng. Chính vì thế đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của việc trồng Keo Lai [Acacia spp (hybrid)] đến chất lượng nước tại khu vực rừng U Minh Hạ” được thực hiện.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Khảo sát và đánh giá sự thay đổi một số tính chất nước trong khu vực đất trồng cây Keo Lai làm cơ sở xác định nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng từ đó đề ra giải pháp sử dụng đất trồng Keo Lai có hiệu quả kinh tế và bền vững về môi trường tại khu vực rừng U Minh Hạ.2 Mục tiêu cụ thể - Khảo sát và đánh giá sự thay đổi một số tính chất nước giữa khu vực đất trồng cây Keo Lai so với đất trồng tràm tại hệ sinh thái rừng U Minh Hạ, Cà Mau. - Nghiên cứu xác định nguyên nhân thay đổi một số tính chất hóa học nước và mức độ ảnh hưởng đến môi trường trong mương liếp trồng Keo Lai. - Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp khắc phục và quản lý kiểu sử dụng đất trồng Keo Lai tại khu vực rừng U Minh Hạ, Cà Mau.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu tập trung vào một số tính chất nước trong khu vực rừng trồng cây Keo Lai và rừng trồng tràm tại rừng U Minh Hạ, Cà Mau.2 Phạm vi nghiên cứu Khu vực rừng trồng cây Keo Lai và rừng tràm trong hệ sinh thái rừng U Minh Hạ, Cà Mau.

Giới hạn của đề tài là chỉ tập trung khảo sát về tính chất nước. Để đánh giá được ảnh hưởng của sự tác động đến môi trường nước trong mương liếp đề tài đã tham khảo và kế thừa một số số liệu có liên quan đến chất lượng nước như: sinh vật thủy sinh và nguồn lợi cá đồng của các cộng sự trong cùng dự án.3 Địa điểm nghiên cứu Đề tài được tiến hành trên 3 khu vực đại diện cho 3 điều kiện sinh thái tự nhiên khác nhau. Bao gồm: - Khu vực 1: Khu vực có trồng cây Keo Lai trên nhóm đất phèn hoạt động nông tại xã Khánh Thuận, huyện U Minh (thuộc Công ty lâm nghiệp Thúy Sơn), Cà Mau. - Khu vực 2: Khu vực có trồng cây Keo Lai trên nhóm đất phèn hoạt động sâu tại xã Trần Hợi, huyện Trần Văn Thời (Trạm NC Kênh Đứng, TTNCTN Tây Nam Bộ), Cà Mau.

- Khu vực 3: Khu vực hoàn toàn không có trồng Keo Lai (trồng Tràm bản địa) được chọn làm đối chứng là vùng đất không bị tác động của việc canh tác cây Keo Lai tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ (vùng lõi Vườn Quốc Gia U Minh Hạ, Cà Mau). 2 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu về cây Keo Lai 2.1 Thông tin chung về cây Keo Lai Keo Lai là tên gọi của giống Keo được lai tự nhiên giữa Keo tai tượng (Acacia mangium) và Keo lá tràm (Acacia auriculiformis). Giống Keo Lai này được Messrs Herburn và Shim phát hiện đầu tiên vào năm 1972 trong số những cây Keo tai tượng được trồng ven đường ở Sook Telupid thuộc bang Sabah của Malaysia. Tham đã kết luận thông qua việc thụ phấn chéo giữa Keo tai tượng và Keo lá tràm tạo ra cây Keo Lai có mức sinh trưởng nhanh hơn giống bố mẹ.

Đến tháng 7 năm 1978 Pedgley đã xác nhận đó là giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng và keo lá tràm (Lê Đình Khả, 1999). Keo Lai có nhiều đặc điểm hình thái giữa bố và mẹ, có ưu thế lai rõ rệt về sinh trưởng, hiệu suất bột giấy, độ bền và độ trắng của giấy, có khả năng cố định đạm nhờ các nốt sần ở hệ rễ (Bộ NN và PTNN, 2007). Giống Keo Lai được Hepburn and Shim phát hiện đầu tiên vào năm 1972 trong số những cây Keo tai tượng được trồng ven đường ở Sook. Ở Việt Nam, Keo lá tràm và Keo tai tượng được nhập vào nước ta từ những năm 1960 nhưng mãi đến những năm 90 thì Keo Lai tự nhiên được Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng phát hiện đầu tiên tại Ba Vì (Hà Tây cũ) và vùng Đông Nam Bộ vào năm 1992.

