Luận văn thạc sĩ chuyên ngành khoa học môi trường đánh giá mức độ dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn tỉnh thanh hóa và đề xuất giải pháp ứng phó

Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế rừng ngập mặn tại Thanh Hóa và đề xuất giải pháp ứng phó hiệu quả.

• Tác giả: Phùng Ngọc Trường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Sinh Kế Rừng Ngập Mặn Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 1.2. DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1.3. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ
• 1.4. MỞ ĐẦU
• 1.4.1. Tính cấp thiết
• 1.4.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.4.1. Cách tiếp cận
• 1.4.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ GIỚI THIỆU KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm chính về vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Biến đổi khí hậu và mức độ dễ bị tổn thương
• 2.1.2. Sinh kế và sinh kế bền vững trước tác động của BĐKH
• 2.1.3. Rừng ngập mặn và vai trò của rừng ngập mặn với sinh kế trong điều kiện BĐKH
• 2.1.4. Tổng quan nghiên cứu mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH đến sinh kế trên thế giới
• 2.1.5. Tổng quan nghiên cứu mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH đến sinh kế tại Việt Nam
• 2.1.6. Đặc điểm vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và sinh kế khu vực nghiên cứu
• 2.1.6.1. Đặc điểm vị trí địa lí
• 2.1.6.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.6.3. Đặc điểm kinh tế
• 2.1.6.4. Đặc điểm dân cư
• 2.1.6.5. Hiện trạng sinh kế gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập, kế thừa và tổng hợp tài liệu
• 3.2.2. Phương pháp khảo sát, điều tra thực địa
• 3.2.3. Phương pháp chuyên gia
• 3.2.4. Phương pháp đánh giá mức độ dễ bị tổn thương đến sinh kế theo LVL
• 3.2.5. Phương pháp xây dựng bộ yếu tố để đánh giá mức độ dễ bị tổn thương cho khu vực nghiên cứu
• 3.3. Kết luận Chương 2
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Đánh giá mức độ phơi bày dưới ảnh hưởng của BĐKH đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.2. Đánh giá mức độ nhạy cảm dưới tác động của BĐKH đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.3. Đánh giá hiện trạng chăm sóc sức khỏe dưới tác động của BĐKH đến sinh kế
• 4.1.4. Đánh giá hiện trạng cung cấp thực phẩm dưới tác động của BĐKH đến sinh kế
• 4.1.5. Đánh giá tập cân các tiện nghi dưới tác động của BĐKH đến sinh kế
• 4.1.6. Đánh giá khả năng thích ứng với BĐKH của cộng đồng dân cư gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.6.1. Đánh giá hiện trạng sinh kế trước tác động BĐKH của cộng đồng dân cư gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.6.2. Đánh giá hiện trạng dân số - xã hội trước tác động BĐKH của cộng đồng dân cư gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.6.3. Đánh giá hiện trạng hỗ trợ cộng đồng trước tác động BĐKH của cộng đồng dân cư gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.7. Đánh giá mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.8. Đề xuất giải pháp ứng phó ảnh hưởng của BĐKH đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.8.1. Tăng cường các biện pháp thích ứng với BĐKH và giảm tính nhạy cảm cho khu vực nghiên cứu
• 4.1.8.2. Tăng cường quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên rừng ngập mặn và bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển chiến lược sinh kế bền vững gắn với rừng ngập mặn
• 4.1.8.3. Đẩy mạnh truyền tuyên, giáo dục nâng cao nhận thức về sinh kế gắn với rừng ngập mặn và đổi mới tư duy, hình thành ý thức chủ động thích ứng với BĐKH
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH, BÀI BÁO NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về biến đổi khí hậu và tác động đến sinh kế

Biến đổi khí hậu (biến đổi khí hậu) đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển bền vững. Tại tỉnh Thanh Hóa, tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế của cư dân ven biển là rất rõ ràng. Các hiện tượng như tăng nhiệt độ trung bình, mực nước biển dâng cao và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã làm tăng nguy cơ tổn thương cho các nguồn lực sinh kế gắn với rừng ngập mặn (sinh kế rừng ngập mặn). Theo báo cáo, nhiệt độ trung bình tại Thanh Hóa đã tăng 2.2°C trong giai đoạn từ 1980 đến 2015, gây ra nắng nóng và hạn hán kéo dài. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn làm giảm khả năng sinh kế của người dân ven biển, đặc biệt là những người phụ thuộc vào nguồn tài nguyên từ rừng ngập mặn.

1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến môi trường

Tác động môi trường của biến đổi khí hậu tại Thanh Hóa rất đa dạng và phức tạp. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa đã dẫn đến tình trạng xâm nhập mặn sâu hơn vào đất liền, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Rừng ngập mặn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển và duy trì sự đa dạng sinh học. Tuy nhiên, sự suy giảm diện tích rừng ngập mặn đã làm gia tăng độ nhạy cảm của các hệ sinh thái và cộng đồng ven biển trước các tác động của biến đổi khí hậu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu.

II. Đánh giá mức độ dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu

Mức độ dễ bị tổn thương (đánh giá tác động) của các nguồn lực sinh kế gắn với rừng ngập mặn tại Thanh Hóa đã được nghiên cứu một cách chi tiết. Các yếu tố như mức độ phơi bày, nhạy cảm và khả năng thích ứng của cộng đồng đã được xem xét. Đặc biệt, việc sử dụng chỉ số dễ bị tổn thương (LVI) giúp đánh giá chính xác hơn về mức độ tổn thương của các hộ gia đình. Nghiên cứu cho thấy rằng, những cộng đồng ven biển với nguồn lực hạn chế thường có mức độ dễ bị tổn thương cao hơn. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao khả năng thích ứng của họ với biến đổi khí hậu.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ dễ bị tổn thương

Các yếu tố như kinh tế, xã hội và môi trường đều có ảnh hưởng đến mức độ dễ bị tổn thương của cộng đồng. Đặc biệt, những hộ gia đình phụ thuộc nhiều vào nguồn tài nguyên từ rừng ngập mặn thường gặp khó khăn hơn trong việc thích ứng với các thay đổi do biến đổi khí hậu. Việc giảm thiểu tổn thương không chỉ dựa vào khả năng tài chính mà còn phụ thuộc vào sự hiểu biết và nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu. Do đó, việc nâng cao nhận thức và giáo dục cộng đồng về các biện pháp thích ứng là rất cần thiết.

III. Đề xuất giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

Để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế gắn với rừng ngập mặn, các giải pháp ứng phó cần được triển khai đồng bộ. Việc bảo vệ và phục hồi diện tích rừng ngập mặn là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Các biện pháp như tăng cường quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên rừng ngập mặn và phát triển các mô hình sinh kế bền vững cần được thực hiện. Hơn nữa, việc phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường cũng là yếu tố quyết định đến thành công của các giải pháp này.

3.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng ngập mặn

Quản lý và bảo vệ rừng ngập mặn không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn tạo ra nguồn sinh kế bền vững cho cộng đồng. Các chính sách bảo vệ môi trường cần được thực hiện nghiêm ngặt, đồng thời khuyến khích cộng đồng tham gia vào công tác bảo vệ rừng. Việc phát triển các chương trình giáo dục về bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng ngập mặn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững toàn cầu, đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của cộng đồng ven biển. Tỉnh Thanh Hóa, với chiều dài bờ biển 102 km, chịu tác động mạnh mẽ của BĐKH như nhiệt độ trung bình tăng 2,2°C giai đoạn 1980-2015, nước biển dâng 7-8 cm đến năm 2020, gây xâm nhập mặn sâu hơn và các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, bão lũ. Rừng ngập mặn (RNM) tại đây đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, duy trì sinh kế và giảm thiểu tác động của thiên tai. Tuy nhiên, diện tích RNM đã giảm từ hơn 1.004 ha năm 2008 xuống còn 481,8 ha năm 2015, sau đó phục hồi lên 756,1 ha năm 2017, tập trung chủ yếu tại 4 xã ven biển thuộc huyện Nga Sơn và Hậu Lộc.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ dễ bị tổn thương (MĐDBTT) do BĐKH đến sinh kế gắn với RNM tại các xã Nga Tân, Nga Thủy, Đa Lộc và Hải Lộc, đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại 4 xã ven biển thuộc hai huyện Nga Sơn và Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, với dữ liệu thu thập từ giai đoạn 2003-2017. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách thích ứng, bảo vệ và phát triển bền vững RNM, góp phần nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng ven biển trước tác động của BĐKH.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết về mức độ dễ bị tổn thương (MĐDBTT) do BĐKH, được định nghĩa theo báo cáo IPCC, bao gồm ba thành phần chính: mức độ phơi bày (Exposure - E), mức độ nhạy cảm (Sensitivity - S) và năng lực thích ứng (Adaptive Capacity - AC). MĐDBTT được xem là hàm số của ba yếu tố này, trong đó tăng năng lực thích ứng sẽ giảm mức độ tổn thương. Khái niệm sinh kế bền vững cũng được áp dụng, nhấn mạnh sự tương tác giữa các nguồn lực kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế trong việc duy trì và phát triển sinh kế trước tác động của BĐKH. Rừng ngập mặn (RNM) được xem là hệ sinh thái quan trọng, cung cấp nguồn tài nguyên đa dạng, bảo vệ bờ biển và hỗ trợ sinh kế cộng đồng ven biển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp thu thập, kế thừa và tổng hợp số liệu thứ cấp từ các báo cáo khí tượng thủy văn, tài liệu quản lý rừng và các dự án phát triển RNM. Khảo sát thực địa và điều tra xã hội học được tiến hành tại 4 xã nghiên cứu với cỡ mẫu khoảng 120 hộ dân, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp chuyên gia được áp dụng để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá MĐDBTT.