Theo đó, từ năm 1993 cho đến nay Lê Đình Khả và các cộng sự đã tiến hành thêm nhiều nghiên cứu về cải thiện một số giống Keo Lai. Đặc điểm hình thái của Keo Lai là thân thẳng hơn Keo Lá Tràm và tròn hơn Keo Tai Tượng, cành nhánh nhỏ và có khả năng tự tỉa cành cao hơn. Vỏ thân có màu nâu nhạt, mặt vỏ mịn hơn vỏ thân Keo Tràm, tán lá phát triển tốt, lá Keo Lai thường lớn hơn lá Keo Lá Tràm và nhỏ hơn lá Keo Tai Tượng, bề rộng lá từ 4-6 cm, dài 15-20 cm có gân trừ gân nằm mép lá là không hiện rõ, lá có màu xanh lục nhạt hơn lá Keo Tai Tượng và không bị úa vàng vào dịp rét. Hoa có màu kem đến màu trắng sắp xếp thẳng dài từ 4-10 cm.

Mùa ra hoa vào tháng 7, tháng 11. Keo Lai là loài ít quả và hạt bị biến tính không mang đặc tính trội của bố mẹ. Keo Lai sinh trưởng, phát triển tốt ở 3 nhiệt độ tối cao từ 26-34oC và tối thấp từ 12-14oC. Mọc tốt trên đất có độ pH từ 3 - 7, phân bố ở độ cao 800m so với mặt nước biển.

Cây cao đến 25-30 m, đường kính có thể đến 60-80 cm (Lê Đình Khả, 1999).2 Diện tích trồng Keo Lai Theo thống kê của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (2014) diện tích rừng trồng các loài Keo (Acacia) ở Việt Nam hiện nay là khoảng 900.000 ha, cung cấp 90% trong tổng số 5,4 triệu tấn gỗ dăm xuất khẩu vào năm 2011 và đạt trị giá khoảng 650 triệu đô la Mỹ, trong đó 300 triệu đô la là lợi nhuận của người trồng rừng. Vì thế, việc nghiên cứu và phát triển các loài Keo phục vụ cho trồng rừng, chế biến xuất khẩu gỗ và các ngành công nghiệp liên quan có vai trò hết sức quan trọng, đặc biệt là các mục tiêu quốc gia như xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường, nâng cao độ phì đất, giảm thiểu phát thải và tăng nguồn dự trữ carbon. Tổng diện tích rừng tràm U Minh Hạ có khoảng 75.000 ha nhưng chỉ có khoảng 38.000 ha là có tràm che phủ. Bên cạnh đó là giá trị về kinh tế của cây tràm không cao chính vì thế mà tỉnh đã bắt đầu trồng cây Keo Lai từ năm 2010 và đầu năm 2015 đã khai thác khoảng 1.

Tính đến năm 2015 diện tích trồng Keo Lai của tỉnh đạt gần 8.000 ha và mục tiêu sẽ là 20.2 Tình hình nghiên cứu về cây Keo Lai 2.1 Trên thế giới Năm 1988, ACIAR phê duyệt kinh phí cho một dự án với đề tài “Lai giống và nhân giống vô tính của cây Keo nhiệt đới Australia”, do cây Keo là một chi của một số loài cây thân bụi đại diện cho số lượng lớn các loài ở Úc. Dự án được thực hiện bởi các nhà khoa học đến từ CSIRO-FFP và phối hợp với Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Malaysia. Một trong những mục tiêu của nghiên cứu là cải thiện khả năng thương mại của ngành công nghiệp trồng rừng của Malaysia bằng các phương pháp phát triển giống Keo Lai có năng suất cao hơn so với các loài Keo truyền thống ở vùng nhiệt đới. Mặc dù mục tiêu ban đầu của dự án là dành cho Malaysia nhưng sau đó được lan tỏa và phát triển đến Việt Nam.

Với lợi nhuận kinh tế cao từ Keo Lai mang lại nên nó nhanh chóng trở thành cây trồng trên quy mô thương mại. Kết quả đánh giá dự án cho thấy, Keo Lai sinh trưởng tốt và cho năng suất cao, đồng thời nó cũng thích hợp trên loại đất nghèo dinh dưỡng (ACIAR, 2004). Nghiên cứu về hình thái cây Keo Lai có thể kể đến các công trình nhiên cứu của Rufelds (1988); Gan.E và Sim Boom Liang (1991), nhóm tác giả đã 4 chỉ ra rằng: Keo Lai xuất hiện lá giả (Phyllode) sớm hơn keo Tai Tượng nhưng muộn hơn Keo Lá Tràm. Ở cây con lá giả đầu tiên của Keo Lá Tràm thường xuất hiện ở lá thứ 4 - 5, Keo Tai Tượng thường xuất hiện ở lá 8 - 9 còn ở Keo Lai thì thường xuất hiện ở lá thứ 5 - 6.

Bên cạnh đó là sự phát hiện về tính chất trung gian giữa Keo Tai tượng và Keo Lá Tràm ở bộ phận sinh sản (Bowen, 1981). Trong những năm 1980, các loài Keo đã được đưa vào trồng thí nghiệm ở nhiều nước vì những khả năng tốt của chúng, nhất là khả năng cải tạo đất, chống xói mòn, năng suất cao.