Phân tích dữ liệu sử dụng chỉ số Chỉ số Dễ bị tổn thương Sinh kế (Livelihood Vulnerability Index - LVI) và mô hình LVI-IPCC, đánh giá tổng hợp mức độ phơi bày, nhạy cảm và năng lực thích ứng của cộng đồng ven biển. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2019, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp ứng phó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ phơi bày của sinh kế với BĐKH: Khu vực nghiên cứu chịu ảnh hưởng rõ rệt của BĐKH với nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,8°C trong 15 năm (2003-2017), số ngày nắng nóng trên 35°C dao động từ 20-29 ngày/năm, lượng mưa trung bình năm khoảng 1500-1800 mm, có xu hướng tăng nhẹ 2,5 mm/năm. Mực nước biển dâng theo kịch bản RCP4.5 đến năm 2100 có thể lên tới 32-75 cm, gây nguy cơ ngập lụt từ 13,5% đến 15,8% diện tích các huyện Nga Sơn và Hậu Lộc.

2. Mức độ nhạy cảm của sinh kế: Hơn 70% dân số sống dựa vào nông nghiệp và thủy sản, trong đó 84,47% hộ dân khai thác, nuôi trồng thủy sản trong RNM để làm thực phẩm. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo tại các xã dao động từ 150 đến 210 hộ nghèo và 168 đến 392 hộ cận nghèo, đặc biệt xã Đa Lộc có tỷ lệ nghèo cao nhất. Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi dao động trên 12%. Các yếu tố xã hội như trình độ học vấn, cơ sở y tế, giáo dục và truyền thông được cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế ở một số địa phương.

3. Năng lực thích ứng của cộng đồng: Khoảng 60% người dân đã được tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc RNM, hơn 70% hộ dân được tiếp cận các dịch vụ y tế và truyền thông về phòng chống thiên tai. Tuy nhiên, một số hộ vẫn còn khai thác RNM không bền vững, sử dụng củi làm nhiên liệu và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Các dự án trồng và bảo vệ RNM đã góp phần tăng diện tích rừng và cải thiện sinh kế, với thu nhập từ 30-40 triệu đồng/ha rừng trồng.

4. Chỉ số LVI và phân cấp mức độ tổn thương: Giá trị LVI tại các xã dao động từ 0,310 đến 0,495, cho thấy mức độ tổn thương trung bình đến cao. Xã Nga Tân có mức độ phơi bày cao hơn nhưng năng lực thích ứng tốt hơn so với xã Nga Thủy. Các yếu tố nhạy cảm như mật độ dân số, tỷ lệ nghèo, sức khỏe và an ninh lương thực là những điểm yếu cần được cải thiện.

Thảo luận kết quả

Mức độ phơi bày cao do biến đổi khí hậu biểu hiện qua nhiệt độ tăng, mực nước biển dâng và tần suất thiên tai gia tăng, phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Bắc Trung Bộ và các vùng ven biển khác. Mức độ nhạy cảm của sinh kế phản ánh sự phụ thuộc lớn vào tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là RNM, trong khi năng lực thích ứng còn hạn chế do điều kiện kinh tế xã hội và nhận thức chưa đồng đều.

So sánh với các nghiên cứu tại Mozambique, Philippines và các tỉnh ven biển Việt Nam khác, kết quả cho thấy mức độ tổn thương sinh kế tại Thanh Hóa tương đối cao, đòi hỏi các giải pháp thích ứng toàn diện. Việc sử dụng chỉ số LVI giúp minh họa rõ ràng qua biểu đồ phân tích các thành phần E, S, AC, từ đó xác định các nhóm yếu tố cần ưu tiên can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực thích ứng cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và khai thác bền vững RNM, nâng cao nhận thức về BĐKH và quản lý rủi ro thiên tai. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ dân được tập huấn lên trên 80% trong vòng 3 năm, do UBND xã phối hợp với các tổ chức phi chính phủ thực hiện.

2. Quản lý và bảo vệ hiệu quả nguồn tài nguyên RNM: Xây dựng và thực thi các quy định quản lý rừng ngập mặn, khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ và phục hồi rừng, hạn chế khai thác trái phép. Đề xuất thành lập các tổ chức cộng đồng quản lý rừng tại 4 xã nghiên cứu trong 2 năm tới.

3. Phát triển sinh kế bền vững gắn với RNM: Hỗ trợ phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản thâm canh, đa dạng hóa sinh kế như nuôi ong lấy mật, trồng cây dược liệu trong vùng rừng ngập mặn, nhằm tăng thu nhập và giảm áp lực khai thác tài nguyên. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân đầu người lên 15% trong 5 năm.

4. Cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội: Đầu tư nâng cấp hệ thống y tế, giáo dục, giao thông nông thôn và hệ thống cảnh báo thiên tai, đảm bảo tiếp cận dịch vụ thiết yếu cho cộng đồng ven biển. Thực hiện trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện Nga Sơn và Hậu Lộc trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách thích ứng BĐKH, quản lý tài nguyên rừng ngập mặn và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.

2. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Áp dụng phương pháp đánh giá MĐDBTT và các giải pháp đề xuất để thiết kế chương trình hỗ trợ cộng đồng, tăng cường năng lực thích ứng và bảo vệ môi trường.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành môi trường, nông nghiệp và phát triển cộng đồng: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về tác động BĐKH và sinh kế bền vững.

4. Cộng đồng dân cư ven biển và các tổ chức cộng đồng: Nâng cao nhận thức về vai trò của RNM, các biện pháp bảo vệ và phát triển sinh kế bền vững, từ đó chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH được đánh giá như thế nào?
   Mức độ dễ bị tổn thương được đánh giá dựa trên ba yếu tố chính: mức độ phơi bày, mức độ nhạy cảm và năng lực thích ứng của cộng đồng. Chỉ số LVI tổng hợp các yếu tố này để định lượng mức độ tổn thương, giúp xác định các điểm yếu và ưu tiên giải pháp.

2. Tại sao rừng ngập mặn lại quan trọng đối với sinh kế ven biển?
   RNM cung cấp nguồn tài nguyên đa dạng như thủy sản, mật ong, dược liệu, đồng thời bảo vệ bờ biển khỏi xói mòn, giảm thiểu tác động thiên tai và điều hòa khí hậu. Đây là nguồn sinh kế thiết yếu cho nhiều hộ dân ven biển.

3. Các yếu tố nào làm tăng mức độ tổn thương của cộng đồng ven biển?
   Các yếu tố gồm sự gia tăng nhiệt độ, mực nước biển dâng, tần suất thiên tai cao, tỷ lệ nghèo, trình độ học vấn thấp, cơ sở hạ tầng hạn chế và khai thác tài nguyên không bền vững làm tăng mức độ tổn thương.

4. Giải pháp nào hiệu quả để giảm thiểu tác động của BĐKH đến sinh kế?
   Tăng cường năng lực thích ứng qua đào tạo, quản lý bền vững tài nguyên RNM, phát triển sinh kế đa dạng và cải thiện cơ sở hạ tầng xã hội là các giải pháp hiệu quả đã được đề xuất và áp dụng.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá mức độ tổn thương?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp gồm khảo sát thực địa, điều tra xã hội học, phân tích chuyên gia và áp dụng chỉ số LVI-IPCC để đánh giá tổng hợp mức độ phơi bày, nhạy cảm và năng lực thích ứng của cộng đồng.

Kết luận

• Mức độ dễ bị tổn thương do BĐKH đến sinh kế gắn với RNM tại 4 xã ven biển Thanh Hóa ở mức trung bình đến cao, chịu ảnh hưởng bởi nhiệt độ tăng, mực nước biển dâng và thiên tai gia tăng.
• RNM đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường và hỗ trợ sinh kế, tuy nhiên diện tích và chất lượng rừng còn bị suy giảm do khai thác không bền vững và tác động của BĐKH.
• Năng lực thích ứng của cộng đồng đã được cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế, cần tăng cường đào tạo, quản lý tài nguyên và phát triển sinh kế bền vững.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao năng lực thích ứng, quản lý bền vững RNM, phát triển sinh kế đa dạng và cải thiện cơ sở hạ tầng xã hội.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho chính sách và chương trình phát triển bền vững, hướng tới mục tiêu bảo vệ và phát triển RNM, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng ven biển trước biến đổi khí hậu.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát để điều chỉnh chính sách phù hợp với diễn biến BĐKH và nhu cầu thực tế của người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN CÁC VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU VÀ GIỚI THIEU KHU VỰC NGHIÊN CUU 1. - Mật số khái niệm chính về vấn đề nghiên cứu 1. Biển đỗi khí hậu và mức độ dé bị tốn thương. “Theo Điều 1, điểm 2 của Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về BĐKH (UNFCCC) năm 1992, BDKHI là sự biển đổi của khí hậu do hoạt động của con người gây ra một cách trực tiếp hoặc giản tiép làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn và do sự biển động tự nhiên của khí hậu quan sắt được trong những thời ky có th so sinh được (61.

Các biểu hiện của BDKH bao gdm = Nhiệt độ trun; bình toản cầu tăng lên, - Sự đâng cao mực nước biển do giãn nở vì nhiệt vả băng tan, + Sự hay đội thành phn và chất lượng khí quyền, = Sqrthayđội cường độhoạt động của quần ih hoàn lưu khí quyền, chu trình tuẫn hoàn và các chu trình sinh địa hoá khác g suit sinh học của các HST, chất lượng và thành phần của thuỷ “quyển, sinh quyển, và địa quyền, Báo cáo kịch bản mới nhất về BDKH và nước biển dâng cho Việt Nam năm 2016 thì BDKH được định nghĩa: Là sự thay đổi của khí hậu trong một khoảng thời gian dài do tác động của các điều kiện tự nhiên và hoạt động của con người. BĐKH hiện nay biểu hiện bởi sự nóng lên toàn cầu, mực nước biển ding và gia ting các hiện tượng khí tượng, thủy văn cực đoan [7] “Chương trình phát riển Liên Hợp Quốc đã tôm tắt ba hướng định nghĩa MĐDBTT do (i) thám họa thiên nhiên và dịch bệnh, (ii) do đói nghèo và (iii) do BĐKH [8]. chit phúc tạp và ảnh hưởng mạnh mẽ của BĐKH đối với môi trường. sinh thi, xã hội.

đđã có nhiều nghiên cứu lượng hóa những ảnh hưởng của BĐKH - làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp nhằm giảm thigu rủ ro ổn thất do BĐKH, lộc đánh giá MĐDBTT. cũng vì thế mà phải đựa trên nhiều yêu tổ tác động từ bên ngoài và nhiều yêu tổ bên trong nội him của nó từ đó phân tích những rủi ro ma các yếu tổ đồ gay ra. Trong các "báo cáo của IPCC, khái niệm này được sử dụng khác nhau qua các thời kỳ (Bảng 1. Khái niệm MDDBTT do BDKH của IPCC Khái niệm MDDBTT do BDKH Bio cáo.

IPCC Năm 1993, Me độ mà một hệ hông không có khả năng đối phó với những hậu quà của BDKH va nước biển dâng. Mức độ mà BDKH có thể gây tổn hại bay bắt lợi cho hệ hông; không chỉ Năm 1996 | phụ thuộc vào mite độ nhạy cảm của hệ thống mà còn phụ thuộc vào năng Báo cáo | lực thích ứng (AC) của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới. in thứ 2, Định nghĩa này bao gồm sự phơi bày (E), mức độ nhạy cảm (S), khả năng, (SAR) | phục hoi của hệ thống để chống lại các mỗi nguy hiểm do ảnh hưởng của BĐKH. "Mức độ một hệ thống tự nhiên hoặc xã hội bị nhạy cảm với các thiệt hai do BDKH gây rà MDDBTT là một hầm của S rong một hệ thống đổi với những thay đổi Năm 2001 | của khí hậu (mức độ mà một hệ thống chịu tác động có lợi cũng như bị áo cáo _ lợi bởi các yêu tổ liên quan đến khí hậu), AC (khả năng mà một hệ thông lồn thứ 3 điều chính sự BDKH — bao gồm cúc thay đôi khí hậu và các hiện tượng (TAR) _ cực đoan - dé hạn chế các thiệt hại tiềm ẩn, tận dụng các cơ hội hoặc để.

đối phó với các hậu quả). và E của hệ thẳng với các nguy cơ khí hậu (các đặc tính, cường độ và mức độ, phạm vi của các biến đổi và dao dộng khí hậu). Là mức độ một hệ thống (sinh thái, kinh tế-xã hội, sản xuất.) dé bị ảnh. Năm 2007 hướng và khôn thể chồng chịu tước cdc te động tu cục của BBKH, bu bao gồm dao động tậu và các hiện tượng khí hậu cực đoan.

inhi 4 MĐDBTT là một hầm củ E,$ xà AC của hệ thing đó, Theo định nghĩa này, khi các biện pháp thích ứng được tăng cường, MĐDBTT sẽ giảm đi Nguồn: [9] "Ngoài ra, có một số định nghĩa về MĐDBTT do BĐKH được các tác giả đưa ra như là mức độ do nang lực của một người hoặc một nh6m người có thé đối phó, chống chịu và phục hii trước những tác động nguy co từ tự nhiên, vg đánh giá MDDBTT được đánh giá thông qua S và AC [10]; Là mức độ bị thiệt hại của một hệ théng trước tác động của BDKI gây ra, MĐDBTT phụ thuộc vào hai yếu tổ là S và AC trước những cực trị khí hậu gây ra [L1]; hay là mức độ bị ảnh hưởng của một cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng liên quan đến các loại hình thiên tai, MDDBTT được đánh giá thông qua 05 thành phần: hạnh phúc, tự bảo vệ, sự bảo trợ xã hội, sinh kế và vốn xã hội [12] 6 nghị tự sự đưa ra chỉ số (LVI) vớ cách tiếp cận dựa rên đánh giá tổng hợp 07 yếu tổ chính và 3 tác nhân theo IPCC gồm: E với thiên tai và BĐKH: Mang lưới xã hd sinh kế và nhân khẩu gia định ảnh hưởng đến AC của họ con hiện trang sức khỏe, thực phẩm và ải nguyên nước quyết định S của chúng đổi với các tác động của BĐKH [13] Chi số LVI được thiết để cung cắp cho các tổ chức, các nhà hoạch định chính sách có thể điều chỉnh cơ chế phủ hợp vị nhủ cầu của từng khu vục dia lý, Đánh giá tn thương do BĐKH là đá nh giả mức độ dễ bị ảnh hưởng cia một hoc các đổi tượng dưới túc động của BĐKH. MĐDBTT của một đổi tượng không chỉ phụ thuộc vào bản chất của BDKH mà còn phụ thuộc vào AC của đối tượng đó. Kết quả đánh giá tổn thương có thé được thể hiện trên ma trận hoặc các bản đồ tổn thương chỉ ra các vàng khu vực và nhôm dan cư có khả năng DBT cao do BDKH [14] Như vị „ đã cổ nhiều định nghĩa về MĐDBTT do BĐKH. Các định nghĩa hiu hết đều chỉ ra có sự liên quan chặt chế giữa MĐDBTT đến AC, trong đó có nội dung về sinh ké.

Sinh kế và sinh kế bền vững trước tác động của BOKH Định nghĩa "sinh kế bao gém khả năng, nguồn lự và các hoại động en thiết làm phương tiện sống của con người”. Một sinh ké là bằn vững "khi có thé giải quyết được hoặc có khả năng phục hai từ những căng thẳng và đột biển, duy trì hoặc tăng cường khả năng, và nguồn lực, tạo ra các cơ hội sinh kế bền vững cho thé hệ tương lai và mang lạ lợi ích rong cho các sinh kế khác ở cả cấp địa phương và cắp toàn cầu, trong ngắn hạn và dai hạn” [15]. Năm 2001, Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID) đưa ra khái niệm tương tự về sinh kế để hướng dẫn cho các hoạt động hỗ trg của mình [I6]. Sau này, nhiều tác giá đã phát triển tinh bền vững của sinh kế trên cả phương điện kinht thể chế và di đến thống nhất din giá tỉnh bên vũng của sinh kể trên 4 phương điện: kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế [17}-[18} Khi xem xết các tác động của BĐKH, có thể nhận thấy, BĐKH là mộty su tố chủ chốt liên quan đến MĐDBTT của sinh kế.

Trước hết, BDKH gây ảnh hưởng đến các nguồn. le sinh kể, đặc iệtlà các nguồn lực tự nhiên và vật chất nhạy cảm với sự BĐKH. Khi các nguồn lực sinh ké bị tôn thương trước tác động của BĐKH thi các hoạt động và kết aqua sinh dat được sẽbị ảnh hưởng. Do đó, vé cơ bản các khung sinh kể bền vững đều phân tích sự tác động qua lại của 5 nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến sinh kế, cụ thé là: sắc hộ gia dinh, dựa vào các nguồn lực sinh kế hiện cô (gŠm: nguồn lực con người, tự nhiên, tải chính, vt chất, xã hội trong bối cảnh thể chế và chính sich nhất định ở dia phương, sẽ thực hiện các hoạt động sinh kế (như: sản xuất nông nghiệp, đánh bit, nuôi trồng, dt lịch, đa dạng héa các loại hình sinh kể.

nhằm đạt được các kết quả sinh kế bền vững (như: tạo thêm việc làm, tăng thu nhập, giảm rủi ro và khả năng bị tổn thương, củi thiện an ninh lương thực, sử dụng bén vững hơn các nguễn ải nguyên.) dui sự tác động của bối cảnh bên ngoài [3] Chính vi vậy, gắn kết khung sinh kế bền vững với yếu tổ BDKH sẽ giúp xây dựng các sinh kế bền vững và thích ứng với BĐKH, Đây là một nhu cấp cắp bách hiện nay trong bối cảnh khí hậu ngày căng biển đổi bắt thường và gây anh hưởng nghiêm trọng lê sinh kế của người din, đặc biệtlà công đồng ven biển 1.13, RNM và vai tro của RNM với sinh ké trong diễu kiện BDKH Thuật ngữ cây ngập man được dùng để chi một tap hợp cây nhiệt đới và cây bụi mọc ở vũng bãi triều. Rừng ngập mặn (RNM) có khoảng 16 họ, 40.50 loài thục vật khác nhau căng sinh sống, ác i chỉ cho loài thự vật thuộc RNM, gồm hình thai và đặc điểm sinh thải thích ứng với môi trường nước mặn hay ngập mặn. = Đồng vai trd quan trọng trong cấu trúc quan xã cây ngập mặn và có khả năng ạo rừng; ~ Có đặc điểm sinh thái học phân loại khác biệt với các loài trên mặt đắt [19] NM là hệ sinh thai (HST) có tinh da dang sinh học và năng suất cao ở vùng nhiệt đới. RNM không những cung cắp cho nhân dân trong vùng các loi lâm sản như sổ, cùi, tanin hay là thức ăn, thuốc chữa bệnh, ngu giống cho nghé nuôi tring thủy sản.mà côn là nơi cự trú, sinh sản và sm ăn của nhiều loài thủy sản có giá tị, các loài chim nước, chim di cư, một số động vật sống trên cạn.

RNM còn có những chức năng to lớn trong việc bảo vệ đường bờ của sông, biển khỏi xó lở, bảo vệ dé điều, ruộng vườn, nhà cửa, làng mạc, đồng thời điều hòa khí hậu cho khu vực. Vì vậy, RNM đang thực hiện. những chức năng và vai trỏ sinh thái to lớn đối với tải nguyên, mỗi trường và sự phát triển kinh t xã hội, đặc biệt là chúng đem li sinh kể, nguồn thức ăn và những lợi ích 8 lâu đã khác cho đời sng của hàng ngân người dân sông trong khu vực [2 RNM là một trong các HST ven biển điễn hình ở vùng biển nhiệt đới và á nhiệt đới; là "ôi trường sống.